තරුණ නීතිඥයන්ගේ සංගමය විසින් ‘නව ජනතා ව්යවස්ථාවක් සඳහා පෙළගැසිය යුත්තේ ඇයි?’ යන මාතෘකාව යටතේ සංවිධානය කෙරුණු ප්රසිද්ධ සම්මන්ත්රණයක් සැප්තැම්බර් 11 වැනිදා කොළඹ 7, ජාතික පුස්තකාල මණ්ඩල ශ්රවණාගාරයේදී පැවැත්විණි. මේ එම සම්මන්ත්රණයේදී ලංකාවේ ප්රකට ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථා විශේෂඥයකු වන මහාචාර්ය රොහාන් එදිරිසිංහ ඉංග්රීසි භාෂාවෙන් කළ අදහස් දැක්වීමෙහි සිංහල පරිවර්තනයයි. පරිවර්තනය ‘අනිද්දා’ විසිනි.
අප අලුත් ජනතා ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවක් සඳහා පෙළගැසිය යුත්තේ ඇයි? මට නම් ඊට තිබෙන පිළිතුර ඉතා සරලයි: අප එසේ කළ යුත්තේ මෙතෙක් කිසි දිනෙක මේ රටේ ජනතා ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවක් තිබී නැති නිසායි. අප සෝල්බරි ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාව දෙස බැලුවහොත්, එය සකස් කරන ලද්දේ ශ්රීමත් අයිවර් ජෙනිංස්ගේ ද යම් දායකත්වයක් සහිතව අමාත්ය මණ්ඩලය විසිනුයි. එතැන සැබෑ මහජන මත විමසීමේ ක්රියාවලියක් තිබුණේ නැහැ.
1972 පළමු ජනරජ ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාව සම්මත කරගන්නා ලද්දේ අප අත්විඳ ඇති වඩාත්ම නීත්යනුකූල ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාපිත ක්රියාවලිය හරහා විය හැකියි. එතැන ව්යවස්ථාදායක මණ්ඩලයක් තිබුණු අතර, එහි සිටි සෑම මන්ත්රීවරයෙකුම යෝජනා කළේ කුමක්ද සහ විරුද්ධ වුණේ කුමක්ද යන්න අදටත් අපට කියවිය හැකියි. එතැන විවෘත, ඒ වගේම පාරදෘශ්ය ක්රියාවලියක් තිබුණා.
නමුත් අවසානයේ දී, සම්මත කරන ලද ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවෙන් නිරූපණය වුණේ එකල තුනෙන් දෙකක බලයක් තිබූ සමගි පෙරමුණු රජයේ වුවමනාවන්. වසර ගණනාවක් පුරා එය “සමගි පෙරමුණු ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාව” ලෙස හඳුන්වනු ලැබුවේ ඒ නිසායි. ඒක ජනතාව විසින් නොව, බලයේ සිටි පිරිස විසින් කෙටුම්පත් කර සම්මත කරගන්නා ලද ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවක්.
1978 ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාව ඊටත් වඩා අඩු විවෘතභාවයකින් සහ පාරදෘශ්යභාවයකින් යුතු එකක් වුණා. ඒක කෙටුම්පත් කරන ලද්දේ එහි කටයුතු රහසිගතව සිදු කිරීමට නීති මගින් නියම කර තිබූ පාර්ලිමේන්තු තේරීම් කාරක සභාවක් විසිනුයි. ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවක් සම්මත කරගත යුතු ආකාරය ඒක නෙවෙයි.
දෙවන ජනරජ ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවෙන් අවසානයේ නිරූපණය වුණේ එහි ප්රධාන නිර්මාතෘ වූ ජේ. ආර්. ජයවර්ධනගේ දේශපාලන මතවාදය සහ සිංගප්පූරුව, දකුණු කොරියාව මෙන්ම මැලේසියාව වැනි ආකෘතිවල බලපෑම ලබමින් සංවර්ධනය උදෙසා ප්රබල විධායක ජනාධිපතිධුරයක් තිබිය යුතුය කියන ඔහුගේ දැක්මයි.
එබැවින්, ජනතාව විසින් කෙටුම්පත් කරන ලද ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවක් අපට කිසි දිනෙක තිබී නැහැ. මෙයින් මූලික පරස්පර විරෝධයක් මෙන්ම හාස්යජනක තත්ත්වයක් පෙන්නුම් කරනවා. මන්ද යත්, ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවාදයේ න්යායට අනුව පැහැදිලි වන්නේ, ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවක අරමුණ දේශපාලන බලය භාවිත කරන පිරිසට එරෙහිව ජනතාව ආරක්ෂා කිරීම සහ බලගැන්වීම වන නිසායි.
බලයේ සිටින ආණ්ඩුවක් විසින්ම ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවක් කෙටුම්පත් කර සම්මත කරගන්නවා නම්, එය ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවාදයේ මූලික මූලධර්මවලට පටහැණියි.
මේ කාරණය තදින්ම කියාදීම සඳහා මම නීති පීඨයේ මගේ ශිෂ්යයන්ට කියන්නේ දේශපාලනඥයන්ට ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවක් සකස් කිරීමට පැවරීම යනු කූඩුව හදන්න නරියන්ට භාර දෙනවා වගේ වැඩක් බවයි. එවැනි කුකුළු කූඩුවක් කෙබඳු වේදැයි ඔබට සිතාගත හැකියි.
එබැවින් ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවාදයේ පළමු මූලධර්මය වන්නේ ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවකින් ජනතා පරමාධිපත්යය නිරූපණය විය යුතු බවයි. ප්රකට ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථා න්යායාචාර්යවරයෙකු සහ ආර්ථික විද්යාඥයෙකු වූ ෆ්රෙඩ්රික් වොන් හයෙක් ( Friedrich Von Hayek) The Constitution of Liberty කෘතියෙන් මෙම කාරණය පෙන්වා දුන්නා.
අප නියෝජන ප්රජාතන්ත්රවාදය ගැන කතා කරන විට, බොහෝ දෙනෙකුට වහාම මතක් වන්නේ මැතිවරණ සහ පාර්ලිමේන්තු මන්ත්රීවරුන් තේරී පත්වීමයි. නමුත් හයෙක්ගේ තර්කය වුණේ “සියලු බලයන් ජනතාවගෙන් පැවත එයි” යන මූලධර්මයෙන් අදහස් වන්නේ මැතිවරණ පමණක් නොවන බවයි. ඒ මගින් අදහස් වන්නේ ව්යවස්ථා සම්පාදක මණ්ඩලයක් ලෙස සංවිධානය වූ ජනතාවට, නියෝජිත ව්යවස්ථාදායකයේ බලතල තීරණය කිරීමේ අනන්ය අයිතිය ඇති බවයි.
ව්යවස්ථාදායකයට දිය යුතු බලතල මොනවාද, විධායකයට දිය යුතු බලතල මොනවාද, සහ ජනතාව සතුවම තබාගත යුතු බලතල මොනවාද යන්න තම ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාව හරහා තීරණය කරන්නේ ජනතාව විසිනුයි.
එම බලතල ආරක්ෂා කරනු ලබන්නේ අයිතිවාසිකම් පනතක් (මූලික අයිතිවාසිකම් ප්රකාශනයක්), ස්වාධීන කොමිෂන් සභා සහ ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථා න්යායාචාර්යවරුන් විසින් වැඩි වැඩියෙන් “සිව්වන ආයතනික ශාඛාවන්” (fourth-branch institutions) ලෙස හඳුන්වනු ලබන ආයතන හරහායි. ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවක අවසාන අරමුණ වන්නේ ව්යවස්ථාදායකයේ සහ රජයේ අනෙකුත් අංශයන්හි හිතුමනාප ක්රියාවන්ගෙන් ජනතාව ආරක්ෂා කිරීමයි.
අප ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවාදයේ මෙම මූලික මූලධර්ම වෙත නැවත යොමු වන්නේ නම්, ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවක් කෙටුම්පත් කිරීමට සහ සම්මත කිරීමට තමන්ට අයිතියක් ඇති බව ආණ්ඩුවක් විසින් පූර්ව නිගමනය කිරීම ස්වයං-පරස්පර විරෝධී බව අපට පැහැදිලි වනු ඇති.
ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථා සම්පාදනයේ කේන්ද්රස්ථානය විය යුත්තේ ජනතාවයි.
මෙම ක්රියාවලියට ජනතාව සහභාගි කරවා ගන්නේ කෙසේද යන්න තීරණය කිරීමේදී ප්රායෝගික අභියෝග තිබෙන බව ඇත්තයි. නමුත් වැදගත් කාරණය වන්නේ, අප මෙම න්යාය මතක තබා ගනිමින්, ජනතාව කෙටුම්පත් කිරීමේ ක්රියාවලියට සමීපවම සම්බන්ධ වන බව තහවුරු කෙරෙන, එම පරමාදර්ශයට හැකි තරම් ආසන්න වන යාන්ත්රණයක් සකස් කරගැනීමයි.
ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවාදයට වැදගත් අරමුණු කිහිපයක් තිබෙනවා.
පළමු අරමුණ, එනම් ශ්රී ලාංකිකයන් හොඳින්ම දන්නා අරමුණ වන්නේ සමාජය සඳහා රාමුවක් සකස් කිරීමයි. අපගේ ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාමය සංවාද බොහොමයක් නිතරම යොමු වන්නේ අපට තිබිය යුත්තේ කේවල මන්ත්රී කොට්ඨාස ක්රමයක්ද නැතහොත් සමානුපාතික නියෝජන ක්රමයක්ද, සහ අපට තිබිය යුත්තේ ජනාධිපති ක්රමයක්ද නැතහොත් පාර්ලිමේන්තු ක්රමයක්ද වැනි ප්රශ්න වෙතයි.
මේ ප්රශ්න වැදගත්.
නමුත් ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවාදයේ තවත් අරමුණු දෙකක් ඇති අතර, ඒවා කෙරෙහි අපි ප්රමාණවත් අවධානයක් යොමු කර නැහැ.
දෙවැන්න නම්, ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවක් මගින් පුද්ගලයන්ගේ සහ සුළුතරයන්ගේ ස්වාධීනත්වය මෙන්ම නිදහස ආරක්ෂා කළ යුතු වීමයි.
හාවඩ් නීති විද්යාලයේ හිටපු පීඨාධිපති යුජීන් රොස්ටෝ (Eugene Rostow) ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවක් යනු මූලික වශයෙන් “බහුතරවාදයට එරෙහි ලේඛනයක්” (counter-majoritarian document) ලෙස විස්තර කළා.
බහුතරයට අනිවාර්යයෙන්ම ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාමය ආරක්ෂාව අවශ්ය වෙන්නේ නැහැ. බහුතරය ජනවාර්ගිකත්වය, ආගම හෝ මතවාදය මත අර්ථ නිරූපණය කළද, ආරක්ෂාව වඩාත්ම අවශ්ය වන්නේ පුද්ගලයන්ට සහ සුළුතරයන්ටයි.
ජෝන් ස්ටුවර්ට් මිල් විසින් “බහුතරයේ ඒකාධිපත්යය” ලෙස විස්තර කළ තත්ත්වය වැළැක්වීම සඳහා මෙය අත්යවශ්ය වෙනවා. මැතිවරණ සහ පාර්ලිමේන්තු ඡන්ද විමසීම් ක්රියාත්මක වන්නේ බහුතරයේ තීරණ ගැනීමේ පදනම මතයි. ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවක් තිබීමේ මූලික හේතුවක් වන්නේ ඇතැම් කාරණා සාමාන්ය බහුතරවාදී දේශපාලන සීමාවෙන් ඔබ්බට තැබීම තහවුරු කිරීමයි.
අපට අයිතිවාසිකම් පනතක් සහ ස්වාධීන ආයතන තිබෙන්නේ ඒ නිසායි.
පාර්ලිමේන්තුව මගින් සහ ජනමත විචාරණයකදී ජනතාව මගින් පවා ගනු ලබන බහුතරයේ තීරණ, මූලික අයිතිවාසිකම්, සුළුතරයන් සහ ස්වාධීන ආයතන ආරක්ෂා කිරීම සඳහා අවශ්ය වන අවස්ථාවලදී ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාමය සීමාවන්ට යටත් විය යුතුයි.
ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවාදයෙන් තොර ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථා
1972 සිට ශ්රී ලංකාවේ ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථා පද්ධතිය තුළ ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවාදයේ මූලධර්මයට හානි පමුණුවන මූලික ලක්ෂණයක් පවතිනවා.
එනම්, පනතක් සම්මත වූ පසු, එය ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවට පටහැණි යැයි පවසමින් පසුව අභියෝගයට ලක් කිරීමට නොහැකි වීමයි.
ඉන්දියාව, නේපාලය, බංග්ලාදේශය සහ පාකිස්ථානය වැනි රටවල මෙවැනි ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාමය සීමාකිරීමක් නැහැ.
ශ්රී ලංකාවේ, ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථා ප්රතිපාදන සමඟ අනුකූල නොවන අවස්ථාවලදී පවා, පවතින නීති වලංගු කිරීමේ බලපෑම 80(3) සහ 16 යන වගන්ති මගින් ඇති කරනවා.
මෙය මූලික ප්රශ්නයක් මතු කරනවා : අපගේ ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාව සැබවින්ම ශ්රේෂ්ඨතම නීතියද?
ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවාදය පිළිබඳ අපගේ කැපවීම සම්බන්ධයෙන් අප සැබවින්ම අවංකද යන්න අපගෙන්ම අසාගත යුතුව තිබෙනවා.
කීර්තිමත් කෙන්යානු ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථා විද්වතෙකු වූ හේස්ටිංස් ඔකොත්-ඔගෙන්ඩෝ (Hastings Okoth-Ogendo) විසින් “ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවාදයෙන් තොර ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථා” (constitutions without constitutionalism) ලෙස විස්තර කරන ලද තත්ත්වය ශ්රී ලංකාව ද අත්විඳ ඇති බව මම තර්ක කරන්නට කැමතියි.
අපට අලුත් ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවක් අවශ්ය බවත්, එය කෙටුම්පත් කර සම්මත කරගැනීම සඳහා ආණ්ඩුවට තුනෙන් දෙකක බලයක් ලැබෙනු ඇතැයි අපේක්ෂා කරන බවත් මිනිසුන් කියන විට මම බොහෝ විට කළකිරීමට පත්වෙනවා.
ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාමය වෙනසක් සඳහා තුනෙන් දෙකක බලයක් අවශ්ය වීමේ සමස්ත තර්කය වන්නේම තනි දේශපාලන පක්ෂයක් විසින් තමන්ට අවශ්ය පරිදි ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවක් කෙටුම්පත් කර සම්මත කරගැනීම වැළැක්වීමයි.
එහි අරමුණ වන්නේ ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවක් යනු පොදු එකඟතාවෙන් තීරණය වූ ලේඛනයක් බවට පත්වීම තහවුරු කිරීමයි.
නමුත් අවාසනාවකට මෙන්, තමන්ගේම දේශපාලනික සහ මතවාදී න්යායපත්රවලට සේවය කිරීම සඳහා ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථා ප්රතිපාදන කෙටුම්පත් කිරීමට සහ සම්මත කිරීමට එම බලය භාවිත කිරීමට කිසිදු පැකිලීමක් නොදැක්වූ තුනෙන් දෙකක බලයක් සහිත ආණ්ඩු අපට වරින් වර ලැබුණා.
මම සාකච්ඡා කිරීමට බලාපොරොත්තු වන දෙවන ප්රධාන කාරණය වන්නේ දෙවන ජනරජ ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවේ වඩාත්ම පිළිකුල් සහගත ලක්ෂණය ලෙස මා දකින, සහ ඕනෑම අලුත් ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවකින් අනිවාර්යයෙන්ම අහෝසි කළ යුතු බවට මා විශ්වාස කරන අංශයයි: එනම් විධායක ජනාධිපති ක්රමයයි.
ඒ. ජේ. විල්සන් මහතාThe Gaullist System in Asia කෘතියෙන් ශ්රී ලංකාවේ ජනාධිපති ක්රමය විස්තර කළේ ”ගෝලිස්ට්” (ප්රංශ ආකෘතියට සමාන) පද්ධතියක් ලෙසයි.
පසුව එය හැඳින්වීම සඳහා විවිධ යෙදුම් භාවිතා කර තිබෙනවා. එනම් මිශ්ර, දෙමුහුන් සහ අර්ධ-ජනාධිපති ආකෘතීන් වශයෙන්. නමුත් සමහර අවස්ථාවලදී මෙම යෙදුම් මගින් වැරදි වැටහීමක් ඇති විය හැකියි.
ශ්රී ලංකාවේ විධායක ජනාධිපතිවරයා සතුව අතිමහත් බලතල ප්රමාණයක් පවතිනවා.
17 වන ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථා සංශෝධනයට පෙර, විධායක ජනාධිපතිවරයාගේ පත්කිරීම් බලතල එක්සත් ජනපද ජනාධිපතිවරයාගේ බලතලවලට වඩා බෙහෙවින් වැඩි වුණා.
එක්සත් ජනපදයේ පවතින ආකාරයේ ව්යවස්ථාදායකයෙන් ස්ථිර කිරීමේ ක්රියාවලියකින් තොරව ශ්රී ලංකාවේ ජනාධිපතිවරයාට ශ්රේෂ්ඨාධිකරණ විනිසුරුවරුන් පත් කිරීමට හැකි වුණා. එසේම විවිධ ස්වාධීන කොමිෂන් සභාවලට ද පුද්ගලයන් පත් කිරීමට ජනාධිපතිවරයාට හැකියාව තිබුණා.
එම පත්කිරීම් බලතලවලින් සමහරක් පසුව සීමා කරනු ලැබුවත්, සැලකිය යුතු ජනාධිපති බලතල ප්රමාණයක් තවමත් ඉතිරිව පවතිනවා.
අපේ ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාව යටතේ ජනාධිපතිවරයාට ලබා දී ඇති මුක්තියත් අතිමහත්. තවද, ජනාධිපතිවරයාට තමා වෙතම කැබිනට් අමාත්යාංශ වෙන් කර ගැනීමට හැකියාව තිබෙනවා. මෙය එක්සත් ජනපද ජනාධිපතිවරයෙකුට කිසිසේත්ම කළ නොහැකි දෙයක්.
ශ්රී ලංකාවේ ජනාධිපතිවරුන් මුදල් අමාත්යාංශය තමන් යටතට ගැනීම සාමාන්ය සිරිතක් කරගෙන තිබෙනවා. මගේ නිරීක්ෂණයට අනුව මෙය ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවට පටහැණියි.
නියෝජන ප්රජාතන්ත්රවාදයේ මූලික මූලධර්ම සමඟ ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවේ 151(2) වගන්තිය මගින් නියම කරන්නේ මුදල් අමාත්යවරයා පාර්ලිමේන්තුවට වගකීමට බැඳී සිටිය යුතු බවයි.
එවැනි පත්කිරීමක්/ක්රියාමාර්ගයක් අභියෝගයට ලක් කළහොත්, ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාව තුළ ඇති එකිනෙකට පටහැණි ප්රතිපාදන පිළිබඳව අධිකරණයට සලකා බැලීමට සිදුවනු ඇති. නමුත් ජනාධිපතිවරයාට හිමිවන මුක්තිය නිසා මෙවැනි අභියෝගයන් එල්ල කිරීම අතිශයින්ම දුෂ්කරයි.
පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයකින් පසුව ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවේ නියමිත කාල සීමාව අවසන් වූ පසු පාර්ලිමේන්තුව විසුරුවා හැරීමේ බලය ද ජනාධිපතිවරයා සතුවෙනවා. මීට පටහැණිව, එක්සත් ජනපද ජනාධිපතිවරයාට කොංග්රස් මණ්ඩලය විසුරුවා හැරිය නොහැකියි.
පාර්ලිමේන්තුව දූෂණය වීම සහ දේශපාලන බලය පාර්ලිමේන්තුවේ සිට ජනාධිපති ලේකම් කාර්යාලය වෙත සංක්රමණය වීම ද අප අත්දැක තිබෙනවා.
විශේෂයෙන්ම කැපීපෙනෙන එක් උදාහරණයක් සිදුවුණේ රණසිංහ ප්රේමදාස මහතා ජනාධිපති සමයේදීයි. එහිදී තේරී පත් නොවූ ජාත්යන්තර සබඳතා උපදේශකයෙකු අතිමහත් බලයක් හෙබවූ අතර, ඇතැම් අවස්ථාවල විදේශ කටයුතු අමාත්යවරයාටත් වඩා වැඩි දේශපාලන බලයක් ඔහුට ඇති බවක් පෙනෙන්නට තිබුණා.
හදිසි නීති රෙගුලාසි සහ ජනමත විචාරණ සම්බන්ධයෙන් ද ජනාධිපතිවරයා සතුව අතිමහත් බලතල පවතිනවා.
අභාවප්රාප්ත නීලන් තිරුචෙල්වම් මහතා “ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවන් මෙවලමක් ලෙස භාවිත කිරීම” (instrumental use of constitutions) ලෙස හැඳින්වූයේ මෙයයි.
නිදහස ලබන අවස්ථාවේදී ශ්රී ලංකාව විශාල වැරැද්දක් කළා.
දේශපාලන ධ්රැවීකරණය සහ ජාතිවාදී ගැටුම් තදින් මුල් බැස ගැනීමට පෙර, නිදහස ලැබූ වහාම ඉන්දියානු ආදර්ශය අනුගමනය කරමින් අප ව්යවස්ථාදායක මණ්ඩලයක් කැඳවිය යුතුව තිබුණා.
ඉන්දියාවේදී සිදුවූවාක් මෙන්, අපගේ දේශපාලන නායකයන් ද එකට වාඩි වී සංකීර්ණ ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාමය ප්රශ්න පිළිබඳව සංවාද කළ යුතුව තිබුණා. එනම් ෆෙඩරල්වාදය, බලය විමධ්යගත කිරීම, සුළුතර අයිතිවාසිකම්, මැතිවරණ ක්රම සහ මූලික අයිතිවාසිකම් පනතක් පිළිබඳවයි.
එකඟතාවෙන් යුත් ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාපිත ක්රියාවලියක් හරහා මෙම ප්රශ්නවලට එක්වරම විසඳුම් සෙවිය යුතුව තිබුණා. අවාසනාවකට මෙන් අප එසේ නොකළ අතර, අද අප එහි වන්දිය ගෙවමින් සිටිනවා. එම නිසා, විශේෂයෙන්ම වත්මන් ආණ්ඩුව සතුවම තුනෙන් දෙකක බලයක් පවතින විට, සැබෑ ජනතාව පදනම් කරගත් ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවක් පිළිබඳ අපේක්ෂාවන් අඳුරු වී යන බවක් පෙනෙන්නට තිබෙනවා.
එහි ප්රතිඵලය වන්නේ ශුද්ධ ජනාධිපති ආකෘතියක හෝ පාර්ලිමේන්තු ආකෘතියක දක්නට ලැබෙන කාර්යක්ෂම ආයතනික සමබරතාවන් සහ පාලනයන් (checks and balances) නොමැති මිශ්ර පද්ධතියක්.
ශුද්ධ ජනාධිපති ආකෘතියකට ඊටම ආවේණික වූ ආයතනික තර්කණයක් තිබෙනවා. එහි ජනාධිපතිවරයා සහ කොංග්රස් මණ්ඩලය අතර දැඩි වූ බලතල බෙදීමක් පවතින අතර, කැබිනට් මණ්ඩලයට පත් කරනු ලබන කොංග්රස් මණ්ඩල සාමාජිකයන්ට තම කොංග්රස් මණ්ඩල ආසනවලින් ඉවත් වීමට සිදුවෙනවා.
එසේම පාර්ලිමේන්තු විධායකයක් සතුව ද ඊටම ආවේණික වූ වගවීමේ යාන්ත්රණයන් පවතිනවා. අගමැතිවරයා සහ අමාත්යවරුන් පසුපෙළ මන්ත්රීවරුන්ගේ සහ විපක්ෂයේ ප්රශ්න කිරීම් ඇතුළුව නිරන්තර පාර්ලිමේන්තු නිරීක්ෂණයට සහ පරීක්ෂාවට යටත් වෙනවා.
ඊට පටහැණිව, අපගේ පද්ධතිය “අච්චාරුවක්.” එනම් එකිනෙකට වෙනස් දේවල එකතුවක්.
අපට පද්ධති දෙකෙහිම තිබූ පාලනයන් සහ සමබරතාවන් අහිමි වී ඇති අතර, අවසානයේ පද්ධති දෙකෙහිම ඇති නරකම ලක්ෂණ එකතු වූ තත්ත්වයකට අප ඇද වැටී තිබෙනවා.
මෙල්බර්න් නීති විද්යාලයේ පැවැති සම්මන්ත්රණයකදී, ලංකාවේ විධායක ජනාධිපතිවරයාගේ බලතල පිළිබඳව අධ්යයනය කළ විදේශීය විද්වතුන් මෙම පද්ධතිය විස්තර කළේ, රුසියානු ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථා පද්ධතිය යටතේ ව්ලැදිමීර් පුටින් භාවිත කරන බලතලවලට යම් යම් අංශවලින් සමානකම් දක්වන “අධි-ජනාධිපතිමය පද්ධතියක්” (hyper-presidential system) ලෙසයි.
පුද්ගල කේන්ද්රවාදය, ජනප්රියවාදය සහ අත්තනෝමතිකවාදය
ජනාධිපති ක්රමයක් මගින් ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථා විද්වතුන් “පුද්ගල කේන්ද්රවාදය” (populism) ලෙස විස්තර කරන තත්ත්වය ද ජනිත කරනවා. එනම් එක් තනි නායකයෙකු වටා දේශපාලන අවධානය සහ බලය අතිශයින් කේන්ද්රගත වීමයි.
පුද්ගල කේන්ද්රවාදය යන්න ජනප්රියවාදයේ (Nadia Urbinati) සහ අත්තනෝමතිකවාදයේ (Me the People ) නැගීම සමඟ සමීපව බැඳී පවතිනවා.
ආකර්ෂණීය තනි පුද්ගලයෙකු වටා දේශපාලන බලය කේන්ද්රගත කිරීමේ ඇති අනතුර ලොව පුරා නිරීක්ෂණය කිරීමෙන් අපට දැකගත හැකියි.
ඉතාලි ජාතික දේශපාලන න්යායාචාර්ය නාදියා උර්බිනාටි (Nadia Urbinati), ඇගේ ඵැ එයැ ඡැදචකැ කෘතියෙන් ජනප්රියවාදී නායකයන් මහජන කැමැත්ත තමන් විසින්ම අනන්ය ලෙස නිරූපණය කරන ආකාරය විමර්ශනය කරනවා.
ජුවාන් ලින්ස් (Juan Linz‘) ද The Perils of Presidentialism කෘතිය හරහා ජනාධිපති ක්රමය හා බැඳුණු අනතුරු සහ අත්තනෝමතිකවාදය ප්රවර්ධනය කිරීමට ඒ සතුව ඇති හැකියාව ලේඛනගත කළා.
බොහෝ රටවල, පුද්ගල කේන්ද්රීය ජනාධිපති දේශපාලනය මගින් හිතවතුන්ට සැලකීම (cronyism) සහ දූෂණය ද දිරිගන්වා තිබෙනවා.
ජනාධිපතිවරුන්ගේ ධුර කාලය අවසන් වීමට ආසන්න වන විට, තම පාලන සමයේ සිදු කරන ලද බලප්රකාශනයන් සහ අනිසි භාවිතයන් සම්බන්ධයෙන් ඊළඟට පැමිණෙන පාලකයා විසින් පරීක්ෂණ පවත්වනු ඇතැයි යන බිය නිසා ධුරයෙන් ඉවත් වීමට ඔවුන් වැඩි වැඩියෙන් මැලි විය හැකියි.
මෙය ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාමය ආයතන තමන්ට අවශ්ය පරිදි හසුරුවා ගැනීමට උත්සාහ කිරීමට මග පාදනවා : එනම් අධිකරණය තමන්ගේ මතයට නතු කරගැනීම, මැතිවරණ ආයතන අත්පත් කරගැනීම සහ ධුර කාල සීමාවන්ගෙන් මිදීම සඳහා ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථා ප්රතිපාදන වෙනස් කිරීමයි.
එවිට ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාව ජනතාව ආරක්ෂා කරන ලේඛනයක් වෙනුවට දේශපාලන නායකයා ආරක්ෂා කිරීමේ මෙවලමක් බවට පත්වෙනවා.
ජනතාව සතු වන ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවක්
පාර්ලිමේන්තු විධායකයක ද අඩුපාඩු තිබිය හැකි නමුත්, එය ස්වභාවයෙන්ම ජනාධිපති විධායකයකට වඩා අඩු අනතුරුදායකයි.
පාර්ලිමේන්තු ක්රමයක් තුළ, අගමැතිවරයා යනු සාමූහික ආණ්ඩුක්රම පද්ධතියක් ඇතුළත “සමානයන් අතර ප්රථමයා” (first among equals) වෙනවා. එසේම විධායකය නිරන්තරයෙන් පාර්ලිමේන්තු පරීක්ෂාවට යටත් වන අතර, දේශපාලන ක්රියාවලීන් හරහා ඔහුව/ඇයව ධුරයෙන් ඉවත් කිරීමට ද හැකියාව පවතිනවා.
ඊට පටහැණිව, ජනාධිපති ක්රමය මගින් තනි පුද්ගලයෙකු වටා දේශපාලන බලතල කේන්ද්රගත කිරීම හරහා පාර්ලිමේන්තුව, දේශපාලන පක්ෂ මෙන්ම අධිකරණය ද ක්ෂය කර දැමීමේ බලපෑමක් ඇති කළ හැකියි.
ශ්රී ලංකාව දශක ගණනාවක් පුරා පැවැති බලය කේන්ද්රගත වීමෙන් සහ අත්තනෝමතික පාලනයෙන් මිදීමට නම්, අප ප්රධාන මූලික අරමුණු දෙකක් සපුරා ගත යුතුයි.
පළමුවැන්න නම්, අපගේ ඉතිහාසයේ ප්රථම වතාවට, එහි බලය සහ නීත්යනුකූලභාවය සෘජුවම ජනතාවගෙන් ලබාගන්නා උත්තරීතර ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවක් අප සතු කරගත යුතුයි.
ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාව සැබවින්ම උත්තරීතර එකක් විය යුතුයි. මූලික අයිතිවාසිකම් හෝ මූලික ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාමය මූලධර්ම උල්ලංඝනය වන පරිදි නීති සම්මත කිරීමට පාර්ලිමේන්තුවට හැකියාවක් නොතිබිය යුතුයි.
දෙවැන්න නම්, අප විධායක ජනාධිපති ක්රමය සම්පූර්ණයෙන්ම අහෝසි කළ යුතුයි. ජේ. ආර්. ජයවර්ධන යටතේ හඳුන්වා දුන් තැන් පටන්, විධායක ජනාධිපති ක්රමය විසින් තනි පුද්ගලයෙකු වටා බලය කේන්ද්රගත කළ අතර, තේරී පත් නොවූ උපදේශකයන් හා දේශපාලන ජාලයන් බලගන්වමින්, ප්රජාතන්ත්රවාදී වගවීම දුර්වල කළා.
එබැවින්, අලුත් ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාමය පටිපාටියක් මගින් දේශපාලන බලය ජනතාවට වගකියන ආයතන වෙත නැවත ලබා දිය යුතුයි.
වඩාත්ම වැදගත් කාරණය වන්නේ, ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාව ජනතාව සතු විය යුතු වීමයි. තවත් එක් ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවක් වෙනුවට අපගේ ඉල්ලීම “ජනතා ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවක්” විය යුත්තේ එබැවින්.
