ඔහු ඒ දිලිසෙන දිවිසැරිය අවසන් කළේය. ඒ වැකිය සදොස්ය. ඔහු සිය දිලිසෙන දිවිසැරිය සම්පූර්ණ කළේය. ඒ ඉකුත් බක් මස දහතුන් වෙනිදාය. අසූහය වන වියෙහිදිය. එහි කොතැනකවත් අවසන් වීමක් නොවුණි. සම්පූර්ණ කිරීමක් පමණි. වයසේ වර්ෂාවෙන් නොසේදුණු රක්ත වර්ණ හදවත ඒ මරණයට මොහොතකට පෙරත් සුපුරුදු තාරුණ්යයෙන්ම බැබළුණි. සිය දියණිය, ඔහුගේ ඉල්ලීම පරිදිම රතු හඳවා තිබිණි. පාංශුකූල, යාතිකා කිසිවක් නොවුණි. වෛවර්ණ වර්ණනා ගුණකථන රැස් වළලු අනවැසියි කල්තියාම ඔහු අණවා තිබිණි.
“මම දැන් ගෙදරට කියලා තියෙන්නෙ මම මැරුණහම මගේ සිරුරට රතු ෂර්ට් එකක් අන්දල තියන්න කියලා. ඒ වගේම ඔය පාංශුකූල එහෙම නැතුව අවසන් කටයුතු කරන්න කියලා.” (අනිද්දා පුවත්පත)
නන් දෙසින් හිමිවරුන් පැමිණ ගියේ නැමුණු හිසින් නොවුණද නැමුණු සිතිනි. ඒ අදම්ය භෞතිකවාදී චින්තාව
කෙරෙහි සුපසන්වය. ඒ දෙණ ළඟ අමුතු සුවඳක් විය. දෙණ වටා වූ මල් කලඹකින් නොහැමූවකි. සුදු නෙළුම්
සුවඳකි. ප්රියංකර නිවුන්හැල්ල කවියා ලියූ විලසින්ම ඔහුගේ දෙණ ළඟ සුදු නෙළුම් සුවඳකි.
මිනිසත් බව වෙතම
පෙම් කළ
ඔබ ළඟ
සුදු නෙළුම් සුවඳයි
(ප්රියංකර නිවුන්හැල්ල)
මිනිසකුගේ මරණය සමග පළමුව සිදුවන දේ නම් ඔහු එතැන් සිට ප්රබන්ධ මිනිසකු බවට පත්වීමයි. ඔහු හා සම්බන්ධ අතිශය සත්යය වුව නිරායාසාත්මකව ප්රබන්ධ ගුණ ගනියි. ඇතැම් දුලබ මිනිසකු දෙදෙනෙකුගේ පමණක් ජීවිත, ජීවිතය තුළම ප්රබන්ධාකාර වෙයි. ආචාර්ය සිරිනිමල් ලක්දුසිංහ දිවි පවත එවැන්නකි. ඔහු හා සම්බන්ධ කතා පුවත් තම වෘත්තීය ක්ෂේත්රයේද, සම සමාජ ව්යාපාරයේද, වේයන්ගොඩ සිට කොළඹ කොටුව දක්වා දුම්රිය මැදිරිවලද, තේ කෝප්පයකට වාඩිවන ආපන ශාලාවකද විසිරී තිබෙනු තවමත් කන් දෙනු හැකිය.
ඇතැම් දිනක ඔහු හමුවීමට නිවසට පැමිණෙන කවියෙකි. නැතිනම් කෙටිකතාකරුවෙකි. සුපුරුදු ලෙසම ඔහු ඉදිරි දොරට මුහුණ ලා පොතක් කියවමින්, පත්තරයක් බලමින්, කිසිවක් ලියමින්, විටක් හපමින් සිටියි. ඔහු ඉදිරියේ ඇති මේසය මත පිටු පෙරළුණු පොත් කිහිපයකි. ඒ අතර අලුතින්ම පිට වුණු නවකතාවක්, කවිපොතක් නොතිබුණහොත් පුදුමයකි. කවියා දුහුනෙකි. ඔහු මේ වැඩිහිටියාට තමන්ද කවි ලියන බව පවසයි. දැන් වැඩිහිටියාගෙන් ප්රශ්න මාලාවකි. ඔහු තරුණ සාහිත්යප්රේමියාගෙන් අසන්නේ අමරසේකරගේ ‘අමල් බිසෝ’, සිරි ගුනසිංහගේ ‘මස් ලේ නැති ඇට’, මොනිකාගේ ‘ඔබෙ යෙහෙළිය ඇය ගැහැනිය’, රත්න ශ්රීගේ ‘වස්සානය’, පරාක්රමගේ ‘ලොවි කහට’, නන්දනගේ ‘රැය කරා ගමන’, ලාල් හෑගොඩගේ ‘මා මිනිසෙක් ඔබ ගඟක් නිසා’ කවිපොත්වල සිට වෙඩිවර්ධනගේ ‘මාතෘකාවක් නැති මාතෘභූමිය’, ලක්ශාන්තගේ ‘යටි වියන’, මස්ඉඹුලගේ ‘හිරුත් හිම පියල්ලක’, ටිම්රාන්ගේ ‘යන්නං වන්දරේ’ දක්වා කවිපොත් කියවා ඇතිද යන්නය.
ඉනිදු නොනවතියි. දැන් ඔහු සිරි ගුනසිංහගේ ‘උදය’ කවිය ඔහුගේ උදාරම් හඬින් කියයි; “පෙරදිග ගොරහැඬි
රකුසෝ – මගේ ධ්යානය ඇයි කඩන්නෙ…”. නැතිනම් වෙඩිවර්ධනගේ ‘මම ලිඟු මාල වෙමි’ කවිය හඬගා කියයි.
වෙඩිවර්ධන ලියූ කම්පනයම ඔහුගේ දෑසේය; දෑතේය. ඉන්පසු රාජිනී තිරාණගම ගැන ඔහු ලියූ කවිය වචනයෙන් වචනයට බර තබමින් හුස්මක් ගනිමින් කියා නිශ්ශබ්ද වෙයි. හිස’තින් නිවසට පැමිණි තරුණයා පිටවන විට ඔහු අත පොත් පැසකි.
තවත් දිනක ප්රාදේශීයව පැවැත්වෙන සංස්කෘතික කවයකි. විවිධ යෝජනා අදහස් මැදට එකසරව පිවිසෙන
ආචාර්ය ලක්දුසිංහ අත ලක්ශාන්ත අතුකෝරලගේ කවි පොතකි. පෙරළී ඇත්තේ ‘ධර්ම චක්රය’ කවියයි. සභාව කවිය වෙත නම්මවා ගැනීමට ඔහුට මොහොතකුදු ගත නොවෙයි. දාඩිය පිරි මවිල් අස්සෙන් සෝමසිරිගේ පච්චය ‘ධර්ම චක්රය’ පපුව මැද දිලිසෙන බව කියන්නේ උද්වේගී-උද්යෝගී කවි හඬිනි.
‘ලක්දුසිංහ සහ දුම්රිය ගමන’ දසුනද එක්තරා ආකාරයකට අප සංස්කෘතික සමාජය ඉල්ලා සිටි උත්කර්ෂීය රූපකයකි. ඓන්ද්රීය බුද්ධිමතකු පිළිබඳ එවන් රූපක කිහිපයක්වත් අපට අවැසිය.
අරා හිස ‘හැට්ටෙක‘
දරා මුව මඳහස
පියමනියි මිනිසෙක්
වේදිකාවේ සන්සුන්ව…
තාරා ය ඈ හෙළ ලකුණ වොරඳන
සිහල දෙමළ ඈ බේද නොරැfඳන
වීය මිනිසෙක් වේදිකාවේ
හඬ නගන අභිමනක සතුටින
(අනුරසිරි හෙට්ටිගේ)
ඒ රූපකය විසින් නියෝජනය කරන අර්ථ ලෝකය සමස්ත ලක්දුසිංහ ජීවන චිත්රයම ශ්ලේෂාර්ථවත් කරයි.
වෘත්තීය ජීවිතයෙන් ඉසිඹු ලැබුවද ‘ලක්දුසිංහ දුම්රිය ගමන’ නොනැවතුණකි. ඒ අලුත් පොතක දොරට වැඩුමකට සහභාගි වීය. වේදිකා නාට්ය උළෙලක් සතියක් පුරා නරඹාය. භේරි සංධ්වනියක් විඳ ගැනීමට ගොස්ය. ඒ ඔහුගේ විචිත්ර සංස්කෘතික සැරිසැරුමය. තමා නිරත කලා ක්ෂේත්රයට පමණක් ඇරුණු දෑසින් සිටින කලා-සාහිත්ය ක්රියාකාරීන් පිළිබඳ ඔහු කතා කළේ නොපහන්වය. සමාන්තර කලා ක්ෂේත්ර පිළිබඳ විවර නොවුණු හදකින් විශිෂ්ට කලාකෘතියක් නිර්මාණය කරන්නනේ කෙසේද යන්න ඔහු නිතර විමසූ පැනයයි.
ඔහු හොඳ හැටි ඇවිද ගිය මිනිසෙකි. මහපොළොවේ දිග පළල දැන ඇවිද ගිය මිනිසෙකි. එනිසාය රත්න ශ්රී විජේසිංහ කවියා මඟුල් ලකුණු අටෝරාසියක්ම ඔහුගේ දෙපතුලෙහි දකින්නේ. ඒ මඟුල් ලකුණු සියල්ල ඔහුගේ දෙපතුලත තබන ලද්දේ මහපොළොව විසිනි.
කවිය, සිහල සැහැටියාව පසිඳ දුටුව දිගුපුළුල්
මඟුල් ලකුණු අටෝරාසියක්ම දුටුව සිරිපතුල්
(රත්න ශ්රී විජේසිංහ)
එනිසාම තම සංස්කෘතික පසෙහි මුදු – නුමුදු තැන් සියුම් – නොසියුම් තැන් සිය පාද ස්පර්ශයෙන්ම ආචාර්ය
සිරිනිමල් ලක්දුසිංහ කියවාගෙන සිටියේය. තම සංස්කෘතික පාර්ශ්වික බව වුවද පසෙකලා ඔහුට විෂයීයව පුරාවිද්යාව ගැන, ලාංකේය උරුම කතිකාව ගැන නිරවුල් අදහස් දරා සිටීමේ උරුමයෙහි උල්පත පැනෙන්නේ එතැනින් විය යුතුය. මහාචාර්ය නිර්මාල් රංජිත් දේවසිරි ආචාර්ය ලක්දුසිංහගේ එම විරල බුද්ධි උරුමය සංකල්පගත කරන්නේ මෙලෙසිනි:
“සාමාන්යයෙන් ලංකාවේ පූර්ව යටත්විජිත ඉතිහාසයට සම්බන්ධව උරුම කතිකාව සඳහා යොදාගන්නා භාෂාව
මුළුමනින්ම පාහේ නිර්මාණය වී ඇත්තේ සිංහල- බෞද්ධ ජාතිකවාදී දෘෂ්ටිවාදය තුළ වීම නිසාය. කෙසේ වෙතත් මෙම දෘෂ්ටිවාදී බලපෑමේ තීව්රතාව අඩු කරගැනීමට ලක්දුසිංහ දැනුවත් උත්සාහයක් ගෙන තිබෙන බව මේ රචනා දෙස බලන විට පෙනී යයි. ඒ සඳහා ලක්දුසිංහ අනුගමනය කරනු ලැබ ඇති මූලික උපාය මාර්ගය ලෙස පෙනී යන්නේ තමාගේ විමර්ශනයට භාජනය වන වස්තුව (උදාහරණ ලෙස බුද්ධ ප්රතිමා) සමඟ ඇති ආවේගාත්මක බැඳීම අඩු කරගැනීමට උත්සාහ දැරීමයි.” (පෙරවදන – පුරාවිද්යා රචනා, සිරිනිමල් ලක්දුසිංහ)
තමා මහා පුරුෂයෙකු යැයි කිසිවිටක ආචාර්ය ලක්දුසිංහ සිතා නොසිටි බව මහාචාර්ය දේවසිරි පවසයි.
මහාචාර්ය සෙනරත් පරණවිතාන වැනි මහාපුරුෂයන් ඇසුරේ නිබඳ සිටීමෙන්ම එය ප්රගුණ කළා විය යුතුය.
මහා පුරුෂයන්ට මැදිව
මහා පුරුෂයන් සමඟ උරෙනුර ගැටී
මානව පැවැත්මේ කුදු බව පසක් කොට
දිවි සැරිය සැරිසැරූ
සුවිසෙස් පෞරුෂයක් වීය ඔහු
(නිර්මාල් රංජිත් දේවසිරි)
මානව පැවැත්මේ කුදු බව පසක් කළ ඒ විසල් සැරිසැරුම විචිත්ර වූවකි. තම විෂය භූමියෙහි හැකි තාක් දුරට ඔහු පියමැන ගියේය. තම විෂයයද ඔහු දුරට රැගෙන ගිය බව පුරාවිද්යා ක්ෂේත්රයේ ප්රාමාණිකයන් නිතර පවසන්නකි. ඒ නව සම්ප්රදාන, නව අර්ථෝද්දීපන සමගිනි.
ලක්දුසිංහ සම්ප්රදානයේ ආසක්තකරම දෙය නම් ඒකාකෘතික බවින් මිදුණු බහුශාබ්දික ජීවිතයයි. එය බොහෝ දේ
ඇසුණු ජීවිතයකි. බොහෝ දේ අසා සිටි ජීවිතයකි. මහාචාර්ය ලියනගේ අමරකීර්ති ‘ලක්දුසිංහ ස්වභාවය’ මෙලෙස
හඳුන්වාදෙයි: “අප රට ඕනෑම ක්ෂේත්රයක වැඩිහිටියන් ඇසුරු කිරීමේදී ලැබෙන පොදු අත්දැකීමක් තිබේ. ඒ මෙයයි: ඔවුහු ඒකරේඛීය සන්නිවේදකයෝ වෙති; තොරක් නැතිව තමන් ගැනම කියවති. තමන්ගේ උරුමය තරුණ පිරිසට අමතක
වේදෝ යන බියකින් ඔවුන් පසුවන්නාක් මෙනි. ඒ නිසා එවන් අය මුණගැසුණු විට අපට වෙහෙසක් දැනේ.
ආචාර්ය ලක්දුසිංහ එවැන්නෙක් නොවීය. මා හා පැවැත්වූ දීර්ඝ දූරකථන සංවාදවලදී ඔහු තරුණ පරම්පරාව ගැන
කතා කළේය. තමන්ගේ පොත් කියවූයේද, ඒවා ගැන සිතුවේ මොනවාද යන ප්රශ්න අසනු වෙනුවට ඔහු කියවූ පොත්
ගැන කතා කළේය. ඔහු ඉතා ළාබාල ලේඛක ලේඛිකාවන්ගේ පොත් මිලට ගෙන කියවූයේය.”
ආචාර්ය ලක්දුසිංහ සමාජීය ජීවිතයක් පිළිබඳ උත්කර්ෂයෙන් සිතූ පරම්පරාවක අවසන් නියෝජනයන්ගෙන් කෙනෙකි. සමාජ විමුක්තිය පිළිබඳ අදහසින් බැහැර යමක් ඔහුගේ සකලවිධ වෘත්තීය, සාහිත්ය, සමාජ, දේශපාලන හැසිරීම් කිසිවක නොවිණි. ඔහු සිය අවසන් කාව්ය සංග්රහය වන ‘මෙය අලුත් මැඳුරක්’ කෘතියේ කොරෝනාව ගැන මෙසේ ලියයි:
වෙස්මුහුණක් ලැබී තිබේ
සිහල, දමිළ, මුස්ලිම් යන
පරණ පුරුදු මුහුණු වසන
(අලුත් මුහුණ)
ඒ පොදු මනුෂ්යත්වය පිළිබඳ මිය යන තුරුම ඔහු විශ්වාස කළ, අදහසේ ප්රකාශනයයි. ඔහු තුළ තිබූ ශාස්ත්රීය
මධ්යස්ථභාවය, අගති විරහිත ලෝක දැක්ම ආදිය හුස්ම ගත්තේ එයිනි. මේ එවන් හුස්මක් රැඳි ඔහුගේ ළය ගැන මංජුල වෙඩිවර්ධන ලියූ කවි ඛණ්ඩයයි:
පුරාවිද්යාවකට පුළුවන්ද
නගරයක් බඳු විසල්
හදවතක් කණින්නට
තට්ටුවෙන් තට්ටුවට
එ’හද කැටි ගැසුණ කවි
ඉතිහාස කෝදුවෙන් මනින්නට
ප්රියංකර නිවුන්හැල්ල කවියාගේ කාව්ය භාෂණය සේම.
පිරිසිදු සිතුම් ඇති ඔබට
ගැළපෙයි ඔබේ නම
‘සිරිනිමල් ‘
ඔව්, ඒ නම
ඔබට ගැළපෙයි
මිතුරු කිවිසඳ
