ලාල් විජේනායක මහතා 2026 ඔක්තෝබර් 31 වැනි දින සවස, වයස අවුරුදු 85 දී, මහනුවර දී සදහටම දෑස් පියා ගත්තේය. ඔහු සමඟ සමුගන්නේ, නීති උපාධිය හුදෙක් වෘත්තියක යෙදීමට ලද බලපත්‍රයක් නොව, ජනතාවට සේවය කිරීමට ලද වරමක් ලෙස සැලකූ ශ්‍රී ලාංකේය නීතිඥ පරපුරේ අවසන් පුරුකකි.
ඔහුගේ අභාවයත් සමඟම සෑම දිශාවකින්ම උපහාර ගලා ආවේය. ජනාධිපතිවරයා මහනුවරට ගොස් අවසන් ගෞරව දැක්වීය. ශ්‍රී ලංකා නීතිඥ සංගමය, විකල්ප ප්‍රතිපත්ති කේන්ද්‍රය සහ නීතිඥ සාමූහිකය ශෝක ප්‍රකාශ නිකුත් කළහ. වාමාංශයේ පැරණි සහෝදරයෝ පුවත්පත්වල ඔහු ගැන ලිපි ලියූහ. ඔවුන් එක් එක් අය ඔහුගේ ජීවිතයේ විවිධ පැතිකඩ සිහිපත් කළ ද, එක් කරුණක් ගැන සැමදෙනාම එකඟ වූහ: ලාල් මිලයට ගත නොහැකි, නැමිය නොහැකි, බිය ගැන්විය නොහැකි මිනිසෙකු විය.
මා මේ ලියන්නේ චරිතාපදාන රචකයෙකු ලෙස නොව, සහෘදයෙකු සහ මිතුරෙකු ලෙසය. වසර කිහිපයක් පුරා ලාල් සහ මම ශ්‍රී ලංකා නීතිඥ සංගමයේ නීතියේ ආධිපත්‍යය පිළිබඳ කමිටුවේ කරට කර ඔබා කටයුතු කළෙමු; ඔහු සභාපති ලෙසත්, මම කැඳවුම්කරු ලෙසත්. පසුකලෙක, 2016 සිට, එම කමිටුවේ සභාපතිත්වය දැරීමේ ගෞරවය මටද හිමි විය. ඒවා එවැනි තනතුරු දැරීමට පහසු කාලයන් නොවීය. ඔහු කවරෙකු වූයේද, ඔහු සමඟ එක පෙළට සිටි අපට ඔහු කෙතරම් වටිනා කෙනෙකු වූයේද යන්න වාර්තා කිරීමට මා දරන උත්සාහය මෙයයි.
වාමාංශයේත්, හෘදය සාක්ෂියේත් නීතිඥවරයා
ලාල් වෛද්‍යවරයෙකුගේ පුත්‍රයෙකි. ඔහු මහනුවර ධර්මරාජ විද්‍යාලයෙන්ද, ලංකා විශ්වවිද්‍යාලයෙන්ද, ලංකා නීති විද්‍යාලයෙන්ද අධ්‍යාපනය ලැබීය. 1960 දශකයේ මුල් භාගයේ උපාධි අපේක්ෂකයෙකුව සිටියදීම ලංකා සමසමාජ පක්ෂයට එක්වූ ඔහු, එහි දේශපාලන මණ්ඩලය දක්වා නැගී සිටියේය. වසර පහළොවක් පමණ පළාත් සභා මන්ත්‍රීවරයෙකු ලෙස කටයුතු කළ ඔහු, පළමු මධ්‍යම පළාත් සභාවේ විපක්ෂ නායකවරයා ද විය.
ඔහුගේ නීති වෘත්තීය ජීවිතය වසර 52කට අධික කාලයක් පුරා විහිදී ගියේය. එහි වැඩි කොටසක් කැප වූයේ නීතිඥයෙකුගේ සේවය ලබා ගැනීමට හැකියාවක් නැති අය වෙනුවෙනි: වෘත්තීය සමිති, වතු කම්කරුවන් සහ ලංකා කම්කරු සම්මේලනය වෙනුවෙනි. කාන්තාවන්ගේත් දරුවන්ගේත් කඳුළු දැකීම ඉවසිය නොහැකි වූ නිසා ඔහු දික්කසාද නඩු භාර නොගත් බව එක් මිතුරෙක් සිහිපත් කළේය. එම කුඩා තොරතුර පමණක් වුවද ඔහු ගැන බොහෝ දේ කියාපායි. ඔහු කවියෙක් ද විය; “තනිකමේ සෝෂාව” ඇතුළු ඔහුගේ කාව්‍ය සංග්‍රහ දෙකක් පළ වී ඇත. මහනුවර දී චිත්‍ර ශිල්පී ජෝර්ජ් කීට්ගේ මිතුරෙකු හා අනුග්‍රාහකයෙකු වූයේද ඔහුය.
ඔහු කිසි දිනෙක පක්ෂයේ සුවපහසු සාමාජිකයෙකු නොවීය. ජනතාවට දුන් පොරොන්දු පාවා දුන් ආණ්ඩුවලින් ඉවත් විය යුතු බවට ඔහු සමසමාජ පක්ෂය තුළම තර්ක කළේය. 2009 දී ලසන්ත වික්‍රමතුංග ඝාතනයෙන් පසුවත් පක්ෂය රාජපක්ෂ ආණ්ඩුවේ රැඳී සිටි විට, ලාල් ඉන් වෙන් විය. පසුව එක්සත් වාමාංශික පෙරමුණ ගොඩනැගීමට ඔහු මුල් විය. මේ සියල්ල පුරාම, එසේ කිරීමෙන් ප්‍රශංසාවට වඩා අනතුර උරුම වූ කාලවලදී පවා, ඔහු දෙමළ හා මුස්ලිම් ජනතාවගේ අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන් නොසැලී පෙනී සිටියේය.
2010 දී වාමාංශිකයන් බොහෝ දෙනෙකු 18 වැනි සංශෝධනයට පක්ෂව ඡන්දය දුන් කල, ඔහු එයට එරෙහිව ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයේදී අභියෝග කළේය. පසුකලෙක නීතිඥ සාමූහිකය බවට පත් වූ “ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සඳහා නීතිඥයෝ” සංවිධානයේ ආරම්භක කැඳවුම්කරුවෙකු වූයේද ඔහුය. අගවිනිසුරු ශිරානි බණ්ඩාරනායක මහත්මියට එරෙහි දෝෂාභියෝගයට විරුද්ධව ද ඔහු හඬ නැගීය. 2015න් පසු, ආණ්ඩුක්‍රම ප්‍රතිසංස්කරණ පිළිබඳ මහජන අදහස් විමසීමේ කමිටුවේ සභාපතිත්වය දැරූ ඔහු, නව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවකින් සාමාන්‍ය පුරවැසියා අපේක්ෂා කරන්නේ කුමක්දැයි අසා දැන ගැනීමට රට පුරා සංචාරය කළේය.
ඔහුගේ අවසන් සටන, ඔහුගේ නිර්භීතම සටන ද විය හැකිය. 2026 දී, ජාතික ජන බලවේගයේම නායකත්ව සභාවේ හා විධායක සභාවේ සාමාජිකයෙකුව සිටියදීම, විනිසුරුවරුන්ගේ විශ්‍රාම වයස දීර්ඝ කරන ආණ්ඩුවේ 22 වැනි සංශෝධනයට ඔහු විරුද්ධ වූ අතර, ඊට එරෙහිව ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයට පෙත්සමක් ද ගොනු කළේය. තමන් ජාතික ජන බලවේගයේ නායකත්ව සභාවේ සිටිය හැකි නමුත් තම මූලධර්ම කිසිසේත් පාවා නොදෙන බව ඔහු නීතිඥ සංගමයේ සභාපතිවරයාට පැවසීය. ඔහු පක්ෂයේ රැඳී සිටි අතර විපක්ෂ විරෝධතාවලට එක්වීම ප්‍රතික්ෂේප කළේය; එහෙත් ඔහුව නිහඬ කිරීමට කිසිවෙකුටත් නොහැකි විය. වයස 85 දී පවා, ස්වාධීනත්වයේ සැබෑ අරුත ඔහු අපට උගන්වමින් සිටියේය.
නීතියේ ආධිපත්‍යය පිළිබඳ කමිටුවේ අප ගත කළ වසර
ලාල් සහ මම මේ කාලය තුළ ශ්‍රී ලංකා නීතිඥ සංගමයේ නීතියේ ආධිපත්‍යය පිළිබඳ කමිටුවේ එක්ව සේවය කළෙමු; ඔහු සභාපති ලෙසත්, මම කැඳවුම්කරු ලෙසත්. ඒ, ඔහුගේම වචනයෙන් කියනවා නම්, මේ රටේ නීතියේ ආධිපත්‍යය නීති ආයතනවල නාමික පැවැත්මකට පමණක් ලඝු කර තිබූ යුගයකි. බලය එක් පවුලක් අතට කේන්ද්‍රගත වී තිබිණි. මාධ්‍යවේදීහු ඝාතනය කරනු ලැබූහ; නැතහොත් රට හැර යාමට බල කෙරුණහ. අගවිනිසුරුවරියක් ධුරයෙන් පහ කරනු ලැබුවාය. හඬ නැගූ නීතිඥයෝ ඔත්තු බැලීමට ලක් වූහ; ඇතැමෙකුට තර්ජන එල්ල විය.
එවැනි වාතාවරණයක් තුළ වුවද, නිහඬව සිටීම අපේ කමිටුව තෝරා නොගත්තේය. එම වසර පුරා අප දෙදෙනාගේ අත්සනින් ප්‍රකාශයෙන් ප්‍රකාශය නිකුත් කළෙමු: [උදා: අගවිනිසුරුවරියට එරෙහි දෝෂාභියෝගය, පැහැරගැනීම් හා අතුරුදන් කිරීම්, නීතිඥයන්ට හා මාධ්‍යවේදීන්ට එල්ල වූ ප්‍රහාර, 18 වැනි සංශෝධනය]. එවැනි වචනවලට තම නම තැබීමට ඉදිරිපත් වූයේ ස්වල්ප දෙනෙකු පමණක් වූ කාලයක, ඒවායින් බොහොමයක් ප්‍රධාන ධාරාවේ පුවත්පත්වලත්, කොළඹ ටෙලිග්‍රාෆ් වෙබ් අඩවියේත් පළ විය. පාලනයේ අත්තනෝමතිකත්වයට එරෙහිව නීතිඥයන් සහ පුරවැසියන් එක්රැස් කිරීම සඳහා අපි සම්මන්ත්‍රණ දකොළඹ, මහනුවර සහ කැගල්ල සංවිධානය කළෙමු.
ශ්‍රී ලංකා නීතිඥ සංගමය මෙහෙයවූ, එහි නීතියේ ආධිපත්‍යය පිළිබඳ කමිටුව සංවිධානය කළ “නීතියේ ආධිපත්‍යය සුරකිමු!” මහජන සභාව අමතන ලාල් විජේනායක. ලේඛකයා වේදිකාවේ අසුන්ගෙන සිටී.
එම රැස්වීමේදීම ලේඛකයා අදහස් දක්වයි.
ලාල් සමඟ වැඩ කිරීමෙන් මා ඉගෙන ගත්තේ, ධෛර්යය යනු හඬ නගා කෑ ගැසීම නොවන බවයි. ඔහු සන්සුන් මෙන්ම නිරවද්‍ය ද විය. බලයේ සිටින්නන් සෑම වචනයක්ම සියුම්ව පරීක්ෂා කරන බව දැන සිටි නිසා, ඔහු මහත් සැලකිල්ලෙන් කෙටුම්පත් සැකසීය. ඔහු කිසි දිනෙක කරුණක් අතිශයෝක්තියට නැංවූයේ නැත; එසේම කිසිදු කරුණක් මෘදු කළේද නැත. අනෙක් අය ප්‍රවේශම් වන ලෙස උපදෙස් දුන් විට, ඔහු සරලව ඇසුවේ අප කියන දෙය සත්‍යද, එය කිව යුතුද යන්න පමණි. ඒ ප්‍රශ්න දෙකටම පිළිතුර “ඔව්” නම්, ප්‍රකාශය නිකුත් විය.
අපේ මිත්‍රත්වය ගොඩනැගුණේ කමිටු කාමරවල මෙන්ම ගමන් මගදී ද ය. ලාල් මහනුවරින් පිටත් වූ අතර, කොළඹ බලා යන ගමනට මම කෑගල්ලේදී ඔහු හා එක් වීමි. කොළඹ යන විටත්, ආපසු එන විටත්, වාර ගණනාවක්ම අපි පස්යාලේ මිහිර හෝටලයේ නතර වී නීතිය, දේශපාලනය, රටේ තත්ත්වය සහ තවත් නොයෙක් දේ ගැන කතා කළෙමු. ඕනෑම නීති ග්‍රන්ථයකින් ලැබෙන තරම්ම දැනුමක් ඒ සංවාද මට ලබා දුන්නේය; මට වඩාත්ම මග හැරෙනු ඇත්තේද ඒවාය.
ඒවා අප දෙදෙනාටම දුෂ්කර වසර විය. ලාල් වැනි සභාපතිවරයෙකු මා පසෙකින් නොසිටියා නම්, ඒ කාලය මෙතරම් ශක්තියෙන් දරා ගැනීමට මට හැකි වේයැයි මම නොසිතමි. පසුකලෙක, 2016 සිට, එම කමිටුවේ සභාපති ධුරය මා භාර ගත් විට, මා අනුගමනය කිරීමට උත්සාහ කළේ ඔහුගේ ආදර්ශයයි.
සමුගනිමු, සහෝදරය
2026 නොවැම්බර් 2 වැනි දින ලාල්ගේ දේහය මහනුවර මහයියාව ආදාහනාගාරයේදී ගිනිදැල්වලට භාර කෙරිණි. ඒ ඔහු පාසල් ගිය, ජීවිතයේ අවසන් මාස කිහිපයේ දී පවා වාමාංශික මධ්‍යස්ථානයක් ගොඩනැගීමට ඔහු වෙහෙසුණු නගරයේමය.
මහජන වේදිකා මත ඔහු දුටු බොහෝ දෙනා ඔහුගේ පෞද්ගලික ජීවිතය ගැන දැන සිටියේ අල්පයකි. “තනිකමේ සෝෂාව” සංග්‍රහයේම එම නමින් ඇති කවියෙහි, ඔහු වටා පැතිරී ගිය හුදෙකලාව ගැන ඔහු ලියයි: කියවීමට හා ලිවීමට කදිම නිහඬ කාලයක් වුවද, ඔහුගේ සිත ඉදිරියට නොව අතීතයටම ඇදී ගිය හැටි. ළමා විය, පාසල, තරුණ කාලය, දිගු වෘත්තීය ජීවිතයේ පසුබෑම් හා ජයග්‍රහණ, සිහි වූ හා අමතක වූ අය — සියල්ලටම වඩා, තමාට හැර වෙන කිසිවෙකුට වටිනාකමක් නැතැයි ඔහු ලියූ පැරණි පොත්පත්, ලිපි, සිතුවම් හා ඡායාරූප. දැන් එය කියවන විට, බොහෝ වේදිකාවල මා පසෙකින් සිටි ඒ මිනිසාගේ තවත් පැතිකඩක් මට පෙනේ.
ඇස් ඇර
අනාගතය දෙස
මා සිතන්න දරන වෙර
පූස්සකි
අනාගතය ගැන සිතිය නොහැකිද?
අනාගතයක්
නොමැත
එය මට දැන් වැටහී ඇත
කුමක් කරමිද
අතීතයේ මම ජීවත් වෙමි
- ඔහුගේ කවකින්…
ඔහු විවේචකයන් නොමැති මිනිසෙකු නොවීය; එසේ නොවූවා සේ පෙන්වන උපහාරයකට ඔහු කිසිසේත් කැමති නොවනු ඇත. එහෙත් ඔහුගේ වටිනාකම රැඳී තිබුණේ සෑම විටම නිවැරදි වීමේ නොවේ. එය රැඳී තිබුණේ අධිකරණයේත්, මහජනයා ඉදිරියේත්, තමාගේම ව්‍යාපාරය තුළත් විරුද්ධ මතයට ඉඩකඩ ආරක්ෂා කර දීමෙහිය. බලයේ සිටින්නේ කවුරුන් වුවද, ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය, සමානාත්මතාව සහ අධිකරණයේ ස්වාධීනත්වය කිසිදා කේවල් කළ නොහැකි දේ බව ඔහු දැඩිව විශ්වාස කළේය. අප බොහෝ දෙනෙකුගේ මූලධර්ම ආණ්ඩුව වෙනස් වන විට වෙනස් වෙයි. ලාල්ගේ මූලධර්ම කිසිදා එසේ වෙනස් නොවීය.
නීති වෘත්තියට එහි උතුම්ම සාමාජිකයෙකු අහිමි විය. රටට එහි හෘදය සාක්ෂියක් අහිමි විය. මට අහිමි වූයේ මිතුරෙකු හා අරගලයේ සහෝදරයෙකි. ඔහුගේ පවුලේ සැමට මාගේ හෘදයාංගම ශෝකය පළ කරමි. ඔහු නොහඳුනන තරුණ නීතිඥ පරපුරට ඔහුගේ ආදර්ශය පිරිනමමි.
සැනසිල්ලේ නිදන්න, ලාල්. අරගලය ඉදිරියටම යයි.
