- මගේ කියන ඔක්කොම එතන හිටියා
- ගම්මානෙ තිබුණු ගෙවලුත් අරගෙන තවත් කිලෝමීටරයකට වැඩිය දුර ගිහිල්ලා.
- මගේ නිවස හිතාගන්න බැරි විදියට හැම තැනින්ම පුපුරලා ගිහින්
- දවස් 11ක් විදුලිය නැහැ
දිත්වා සුළි කුණාටුවෙන් මහා වැසි ඇද වැටී, ඇති වූ ගංවතුර තත්වය නිසා සහ කඳු නාය ගොස් විශාල ගල් සහ පස් තට්ටු මාර්ග දෙපසට කඩා වැටීම නිසා තවමත් කඳුකරයේ ඇතැම් ගම්මානවලට යෑමට නොහැකි තත්වයක් ඇත.
සුළි කුණාටුව නිසා ඇදහැලුණු මහ වැසි නිසා එක් පැත්තකින් ප්රචණ්ඩ වූ මහවැලි නදිය ජීවිත බිලිගනිමින්, දේපොළ විනාශ කරමින් පහළට ඇදී ආවේ නාවලපිටිය, ගම්පොළ, ගෙලිඔය, පේරාදෙණිය ආදි ප්රධාන නගර යටකරමිනි. ඉන් නොනැවතුණ දිත්වා නාය යෑම් හා පස් කඳු කඩාවැටීම්වලින් තවත් ජීවිත හා දේපොළ රැසක් බිලි ගත්තේය.
ඇදහැලුණු මිලිමීටර් 400කට ආසන්න වර්ෂාපතනයෙන් සමහර පවුල් පිටින් වැළලී ගොස් තිබෙන්නේ ඇතැම් පවුල්වල එකුදු සාමාජිකයකුට හෝ ජීවත් වීමේ වරම අහිමි කරමිනි. මව, පියා, සහෝදරයා නොමැතිව මෙලොව තනිවූවෝ බොහෝය. අතුරුදන්ව සිටින ඔවුන් සොයා මහ පොළොව සමඟ ඔට්ටු වන පිරිස් තැන තැනය.
එසේ සැඟව ගිය කතා අතරේ මුළු ගම්මානය එකට මිහිදන් වුණු උඩවත්ත ප්රදේශයේ නෙළුම්මල් ගම්මානයට අපි ගියෙමු. තවමත් නෙළුම්මල් ගම්මානයේ විශාල ගල්කුළු පිරී ඇත. නෙළුම්මල් ගම්මානය මැදින් විශාල ගංගාවක් ගලාගෙන ගොස් සීඳී ඇති අයුරින් සියල්ලම සෝදා ගෙන ගොස් ඇත. එම ස්ථානයේ මිනිසුන් වාසය කළ, ගොවිතැන් කළ ගම්මානයක් තිබුණා දැයිවත් සලකුණක්වත් නොමැත.
රවුල්ගොල්ල ඇල්ලට සහ තෙළඹුගහ ඇල්ලට මැදිව නකල්ස් රක්ෂිතයට මායිම්ව පිහිටි යල මහ කන්නවලට වැපිරෙන කුඹුරු යායවලින් පිරුණු නෙළුම්මල ගම්මානයේ වැඩි පිරිසක් පාරම්පරික ගොවීන්ය. නොවැම්බර් 27 වෙනිදා ඇති වූ වර්ෂාව නිසා නකල්ස් කඳුවැටියෙන් කඩාගෙන ආ විශාල ගල් සහ පස් තට්ටුවලට යටවූ නෙළුම්මල් ගම්මානයේ ජීවත් වූ පවුල් දහතුනක තිස්එක්දෙනෙකු මියගොස් තිබිණි.
උඩත්තව අරියඥාන හිමියන්ගේ ඥාතී සියල්ලෝම නෙළුම්මල් ගම්මානයේ වාසය කළ අය වෙති. නෙළුම්මල ගම්මානයට ගිය අපට අරියඥාන හිමි තමන්ගේ මුළු පවුලම අහිමි වූ ඛේදවාචකය මෙසේ පැවසීය.
“නෙළුම්මල ගම්මානය, උඩත්තව ගම්මානයේම තියෙන එක උප ගම්මානයක්. උඩත්තව හරහා තමයි ගම්මානෙට එන්න තියෙන්නෙ. එදා රාත්රි 8ට විතර මම උඩත්තව ගම්මානේ ගෙයින් ගෙට වැඩියා. ඒ ගෙවල්වල කිසිම කෙනෙක් නෑ තිත්ත කරුවලයි. අඩුම තරමේ කුප්පි ලාම්පු එළියක්වත් නෑ. ඒ නිසා මම ආයෙත් උඩත්තව පන්සලට වැඩියා. පන්සලේ කිසිම කෙනෙක් නෑ. මට ඒ වෙලාවේ ලොකු බයක් දැනුණා.
දණහිසට ළංවෙන්න මුළු පළාතෙම මඩයි, වතුරයි. ගම්මානේ එහා පැත්තේ ඉඳලා අනෙක් පැත්තට මාරුවෙලා එනකොට ඈතින් කුප්පිලාම්පු එළියක් පත්තු වෙනවා දැක්කා. එතන දෙතුන් දෙනෙක් වාඩිවෙලා හිටියා. මම ඇහුවා කෝ අපේ අම්මලා කියලා. ටික වෙලාවක් මගේ මූණ බලන් හිටපු අය අර ඉන්නේ කියලා අත දික් කළා. ඊට පස්සේයි මම දැක්කේ රෙදිවලින් ඔතපු මෘත ශරීර හත අටක් එක පෙළට තියලා තියෙනවා. මම කලබලයට පෝන් එකේ ටෝච් එළියෙන් රෙදිවලින් වහලා තිබුණ මෘත ශරීරවල මුහුණු ඇර ඇර බැලුවා. මගේ කියන ඔක්කොම එතන හිටියා. හැබැයි මල්ලි හිටියේ නෑ. මම ඇහුවා මල්ලි කෝ කියලා. මල්ලිට පණ තිබුණා. මල්ලිව ඉස්පිරිතාලෙ ගෙනිච්ච කියලා කිව්වා. මල්ලි එදා රාත්රියේ බිබිළ රෝහලේදී මිය ගිහින් තිබුණා. මල්ලි හරි ජීවත්වෙයි කියලා හිතපු මගේ ඒ බලාපොරොත්තුවත් සුන් වුණා. මම නැවත ගම්මානෙට වැඩියා. එනකොට ගම්මානේ ගොඩ ගත්ත පිරිසගේ මෘත ශරීර මහියංගණ රෝහලට ගෙනිහිල්ලා. ආපහු මහියංගණ රෝහලට වැඩියා. රෝහලට යනකොට මෘත ශරීර ටික මල්ශාලාවට යවලා. මට කරගන්න දෙයක් නෑ. එච්චර පෙට්ටි ගොඩක් ගන්න මගේ අතේ සල්ලිත් නෑ. මම ප්රාදේශීය ලේකම් කාර්යාලයට කතා කළා. එයාලා කිව්වා ඒ වෙනුවෙන් සල්ලි පාස් වෙලා නෑ හාමුදුරුවනේ කියලා. මම කිව්වා මගේ ළඟ එච්චර සල්ලි නැහැ කියලා. එයාලා කොහොම හරි ඉහළින් උපදෙස් අරගෙන මොනවා හරි කරලා පෙට්ටි ටික ලබා දුන්නා.
ඒ වෙනකොට විසි නවය රෑ වෙලා. මල් ශාලාවට ගෙනිහිල්ලා වැඩි වෙලාවක් නැතුව මෘත ශරීර දාපු පෙට්ටි ටික ඉක්මනට දුන්නා. මම ඇහුවා ඇයි එම්බාම් කළේ නැද්ද කියලා. ඒ වෙලාවේ තමයි කිව්වේ එම්බාම් කරන්න බෑ හාමුදුරුවනේ වතුරට අහුවෙලා හින්දා පෙට්ටි ටික සීල් කළා කියලා. මොනව කරන්නද පෙට්ටි ටික උඩත්තව ඉස්කෝලෙට ගෙනාවා. ඉස්සරහ මඩුවක් ගහලා තැන්පත් කළා. මල්ලීගේ මෘත ශරීරය විතරයි එම්බාම් කරලා පෙන්නන්න පුළුවන් මට්ටමක තිබුණේ. අපි ගමේ හැමෝම වළ දැම්මේ එකම වළක.
අපි මළගමේ වැඩ කරන අතරේ හමුදාවේ සහ පොලිසියේ ගලවා ගැනීමේ කණ්ඩායම් අනෙක් අතුරුදහන් වූ අයව හොයන්න ගත්තා. ඒ කණ්ඩායමට ගමේ මියගිය තවත් අට දෙනෙක්ගේ මළ සිරුරු හම්බ වුණා. එයාලගෙත් නීති වැඩ කටයුතු ඔක්කොම ඉවර කරලා රෙදිවල ඔතලා නොවැම්බර් 30 වෙනිදා වළ දැම්මා.
ගමේ එහෙට මෙහෙට වුණු කිහිපදෙනෙක් විතරයි දැන් ජීවතුන් අතර ඉන්නේ. මුළු ගමෙන්ම ඉතිරි වෙලා තියෙන්නේ එක ගෙයක්. ඒ අපේ අම්මාගේ මල්ලි කෙනෙක්ගෙ ගෙයක්. එයාලා සද්දේ එනකොට පහළට දුවලා නෑ. හරස් අතට ඈතට දුවලා. ඒ නිසායි මාමලා බේරිලා තියෙන්නේ. මේ නාය යෑම කොච්චර භයානකද කිව්වොත්, ගම්මානෙ ගෙවල් තිබ්බ තැන ඉඳලා නාය ගිය කන්ද තියෙන්නේ කිලෝමීටර පහකටත් එහා පැත්තේ. නාය ගිය කන්ද ගම්මානෙ තිබුණු ගෙවලුත් අරගෙන තවත් කිලෝමීටරයකට වැඩිය දුර ගිහිල්ලා. ගෙවල්වල කොටස් මෘත ශරීර හම්බවුණේ කිලෝමීටරයකට වඩා දුරක තිබිලා. සමහර මෘත ශරීර තවමත් හොයා ගන්නවත් බෑ.’
කොත්මලේ ජලාශයට ඉහළ ගම්මානයේ පදිංචි ප්රියන්ත මැදිවත්ත මහතාගේ නිවසේ බිත්තිවල සහ පොළොවේ විශාල පැලීම් සිදු ව ඇත. ඔහුගේ නිවසේ තමන් සහ තම බිරිඳ ජීවත්වන බව ඔහු අප සමඟ පැවසීය. ප්රියන්ත මහතාගේ නිවසේ පොළොවේ ඉරිතැලීම් අනුව කිවහැක්කේ එම නිවස තවදුරටත් ජීවත් වීමට සුදුසු ලෙස සැලකිය නොහැකි බවය. එම නිවස අනතුරුදායකය.
‘කිසිම දවසක මේ වගේ වැස්සකට අපිට මුහුණ දෙන්න වෙයි කියලා අපි බලාපොරොත්තු වුණේ නැහැ. අපේ නිවසට දකුණු පැත්තෙන් තිබෙන ප්රදේශ සහ වම් පැත්තේ ප්රදේශ නාය ගිය නිසා අපි සම්පූර්ණයෙන්ම කොටු වුණා. මේ වෙද්දී අපේ ප්රදේශයේ 400 විතර පිරිසක් අවතැන් වෙලා ඉන්නවා. අපිට දින 7ක් විදුලිය, දූරකථන සම්බන්ධතාත් නැති වුණා. මේ පැත්තට එන්න තිබුණු පාරවල් සේරම නාය ගිහින් තිබුණු නිසා අපිට ආහාර තිබුණෙත් නැහැ. ආධාර ගෙනාපු කට්ටිය පයින් ඇවිත් අපිට බත් පැකට් දීලා ගියා. මම වගා කරපු තේ වගාව, හරිතාගාරය ඇතුළු අක්කර තුනක් විතර මට නැති වෙලා. හැමදේම විනාශ වෙලා ගියා. නාය යෑමත් එක්ක මගේ නිවස හිතාගන්න බැරි විදියට හැම තැනින්ම පුපුරලා ගිහින් තියෙනවා. අපි විශ්වාස කරන්නේ නාය යෑමත් එක්ක භූමිකම්පාවක් එන්න ඇති කියලා. කොත්මලේ ඩෑම් එකට උඩින් තියෙන ගමේ එකම පුද්ගලයෙක් විතරයි මිය ගියේ. ඒ මල්ලි ත්රීවිල් එකේ යද්දී, එක පාරට කන්ද උඩින් කඩාගෙන ආපු වතුර පාරකට ත්රීවිල් එක එක්කම වතුරට පෙරළිලා. ත්රීවිල් එක ඒ වෙලාවෙම වතුරේ තිබිලා අපි හොයාගත්තා. ඒත් ඒ මල්ලිගේ සිරුර අපිට හොයාගන්න පුළුවන් වුණේ දවස් 8කට පස්සේ. දවස් ගාණක් ඔහුගේ සිරුර වතුරේ තිබුණ නිසා ගේන්න බැහැ. ඒ නිසා ගමේ කට්ටිය එකතු වෙලා ඒ හරියේම ඔහුව භුමදානය කළා.’
කොත්මලේ, ඈලියාකුඹුරේ කොට්ඨාසයේ පදිංචි සමන් සිරිවර්ධන මෙසේ පැවසීය.
‘දවස් 11ක් අපිට විදුලිය නැතිව හිටියේ. මේ පැත්තේ හැමෝගෙම ජන ජීවිතය අඩාලවෙලා. අපිට යන්න එන්න පාරක් නැහැ. අපේ ගමට එන්න තියෙන ප්රධාන පාර නාය ගිහින් අඩි 100ක විතර ලොකු ප්රදේශයක් ගලවාගෙන ගියා. ඊට එහා පැත්තෙන් පන්සලට යන්න තියෙන පාර අඩි 200ක් විතර ගිලා බැස්සා. අපේ වත්ත තියෙන්නේ ඒ පැත්තේ. පාරක් නැති නිසා අපිට කිසිදෙයක් කරගන්න විදියක් නැහැ.’
කොත්මලේ ඈලියාකුඹුරේ පදිංචි සුනිල් කුමාර මහතා ත්රීරෝද රථ රියැදුරෙකි. ඔහුගේ නිවස සහ ඔවුන්ට අයත්ව තිබුණු කුඩා තේ වත්ත නාය යෑම නිසා අහිමිවී ගොස් ඇත. සුනිල් මහතාගේ නිවසේ නායයෑමත් සමඟ ඇති වූ භූකම්පනය නිසා නිවෙසට ඇතුළු වීමට නොහැකි ලෙස විශාල ලෙස ඉරි තලා ඇත. ඔවුන්ගේ පවුලම මේ වන විට ජීවත් වන්නේ අසල්වැසියෙකුගේ නිවසකය.
‘මගේ ගෙදර අම්මායි, මගේ බිරිඳයි දරුවෝ දෙන්නයි මමයි ජීවත් වුණේ. අපේ ගෙදරයි, වත්තයි දෙකම විනාශ වෙලා ගිහින්. අපිට ගෙදර ජීවත් වෙන්න බැරි නිසා අපේ ගෙදරට උඩින් තියෙන ගමේ කෙනෙකුගේ ගෙදරක අපි තාවකාලික ඉන්නේ. ගෙදර බිත්ති පුපුරලා. පොළොවත් පුපුරලා. ළමයි එක්ක ගෙදර ඉන්න බැහැ. බිත්තියක් කොයිවෙලාවක හරි කඩාගෙන වැටුණොත් කියලා අපිට බයයි. අපි ග්රාමසේවක මහත්තයාට ගෙදරට වෙලා තියෙන හානිය ගැන දැනුම් දුන්නා.’
කොත්මලේ, නියංගන්දර ප්රදේශයේ පිහිටි නියංගන්දර රජමහා විහාරස්ථානය සම්පූර්ණයෙන්ම නායයෑමට ලක් වී ඇත. විහාරස්ථානයේ මේ වන විට ඉතිරි වී ඇත්තේ විහාරයේ පිහිටි බෝධිය සහ පහළින් ඇති කුඩා දරුවන්ට ප්රාථමික අධ්යාපනය ලබා දෙන කුඩා ස්ථානයක් පමණකි. විහාරස්ථානයට ඉහළින් මීට පෙර තිබුණු කුඩා දිය ඇල්ලක් මේ වන විට විශාල දියඇල්ලක් බවට පරිවර්තනය වී තවත් කුඩා දියඇල්ලක් ඒ ආසන්නයෙන් නිර්මාණය වී ඇත. විහාරස්ථානයට ඉහළින් ඇති දිය ඇලිවලින් ගලා එන ජලයෙන් විශාල හානියක් වී ඇත. විහාරස්ථානයට එක් පසකින් පැමිණිමට තිබුණු මාර්ගයක් සම්පූර්ණයෙන්ම නාය ගොස් අඩි 200ක පමණ විශාල වළක් හෑරී ඇත. විහාරස්ථානයට ඉහළින් නාවලපිටිය දෙසට යෑමට ඇති මාර්ගයේද නායගොස් මාර්ගය දෙකට වෙන් වී, එක් පැත්තක් උසින්ද අනෙක් පැත්ත ගිලා බැස ඇත. එහෙත් එම මාර්ගයේ සහ විහාරස්ථානයේ විශාල පිරිසක් රැඳී සිටිති. තවත් පිරිසක් ගිලා බැස්ස මාර්ගය නැරඹීමට පැමිණ මඟ දෙපස රැඳි සිටිති.
නියංගන්දර රජමහා විහාරයේ නායකහිමියන් අප සමඟ අදහස් දක්වමින් මෙසේ පැවසීය.
‘නියංගන්දර විහාරස්ථානයට ඉඩම් හම්බවුණේ, මහවැලි ව්යාපාරයෙන්. නොවැම්බර් 27 වෙනිදා අපේ ප්රදේශයට විශාල වැස්සක් ආවා. ඒ වැස්සේ ප්රතිඵලයක් විදියට ලොකු සද්ද ගොඩක් ආවා. ඒත් එක්කම වගේ අපේ හාමුදුරුවරුන් ජීවත් වුණු ගොඩනැගිල්ලටත් විශාල වතුර ගොඩක් ආවා. මොකක්ද වෙලා තියෙන්නේ බලන්න මම විහාර මන්දිරයට ගියා. එතකොට දණහිස දක්වා මඩත් එක්ක විහාර මන්දිරයට වතුරවලින් පිරිලා තිබුණා. අපි එදා රාත්රියේ පෙර පාසලේ හිටියේ. ගමේ අය පහුවදා ඇවිත් මාව ඒ කෙනෙකුගේ ගෙදරකට එක්කගෙන ගියා. පහුවදා දවල් පන්සලේ තිබුණු දේවාලේ පස් කණ්ඩියක් කඩාගෙන නාය ගිහින් තිබුණා. අපේ ගමේ ගොඩක් අය මේ වෙද්දී අවතැන් වෙලා. රම්බොඩ ගමේ අපෙ හිටපු ඥාතිවරු ගොඩක් මිය ගිහින්. ගමේ හැම නිවසකම වගේ පොළොව ඉරිතලලා තියෙනවා. ගමේ මිනිස්සු කම්පනයෙන් ඉන්නේ. මට දැනගන්න ලැබුණු විදියට භුවිද්යා හා පතල් කාර්යාංශයට අපේ ගමට ඉන්නේ නිලධාරීන් කුඩා ප්රමාණයක්. ස්වභාව ධර්මයට පිටුපාමින්, අපේ ආත්මාර්ථකාමී හැඟීම් නිසා, පරිසරය විනාශ කිරීමේ ප්රතිඵල තමයි අපි අද භුක්ති විදින්නේ. අපි ආණ්ඩුවෙන් ඉල්ලන්නේ මීට පස්සෙත් මේ විදියට ස්වාභාවික විපත් වෙන්න ඉඩ තියෙන නිසා. මිනිස්සුන්ට මේ වගේ ආපදාවක් වුණාම ඉන්න මධ්යස්ථාන හදන්න කියලා. යම් කිසි ප්රදේශයකට ආපදාවක් හෝ නායයෑමක් වෙනවා කියලා රජයෙන් දැනුම් දුන්න වහාම, ඒ ප්රදේශයේ මිනිස්සුන්ට ගිහින් රැස්වෙන්න යම් ආරක්ෂිත ස්ථානයක් හදන්න කියලා මම රජයෙන් ඉල්ලනවා. අනතුරු ඕනෑම වෙලාවක වෙන්න පුළුවන්. අපි ඒ අනතුරුවලට මුහුණ දෙන්න සුදානම් වෙලා ඉන්න ඕනෑ. රජය මේ වගේ අනතුරුදායක ස්ථාන ඉක්මනින් හඳුනාගෙන ඒ ස්ථාන රක්ෂිත ප්රදේශ ලෙස නම් කළොත් හොඳයි කියලා මම හිතන්නේ.’
නියංගන්දර විහාරස්ථානය දැන් තිබෙන්නේ නැවත එම ස්ථානයේම ගොඩනැගිය නොහැකි තත්වයකි. කෙසේ වෙතත් ජාතික ගොඩනැගිලි පර්යේෂණ සංවිධානය මාතලේ, මහනුවර, කෑගල්ල සහ කුරුණෑගල දිස්ත්රික්කවල ප්රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාස 40 ක් සඳහා නායයෑමේ රතු නිවේදන දෙසැම්බර් 09 වන දින නිකුත් කර ඇත. අධි අවදානම් ප්රදේශවල පදිංචි පවුල් සුරක්ෂා මධ්යස්ථාන වෙත යොමු කිරීමට කටයුතු කරන ලෙසත් එම පවුල් සුරක්ෂා මධ්යස්ථානවලට යොමු කළයුතු අතර දෙසැම්බර් 19 දා දක්වා රඳවා ගතයුතු බවද ජාතික ආපදා කළමනාකරණ මධ්යස්ථානය දන්වා ඇත.
