දුහුවිලි බඳුන යනු 1930 දශකයේ ඇමරිකාවේ ප්‍රාන්ත 10කට පමණ විනාශය හා මරණය ගෙන ආ දරුණු නියඟය හඳුන්වන නමයි. 19 වන ශතවර්ෂය පමණ වන තෙක් මේ දැවැන්ත තැනිතලාව පැවතුණේ තෘණභූමි ලෙසය. නමුත් 18 වන සියවසේ මැද භාගයේ සිට මෙහි මහා පරිමාණයෙන් මිනිස් ජනාවාස බිහිවීමත් ගොවිබිම් ස්ථාපනය කිරීමත් ඇරඹුණි. පළවන ලෝක යුද්ධ සමයේ මෙම දැවැන්ත තැනිතලාව කෘෂිකර්මාන්තයට යට කිරීම වඩාත් උත්සන්න විය.

මෙම ප්‍රදේශයට කවදත් වැඩි වර්ෂාපතනයක් නොලැබුණි. නමුත් මෙහි පදිංචි ජනතාව මෙන්ම මෙය ජනාවාසකරණයට මග පෑදූ දේශපාලනඥයන් හා එය සාධාරණය කළ පූජකවරුන්ද විශ්වාස කළේ ගොවිතැන නිසා වැස්ස හටගන්නා බවය නමුත් වූයේ අනෙකකි; වැසි ජලය රඳවා ගැනීමට හැකි ලෙස පරිණාමය වූ විශාල තණ පඳුරු විනාශ කොට ඒවායේ කෘෂිබෝග වගා කළ පසු භූමියේ වැසි ජලය රඳවා ගැනීමක් සිදු නොවුණි. භූගත හෝ වැසි ජලය නොමැති වීමෙන් කෘෂි බෝග මියගොස් පස සුළඟට නිරාවරණය වී 1931 සිට අති විශාල දුහුවිලි කුණාටු හටගන්නට විය. මෙම දුහුවිලි කුණාටු හැඳින්වූයේ කළු හිම කුණාටු යනුවෙනි. මෙම කුණාටු කොතරම් දරුණු වීද යත් දින ගණන් ඉන් අහස කළු විය. මෙයින් දුහුවිලි නිව්මෝනියාව නම් රෝගයක් බිහිවූ අතර, ඉන් දහස් ගණනක් ජනතාව මිය යන්නට ඇතැයි අනුමාන කෙරේ. 1934 මැයි 11 වෙනිදා හටගත් දූවිලි කුණාටුව සැතපුම් දෙකක් උස් වූ අතර, එය සැතපුම් 2000ක් ඈතින් පිහිටි නිව්යෝක් හා වොෂින්ටන් නගරවලටද පැතිරී නිදහසේ ප්‍රතිමාව හා කැපිටෝල් ගොඩනැගිලි සංකීර්ණය වසා ගත් බව වාර්තා වේ. මෙම විනාශය නිසා මිලියන් 2.5ක් පමණ වූ ජනතාවක් තම ගම්බිම් අතහැර වෙනත් ප්‍රදේශවලට සංක්‍රමණය වූහ.

ධනවාදයේ මුදුන් මල්කඩ වූ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ වූ මෙම පරිසර විනාශය ධනේශ්වර ක්‍රමය විසින් මිනිසා හා පරිසරය අතරැති පරිවෘත්තීය සබඳතාව කඩා දැමීම පිළිබඳව කාල් මාක්ස් (හා ෆ්‍රෙඩ්රික් එංගල්ස්) ලියු දෑ සනාථ කරන්නක් විය. ධනේශ්වර කෘෂි කර්මාන්තය කම්කරුවාගේ ශ්‍රමය පමණක් නොව පසේ ශක්‍යතාවන්ද සූරාගන්නා බව මාක්ස් ප්‍රාග්ධනය කෘතියේ පළමුවන වෙළුමේ සඳහන් කළේය. පසේ කෙටිකාලීන සාරවත් බව වැඩි කිරීම සඳහා යොදාගන්නා උපක්‍රම නිසා පසේ දීර්ඝකාලීන ජනක ශක්තිය වැනසෙන බවත් මාක්ස් සඳහන් කළේය. පෘථිවිය අපේ එකම නිවහන බවත් අපේ පැවැත්මේ පළමු කොන්දේසිය බවත් ධනේශ්වර නිෂ්පාදන ක්‍රමය තුළින් මෙම මහා පොළවත් එහි වසන මිනිසාත් අනතුරට ලක්කරවන බවත් එංගල්ස් Outline to a critique of Political Economy ග්‍රන්ථයේ සඳහන් කළේය.

ධනේශ්වර නිෂ්පාදන ක්‍රමය තුළින් සිදුවන පරිසර හානියට විසඳුම සමාජවාදය යැයි බොහෝ සමාජවාදීහු අවංකවම විශ්වාස කළහ. නමුත් සැබැවින්ම පැවති සමාජවාදය යටතේ වූයේ මෙහි විලෝමයයි. සෝවියට් හා චීන සමාජවාදය තුළින් වූ පරිසර විනාශය ධනේශ්වර රටවල සිදුවූ පරිසර විනාශයට කිසිසේත්ම නොදෙවෙනි නොවේ. එරල් මුහුදට සමාජවාදය යටතේ වූ විනාශය මෙයට හොඳම උදාහරණයකි.

එරල් මුහුද යනු ලොව සිව්වන විශාලතම විලයි. සෝවියට් දේශයේ ආසියානු කලාපයේ කසකස්ථානය හා උස්බෙකිස්ථානය අතර පිහිටි මෙම ලවණ ජලාශය ලංකාවට වඩා විශාල විය (වර්ග සැතපුම් 26255). මෙම ජලාශය පෝෂිත කළ ගංගාවන් අසල පිහිටි උස්බෙකිස්ථාන් කාන්තාරයක් දැවැන්ත කපු වගාබිමක් බවට පත්කිරීමට යොදාගැනිණි. අමු ඩාරියා ගඟ හා සියර් ඩාරියා ගඟ හා ඒවායේ අතු ගංගාවල ජලය අතිබහුතරයක් කෘෂිකර්මාන්තය හා අනෙකුත් මානව ක්‍රියාකාරකම් වෙනුවෙන් යොදාගැනීම නිසා 1980 වන විට එරල් මුහුද සිඳී යන්නට විය. 1991දී සෝවියට් රජය එරල් මුහුදු කලාපය ආපදා කලාපයක් ලෙස නම් කළද ඒ වන විට විනාශය සිදුවී හමාරය. එරල් මුහුද සිඳී යාම පෘථිවියේ සිදුවූ විශාලතම පරිසර හානියක් බව එවකට එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා ලේකම්වරයා වූ බෑන් කී මූන් මහතා ප්‍රකාශ කළේය.

ඇමරිකාවේ දුහුවිලි බඳුන් විනාශය හා සෝවියට් දේශයේ එරල් මුහුදේ විනාශය තුළින් පෙනීයන්නේ පරිසරය හා ජනජීවිතය අතරැති සබඳතාව තේරුම් නොගැනීම හා ඊට අනුකූලව කටයුතු නොකිරීම, ධනවාදයේ මෙන්ම සමාජවාදයේත් පොදු දුර්වලකමක් බවයි. අද අප මුහුණ දෙන ගෝලීය දේශගුණ විපර්යාසයට මෙම රටවල් දෙකේ ක්‍රියාකාරකම් තීරණාත්මක බලපෑමක් කළ බව අවිවාදිතය. දිට්වා සුළි කුණාටුවෙන් වූ හානිය නිවැරදි කිරීමේදී මේ අතීතයට අවධානය යොමු කිරීම අත්‍යවශ්‍යය. එසේ නොකළහොත් වනු ඇත්තේ මෙවර වූ හානියට වඩා විශාල විනාශයකට පාර කැපීමයි.

හෝටලය සහ පන්සල

මිථ්‍යාවට මුහුණු බොහෝය. දේශගුණික විපර්යාසය විද්‍යාත්මක හා මහ පොළවේ යථාර්ථයක් වුවද එය තවමත් නොපිළිගන්නවුන්ද බොහෝය. වත්මන් ඇමරිකානු ජනපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් මහතා මේ අතරින් ප්‍රධානය.

මේ මිථ්‍යාවේ එක් මුහුණකි. මානව ක්‍රියාකාරකම් නිසා වන කාලගුණ විපර්යාසයන් දෙවියන්ගේ ගිණුමට බැර කිරීම මිථ්‍යාවේ තවත් මුහුණකි. 2005 කැට්රිනා සුළි කුණාටුව ඇමරිකාවේ නිව් ඕර්ලියන්ස් නගරයට දැවැන්ත විනාශයක් සිදු කළේය. ෆ්රෑන්ක්ලින් ග්‍රැහැම් වැනි කිතුනු ආගමික නායකයන් පමණක් නොව නිව් ඕර්ලියන්ස් නගරයේ පුරපතිවරයාද මෙම විනාශය දේව කෝපයක් ලෙස හැඳින්වීය.

මෙවැනිම මිථ්‍යාවන් දිට්වා සුළි කුණාටුව සම්බන්ධයෙන්ද ජනගත කිරීමට ඇතැම් බෞද්ධ භික්ෂූන් උත්සාහ කරන බව මාධ්‍ය හා අන්තර්ජාල වාර්තාවලින් පෙනීයයි. දෙවියන් වහන්සේගේ කෝපය නිසා නගර ගම්බිමි විනාශවනවා යැයි බයිබලයේ දැක්වෙන බැවින් වත්මන් දේශගුණ විපර්යසය හා එහි ප්‍රතිවිපාකයන් දේව කෝපයක ප්‍රතිඵලයකැයි ඇතැම් කිතුනුවන් විශ්වාස කිරීම තේරුම් ගත හැක. නමුත් දේව කෝපයන් නිසා ගම්බිම් වැනසෙන බව මුල් බුදු දහමේ නොකියවේ. දිට්වා විනාශයට හේතුව ත්‍රිකුණාමලයේ බුදු පිළිමය ඉවත් කිරීමය වැනි මෝඩ මිථ්‍යාවන් ජනගත කිරීමට ඇතැම් භික්ෂූන් උත්සාහ දරනුයේ නොදැනුවත්කම නිසාද, තමන්ගේ වෙනයම් උවමනාවක්, ව්‍යාපෘතියක් වෙනුවෙන්ද යන්න අවිනිශ්චිතය.

කැරිබියන් ප්‍රදේශයට සුළි කුණාටු එන වාරයක් තිබේ. එනම් ජුනි 1 සිට නොවැම්බර් 30 දක්වාය. නමුත් දැන් මේ වාරයෙන් පිට සුළි කූණාටු හටගැනීම ඉහළ යමින් ඇති අතර සුළි කුණාටුවල දරුණු බවද වැඩිවෙමින් තිබේ. මේ සුපිරි සුළි කුණාටුවලින් වූ හානිය කැරිබියන් රටවල දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 5% සිට 100% දක්වා වූ බව ගණන් බලා ඇත. දේශගුණික විපර්යාසයන් නිසා සමුද්‍රික උෂ්ණත්වය ඉහළ යාම මෙම ආපදාවට මූලිකම හේතුව බව ඇමරිකාවේ යේල්  සරසවියේ පාරිසරික සන්නිවේදන කේන්ද්‍රය නිකුත් කරන Yale Climate Connections ප්‍රකාශනය සඳහන් කරයි.

අප මුහුණ දුන් දිට්වා සුළි කුණාටුවද දේශගුණික විපර්යාසයේ ඍජු ප්‍රතිඵලයකි. සෙන්යා හා දිට්වා වැනි සුළි කුණාටු අසාමාන්‍ය බව විද්‍යාත්මක මතයයි. කාලගුණ විද්‍යාඥයන්ගේ එකමුතුවක් වන World Weather Attribution ආයතනය ප්‍රකාශ කර ඇත්තේ අසාමාන්‍ය වර්ෂාපතනයක් මින් ඉදිරියට ලංකාවට සාමාන්‍යයක් විය හැකි බවයි. ඉන්දීය සාගරයේ උෂ්ණත්වය 1991-2000 සාමාන්‍යයට වඩා සෙන්ටිග්‍රේඩ් 0.2කින් ඉහළ ගොස් ඇති බවත් නිවර්තන සුළි කුණාටු හටගැනීමට හා වර්ධනය වීමට අවශ්‍ය බලය මෙතුළින් නිර්මාණය වන බවත් මෙම ආයතනයේ මතයයි.

ගෝලීය දේශගුණික විපර්යාස අපට පාලනය කළ නොහැක. නමුත් ඉන් වන හානිය අවම කිරීමේ හැකියාව තවමත් ආණ්ඩුවට, රජයට හා සමාජයට තිබේ. ප්‍රශ්නය නම්, ඒ සඳහා අවශ්‍ය දේශපාලන අධිෂ්ඨානය වත්මන් පාලනයට තිබෙනවාද යන්නය.

මීට එක් ප්‍රධාන හේතුවක් නම් පරිසරය හා මිනිස් පැවැත්ම අතරැති සබඳතාව තේරුම් ගැනීමට ආණ්ඩුවේ ඇතැම් නායකයන්ට ඇති නොහැකියාවයි. නකල්ස් රක්ෂිතය හරහා වැටී ඇති පැරණි ගුරු පාරක් මීමුරේට යාම සඳහා විවෘත කිරීමට ලාල් කාන්ත ඇමතිවරයා කළ ප්‍රකාශය මෙම නොහැකියාවට හොඳම උදාහරණයකි. ඇමතිවරයා කළේ, ලෝක උරුමය රකිනවාට වඩා මිනිස් ජීවිත රැකීම වැදගත් වැනි කතාවකි. නමුත් නකල්ස් රක්ෂිතය තුළ මිනිස් ක්‍රියාකාරකම්වලට නිල වශයෙන් fදාර විවර කිරීම යනු අනාගත ජීවිත හා දේපළ විනාශයන්ට තුඩු දෙන නායයාම් වැනි පරිසර ව්‍යසනයන්ට පාර කැපීමකි. (වාසනාවකට මෙම මාර්ග ව්‍යාපෘතියට ඉඩ නොදීමට ආණ්ඩුව තීරණය කර ඇති බව වාර්තා වේ.)

දිට්වාවලින් වූ දැවැන්ත හානියට එක් හේතුවක් නම් කඳු මුදුන් හා බෑවුම්වල කිසිදු සැලසුමකින් හෝ පාරිසරික අධ්‍යයනයකින් තොරව සිදුවන මිනිස් ක්‍රියාකාරකම්ය. මිනිස් ක්‍රියාකාරකම්වලින් යම් මට්ටමකට හෝ තවමත් ආරක්ෂිතව සිටින සංවේදී පරිසර කලාපයක් අනාරක්ෂිත කිරීම දිට්වා තුළින් නිර්මාණය කළ අර්බුදයට පිළිතුරක් යැයි ජ්‍යෙෂ්ඨ ඇමතිවරයෙක් (හා ජ්‍යෙෂ්ඨ ජවිපෙ/ජාජබ නායකයෙක්) ප්‍රසිද්ධියේ යෝජනා කිරීම තුළින් පෙනීයන්නේ පශ්චාත්-දිට්වා අර්බුදයේ හේතු පිළිබඳව ආණ්ඩුවේ ඇතැම් නායකයන් තුළ ඇති නොදැනුවත්කම නොවේද?

(මාක්ස්ගේ වචනවලින්ම කියනවා නම්) පරිසරය හා මිනිසා අතරැති පරිවෘත්තීය සබඳතාව යම් මට්ටමකට හෝ පිළිසකර කිරීමේ වැදගත්කම පිළිබඳ අවබෝධයක් අනුර කුමාර දිසානායක ජනාධිපතිවරයාට ඇති බව ඔහුගේ කතාවලින් පෙනේ. නමුත් සමාජයේ බලගතු ස්තරයන්ගෙන් වන තෙරපීමට මුහුණ දීමට තරම් ශක්තියක් ඔහුට තිබෙනවාද යන්න සැකසහිතය. විවිධ රාජ්‍ය නිලධාරීන් සමග පැවැති සාකච්ඡා මාලාවේදී ඔහු පුන පුනා කීවේ අවදානම් කලාපවල යළිත් හෝ අලුතින් නිවාස ඉදිකිරීමට ආණ්ඩුව ඉඩ නොදෙන බවය. මෙය නිවැරදි පිළිවෙතකි. නමුත් අවදානම් කලාපවල ඇත්තේ ලොකු-කුඩා නිවාස පමණක් නොවේ. ව්‍යාපාරික ස්ථාන (විශේෂයෙන්ම සංචාරක හෝටල් හා නිකේතන) හා ආගමික ගොඩනැගිලිද මේ අවදානම් කලාපවල පවතින බව ඔහු නොදන්නවා විය නොහැක. කිසිදු සැලැස්මකින් හෝ නිසි පාරිසරික අධ්‍යයනයකින් තොරව සංචාරක හෝටල් ඉදිකිරීමට පැවතුණ ආණ්ඩුවලින් මෙන්ම මේ ආණ්ඩුවෙන්ද කිසිදු බාධකයක් නොවූ බව අවිවාදිතය. සංචාරක කර්මාන්තයේ හා ආර්ථිකයේ නාමයෙන් සිදුකෙරෙන මෙම ක්‍රියාකාරකම් නිසා වන විනාශය පිළිබඳව දැන්වත් විවෘත කතිකාවක් නොකළහොත් දිට්වා විනාශය අනාගත ව්‍යසනයන්ට පෙරහුරුවක් වනු ඇත.
හෝටල් තරමටම බරපතළ ප්‍රශ්නයක් නම් පන්සල්ය. පවතින වාතාවරණය අනුව අවදානම් කලාපවල පන්සල් ඉදිකිරීම (හා රක්ෂිත වනාන්තරවල ආරණ්‍ය සේනාසන ඉදිකිරීම) හෝටල් හෝ ගෙවල් ඉදිකරනවාටද වඩා පහසුය. විශේෂයෙන්ම විශාල පන්සල් ව්‍යාපෘතිවලට විද්‍යාත්මක නිරීක්ෂණ හරස් වුවහොත් බෞද්ධ විරෝධී හෝ බටහිර /කිතුනු කුමන්ත්‍රණයකැයි හඬනැගීම අපේක්ෂා කළ හැක. එබැවින් මෙවැනි අනාගත අවදානම් සම්බන්ධයෙන් නිරීක්ෂණ කරන රාජ්‍ය ආයතන පවා අවදානම් කලාපවල පන්සල් ඉදිකිරීමට විරුද්ධ නොවුණහොත් එය පුදුමයක් නොවේ. මන්ද භික්ෂූන් ඔවුන්ට එරෙහිව වාග් අවි අමෝරන විට ඔවුන්ගේ ආරක්ෂාවට ආණ්ඩුව හෝ විපක්ෂය නොඑන බැවිනි.
දිට්වා සුළි කුණාටුව නිසා ශ්‍රී පාද කන්දට යම් බලපෑමක් ඇතිවූ බව නොරහසකි. මේ නායයාම අධීක්ෂණය කොට ඒ කොටසෙන් සිරිපා වන්දනාවට ඉඩ දීමට ප්‍රථම ඉටු කළ යුතු කොන්දේසි 5ක් ජාතික ගොඩනැගිලි පර්යේෂණ ආයතනය (එන්බීආර්ඕ) ඉදිරිපත් කළ බවද නොරහසකි. මේ වන විට ඒ නායයාමට ලක්වූ ප්‍රදේශයෙන් මහගිරි දඹ හරහා සිරිපා වන්දනාවට යාමට අවසර ලබාදී ඇති බව වාර්තා වේ. නමුත් ඊට පෙර එන්බීආර්ඕ ආයතනය ශ්‍රීපාද කන්දේත් එහි යන බැතිමතුන්ගේත් ආරක්ෂාව වෙනුවෙන් ඉදිරිපත් කළ කොන්දේසි ඉටු කළාද යන්න වාර්තා වී නොමැත.

පියගැට පෙළ දෙපස අවම මිමී 300ක උස පැති බැමි, නායයාමට ආරම්භ වූ කොටසේ වියනක් මෙන් රැඳී ඇති සියලු ශාක කොටස්, පඳුරු හා පස් ප්‍රවේශමෙන් ඉවත් කිරීම වැනි කොන්දේසි දින කිහිපයකින් ඉටු කළ නොහැකි බැවින් එන්බීආර්ඕ නිරීක්ෂණයන් නොතකා සිරිපා වන්දනාවට අවසර දී ඇතැයි අනුමාන කළ හැක. ප්‍රඥාව අන්ධ භක්තියටත්, විද්‍යාව අවිද්‍යාවටත් යටවී ඇත.

එන්බීආර්ඕ ආයතනය හා අනෙකුත් විශේෂඥයන්ගේ නිරීක්ෂණ හා අනතුරු හැඟවීම ලාභයේ, වාසියේ හෝ විශ්වාසයේ නාමයෙන් නොසලකා හැරීමේ ආදිනව දිට්වා සුළි කුණාටුවෙන් වත් අපට නොවැටහුණා නම් අනාගතය සැබැවින්ම අඳුරුය.

ලාභය හා භක්තිය වෙනුවෙන් නීතිය නැවේද?

ජාජබ/ජවිපෙ 2024 ඡන්ද දෙකම ජයගත්තේ තම ප්‍රතිමල්ලවයන්ට වෙනස් වූ සත්‍යය, සාධාරණත්වය, සදාචාරය හා නීතියේ පාලනය මත පදනම් වූ ආණ්ඩුවක් ගොඩනගනවා යැයි පොරොන්දු වෙමිනි.

නව ආණ්ඩුව කතානායක ධුරයට පත්කළ ආචාර්ය අශෝක රංවල මහතාගේ ආචාර්ය උපාධිය පිළිබඳව ප්‍රශ්නයක් මතුවූයේ දින කිහිපයක් තුළය. තමන්ට ආචාර්ය උපාධියක් ඇති බවත්, උපාධි සහතිකය ජපානයෙන් ලබාගැනීමට කාලයක් ගතවන බවත් රංවල මහතා කියා සිටියේය. රංවල මහතාට කතානායක ධුරයෙන් ඉල්ලා අස්වන්නැයි ආණ්ඩුව කළ බලපෑම නිසා උපාධි කතාව යටපත් විය.

ඒ වසරකට පෙරය. රංවල මහතා තවමත් උපාධි සහතිකය ජපානයෙන් පැමිණෙන තුරු බලාසිටී. ඔහුට ආචාර්ය උපාධියක් නැති බව ඔහුට නාමයෝජනා දීමේදී හෝ ඔහුව කතානායක ධුරයට පත්කිරීමේදී ආණ්ඩුවේ නායකයන් නොදැන සිටියා අවිවාදිතය. නමුත් ඔවුන් ඒ බව දැන් දැනගත යුතුය. කළ යුතුව තිබුණේ උපාධි සහතිකය ඉදිරිපත් කිරීමට මාස තුනක් වැනි සාධාරණ කාලයක් දී එසේ නොකළ විට මන්ත්‍රීධුරයෙන් ඉල්ලා අස්වන්නැයි ඔහුට බලපෑම් කිරීමය. එසේ කළා නම් දෙවන රංවල අර්බුදයට ආණ්ඩුව අසුවන්නේ නැත.

රංවල මහතාගේ රිය අනතුර සිදුවීමේදී නීතිය ක්‍රියාත්මක වූයේ ඇද-කුද සහිතවය. පොලිසිය ඔහු ක්ෂණිකවම අත්අඩංගුවට ගත්තේ වත් ඔහු බීමත්ව සිටියාදැයි පරීක්ෂා කළේ වත් නැත. රංවල මහතා ගලවා ගැනීමට ඔහුගේ ඇතැම් ඇමති සගයන් දරන උත්සාහයන්ගෙන් හෙළිවනුයේ පොලිසිය රිය අනතුරින් පසු රංවල මහතාට එරෙහිව නිසියාකාරව නීතිය ක්‍රියාත්මක නොකළේ මන්ද යන්නයි. කතාවෙන් කෙසේ වෙතත් ක්‍රියාවෙන් නම් වත්මන් පාලනයද (අතීත ආණ්ඩු කළාක් මෙන්ම) තමන්ගේ එවුන් රැකීමට උත්සාහ කරන බව අපට වඩා පොලිසිය දන්නවා නියතය. ඇමති සගයන් සිටින රංවල මහතා වැන්නකුට එරෙහිව නීතිය නියමාකාරයෙන් ක්‍රියාත්මක කිරීමට පොලිසිය ඉදිරිපත් නොවීම පුදුමයක්ද?

දිට්වා සුළි කුණාටුවෙන් පසු රට යළි ගොඩනැගීමේදී ආණ්ඩුව කටයුතු කරනුයේ රංවල ක්‍රමයටද? එනම් නීතිය හා ප්‍රතිපත්ති ක්‍රියාත්මක වන්නේ හෝ නොවන්නේ, ඉන් වාසියක් අවාසියක් වන්නාගේ තත්වය, දේශපාලන සබඳතා, ධන බලය හා ගිහි/පැවිදි බව අනුවද?

උදාහරණයක් ලෙස 2025 නොවැම්බර් 9 දා අයිලන්ඩ් පුවත්පතේ පළවූ වාර්තාවකට අනුව නකල්ස් රක්ෂිතය හරහා මාර්ගයක් තැනීම දිට්වා සුළි කුණාටුවෙන් මීමුරේ ගම්මානය හුදෙකලා වීමට පෙර ආරම්භ වූවකි. පරිසරවේදී සජීව චාමිකර මහතාට අනුව සෆාරි ජීප් හිමියන් පිරිසක් නුවර දිස්ත්‍රික්කයේ ඊඑම් බස්නායක හා ජගත් මනුවර්ණ යන මන්ත්‍රීවරුන් සමග එකතුව ජීප් සංචාරයන් වෙනුවෙන් වනාන්තරය මැදින් කිලෝමීටර් 8ක කාපට් පාරක් ඉදිකිරීමට අවසර ලබාගෙන ඇත. මෙම යෝජිත මාර්ගයෙන් කොටසක් රක්ෂිත ප්‍රදේශයක් හරහා වැටුණද මෙම මාර්ගයට 2025 අගෝස්තු 22 අවසර ලැබුණු බවත්, පුවත්පත සඳහන් කරයි. මෙම මාර්ගය ඉදිකිරීම ප්‍රදේශයේ ව්‍යාපාරිකයන් හා හෝටල් හිමියන්ගේ උවමනාවට සිදුවන්නක් බව වාර්තාවේ සඳහන් වේ.

දිට්වා සුළි කුණාටුවෙන් පසු මෙම මාර්ගය ඉදිකිරීම නතර වේද? නැතහොත් ඉදිරියටම යයිද? කඳු මුදුන්වල ඉදිකර ඇති දැවැන්ත පන්සල්වල ආරක්ෂිත/අනාරක්ෂිත බව පරීක්ෂණය කිරීමට එන්බීආර්ඕ ආයතනයට ඉඩ ලැබේද? එසේ පරීක්ෂණය කළද එහි නිගමනයන් ක්‍රියාත්මක වේද, නැතහොත් හමස් පෙට්ටියට යයිද?

2020 දෙසැම්බර් මස වික්ටෝරියා ජලාශය ආශ්‍රිත කලාපයේ භූ චලන රාශියක් සිදුවිය. මේ පිළිබඳ අධ්‍යයනය කිරීමට විශේෂඥ කමිටුවක් පත්කෙරුණු අතර, කමිටුවේ වාර්තාව පරිසර ඇමති මහින්ද අමරවීර මහතාට භාරදුනි. මාධ්‍ය වාර්තාවලට අනුව මෙම කමිටුවේ එක් නිර්දේශයක් වූයේ වික්ටෝරියා වේල්ලේ තෝරාගත් ස්ථාන 10ක භූ-කම්පනමාන සවිකිරීමයි. අවට නිවාසවල සිදුවන ව්‍යුහාත්මක වෙනස්කම් දිගින් දිගටම පරීක්ෂාවට ලක්කිරීම තවත් නිර්දේශයකි. මේවා ක්‍රියාත්මක වූවාද/වන්නේද යන්න අවිනිශ්චිතය. වික්ටෝරියා ජලාශය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවල සිදුවන මහා පරිමාණ හුණු ගල් කැඩීමේ කටයුතුවලින්ද අනිටු බලපෑමක් ඇතිවිය හැකි බව භූ විද්‍යාඥයන් කියා තිබුණි. මෙම හුණුගල් කැඩීම තවමත් සිදුවන්නේද යන්නද සොයා බැලිය යුත්තකි.

මෙවැනි කාරණාවලදී ක්‍රියාකාරීව මැදිහත්වීමට මුදල් පමණක් නොව දේශපාලන දුරදැක්ම හා අධිෂ්ඨානයද අවශ්‍යය. මෙහිදී අනෙක් අවශ්‍යතාව නම් ව්‍යාපාරිකයන්ගේ, ආගමික නායකයන්ගේ, දේශපාලකයන්ගේ හා පොදුවේ ඡන්දදායකයන්ගේ උවමනා හා ඉල්ලීම්වලට වඩා විද්‍යාත්මක දැනුමට මුල් තැන දීමය.

නමුත් තවමත් නොවන්නේ එයයි.

දිට්වා නිසා සිරිපාදයේ නායයාමක් වූ බව විශේෂඥ මතය වූ අතර, දෘශ්‍යමාන සාක්ෂිවලින් එය සනාථ විය. නමුත් ශ්‍රී පාදස්ථානාධිපති බෙංගමුවේ ධම්මදින්න හිමියන් කීවේ නායයාමක් නොවූ බවත් වැසි වතුරට කුණු කන්දක් ගසාගෙන ගිය බවත්ය. ආණ්ඩුව ප්‍රමුඛතාව දුන්නේ විශේෂඥ මතයට නොව භික්ෂුවකගේ අවිද්‍යාත්මක ප්‍රකාශයටය. ශ්‍රී පාද වන්දනාව පිළිබඳ පිළිවෙත තීරණය වූයේ විද්‍යාත්මක සාධක අනුව නොව විහාරාධිපති හිමියන්ගේ උවමනාව හා ඉල්ලීම මතය.

දිට්වා සුළි කුණාටුව පිළිබඳ නොවැම්බර් 12 වන දින සිට අනතුරු හැඟවීම් වූ බවටත් ආණ්ඩුව ඒවා නොසලකා සිටි බවටත් වූ කතාව ප්‍රලාඵයක් බව පැහැදිලිය. නමුත් පශ්චාත් දිට්වා සමයේ දේශපාලනික/ව්‍යාපාරික/ භික්ෂු උවමනාවන්ට හිස නමා, කළ යුතු දේ නොකළොත් ඊළඟ ව්‍යසනයේ වගකීම වැටෙනුයේ ආණ්ඩුව මතය.

75 වසරක ශාපයක් පිළිබඳ කියූ කතාවන් බොහෝ දුරට බොරු හෝ අතිශයෝක්තීන්ය. නමුත් ඒ අතර ඇති එක් ඇත්තක් නම්, එතෙක් මෙතක් බලයට පත් සියලු ආණ්ඩු ආර්ථිකය හා ජනජීවිතය පවතිනුයේ පරිසරය තුළය යන සත්‍යය අමතක කිරීමයි. පරිසරය හා මිනිසා අතරැති පරිවෘත්තීය සබඳතාව කඩා දැමීමට මෙරට සියලු පාලකයන් වගකිව යුතුය.

මෙම සබඳතාව යම් තරමකින් හෝ පිළිසකර කිරීමට ජාජබ/ජවිපෙ පාලනයට දැන් අවස්ථාවක් නිර්මාණය වී ඇත. ඒ ඓතිහාසික අවස්ථාව පැහැර හැරියහොත් ඊළඟට එළඹෙන ව්‍යසනයේ ප්‍රථම හා ප්‍රධානතම වැරදිකරුවා වනු ඇත්තේ අනුර කුමාර දිසානායක ආණ්ඩුවයි.

හිටපු මහ බැංකු අධිපති අජිත් නිවාඩ් කබ්රාල්ගේ දූෂණ නඩුව, පසුගිය සතියේ ජනමාධ්‍යවල ඉස්මත්තේම තිබුණේය. දෙසැම්බර් 10 වැනිදා කොළඹ මහාධිකරණ විනිසුරු මොහොමඩ් මිහාල් විසින්, අජිත් නිවාඩ් කබ්රාල් ඇතුළු විත්තිකරුවන් 4 දෙනා නිදොස් කර නිදහස් කරන ලද බවට බොහෝ ජනමාධ්‍ය වාර්තා කළේය.

ඒ අතර කබ්රාල් මහතා සමාජ මාධ්‍යවලට නිකුත් කර තිබුණු විඩියෝවකදී (එය හිරු රූපවාහිනී නාලිකාවට ඔහු දුන් ප්‍රකාශයකි.) කියන්නේ, තමාට විරුද්ධව මහාධිකරණය ඉදිරියේ පවරා තිබුණු නඩුවෙන් තමා නිfදාස් කර නිදහස් කළ බවය. කබ්රාල් මහතාගේ ප්‍රකාශයත් සමග ඇතිවුණු ආන්දෝලනය මැද, අල්ලස් හෝ දූෂණ චෝදනා විමර්ශන කොමිසමද මාධ්‍ය නිවේදනයක් නිකුත් කරමින් කීවේ, කබ්රාල් මහතා ‘නිfදාස් කර’ නිදහස් කර නැති බවත්, රුපියල් බිලියන 1.8ක වන්දි මුදලක් ගෙවීමේ කොන්දේසියක් මත නිදහස් කර ඇති බවත්ය. මේ කතා දෙක පිළිබඳ විස්තර ගිය සතියේ අපි ලිව්වෙමු.

මහාධිකරණ නඩුවේ තීරණය දුන්නේ දෙසැම්බර් 10 වැනිදා නිසාත්, 11 වැනි බදාදා වන විට කබ්රාල් මහතාගේ ප්‍රකාශය හා අල්ලස් කොමිසමේ මාධ්‍ය නිවේදනයත් නිකුත් වී තිබුණු නිසාත්, අනිද්දා පුවත්පත මුද්‍රණයට යන්නේ බ්‍රහස්පතින්දා නිසාත්, ඒ වනවිට තිබුණු තත්වය මත, ‘රුපියල් 1,843,267,595.65ක් ගැන දෙපැත්තෙන් කතා දෙකක්; අල්ලස් කොමිසමේ කොන්දේසියට කබ්රාල් එකඟ වුණේ නැද්ද?’ යන හිසින් යුත් ලිපිය පළකළෙමු.

එහෙත් දැන් වන විට සිදුවී ඇති දේ පැහැදිලිය.

මේ සම්බන්ධ ඉතාම සිත්ගන්නාසුලු කාරණය නම්, මෙතෙක් කාලයක් සමාජ මාධ්‍යවල ජාතික ජන බලවේගය වෙනුවෙන් පෙනීසිටි පිරිස්, මේ අවස්ථාවේදී අල්ලස් කොමිසම වෙනුවෙන් පෙනීසිටීමයි. කබ්රාල් මහතා වෙනුවෙන් පෙනීසිටින්නට කිසිවකු නොසිටි නමුත්, නඩුවේ සිදුවී ඇති දේ ගැන නෛතික හා විවිධ මත පළකළ අය නම් බොහෝ වූහ.

ආණ්ඩුව වෙනුවෙන් පෙනීසිටින ගමන්, අල්ලස් කොමිසම ගලවා ගැනීමටද ඉදිරියට ආ පිරිස් අවධාරණය කළ ප්‍රධාන කාරණය වුණේ, දූෂණ විරෝධී පනත අනුව, කොන්දේසි මත විත්තිකරුවකු නිදහස් කරන්නට අල්ලස් කොමිසමට බලය පැවරී තිබෙන බවයි. කබ්රාල් මහතා නිදහස් කර ඇත්තේ ඒ අනුව බවයි. ඒ අනුව කොමිසම නීත්‍යනුකූලව කටයුතු කර ඇති බවයි. ඒ කතාව සම්පූර්ණයෙන් ඇත්තය.

ඒ ගැන තේරුම් ගැනීමට 2023 අංක 09 දරන දූෂණ විරෝධී පනතේ 67 වගන්තිය කියවිය යුතුය. එම වගන්තියේ කියන්නේ, කොමිසමේ අධ්‍යක්ෂ ජෙනරාල් විසින් අධිචෝදනා පත්‍රය (එනම් නඩුව) ඉල්ලා අස්කර ගැනීම ගැනය.

67(2) වගන්තියේ කියන්නේ, අධිචෝදනා පත්‍රය ඉල්ලා අස්කරගන්නා විට, ජාතික යහපත සහ පොදු යහපත, වරදෙහි වින්දිතයන්ගේ අදහස් සහ චුදිත හෝ ඔහුගේ නීතිඥවරයා කරන (කරුණු) ඉදිරිපත් කිරීම් පිළිබඳ නිසි සැලකිල්ල යොමු කළ ‘යුතුය’ යන්නයි. (නීතියේදී ‘යුතුය’ යන්න යෙදෙන විට එය අනිවාර්යයෙන්ම කළ යුතු දෙයක් ලෙස සැලකෙයි.)
67(3)න් කියන්නේ, අධිචෝදනාවක් ඉල්ලා අස්කර ගන්නා විට, නියමිත කාලසීමාවක් තුළ ඉටු කළ යුතු කොන්දේසි එකක් හෝ කිහිපයක් චුදිතයා මත පැනවිය ‘හැකිය’ කියාය. (‘හැකිය’ යන්න නීතියේ යෙදෙන්නේ ‘යුතුය’ යන්න තරම් අවධාරාණාත්මකව නොව, අවශ්‍ය නම් කළ හැකි දෙයක් ලෙසයි.)

පැනවිය හැකි කොන්දේසි මෙසේය; මහාධිකරණය ඉදිරිපිටදී ප්‍රසිද්ධියේ කනගාටුව ප්‍රකාශ කර සමාව ගැනීම, වරදේ වින්දිතයන්ට වන්දියක් ගෙවීම, මේ පනත යටතේ වරදක් සිදු කිරීමෙන් ඔහු වැළකෙන බවට ප්‍රසිද්ධියේ භාර ගැනීම හෝ තෝරා පත්කරන ලද සහ පත්කරන ලද රජයේ නිලයන් දැරීමෙන් ස්ථිරවම වැලකීම.

පනතේ මෙම 67 වගන්තිය වැදගත් වන්නේ, මේ නඩු දිනයට පෙර, එනම් නොවැම්බර් 12 වැනිදා, පළමුවැනි විත්තිකාර කබ්රාල් වෙනුවෙන් ජනාධිපති නීතිඥ ඩිලාන් රත්නායක අල්ලස් කොමිසමට ඉදිරිපත් කර ඇති ලිපියක් නිසාය.

එම ලිපියෙන් ජනාධිපති නීතිඥ රත්නායක, අල්ලස් කොමිසමේ අධිචෝදනා පත්‍රය ඉල්ලා අස්කර ගන්නට සලකා බලන ලෙස ඉල්ලා තිබේ. දැනගැනීමට තිබෙන පරිදි ඔහු එම ලිපියෙන් කියා ඇත්තේ, වරදක් සිදුවීමට අවශ්‍ය මානසික අංගය (එනම් හිතාමතා රජයට පාඩුවක් කරන චේතනාවෙන් මෙය කළ බව) විත්තිකරුට නොතිබූ බවයි; මුදල් පනත අනුව හිමි, යහපත් චේතනාවෙන් කරන ක්‍රියාවක ආරක්ෂණය කබ්රාල්ට ලැබිය යුතු බවයි; මේ ක්‍රියාව කබ්රාල්ගේ තනි තීරණයක් නොව, සාමූහික තීරණයක් එනම්, මහබැංකුවේ මුදල් මණ්ඩලයේ තීරණයක් වීම අනෙක් කරුණයි; මෙයට පෙර මෙම කරුණටම අදාළව කබ්රාල්ට එරෙහිව සුජීව සේනසිංහ ගොනුකළ මූලික අයිතිවාසිකම් පෙත්සම, විභාගයට අවසර නොදී නිෂ්ප්‍රභ කිරීමට ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය තීරණය කිරීම තවත් කරුණකි. ඒවා ගැන සලකා බලා ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 13 (5) ව්‍යවස්ථාව අනුව නිර්දෝෂීභාවයේ පූර්ව නිගමනය පදනම් කරගෙන විත්තිකරුට එරෙහි අධිචෝදනාව ඉවත් කරගැනීමට කටයුතු කරගන්නා ලෙස ජනාධිපති නීතිඥවරයා අල්ලස් කොමිසමෙන් ඉල්ලා ඇත.

අල්ලස් කොමිසමේ සාමාජිකයන් තිදෙනා මෙන්ම, අධ්‍යක්ෂ ජෙනරාල්වරයාද ඩිලාන් රත්නායක මහතාගේ ඉල්ලීමට එකඟවී, අධිචෝදනා ඉල්ලා අස්කර ගැනීමට තීරණය කර තිබේ.

දෙසැම්බර් 10 වැනිදා සිදුවුණේ, ජනාධිපති නීතිඥ රත්නායකගේ එම ඉල්ලීම අනුව, චෝදනා පත්‍රය ඉල්ලා අස්කර ගැනීමය. එහෙත්, එසේ කිරීම සඳහා මාස තුනක් ඇතුළත රුපියල් බිලියන 1.8ක් කබ්රාල් මහතා මහ බැංකුවට ගෙවිය යුතු බවට කොන්දේසියක්, එදින අල්ලස් කොමිසම වෙනුවෙන් පෙනීසිටි නීතිඥවරයා අධිකරණයට දන්වා සිටියේය. එහෙත්, කබ්රාල් මහතා වෙනුවෙන් ඉල්ලා තිබුණේ, නඩුව පවත්වාගෙන යන්නට නොහැකි නිසා ඉල්ලා අස්කරගන්නා ලෙසය. නඩු විභාගය පවත්වාගෙන ගොස් අවසානයේ කබ්රාල් නිදහස් වුණොත්, ප්‍රතිඵලය ඒකමය.

එහෙත්, කොමිසම කළේ, ඉල්ලා අස්කර ගන්නට නම්, නඩුවේ ප්‍රස්තුත මුදල වන රුපියල් බිලියන 1.8ක් ගෙවන ලෙස කොන්දේසි පැනවීමය. එය තමන්ට චෝදනා නැතැයි කී අය වෙත එක්තරා ආකාරයක දඬුවමක් පැනවීමකි.

වැදගත්ම කාරණය නම්, ඒ අවස්ථාවේදීම එම කොන්දේසියට කබ්රාල් මහතා වෙනුවෙන් ඔහුගේ නීතිඥවරයා විරුද්ධ වීමය. ඒ බව කියමින් කබ්රාල් වෙනුවෙන් ජනාධිපති නීතිඥ රත්නායක දැක්වූ කරුණු ගැන, එදින නඩුවේ කාර්යසටහන්වල සඳහන් වන්නේ මෙලෙසය.

“1 වන විත්තිකරු (කබ්රාල්) සම්බන්ධයෙන් නෛතික කරුණු හේතු කොටගෙන මෙම චෝදනාව පවත්වාගෙන යා නොහැකි බවට මා අල්ලස් කොමිසමට දීර්ඝ සැලකිරීමක් ඉදිරිපත් කළා. .. මෙම විත්තිකරුට අපරාධ චෝදනාවක් හෝ මේ දූෂණය කියන වරද සම්බන්ධයෙන් සාක්ෂි ඉදිරිපත් කිරීමටවත් නොමැති පසුබිමක් තමයි තියෙන්නේ. ඒ නිසා දීර්ඝ නඩු විභාගයකට ගිහිල්ලා ගරු අධිකරණයේ විත්තිවාචකයත් ඉදිරිපත් කරලා අවසානයේදී අපි එන්නේ මුලින්ම ගන්න පුළුවන් තීරණයකටම නම්, අධිකරණයේ හා රජයේ වටිනා කාලය අනවශ්‍ය ලෙස මිඩංගු කළා වෙනවා.

අපි නඩුව නෛතිකව පවත්වාගෙන යන්නට බැරි හේතු 5කට වැඩි ප්‍රමාණයක් ඉදිරිපත් කරලා තියෙනවා. ඒ පසුබිම මත අපි කොහෙත්ම පිළිගන්නේ නැහැ මේ මුදල අපි ආණ්ඩුවට ගෙවිය යුතුය කියලා… රජයට පාඩුවක් කිරීමේ අදහසකින් අපි මේ ගනුදෙනුව කළා කියන කරුණ සම්පූර්ණයෙන් ප්‍රතික්ෂේප කරනවා. අපි මේ වරද පිළිගන්නේ නැහැ…. මේක අපි ගත්තේ නැති මුදලක්.. ආයෝජන සම්බන්ධයෙන් මහ බැංකුවේ ඉන්නවා මුදල් මණ්ඩලය. මණ්ඩලය තමයි හැම වෙලේම තීරණ ගන්නේ. මේ අවුරුද්දට අදාළව මුදල් මණ්ඩලය (ආයෝජනය කිරීම සඳහා) තීන්දු 10ක් ගත්තා නම් ඉන් 9කින්ම වාසිදායක ආයෝජන ප්‍රතිලාභ ලැබුණා. ඒ අවුරුද්දේ තමයි වැඩිම ප්‍රතිලාභ ලංකාවට ලැබුණේ … මහ බැංකුවේ අධිපති හැටියට විත්තිකරු කළ ක්‍රියාවකින් ලැබුණු 1ට ඔහුට ආපසු ගෙවන්න කියන එක හරිම අසාධාරණයි. පැමිණිල්ලේ කොන්දේසියට අපි එකඟ වෙන්නේ නැහැ. ඒ වගේම දූෂණ විරෝධී පනතේ 67 (3) වගන්තියේ කොන්දේසි දැමීම අනිවාර්ය නැහැ. ‘කොන්දේසි දැමිය හැකිය’ කියලයි තියෙන්නේ. කොන්දේසි මත, මහාධිකරණයේ අවසරය ඇතිව චුදිතයාට එරෙහි අධිචෝදනා ඉල්ලා අස්කරගත ‘හැකිය’ කියලායි තියන්නේ. ‘යුතුය’ කියලා නෙවෙයි. ඒ නිසා අපි කොන්දේසිවලින් බැඳී ඉන්නේ අපි ඒ කොන්දේසිවලට එකඟ වෙනවා නම් පමණයි.

අනිත් විත්තිකරුවන්ගේ චෝදනා පත්‍ර ඉල්ලා අස්කරගැනීමට ඉඩ දීලා තියෙනවා… ඔවුන්ට කිසිම කොන්දේසියක් නැහැ. මේක 1 විත්තිකරු තනියෙන් ගත්ත තීන්දුවක් නෙවෙයි. 1 වෙනි විත්තිකරුට මේක තනියෙන් ගෙවන්න කියන එක කොහොමටත් අසාධාරණයි. මේක සාමූහිකව ගත්තු තීරණයක්. මේක සාමාන්‍යයෙන් ඔහුගේ දිනපතා රස්සාවේ හැටියට කළ කටයුත්තක්. එහෙනම් ඒ සියලු දෙනාම එක සේ වගකියන්න ඕනෑ.”

නඩුවේ කාර්ය සටහන්වල සඳහන් වන ඉහත කරුණුවලට අනුව පැහැදිලි වන්නේ, අල්ලස් කොමිසම කොන්දේසි ඉදිරිපත් කළ වහාම, කබ්රාල් මහතාගේ නීතිඥවරයා, එය ගෙවන්නට හැකියාවක් නැති බව පැහැදිලිව අධිකරණයට කියා ඇති බවයි. ඉහත කියූ 67 (2) වගන්තිය යටතේ, කබ්රාල්ගේ නීතිඥවරයාගේ මේ ප්‍රකාශය, කොමිසම සැලකිල්ලට ගත යුතුය. එහෙත් එසේ වී තිබේද?

මේ නඩුවට අදාළව ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණ නඩු තීන්දුවක් ගැනද කියැවෙයි. එස්සී එෆ්ආර් 457/2012 දරන එය, මූලික අයිතිවාසිකම් පෙත්සමකි. පෙත්සම්කරු පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී නීතිඥ සුජීව සේනසිංහය. 1වන වගඋත්තරකරු අජිත් නිවාඩ් කබ්රාල්ය. පෙත්සම්කරු එහිදී කියා ඇත්තේ, ග්‍රීක බැඳුම්කරවල රුපියල් බිලියන 1.8ක් ආයෝජනය කර පාඩු ලැබීම නිසා, තමාගේ මූලික අයිතිවාසිකම් උල්ලංඝනය වූ බවයි.

මූලික අයිතිවාසිකම් පෙත්සමක් විභාග කිරීම අදියර දෙකනින් සමන්විතය. පළමුවැන්නේදී සලකා බලන්නේ බැලූ බැල්මට අහන්නට තරම් නඩුවක් පෙත්සමේ තිබෙනවාද කියාය. දෙපාර්ශ්වයේම නීතිඥවරුන්ට කන්දී නමුත්, එහෙම බැලූ බැල්මට නඩුවක් නැති බව පෙනේ නම්, ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය පෙත්සම නිෂ්ප්‍රභ කරයි. (“විසි කරයි.”) යම් හෙයකින් විභාග කරන්නට තරම් කරුණු සහිත අයිතිවාසිකම් පෙත්සමක් බව පෙනේ නම්, ඊළඟ අදියර හෙවත් පෙත්සම විභාගයට ගැනීමට අවසර දීමට (එනකම් ලීව් ටු ග්‍රාන්ට් ප්‍රොසීඩ් කිරීමට) ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය තීරණය කරයි.

කෙසේ වෙතත්, බැලූ බැල්මට නඩුවක් නැතිනම්, පෙත්සම නිෂ්ප්‍රභ කිරීමේදී එම තීරණයට පැමිණි හේතු දක්වන්නට ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය, විරල අවස්ථාවලදී හැර- සාමාන්‍යයෙන් උනන්දු වන්නේ නැත. එහෙත්, එවැනි විරල අවස්ථාවක් සටහන් කරමින්, මේ අවස්ථාවේදී ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය සේනසිංහගේ පෙත්සම නිෂ්ප්‍රභ කිරීමට හේතු සහිත පිටු 5ක තීන්දුවක් ලියා තිබේ. අගවිනිසුරු කේ ශ්‍රීපවන්, රෝහිණී මාරසිංහ හා සරත් ඩි ආබෲ යන විනිසුරු මඬුල්ල කියන්නේ, බැලු බැල්මට පෙත්සම්කරුගේ මූලික අයිතිවාසිකම් කඩවීමක් නොපෙනෙන බැවින්, පෙත්සම විභාගයට නොගෙනම නිෂ්ප්‍රභ කරන බවයි. එහෙත්, ඊට පෙර පෙත්සම්කරුගේ නීතිඥ හා කබ්රාල් මහතා, මුදල් මණ්ඩලයේ සාමාජිකයන් යන අය වෙනුවෙන් එවකට සිටි නීතිපතිවරයා දැක්වූ කරුණු අධිකරණය සලකා බලා තිබේ. පෙත්සම නිෂ්ප්‍රභ කරන්නේ ඉන් පසුවය.

මූලික අයිතවාසිකම් නඩුවක තීන්දුවකින් මහාධිකරණය බැඳී නැත. ඒවා වෙන වෙනම නඩු කෘත්‍යයන් බව කිසිවකුට කිව හැකිය. එහිද ඇත්තක් තිබෙන නමුත්, සැලකිල්ලට ගත යුත්තේ මේ දෙකෙහිම කරුණු බොහෝ දුරට එක හා සමාන බවයි.
දැන් පෙනෙන විදියට, කබ්රාල් මහතා බිලියන 1.8ක් ගෙවීමට සූදානම් නැත. මාස 3ක් තුළ නොගෙව්වොත්, නඩුව එම චෝදනා මතම නැවත පවරන්නට කොමිසමට බලය තිබේ. නඩුව ඔප්පු වුණොත් කබ්රාල් මහතා හිරේ යවනු ඇත.

අනෙක් අතට. මාසස තුනක් තුළ බිලියන 1.8ක් ගෙවන්නට කබ්රාල් මහතාට හැකි නම්, නීත්‍යනුකූල මාර්ගවලින් ඒ මුදල උපයාගත්තේ කෙසේදැයි කියාත් ඔහු පැහැදිලි කළ යුතුය. එය කරන්නට බැරි වුණොත්, ඊළඟට ඔහුගේ ගෙලට වැටෙන්නේ මුදල් විශුද්ධිකරණයේ තොණ්ඩුවය. එය හරියට ගෙදර ගියොත් අඹු නසී, මග හිටියොත් තෝ නසී තත්වයට කබ්රාල් මහතා ඇදවැටීමකි.

ඔහු මුදල් නොගෙව්වොත්, අල්ලස් කොසමිසමට නැවත නඩු පැවරිය හැකිය. එහෙත් ඒ සඳහා මාස තුනක් බලා සිටිය යුතුය. එතෙක් අජිත් නිවාඩ් කබ්රාල් යනු නිදහස් මිනිසෙකි.

දූෂණ විරෝධී පනතේ 67 වගන්තිය අනුව චෝදනා ඉල්ලා අස්කර ගැනීමට තිබෙන බලය යටතේ කොමිසමේ අධ්‍යක්ෂ ජෙනරාල්වරයා මෙය කර ඇති බව අවධාරණය කරන ආණ්ඩුවේ සමාජ මාධ්‍ය හිතවතුන්ට, ඉන් ටිකක් එහාට ගිය විට මතුවිය යුතුම ප්‍රශ්නයක් තිබේ.

එනම්, විත්තියේ නීතිඥවරයා මේ මුදල තමන් ගෙවන්නේ නැති බව දිගින් දිගටම අවධාරණය කරද්දීත්, එය නොගෙවන බව හොඳින්ම අවබෝධ වෙද්දීත්, අධිචෝදනා පත්‍රය ඉල්ලා අස්කර ගත්තේ ඇයිද යන්නයි.

එම නඩුවේ පැමිණිල්ල සිදුකර ඇතැයි කියන හිටපු පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී සුජීව සේනසිංහ විසින් අල්ලස් හෝ දූෂණ විමර්ශන කොමිෂන් සභාවට ලබාදී ඇති ප්‍රකාශයේ පිටපත් ඇතුළු නඩුවට පාදක වූ වැදගත් ලේඛන 31ක් පැමිණිල්ල විසින් මේ දක්වා විත්තියට ලබාදී නොමැති බව පෙන්වා දෙමින් තුන්වන හා පස්වන විත්තිකරුවන් වෙනුවෙන් පෙනී සිටි ජ්‍යෙෂ්ඨ ජනාධිපති නීතිඥ නලින් ලද්දුවහෙට්ටි මහතා පෙර නඩු දිනයේදී මූලික විරෝධතාවයක් ඉදිරිපත් කොට තිබිණි.

එකී ලේඛන විත්තියට ලබාදීමට ඇති හැකියාව සලකා බැලීම සඳහා ඊයේ (10දා) නඩුව කැඳවිණි. සිය සේවාදායකයා විසින් 2011 වසරේදී ග්‍රීක රජය විසින් නිකුත් කරන ලද භාණ්ඩාගාර බිල්පත් මිලදී ගැනීම සඳහා රජයේ මුදල් යොදවා ඇත්තේ මහ බැංකු රෙගුලාසිවලට හා මූල්‍ය මණ්ඩල රෙගුලාසිවලට අනුකූලව නීත්‍යනුකූලව බවට ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය විසින් ද තීන්දු කොට තිබියදීත් එකී කරුණු මුල්කරගෙන අල්ලස් හෝ දූෂණ විමර්ශන කොමිෂන් සභාව නැවත චෝදනා ගොනු කිරීම යුක්ති සහගත නොවන බව පළමුවන විත්තිකාර අජිත් නිවාඩ් කබ්රාල් මහතා වෙනුවෙන් එවකට පෙනීසිටි ජ්‍යෙෂ්ඨ නීතිඥ චමින්ද අතුකෝරල මහතා මූලික විරෝධතාවයක් ගොනුකර තිබූ අතර පසුව හිටපු මහ බැංකු අධිපතිවරයා වෙනුවෙන් පෙනීසිටි ජනාධිපති නීතිඥ ඩිලාන් රත්නායක මහතා ද අල්ලස් හෝ දූෂණ විමර්ශන කොමිෂන් සභාවේ සභාපතිවරයා වෙත නඩුවට පාදක වූ සියලු‍ කරුණු අඩංගු ලිපියක් යොමු කර සිය සේවාදායකයාගේ නිර්දෝෂීභාවය පිළිබඳව සවිස්තරව කරුණු දක්වා තිබිණි. පසුගිය නොවැම්බර් 12 වැනිදා අල්ලස් හෝ දූෂණ විමර්ශන කොමිෂන් සභාවේ කොමසාරිස්වරුන් දෙදෙනාට පිටපත් සහිතව ඉදිරිපත් කොට තිබූ එම ලිපිය මගින් පෙන්වා දී තිබූ නෛතිකමය කරුණු සලකා බැලූ කොමිෂන් සභාව එම විත්තිකරුවන්ට එරෙහිව ගොනුකර තිබූ චෝදනා පත්‍ර ඉල්ලා අස්කර ගැනීමට තීරණය කොට තිබිණි.

ඊයේ (10දා) එම නඩුව කැඳවූ අවස්ථාවේදී අල්ලස් හෝ දූෂණ විමර්ශන කොමිෂන් සභාව වෙනුවෙන් පෙනී සිටි නියෝජ්‍ය සොලිසිටර් ජනරාල් අසිත ඇන්තනි මහතා කරුණු දක්වමින් මෙම නඩුව ඉදිරියට පවත්වාගෙන යෑමට තවදුරටත් අපේක්‍ෂා නොකරන බවත් එකී චෝදනා පත්‍රය ඉල්ලා අස්කර ගැනීමට පියවර ගන්නා බවත් අධිකරණයට දැනුම් දුන්නේය.

එම කරුණු සලකා බැලූ විනිසුරුවරයා දූෂණ විරෝධී පනතේ 67 වගන්තිය ප්‍රකාරව පළමුවන විත්තිකාර අජිත් නිවාඩ් කබ්රාල් මහතා එම නඩු කටයුත්තෙන් නිදොස් කොට නිදහස් කිරීමටත් සෙසු විත්තිකරුවන් තිදෙනා අපරාධ නඩු විධාන සංග්‍රහයේ 194(3) වගන්තිය ප්‍රකාරව කොන්දේසි විරහිතව නිදොස් කොට නිදහස් කිරීමටත් නියෝග කළේය.

2011 වසරේදී ග්‍රීසිය දැඩි ආර්ථික අර්බුදයකට ලක්ව තිබියදීත් ඒ බව දැන දැනම ග්‍රීක රජය නිකුත් කළ භාණ්ඩාගාර බිල්පත් මිලදී ගැනීමෙන් රජයට රුපියල් කෝටි 184ක අලාභයක් සිදුකිරීම ඇතුළු චෝදනා යටතේ හිටපු මහ බැංකු අධිපති අජිත් නිවාඩ් කබ්රාල් මහතා ඇතුළු විත්තිකරුවන් පස්දෙනකුට එරෙහිව අල්ලස් හෝ දූෂණ විමර්ශන කොමිෂන් සභාව විසින් 2024 වසරේ ජනවාරි මාසයේදී නඩු පවරා තිබූ අතර විත්තිය ඉදිරිපත් කළ මූලික විරෝධතා සලකා බැලූ මහාධිකරණය විත්තිකරුවන්ට චෝදනා පත්‍ර භාරදීමට පැමිණිල්ලට අවසර ලබාදීමකින් තොරවම ඔවුන් සියලු‍ දෙනා චෝදනාවලින් නිදොස් කොට නිදහස් කිරීමට නියෝග කොට තිබිණි. අනතුරුව පසුගිය වසරේ අගෝස්තු 16 වැනිදා එකී විත්තිකරුවන්ට එරෙහිව එකී චෝදනා යටතේම නැවත නඩු පැවරීමට අල්ලස් හෝ දූෂණ විමර්ශන කොමිෂන් සභාවේ හිටපු අධ්‍යක්‍ෂ ජනරාල්වරයා පියවර ගෙන තිබිණි. එලෙස මහාධිකරණය විසින් විත්තිකරුවන් නිදොස් කොට නිදහස් කිරීමෙන් අනතුරුවත් නැවත ගොනු කළ චෝදනා පත්‍රයට අත්සන් තබා ඇත්තේ ද එම අධ්‍යක්‍ෂ ජනරාල්වරයා විසින්ම ඔහුගේ පත්වීම නීත්‍යනුකූල නොවන බවට ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය හමුවේ අභියෝගයට ලක්කර තිබියදීම වන බැවින් එකී චෝදනා පත්‍රය ද බල ශුන්‍ය බවට විත්තියේ නීතිඥවරුන් මහාධිකරණයට මූලික විරෝධතාවයක් ගොනු කර තිබිණි.

අරුණ ජයවර්ධන

පසුගිය සතියේ ලංකාවට හැමූ දිත්වා සුළි කුණාටුව, එය පැමිණීමට පෙර පටන් සහ එහි පැමිණීමත් සමග ඇදවැටුණු මහා වර්ෂා, ගංවතුර, නාය යාම්, ජීවිත සහ දේපළ විනාශය, අවතැන්වීම් යන මේවායින් සමන්විත ‘දිත්වා ආපදාව’ ගැන පුවත්පතට ලියන ලිපියක් කොහෙන් පටන් ගන්නදැයි තීරණය කිරීම පහසු නැත. එහි විවිධ පැති නොයෙක් දෘෂ්ටිකෝණවලින් බැලිය හැකිය. විග්‍රහ කළ හැකිය. වාද විවාද කළ හැකිය. දේශපාලන වශයෙන් තමන් ළැදි සහ ළැදි නොවන පාර්ශ්ව වශයෙන් විශේෂයෙන් උගතුන් යැයි කියන අය අතරද අලුත් බෙදීම් ඇතිවන නිසා යාළු මිත්‍රයන් තරහ කිරීමටද දිත්වා කුණාටුව සමත් වී තිබේ.

මෙම අවසාන නිරීක්ෂණයෙන් මෙම ලිපිය ලිවීම සඳහා තේමාවක් මට යෝජනා වේ. එය නම් ‘දිත්වා කුණාටුවේ දේශපාලනය’ නැතහොත් ‘කුණාටුවක දේශපාලන කූණාටු’ යන්නයි. පිටු කිහිපයකින් එම මාතෘකාව යටතේ මෙම ලිපිය අවසන් කිරීමට මම උත්සාහ ගනිමි. උප තේමා තුනක් යටතේ මෙම ලිපියේ අන්තර්ගතය සංවිධානය කරමි. ඒ නම් ජාජබ ආණ්ඩුව, විපක්ෂය සහ සිවිල් සමාජ ව්‍යාපාරය යන කඳවුරු තුන; සුළි කුණාටු දේශපාලනයේ යෙදෙන ආකාරය ගැන කෙටියෙන් සාකච්ඡා කිරීමයි.

ජාජබ ආණ්ඩුව සහ ව්‍යසනයේ දේශපාලනය

ජාජබ ආණ්ඩුව සහ දිත්වා කුණාටුවේ දේශපාලනය ගැන කරන සාකච්ඡාවක මාතෘකා කිහිපයක් තිබිය හැකිය. මෙම සාකච්ඡාව සඳහා මා යොදාගන්නේ තේමා දෙකකි. ඒවා නම්, ව්‍යසනයට මුහුණ දීමට ආණ්ඩුව අසමත්වීය යන චෝදනාවට මුහුණ දීම සහ පශ්චාත් කුණාටු යළි ගොඩනැගීමේ හා ජනතාවට සහන සැපයීමේ වගකීම යන මේවාය.

සුළි කුණාටුවට සූදානම් නොවීමේ චෝදනාව

මෙම චෝදනාව ආණ්ඩුවට ඉදිරිපත් කරන්නට පටන් ගත්තේත්, දෙරණ රූපවාහිණී නාලිකාව සහ එය වෙතින් උද්යෝගය ලැබූ පාර්ලිමේන්තු විපක්ෂයයි. එම චෝදනාව ගැන මතයක් ප්‍රසිද්ධියේ ඉදිරිපත් කිරීමට තරම් ඒ ගැන අධ්‍යයනයක් මා සිදු කර නැත. එසේ වුවත්, ජාජබ ආණ්ඩුවට විවේචනාත්මක සහයෝගයත්, දේශපාලන නැඹුරුතාවත් ඇති අදහස් ප්‍රකාශ කරන්නකු ලෙස මා මතු කරන විවේචනයක් තිබේ. මගේ අසන්තුෂ්ටියට හේතුව නම්, බලයේ සිටි පසුගිය අවුරුද්ද තුළ පරිසර අර්බුදය, ස්වාභාවික විපත්වලින් ඇතිවන ව්‍යසන, ගෝලීය උණුසුම් වීමෙන් ලංකාවට ඇතිවන බවට පරිසර විද්‍යාඥයන් කර ඇති අනතුරු ඇඟවීම් යන මේවා ගැන විශේෂ උනන්දුවක් දක්වමින් අලුත් ප්‍රතිපත්ති සම්පාදනය කිරීමක් හෝ ආණ්ඩු ව්‍යුහය හා ආයතන සූදානම් කිරීමක් හෝ සිදු නොකිරීමයි. මේ අතර විපක්ෂයේ විවේචනය මතු කෙරෙන්නේ නොවැම්බර් 12 දා සිට සූදානම් නොවීම යන චෝදනාවත් සමගය. මගේ සාමාන්‍ය දැනුම අනුව, විනාශයන් සිදු කිරීමට සුළි කුණාටු සතු ශක්තිය කල් තියා ප්‍රකාශ කිරීමට ලංකාවේ කාලගුණ විද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවට හෝ අනෙකුත් ආයතනවලට හෝ තවමත් නොහැකි තත්වයක් තුළ, දින කිහිපයකින් සූදානම් වීමට ලංකාවේ ඕනෑම ආණ්ඩුවක් සමත් වන්නේ නැත්නම් ඒ ගැන පුදුමයට පත් නොවිය යුතු වීමේ අවාසනාව අප රටේ සියලු පුරවැසියන්ට තිබේ. දියුණු රටවලද තිබෙන්නේ එම තත්වය බවද බොහෝ දෙනා දනිති. මේ දිනවල හදිසියේ කාලගුණ, ජලවිද්‍යා සහ වාරිමාර්ග විද්‍යා විශේෂඥයන් වී සිටින විපක්ෂයේ මන්ත්‍රීවරුන්ගේ ආණ්ඩුවක් තිබිණි නම් විශාල වශයෙන් වෙනස් සූදානමක් තිබෙන්නට ඇත්දැයි අනුමාන කළ නොහැකිය.

මෙම ‘නොසලකා හැරීමේ’ වරදට නඩු පවරන්නේ නම්, සුනාමි ව්‍යසනයෙන් පසුව බලයේ සිටි හැම ආණ්ඩුවක්ම, ගංවතුර සහ නායයෑම් විපත් සම්බන්ධව නඩු පවරනු ලැබීමේ ඉරණමට පත්විය යුතුය. මන්ද යත්, ව්‍යසනයක් වූ විට පොරොන්දු වනවා හැරෙන්නට, ස්වාභාවික මෙන්ම, ආණ්ඩු සහ විශාල පුද්ගලික ව්‍යාපාර හා පුද්ගලයන් විසින්ද සිදු කරන ලද පරිසර හානි වැළැක්වීමට අවශ්‍ය ඵලදායී පියවර කල් තියා නොගැනීමේ චෝදනාවෙන් එම කිසිදු ආණ්ඩුවකට, ජනාධිපතිවරයකුට, අගමැතිවරයකුට, පරිසර ඇමතිවරයකුට මෙන්ම කැබිනට් මණ්ඩලයකටද නිදහස් විය නොහැකිය.

එමෙන්ම ගෝලීය උණුසුම් වීමේ ලංකාවට ඇතිවිය හැකි ව්‍යසනකාරී විපාක ගැන විද්‍යාඥයන්, උගතුන්, ජනමාධ්‍ය පමණක් නොව පාසල් දරුවන් අතරත් සාකච්ඡාව පවතිද්දී බලයේ සිට ඇති හැම ආණ්ඩුවක්ම කර ඇත්තේ, ඒ සඳහා ‘රාජ්‍යය’ හා ‘සමාජය’ සූදානම් කිරීමයි. ‘රාජ්‍යය සූදානම් කිරීම’ යන්නෙන් අදහස් වන්නේ ව්‍යසන වැළැක්වීමත්, ඒවාට මුහුණ දීමත්, පශ්චාත් ව්‍යසන යළි ගොඩනැගීමේ සහ ජන ජීවිතය යථාවත් කිරීමත් සඳහා අවශ්‍ය වන රාජ්‍ය ප්‍රතිපත්ති, රාජ්‍ය ආයතන, විශේෂඥ දැනුම සහ මානව සම්පත් ගොඩනැගීමයි. ඒවා සිදුකර තිබුණේ නම් ජාජබ ආණ්ඩුවට නොකළේ යයි විපක්ෂය චෝදනා කරන බොහෝ දේවල් කරන්නට අනුර කුමාර දිසානායක ආණ්ඩුවට හැකි වන්නට තිබිණ. ජාජබ ආණ්ඩුව තව අවුරුදු හතරක් බලයේ සිටින නිසා ස්වාභාවික මෙන්ම අස්වාභාවික ව්‍යසන තර්ජනවලට මුහුණ දීමට රාජ්‍යය සහ සමාජය සූදානම් කිරීමේ කාර්යයට වහාම එළඹිය යුතුව තිබේ. ජනාධිපතිවරයාගෙන් මේ දිනවල රටට ලැබෙන පණිවුඩය වන්නේ ඒ සඳහා ආණ්ඩුව සූදානම් වන බවයි. මේ ආණ්ඩුවද මෙම මහා ව්‍යසනයෙන් පසුවත්, පසුගිය ආණ්ඩුවල ආදර්ශය අනුගමනය නොකරන බව සහතික කිරීම තුළ කළ යුත්තේ සහ ආණ්ඩුවට බල කළ යුත්තේ පුරවැසියන් සහ සිවිල් සමාජ ව්‍යාපාරයයි. විරුද්ධ පක්ෂයට ඒ ස` දහා වුවමනාවක් තිබෙන බව දැනට නම් නොපෙනේ. විපක්ෂයේ උනන්දුව තිබෙන්නේ දේශපාලන ප්‍රචාරක වැඩවලට සහ උසාවි යෑමට සූදානම් වීමටය.

පශ්චාත්-ව්‍යසන යළි ගොඩනැගීම

දැනට පෙනෙන්නට තිබෙන පරිදි දිත්වා සුළි කුණාටුව, ගංවතුර සහ නායයාම නිසා ඇතිකරන ලද විනාශය සුනාමි ව්‍යසනයෙන් ඇතිකරන ලද විනාශයට වඩා වැඩි බව පෙනේ. ජාජබ ආණ්ඩුව ඉදිරි ආර්ථික සහ සමාජ සංවර්ධනයට සිදුකර තිබුණු සියලු වැඩපිළිවෙළවල්, සැලසුම්, ප්‍රතිපත්ති, ඉලක්ක සහ අපේක්ෂා සියල්ලම ගැන අලුතෙන්ම සිතීමට ආණ්ඩුවට බල කෙරී තිබේ. විදේශ ආධාර මෙන්ම රාජ්‍ය ආදායම්ද වියදම් කිරීමේ ප්‍රමුඛත්වය දිය යුත්තේ, විනාශ වූ ජන ජීවිතය යථා තත්වයට පත්කිරීමත් අනාගත ව්‍යසනවලට සූදානම් වීමට වීමට අවශ්‍ය නව ආයතන ගොඩනැගීම, තිබෙන ආයතන ශක්තිමත් කිරීම, විද්‍යාත්මක දැනුම සහ පුහුණුව යාවත්කාලීන කිරීම, විද්‍යාත්මක උපකරණ යාවත්කාලීන කිරීම හා අවශ්‍ය පුහුණුව යනාදියත් සඳහාය. වෙනත් වචනයකින් කියන්නේ නම් ආණ්ඩුවේ සංවර්ධන සැලසුම්, ඉලක්ක, ගමන්මග යන මේවා සංශෝධනය කළ යුතුව තිබේ. ආණ්ඩුවේ ප්‍රමුඛතා ලැයිස්තුද යාවත්කාලීන කළ යුතුව තිබේ.

මේවා වනාහි ඕනෑම ආණ්ඩුවකට මුහුණ දීමට තිබෙන සුළුපටු වගකීමක් නොවේ. මේ සම්බන්ධව සිතන විට ආණ්ඩුව ඉදිරියේ ක්ෂණික ප්‍රශ්න දෙකක් පවතින බව පෙනේ. අනාගතයේ ඇතිවිය හැකි ව්‍යසන වැලැක්වීමටත්, ඒවාට මුහුණ දීම සඳහාත් අවශ්‍ය විද්‍යාත්මක සහ තාක්ෂණික දැනුම ආණ්ඩුවේ විද්‍යාඥයන්ට, මන්ත්‍රීවරුන්ට, ඇමතිවරුන්ට, ජනාධිපතිවරයාට තිබෙනවාද යන්නයි. ආණ්ඩුවේ සමහර විවේචකයන් එම ප්‍රශ්නයට දැනටමත් ඉදිරිපත් කරන පිළිතුර ‘නැත’ යන්නයි. එය වනාහි, වැරදි නොවූවත් ‘නරුමවාද’ පිළිතුරකි. කාලගුණය, භූවිද්‍යාව, ජල විද්‍යාව හා වාරිමාර්ග ඉංජිනේරු විද්‍යාව පිළිබඳ විශේෂඥයන් බහුලව ඇති ඇමරිකාව, බි්‍රතාන්‍යය, ජර්මනිය වැනි ලෝකයේ දියුණු රටවලද සිටින බොහෝ මන්ත්‍රීවරුන්, සෙනෙට් සාමාජිකයන්; නීතිවේදීන්, ව්‍යාපාරිකයන් සහ වෙනත් වෘත්තිකයන් ය. ඔවුන් වැස්ස, ගංවතුර, සුළි කුණාටු පිළිබඳ විශේෂඥයන් නොවේ. ලංකාවේ වර්තමාන පාර්ලිමේන්තුවේ එවැනි විශේෂඥයෝ නැත. විශේෂඥයන් සිටින්නේ රජයේ දෙපාර්තමේන්තුවලය. විශ්වවිද්‍යාලවලය. දැනට රටේ පවත්නා විද්‍යාත්මක සහ තාක්ෂණික දැනුම එකතු කර ගැනීමක් , පවත්නා දැනුම තවත් ශක්තිමත් කිරීමට, ඉන්දියාව, චීනය, ජපානය වැනි ආසියාතික රටවලින්, බටහිර රටවලින් සහාය ලබාගැනීම දැන් ගැටලුවක් නොවීමේ වාසිය ආණ්ඩුවට තිබේ.

මේ අතර, එවැනි විද්‍යාත්මක හා තාක්ෂණික මහා පිම්මක් පැනීමට නව ඉදිරි දැක්මක් අවශ්‍ය වේ. එය ලංකාවේ බුද්ධිමතුන්ද, විද්‍යාඥ ප්‍රජාවද, සිවිල් සමාජ ප්‍රජාවද සමග ආණ්ඩුව පවත්වන සංවාද, සාකච්ඡා සහ සහයෝගය තුළින් ගොඩනැගිය යුත්තකි. ආණ්ඩුව කළ යුත්තේ ඒ සඳහා දේශපාලන නායකත්වය හා දැක්මක් සැපයීමයි. ජාජබයේ පසුගිය මැතිවරණ ප්‍රකාශනයේ ‘තිරසර ජෛව ලෝකයක්- සදාහරිත ජීවිතයක්’ යන පරිච්ඡේදයේ එවැනි දැක්මක් ගොඩනැගීමට ප්‍රයෝජනවත් වන පරිකල්පනයක් තිබේ. එය කියවීම මේ හැම දෙනාටම බෙහෙවින් වැඩදායී වනු ඇත.

ආණ්ඩුවේ වගකීම

1948-1952 දක්වා ඇමරිකාවේ ජනාධිපතිවරයාව සිටි හාරී ටෲමන්  තම මේසය මත තබාගෙන සිටි පුවරුවක ලියා, හැම දෙනාටම පෙනෙන සේ ප්‍රදර්ශනය වූ පාඨයක් තිබිණ. එය නම් යන්නයි. මෙය පෝකර්  නම් කාඩ් ක්‍රීඩාවේ භාවිත වන කියමනකි. ජනාධිපති ටෲමන් එය තම මේසය මත ප්‍රදර්ශනය කිරීමෙන් ප්‍රකාශයට පත් කෙළේ, ‘ආණ්ඩුවේ සෑම තීරණයකම අවසාන වගකීම තිබෙන්නේ මා සතුවය’ යන්නයි. ‘ආණ්ඩුවෙන් සිදුවන වැරදි, අඩුපාඩුවල සදාචාරාත්මක වගකීම රාජ්‍ය නායකයා වශයෙන් මම භාර ගනිමි’ යනු එහි ප්‍රායෝගික අර්ථයයි.

දිත්වා සුළි කුණාටුව සමහ එයින් ඇතිවූ විනාශය පිළිබඳ වගකීම ජාජබ ආණ්ඩුවට පැටවීමට විපක්ෂය ගන්නා උත්සාහය දිගටම ඉදිරියට යද්දී ජනාධිපතිවරයාට කළ හැකි දෙයකැයි මට සිතෙන්නේ මෙවැනි අදහසක් ජනතාවට ප්‍රකාශ කිරීමයි. ‘පසුගිය ආණ්ඩුත් ඇතුළු සියලු දෙනාම මෙම විනාශය සිදුවීමට ඉඩ හැරීම ගැන වගකිව යුතුයි. එහෙත් වර්තමාන රාජ්‍ය නායකයා වශයෙන් ඒ පිළිබඳ අවසාන වගකීම මම භාරගනිමි. ඒ සමගම ව්‍යසනයෙන් පසුව, එයට ගොදුරු වූ සහ ගොදුරු නොවූ සියලු දෙනාම, ස්වාභාවික විපත්වලට තවත් ගොදුරු නොවන බවට සහතිකවන වන අනාගතයක් ගොඩනැගීමේ දේශපාලන සහ සදාචාරාත්මක වගකීමද මම භාරගනිමි’ යන්නයි. ‘සියලු වගකීම් නවතින්නේ මේ මේසය මතය’ යන පාඨය ලියූ පුවරුවක් තම මේසය මත තබා ගැනීමට ජනාධිපති අනුරටද එවිට හැකිවනු ඇත.

ලංකාවේ දැනට සිදුවන, දිත්වා ව්‍යසනය පිළිබඳ අමිහිරි සහ දුෂ්ට දේශපාලන කතිකාව සාධනීය දිසාවකට යොමු කිරීමට, ජනාධිපතිවරයා දැනට ගන්නා උත්සාහය එවැනි පියවරකින් වඩාත් ප්‍රබලව ප්‍රකාශ වනු ඇත. රට අලුතෙන් ගොඩනැගීමේ බරපතළ කාර්යයට දේශපාලන සහ සදාචාරාත්මක නායකත්වය සැපයීමට වර්තමාන ජනාධිපතිවරයාට හැකිය යන්න ව්‍යසනයට ගොදුරු වූ ජනතාවගෙනුත්, පොදු ජනතාවගෙනුත් ලැබෙන පණිවුඩයයි. ඒ සඳහා තරගකරුවකු සිටින බවක් පෙනෙන්නටද නැත.

විපක්ෂයේ ගැටලු

කුණාටුවෙන්, ගංවතුරෙන්, නායයාම්වලින් විපතට පත්වූ ජනතාව බේරාගැනීමටත්, සහන සැලසීමටත්, ඇතිවූ විනාශයට මුහුණ දීමට රාජ්‍ය යාන්ත්‍රණය මෙහෙයවීමට සහ විදේශ සහයෝගය ලබාගැනීමට ජනාධිපතිවරයා සැපයූ නායකත්වය පිළිබඳව විවාදයක් තිබිය නොහැකිය. ඒ අතර විපක්ෂය ගත් එක් සාවද්‍ය පියවරක් නිසා, එහි සියලු නායකයන් සහ පක්ෂ පත්වී සිටින්නේ ඔවුන් විසින්ම නිර්මාණය කරන ලද අලුත් දේශපාලන අර්බුදයකය. එය නම්, මහජන පිළිකුලට පාත්‍රවීමයි. ජනතාවත්, මුළු රටත්, ඇදවැටුණ මහා ව්‍යසනය, තමන්ට බලය ලබාගැනීම සඳහා කෙටි මාවතක් කරගැනීමට, විපක්ෂයේ සියලු දෙනා ගත් පියවර, තමන් මෙම වසරේ ගත් දේශපාලන වශයෙන් ඉතාම අදූරදර්ශී සහ අනුවණ පියවරක්ය යන්න විපක්ෂයට තවමත් වැටහී ඇති බවක් නොපෙනේ.

විපක්ෂ සන්ධානය මෙම මහා ව්‍යසනය මැද්දේ, ආණ්ඩු බලය උදුරාගැනීම සඳහා දියත් කළ ‘ක්‍රියාන්විතයේ’ පියවර දෙකක් තිබුණ බව පෙනේ. පළමුවැන්න ව්‍යසනය වැළැක්වීමට හෝ එහි විනාශය අවම කර ගැනීමට ආණ්ඩුව අසමත් වීම යන චෝදනාව සියලු ශක්තිය යොදා ප්‍රචාරය කිරීමයි. මෙය ‘වැඩ බැරි’ ආණ්ඩුවට විරුද්ධව ජනතාව මෙහෙයවීමට දෙවියන් විසින් තමන්ට ලබාදෙන දුර්ලභ අවස්ථාවක් බව විපක්ෂ නායකයන් සිතූ බවද පෙනේ. විපක්ෂයේ ඉලක්කය වන්නට ඇත්තේ, විපතට පත් වූ මෙන්ම නොවූ රටේ ජනතාව, ආණ්ඩුවට විරුද්ධව උසිගැන්වීමය. හැකි නම් පාරට බැස්සවීමටය. දෙවැනි ‘අරගලයක්’ 2025 දෙසැම්බර් මුල් සතියේ මතු කරන්නට හැකි වෙතැයි විපක්ෂ නායකයන් සිතා සිටි බවද බොහෝ පුරවැසියන්ට පෙනුණ බව, විපක්ෂයට ලැබුණ සමාජ මාධ්‍ය සහ අනෙකුත් ප්‍රතිචාරවලින් පෙනිණ.

බලය උදුරා ගැනීම  සඳහා වූ විපක්ෂ ‘ක්‍රියාන්විතයේ’ දෙවැනි පියවර වූයේ හිටපු ජනාධිපති හා එජාප නායක රනිල් වික්‍රමසිංහ ඉදිරිපත් කළ අන්තර්වාර ආණ්ඩු යෝජනාවයි. එම යෝජනාව තුළින් විපක්ෂය ඉදිරිපත් කළ කේන්ද්‍රීය ප්‍රවාදය වූයේ, පශ්චාත්-ව්‍යසන ක්‍රියාවලියට නායකත්වය සැපයීමට ජනාධිපතිවරයාටත්, ජාජබ ආණ්ඩුවටත් කිසිසේත් නොහැකිය යන්නයි. වෙව්ලන ස්වරයකින් සහ තමන් කියවූ කඩදාසි වෙව්ළන අතෙහි රඳවාගනිමින් එතුමා යෝජනා කළේ සර්ව ආගමික නායකවරුන්ගේ උපදේශක මණ්ඩලයක් සහිතව ‘පාර්ලිමේන්තුවට බලය පවරන’ අන්තර්වාර ආණ්ඩුවක නායකත්වයට එකම සුදුස්සා තමා බවයි. වික්‍රමසිංහ මහතාගේ එම රංගනය, මහා ව්‍යසනයකින් පසුව ආ හාස්‍ය රංගනයක්, එනම් ට්‍රැජඩි එකකින් පසුව එන කොමඩි එකක් විය.

බලය ඩැහැගැනීම සඳහා දුරදිග නොබලා ඉවසීමකින් තොරව සහ අතිධාවනකාරී ලෙස විපක්ෂය ගත් පියවර දෙකකින් සමන්විත එම මෙහෙයුම, විපක්ෂයට බෙහෙවින් අවාසිදායක දේශපාලන ප්‍රතිඵල ඇති කර තිබේ. එයින් ප්‍රධාන වන්නේ තමන්ට නැතිව තිබෙන මහජන විශ්වාසය සහ දේශපාලන වලංගුතාව නැවත ලබාගැනීමට, පසුගිය අවුරුද්ද තුළ ගත් සියලු ප්‍රයත්නද සමගින් විශාල පසුබෑමකට පත්වීමයි. විපක්ෂය දිගටම යෙදී සිටින්නේ දේශපාලන වශයෙන් ස්වයං විනාශයට පත්වීමේ අපරිණත ක්‍රියාදාමයකටය. විපක්ෂය බියකින් සිටින ‘තනි පක්ෂ ඒකාධිපතිත්වයක්‘ සඳහා තමන්ම පාර කපන බව විපක්ෂ නායකයන්ට දැන්වත් අවබෝධ විය යුතුය.

සිවිල් සමාජ ව්‍යාපාරවල ගැටලුව

මෙරට මහජනතාව පත්ව සිටින මහා මානුෂික ව්‍යසනය ඉදිරියේ, විසඳීමට පහසු නැති උභතෝකෝටිකයකට පත්ව සිටින්නේ ලංකාවේ සිවිල් සමාජ ව්‍යාපාරයයි. අතීතයේදී සිදුවූ සුනාමිය ඇතුළු ස්වාභාවික විපත්වලදී සහන සැපයීම, යළි ගොඩනැගීම වැනි වගකීම්වලදී ඍජු කාර්යභාරයක් ඉටුකිරීමට සිවිල් සමාජ ව්‍යාපාරයට හා රාජ්‍ය නොවන සංවිධානවලට හැකිවිය. එවැනි සිවිල් සමාජ සහභාගිත්වයක් තවම නොපෙනේ.

මෙම ව්‍යසනයට මුහුණ දීමේදී සිවිල් සමාජ සහභාගිත්වයට ආණ්ඩුව ආරාධනා කර තිබිණ. ඉන් පසුව සිවිල් සමාජ නියෝජිතයන් හා ජනාධිපතිවරයා අතර සාකච්ඡාවක්ද පැවතුණ බව වාර්තා විය. එහෙත් එම සාකච්ඡාවෙන් සාධනීය ප්‍රතිඵල ඇතිවී තිබෙන බවක් තවමත් නොපෙනේ.

එය එසේ වී තිබෙන්නේ මන්දැයි පැහැදිලි නැත. එහෙත් අනුමාන කළ හැකි එක් ප්‍රධාන සාධකයක් තිබේ. එය නම් ජාජබ ආණ්ඩුව පිළිබඳව කොළඹ කේන්ද්‍රීය සිවිල් සමාජ සංවිධාන බොහොමයක් අතර ඇති අවිශ්වාසය සහ දුරස්තරභාවයයි. එය ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ සහ සිවිල් සමාජ සංවිධාන අතර අතීතයේ සිට පවතින දේශපාලන පසමිතුරුභාවයේ උරුමයේ සිට තවමත් ඉතිරි වී තිබෙන කොටසකි.

ලංකාව රටක්, ජනතාවක් සහ සමාජයක් ලෙස යළි ගොඩනැගීමේ මහා අභියෝගය අප සැම දෙනම ඉදිරිපිට තිබේ. එම මහා වගකීම ඉටුකිරීමට සූදානමක් සහ හැකියාවක්ද කැපවීමක්ද ඇති සිවිල් සමාජ සංවිධාන හා එම වගකීම නිල වශයෙන් භාරවී සහ භාරගෙන සිටින ජාජබ ආණ්ඩුව අතර සාධනීය සංවාදයක් සහ සහයෝගයක් ගොඩනැගීම හදිසි අවශ්‍යතාවකි. එහෙත් ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ සමග ඇති අතීතයෙන් උරුම වී තිබෙන සතුරු ප්‍රතිවිරෝධයත්, ජාතික ජන බලවේග ආණ්ඩුව සමග දැනට තිබෙන සැකයත් පිළිබඳ මහා ගැටලුව විසඳාගන්නේ නැතිව, එවැනි සහයෝගයක් හෝ එකට වැඩ කිරීමක් හෝ බලාපොරොත්තු විය හැකි බවක් නම් දැනට නොපෙනේ.

මෙම බාධකය ජයගැනීමේ පළමු පියවර තැබිය යුත්තේ ජාජබ ආණ්ඩුව යැයි සමහර සිවිල් සංවිධාන සිතයි. ඒ අතර ආණ්ඩුව සහ තමන් අතර විශ්වාසය යළි ගොඩනැගීමේ ඊළඟ පියවර ගැනීමේ වගකීම සිවිල් සමාජ නායකත්වයන්ට තිබේ. එය සාධනීය පියවරක් වීම වඩාත් සුදුසු වේ.