වරදාන දුන්නත් අධිකරණය නොනැමුණු අවස්ථා තිබේ – කේ. ඩබ්ලිව්. ජනරංජන

(මෙය 2026 සැප්තැම්බර් 13 වැනිදා ඉරිදා ලංකාදීප පුවත්පතේ පළවූවකි.)

22 වැනි ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා සංශෝධනය පිළිබඳ දෙවැනි වර කියවීමේ විවාදය සැප්තැම්බර් 24 වැනිදා පාර්ලිමේන්තුවේදී පැවැත්වීමට නියමිතව ඇත. එහි තේරුම, එදින විවාදයෙන් පසුව, පාර්ලිමේන්තුවේ මුළු මන්ත්‍රීවරුන්ගෙන් ‘අවම වශයෙන්’ තුනෙන් දෙකකට වැඩි පිරිසකගේ ඡන්දයෙන් සංශෝධනය සම්මත වනු ඇති බවය. ‘අවම වශයෙන්’ කීවේ, එම සංශෝධනය සම්මත කරගැනීමට පාර්ලිමේන්තුවේ තුනෙන් දෙකක් පමණක් සෑහේද, නැතිනම් ඊට අමතරව ජනමත විචාරණයකුත් අවශ්‍යද කියා අප තවමත් නොදන්නා නිසාය. සමහර විට ආණ්ඩුව ඒ ගැන යමක් දන්නවා විය හැකිය.

22 වැනි සංශෝධනය සම්බන්ධයෙන් පසුගිය කාලයේදී පැනනැගුණු විරෝධතාව මූලික වශයෙන් පදනම් වුණේ, එය අධිකරණයේ ස්වාධීනතාවට හානිකර වනු ඇත යන්න මතය. 22 මගින් කල් දැමෙන විශ්‍රාම වයස තුළ අධිකරණය විධායකයට වුවමනා පරිදි හැසිරෙනු ඇති බවත්, විධායකය අධිකරණය තමන්ට වුවමනා පරිදි හසුරුවා ගනු ඇති බවත් 22හි විවේචකයන්ගේ අදහසයි. කෙසේ වුණත්, අධිකරණයේ ස්වාධීනතාවට සිදුවන හානිය දවසකින් දෙකකින් දැකගත හැකි දෙයක් නොවේ. එහි විපාක දැකගත හැකි වනු ඇත්තේ 22 සම්මත වීමෙන් පසුව, විනිසුරුවරුන්ගේ විශ්‍රාම වයස තවත් අවුරුදු දෙකකින් කල් දැමීමෙන් පසුව, ගතවන කාලයේදී හෙවත් අනාගතයේදී අධිකරණය හා විධායකය හැසිරෙන ආකාරයෙනි.
විධායකය අධිකරණයට බලපෑම් කිරීම, තම දේශපාලන න්‍යාය පත්‍රයට වුවමනා පරිදි අධිකරණය හසුරුවාගැනීමට වෑයම් කිරීම, ලංකාවට අලුත් දෙයක් නොවේ. වරදාන, වරප්‍රසාද දීමෙන් හෝ, තර්ජනය කිරීමෙන් හෝ, ඇතැම් විට විනිසුරුවරුන් ධුරයෙන් ඉවත් කිරීමෙන් හෝ අධිකරණය තමන්ට වුවමනා පරිදි හසුරුවා ගැනීමට විධායකය කටයුතු කර ඇති ආකාරය අතීතයෙන් පෙනේ. අනෙක් පැත්තට, විධායකයේ වරදාන, වරප්‍රසාද, තර්ජන තිබියදීත්, අධිකරණය තම ස්වාධීනත්වය වෙනුවෙන් ක්‍රියාකළ අවස්ථාද තිබේ.

මතක ඇති කාලයක උදාහරණයකින් ඇරඹුවහොත්, 1972හි ලංකාවේ පළමුවැනි ජනරජ ව්‍යවස්ථාව මගින්, ජනතාවගේ අධිකරණ බලය ජාතික රාජ්‍ය සභාවට පැවරීම දැක්විය හැකිය. ජනතාවගේ පරමාධිපත්‍ය බලය සමන්විත වන ව්‍යවස්ථාදායක, විධායක හා අධිකරණ යන බලතල තුනම, එම ව්‍යවස්ථාව මගින් පවරා දුන්නේ ජාතික රාජ්‍ය සභාවටය. එතෙක් තිබුණු අධිකරණ සේවා කොමිෂන් සභාව, එම ව්‍යවස්ථාවෙන් අහෝසි කරන ලදි. පහළ අධිකරණ නිලධාරීන් පත්කිරීමේ සහ පාලනය කිරීමට ඊට තිබුණු බලය අමාත්‍ය මණ්ඩලය වෙත පවරා ගන්නා ලදි. පාර්ලිමේන්තුව විසින් සම්මත කරන ලද නීතියක් (පනතක්) ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවට අනුකූලදැයි විමසා බැලීමට එතෙක් බලය තිබුණු ව්‍යවස්ථා අධිකරණයද අහෝසි කරන ලදි.

දෙවැනි ජනරජ ව්‍යවස්ථාව, එනම් 1978දී පනවනු ලැබ, අවුරුදු 48ක් පුරා තවමත් විරාජමාන වන ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව, විධායකයට (එනම් විධායක ජනාධිපතිවරයාට) අධිකරණය කෙරෙහි ඍජු බලපෑම් ඇතිකළ හැකි විධිවිධාන සහිත එකක් විය. කෙතරම්ද කිවහොත්, 1972 ව්‍යවස්ථාව අවසන් වී 1978 ක්‍රියාත්මක වීම ආරම්භ වන විට, ‘ජාතික රාජ්‍ය සභාවේ 1973 අංක 41 දරන යුක්තිය පසිඳලීමේ පනත යටතේ පිහිටුවන ලද ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයේ සහ අභියාචනාධිකරණයේ එතෙක් සිටි විනිසුරුවරුන්ගේ ධුර දැරීම නතර වන බව’ අලුත් ව්‍යවස්ථාවේ සඳහන් විය. එයින් කියැවුණේ, එතෙක් සිටි විනිසුරුවරුන් ගෙදර යා යුතු බවත්, අවශ්‍ය නම් අලුතින් පත්කෙරෙන බවත්ය. 1978 ව්‍යවස්ථාව අනුව, ඉහළ අධිකරණවලට විනිසුරුවරුන් පත්කිරීමේ තනි බලය ලැබුණේ ජනාධිපතිටය. (පහළ අධිකරණවල විනිසුරුවරුන් සම්බන්ධ බලතල සහිත අධිකරණ සේවා කොමිෂන් සභාව 1978 ව්‍යවස්ථාව යටතේ නැවත පිහිටුවන ලද බවත් කිව යුතුය.)

ජේ. ආර්. ජයවර්ධන ජනාධිපතිවරයා, එතෙක් පැවැති ‘ජ්‍යෙෂ්ඨතම විනිසුරුවරයා අගවිනිසුරු කිරීමේ සම්ප්‍රදාය’ පසෙකලා, අගවිනිසුරු හැටියට පත්කරගත්තේ තමාගේ පෞද්ගලික නීතිඥවරයා මෙන්ම සමීප හිතවතකුද වූ නෙවිල් සමරකෝන්ය. සමරකෝන් මහතා ඒ වන විට විනිසුරුවරයකුවත් නොවූ අතර, පෞද්ගලිකව නීතිඥ වෘත්තියේ යෙදුණෙක් හෙවත් නිල නොවන නීතිඥ මණ්ඩලයේ නීතිඥවරයෙක් විය. අගවිනිසුරුකමට සමීප හිතවතකු පත්කිරීමෙන් ජනාධිපති ජයවර්ධන බලාපොරොත්තු වන්නට ඇත්තේ කුමක්ද යන්න පැහැදිලිය.

සමරකෝන් අගවිනිසුරුවරයා, තමා පත්කළ හා සමීප මිතුරු ජයවර්ධන ජනාධිපතිවරයාට වුවමනා පරිදි අධිකරණය මුලින් හැසිරවීය. පාර්ලිමේන්තුවේ තිබුණු හයෙන් පහක විශේෂ බලය හිතුවක්කාර ලෙස යොදාගනිමින් ජනාධිපති ජයවර්ධන රිසි රිසි ව්‍යවස්ථා සංශෝධන ගෙනඑන විට අධිකරණය පැත්තෙන්, ඒවා සම්මත කරගැනීමට පහසුකම් සැලසුවේ සමරකෝන් අගවිනිසුරුය.

1978 ව්‍යවස්ථාවට ගෙනා 1 වැනි සංශෝධනයෙන් සිදුවුණේ, රිට් ආඥා නිකුත් කිරීමට අභියාචනාධිකරණයට තිබුණු බලය ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයට පැවරීමයි. හිටපු අගමැති සිරිමාවෝ බණ්ඩාරනායකගේ ප්‍රජා අයිතිය අහෝසි කොට, ඇය දේශපාලන භූමියෙන් ඉවත්කිරීමේ අරමුණෙන් ජයවර්ධන ජනාධිපතිවරයා විසින් විශේෂ ජනාධිපති පරීක්ෂණ කොමිෂන් සභා නීතිය ඇතිකරන ලදි. 1970-77 කාලයේ සිදුවූවායැයි කියන බලය අනිසි ලෙස භාවිත කිරීම් සහ දූෂණ විමර්ශනය කිරීමට පිහිටුවන ලද එම මුල්ම කොමිසමෙන්, බණ්ඩාරනායක මහත්මියගේ හා හිටපු අධිකරණ ඇමති ෆීලික්ස් ඩයස් බණ්ඩාරනායකගේ ප්‍රජා අයිතිය අහෝසි කිරීමට නිර්දේශ කෙරිණ. එම යෝජනාව 1980 ඔක්තෝබර් මාසයේදී පාර්ලිමේන්තුවට ඉදිරිපත් කර සම්මත කරගෙන, වසර 7කට ඔවුන්ගේ ප්‍රජා අයිතිවාසිකම් අහෝසි කරන ලදි. ඇය පාර්ලිමේන්තුවෙන් නෙරපා හැරීමටද යෝජනා කෙරිණ. මේ තත්වය මත 1982 පැවැත්වුණු ප්‍රථම ජනාධිපතිවරණයට තරග කිරීමට බණ්ඩාරනායක මහත්මියට තිබුණු ඉඩ ඇහිරී ගිය අතර, ජයවර්ධන ජනාධිපතිගේ ප්‍රධාන ප්‍රතිවාදියා තරගයෙන් ඉවත් කෙරිණ.

එතෙක් පැවැති අලුත් ව්‍යවස්ථා විධිවිධාන අනුව, මෙවැනි කොමිෂන් සභාවක තීන්දුව බල රහිත කරගැනීමට අභියාචනාධිකරණයෙන් රිට් ආඥාවක් ලබාගත හැකිවිය. 1 වැනි සංශෝධනයෙන් එම බලය ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයට පැවරිණ. එහි අගවිනිසුරුවරයා වුණේ නෙවිල් සමරකෝන් මහතාය.

දෙවැනි සංශෝධනය, ජනාධිපති ජයවර්ධනගේ ආණ්ඩුවට වාසි වන ආකාරයෙන්, පක්ෂ මාරුකිරීමට අවස්ථාව සලසා දෙන්නක් විය. තුන්වැනි සංශෝධනයෙන් කළේ, ජනාධිපතිවරයාගේ පළමුවැනි (අවුරුදු 6ක) ධුර කාලයෙන් අවුරුදු 4ක් ගතවූ විට, ඔහුට කැමති දිනයක, එනම් ඔහුට වැඩිම වාසි වන දිනයක, ඊළඟ ජනාධිපතිවරණය පැවැත්වීමට අවසර ලබාදීමය.

එහෙත්, ඇත්ත වශයෙන්ම ගෙනඑන්නට බලාපොරොත්තු වුණු තුන්වැනි සංශෝධනය ඊට පෙර අතහැර දමන්නට ආණ්ඩුවට සිදුවිය. එය අදත් හැඳින්වෙන්නේ කුප්‍රකට ‘පිලපිටිය සංශෝධනය’ වශයෙනි.

1977 මහමැතිවරණයෙන් කලවාන ආසනය දිනූ අබේරත්න පිලපිටියගේ මන්ත්‍රීධුරය ඡන්ද පෙත්සමක් නිසා අහෝසි විය. ඊට අතුරු මැතිවරණයක් පවත්වන ලදි. එයින් ජයගත්තේ සරත් මුත්තෙට්ටුවේගම මහතාය. එහෙත්, ජයවර්ධන ජනාධිපතිට පිලපිටිය මහතා තවදුරටත් මන්ත්‍රීධුරයේ තබාගැනීමට අවශ්‍ය විය. ඒ සඳහා කලවාන ආසනයට මන්ත්‍රීධුර දෙකක් තිබෙන සේ ව්‍යවස්ථාව සංශෝධනය කිරීමට ජනාධිපතිවරයා සූදානම් විය. මේ ප්‍රශ්නය ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය වෙත ගිය අවස්ථාවේ අගවිනිසුරු සමරකෝන් ප්‍රමුඛ විනිසුරු මඬුල්ල තීරණය කෙළේ, මෙය ජනතාවගේ ඡන්ද බලයට හා එනයින් පරමාධිපත්‍යයට බලපාන බැවින්, සංශෝධනය සම්මත කරගැනීමට නම්, පාර්ලිමේන්තුවේ තුනෙන් දෙකකට අමතරව ජනමත විචාරණයකදී ජනතා කැමැත්තද අවශ්‍ය බවය. ජයවර්ධන ජනාධිපතිවරයා ඒ පියවරට නොයා සංශෝධනය හකුළා ගත්තේය. එහෙත්, අගවිනිසුරු හා ජනාධිපති අතර විරසකයක් වර්ධනය විය.

වරෙක විනිසුරුවරුන්ගේ වැටුප් වැඩිකිරීම් ඇතුළු අධිකරණයේ පරිපාලනමය කටයුතුවලට විධායකය අතපෙවීමද අගවිනිසුරුගේ දැඩි විවේචනයට ලක්විය. 1983දී සුප්‍රකට විවියන් ගුණවර්ධන මහත්මියගේ මූලික අයිතිවාසිකම් නඩුවේ තීන්දුව දුන් ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණ විනිසුරුවරුන්ගේ නිවාස ඉදිරිපිට, ආණ්ඩු පක්ෂයේ මැරයන් උද්ඝෝෂණය කිරීමේ සිද්ධිය අගවිනිසුරුගේ දැඩි කෝපයට හේතු වූ බවත්, ඔහු විධායකයේ මෙම පහත් ක්‍රියාව ප්‍රසිද්ධියේ හෙළාදුටු බවත් කියනු ලැබේ.

1984 මාර්තු මාසයේදී බාලදක්ෂ සමුළු උත්සවයක ප්‍රධාන ආරාධිතයා ලෙස සහභාගි වූ අගවිනිසුරුවරයා, එවකට රටේ පැවැති ආර්ථික අපහසුතාවලට සහ දූෂණයට එරෙහිව, ජනාධිපති ජයවර්ධනගේ පාලනය වක්‍රව හා සෘජුව විවේචනය කරමින් දැඩි ප්‍රකාශයක් කළේය. අගවිනිසුරුගේ ප්‍රකාශයෙන් කුපිත වූ ජනාධිපති, ඔහුගෙන් පළිගැනීමට දෝෂාභියෝග යෝජනාවක් පාර්ලිමේන්තුවට ඉදිරිපත් කළේය. අගවිනිසුරු ‘සිහිය විකල්වූවෙකු ලෙස’ හැසිරෙන බවත් ඔහු අගවිනිසුරුධුරයට නොගැළපෙන බවත් චෝදනා කරමින් ආණ්ඩුවේ මන්ත්‍රීවරුන් ලවා දෝෂාභියෝග පෙත්සම අත්සන් කරවන ලදි. චෝදනා පරීක්ෂා කිරීමට පාර්ලිමේන්තු තේරීම් කාරක සභාවක්ද පත්කෙරිණ. සමරකෝන් මහතා තේරීම් කාරක සභාව හමුවේ පෙනීසිටිමින් තමා කළ ප්‍රකාශ සාධාරණය කළ අතර, අධිකරණයේ ස්වාධීනත්වය වෙනුවෙන් නිර්භීතව පෙනීසිටියේය.

තේරීම් කාරක සභාවේ වැඩිදෙනාවූ ආණ්ඩු පක්ෂයේ මන්ත්‍රීවරුන් අගවිනිසුරු වරදකරු බවට නිගමනය කිරීමට උත්සාහ කළ නමුත්, නෙවිල් සමරකෝන් මහතාගේ ධුර කාලය 1984 සැප්තැම්බරයේදී අවසන් වීමට නියමිතව තිබූ බැවින්, දෝෂාභියෝග ක්‍රියාවලිය සම්පූර්ණ වී ඉවත් කිරීමට පෙර ඔහු විශ්‍රාම ගියේය.

මේ සිදුවීම සැලකෙන්නේ, අධිකරණ ස්වාධීනත්වයේ වැදගත් සලකුණක් ලෙසිනි. තමාට හිතවත් වනු ඇතැයි සිතා ජයවර්ධන මහතා පත්කළ පුද්ගලයාම, තනතුරට පැමිණි පසු විධායකයේ අනීතික බලයට එරෙහිව හිස නමන්නේ නැතිව අධිකරණයේ ස්වාධීනත්වය රැකගැනීමට සටන් කිරීම ඊට හේතුවයි.

එයින් ගත හැකි අනෙක් ආදර්ශය නම්, තමන්ට වුවමනා පරිදි හසුරුවා ගත හැකියැයි සිතා පත්කරන හෝ වරප්‍රසාද, වරදාන ලබාදෙන හෝ විනිසුරුවරුන්, පසුව ස්වාධීනව කටයුතු කරමින් විධායකයේ වුවමනාවලට පරස්පරව කටයුතු කිරීමට ඉඩ තිබෙන බවයි.

තවත් සිදුවීමක් වන්නේ, චන්ද්‍රිකා බණ්ඩාරනායක ජනාධිපතිනිය හා අගවිනිසුරු සරත් එන් සිල්වා අතර පැවැති ගැටුමයි.
1999දී එවකට නීතිපතිව සිටි සරත් එන්. සිල්වා අගවිනිසුරුධුරයට පත් කිරීමට ජනාධිපති කුමාරතුංග පියවර ගත්තාය. බලය අයුතු ලෙස පාවිච්චි කිරීම, චරිත දූෂණය පිළිබඳව සිල්වා මහතා ඒ වන විට චෝදනා රාශියකට ලක්ව සිටි අතර, රාවය පුවත්පතේ කර්තෘ වික්ටර් අයිවන් ඇතුළු තිදෙනකු ඔහුට විරුද්ධව මූලික අයිතිවාසිකම් නඩුද පවරා තිබිණ. එවකට සිටි කීර්තිමත් නීතිඥවරයකු වූ එච්. එල්. ද සිල්වා මහතා පවා පෞද්ගලිකව ජනාධිපතිනිය හමුවී, මේ තත්වය මත සරත් එන් සිල්වා මහතා අගවිනිසුරුධුරයට පත් නොකරන ලෙස ඉල්ලා සිටියේය. එහෙත්, සිල්වා මහතා හා ඔහු මූලිකත්වය දරන අධිකරණය තමාට වුවමනා ලෙස හැසිරවිය හැකි බව කල්පනා කළ ජනාධිපතිනිය, මේ කිසිවක් නොසලකා ඔහු අගවිනිසුරු කළේය. ඒ, සිල්වා මහතාට වඩා ජ්‍යෙෂ්ඨ හා පළපුරුදු, අගවිනිසුරුධුරයට හැම අතින්ම සුදුස්සකු වූ මාර්ක් ප්‍රනාන්දු මහතාට අගවිනිසුරුධුරය ලබා නොදෙමිනි.

මුල් කාලයේ ජනාධිපති හා අධිකරණය අතර කැපීපෙනෙන සුහදතාවක් ප්‍රදර්ශනය විය.

2001දී එක්සත් ජාතික පක්ෂය ප්‍රමුඛ විපක්ෂය ජනාධිපති කුමාරතුංගට එරෙහිව දෝෂාභියෝගයක් ගෙනඒමට සූදානම් වූ අවස්ථාවේදී, ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය මගින් පාර්ලිමේන්තුවේ කථානායකට වාරණ නියෝගයක් නිකුත් කරමින් එම ක්‍රියාවලිය අත්හිටුවීමට උත්සාහ ගන්නා ලදි. දෝෂාභියෝගයෙන් බේරීම සඳහා ජනාධිපතිනිය පාර්ලිමේන්තුව වාර අවසාන කිරීමට ගත් තීරණයට අධිකරණය හරහා වක්‍ර නීතිමය ආවරණයක් ලැබුණි. සරත් එන්. සිල්වා මහතාගේ ක්‍රියාකලාපයට එරෙහිව එක්සත් ජාතික පක්ෂය ප්‍රමුඛ විපක්ෂය මගින් දෝෂාභියෝග යෝජනා ඉදිරිපත් කළද, ජනාධිපතිනිය පාර්ලිමේන්තුව කල් තැබීම හා විසුරුවා හැරීම නිසා ඒවා ව්‍යර්ථ විය.

එහෙත් පසුව, ජනාධිපතිනිය හා අගවිනිසුරු සතුරන් බවට පත්වූහ. එහි කූටප්‍රාප්තිය කෙටි කලෙකින් එළඹිණ.
1999දී දෙවන වරටත් ජනාධිපතිවරණය දිනූ ජනාධිපතිනිය, 2000දී නැවත රහසිගතව දිවුරුම් දුන් බැවින් තමන්ගේ දෙවන ධුරකාලය අවසන් වන්නේ 2005දී නොව 2006දී බව කල්පනා කළාය. (ඇයට නැවත රහසිගතව දිවුරුම් දෙන්නට උපදෙස් දුන්නේද සරත් එන් සිල්වා මහතා බවට රාවයක් තිබිණ.)

මේ පිළිබඳව ඇය ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයෙන් මතය විමසූ විට, අගවිනිසුරු ප්‍රමුඛ විනිසුරු මඬුල්ල ඇගේ ධුර කාලය 2005දී අවසන් වන බවත්, 2005 නොවැම්බරයට පෙර ජනාධිපතිවරණය පැවැත්විය යුතු බවත් තීන්දු කළේය. මෙම තීන්දුව මගින් චන්ද්‍රිකා බණ්ඩාරනායකගේ දේශපාලන බලය එක්වරම අහෝසි වී ගිය අතර, තව වසරක් ධුරයේ සිටීමට තිබූ අවස්ථාව ඇයට අහිමි විය.

විශ්‍රාම යෑමෙන් පසුව පවා මේ දෙදෙනාම මාධ්‍ය සාකච්ඡා සහ ප්‍රසිද්ධ වේදිකාවලදී එකිනෙකාට දැඩි ලෙස චෝදනා කරගත්හ. සරත් එන්. සිල්වා අගවිනිසුරු ලෙස පත්කිරීම තමන් කළ “ලොකුම මෝඩකම සහ වැරැද්ද” බව කුමාරතුංග මහත්මිය පසුව ප්‍රසිද්ධියේම කීවාය.

මේ සිදුවීමද, තමන්ගේ ආරක්ෂාව හා වුවමනාව වෙනුවෙන් අධිකරණයේ ඉහළම පුටුවට පත් කරගත් පුද්ගලයාම, පසුව විධායකයේ පැවැත්මට තර්ජනයක් වෙමින් එහි නායිකාවගේ දේශපාලන ගමන අවසන් කිරීමට පවා තීන්දු දුන්, දේශපාලනික වාසි උදෙසා අධිකරණය භාවිත කිරීමේ දරුණු විපාක පෙන්වා දුන් එකකි.

1999 සිට 2009 දක්වා වසර 10ක කාලයක් අගවිනිසුරු ධුරය දැරූ සරත් එන්. සිල්වාගේ කාලය ලංකා අධිකරණ ඉතිහාසයේ වැඩිම කතාබහට සහ විවේචනයට ලක්වූ යුගයයි. අධිකරණ පද්ධතිය තුළ ඉතාම හිතුවක්කාර ලෙස කටයුතු කරමින් තමාට හිතවත් හා අහිතවත් විනිසුරු කණ්ඩායම් නිර්මාණය කළ ඔහු, තමාට අහිතවත් පිරිසගෙන් එලව එලවා පළිගන්නා තත්වයකට පත්විය. විනිසුරුවරුන් බොහෝ දෙනකුට අධිකරණ සේවය අතහැර යන්නට සිදුවිය. තම අධිකරණ බලය උපරිමයෙන් භාවිත කරමින්, සමහර විට එම බලයේ සීමාවටත් එහා යමින්, රටේ දේශපාලනික සහ ආර්ථිකමය තීරණ රැසකට සෘජුවම බලපෑම් කිරීමටද ඔහුගේ අධිකරණ තීන්දු සමත් විය.

1987 ඉන්දු ලංකා ගිවිසුමේ සිට ඒකාබද්ධව පැවැති උතුරු නැගෙනහිර පළාත්වල එම ඒකාබද්ධය නීති විරෝධී බවට ඔහු තීන්දු කළේය. 2004 සුනාමි ව්‍යසනයෙන් පසු පීඩාවට පත් ජනතාවට සහන සැලසීම සඳහා චන්ද්‍රිකා කුමාරතුංග ආණ්ඩුව සහ එල්ටීටීඊ සංවිධානය අතර අත්සන් කිරීමට නියමිතව තිබූ සුනාමි සහන කළමනාකරණ යාන්ත්‍රණයට (පීටොම්ස්) එරෙහිව ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ ඉදිරිපත් කළ පෙත්සම විමසා ගිවිසුමේ ප්‍රධාන වගන්ති අත්හිටුවීමට නියෝග කළේය. ශ්‍රී ලංකා රක්ෂණ සංස්ථාව සහ ලංකා හොස්පිටල්ස් පෞද්ගලීකරණය අහෝසි වන පරිදි තීන්දු දුන්නේය.

චන්ද්‍රිකා කුමාරතුංග මහත්මියගේ ධුර කාලය අවසන් බවට දුන් තීන්දුව නිසා 2005 ජනාධිපතිවරණය පැවැත්වීමට සිදු වූ අතර, මහින්ද රාජපක්ෂ මහතා බලයට පත්වීමට එයින් මග පෑදිණි. උතුරු නැගෙනහිර වෙන් කිරීම සහ පීටොම්ස් ගිවිසුම අත්හිටුවීම හරහා එල්ටීටීඊය සමග පැවැති සාම ක්‍රියාවලිය සම්පූර්ණයෙන්ම බිඳවැටුණු අතර, එය සෘජුවම පූර්ණ පරිමාණයේ යුද්ධයක් (හතරවන ඊළාම් යුද්ධය) කරා රට යොමු කිරීමට ප්‍රධාන හේතුවක් විය. එපමණකින් නොනැවතී, ආණ්ඩුවක ප්‍රතිපත්තිමය සහ ආර්ථිකමය තීරණ (තෙල් මිල, පෞද්ගලීකරණය වැනි) අධිකරණය හරහා පාලනය කිරීමට උත්සාහ කිරීම නිසා රාජ්‍යය තුළ ආයතනික අස්ථාවරත්වයක් නිර්මාණය විය.

මහින්ද රාජපක්ෂ ජනාධිපතිට එරෙහිව හෙල්පින් හම්බන්තොට අරමුදල සම්බන්ධයෙන් පැවරුණු නඩුවේදී, රාජපක්ෂ මහතා නිfදාස් කොට, පැමිණිල්ල කළ දේශපාලනඥයා හා විමර්ශනය කළ උසස් පොලිස් නිලධාරියා ‘බොරු චෝදනා ඉදිරිපත් කිරීමට’ වරදකරුවන් බවට තීරණය කළ අගවිනිසුරු සිල්වා, ඔවුන් රාජපක්ෂ මහතාට වන්දි ගෙවිය යුතු බවටද නියම කළේය.
මහින්ද රාජපක්ෂ මහතා තුන්වැනි වරට ජනාධිපතිවරණයට ඉදිරිපත් වන්නට සූදානම් වන විට, ‘මහින්දට තුන්වරක් බෑ’ යන තේමාව යටතේ ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ සංවිධානය කළ දේශපාලන රැස්වීම් මාලාවකට විශ්‍රාම යාමෙන් පසුව ඔහු කථිකයකු ලෙස එකතු වුණේය. ‘හෙල්පින් හම්බන්තොට නඩුවෙන් මහින්ද රාජපක්ෂ නිදහස් කිරීම ගැන මං ජාතියෙන් සමාව ඉල්ලනවා’ යන කුප්‍රකට ප්‍රකාශය ඔහු කළේ, මේ ලියුම්කරුද කථිකයකු වූ එහි පළමු රැස්වීමේදීය.

තමන්ට අවනත නොවන විට අධිකරණයේ ස්වාධීනත්වයට හානිවන ආකාරයෙන් හැසිරීමට විධායකයට හැකිය යන කාරණය පැහැදිලි කළ අනෙක් අවස්ථාව මෙන්ම, ලංකාවේ අධිකරණ ඉතිහාසයේ අඳුරුතම මොහොත වන්නේ 2013දී, එවකට අගවිනිසුරු ආචාර්ය ෂිරාණි බණ්ඩාරනායක ධුරයෙන් ඉවත් කිරීමට ජනාධිපති මහින්ද රාජපක්ෂ ගත් පියවරයි.

කොළඹ විශ්වද්‍යාලයේ නීති පීඨාධිපති වූ ආචාර්ය ෂිරාණි බණ්ඩාරනායක, ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණ විනිසුරුවරියක ලෙස පත්කරන ලද්දේ චන්ද්‍රිකා කුමාරතුංග ජනාධිපතිනිය විසිනි. විශ්වවිද්‍යාල ආචාර්යවරියක වූ ඇය ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණ විනිසුරුවරියක ලෙස ඍජුවම පත්කිරීම නීති හා අධිකරණ ප්‍රජාවේ බොහෝ දෙනකුගේ බරපතළ විවේචනයට පත්විය. පසුව මහින්ද රාජපක්ෂ ජනාධිපතිවරයා විසින් ඇය අගවිනිසුරුධුරයට පත්කෙරිණ.

ජනාධිපති ධුරයට පත්විය හැකි වාර දෙකක සීමාව මහින්ද රාජපක්ෂ මහතාට වුවමනා පරිදි ඉවත් කරන, ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා සභාව දියාරු කරන, 18 ව්‍යවස්ථා සංශෝධනය පාර්ලිමේන්තුවේ තුනෙන් දෙකක අනුමැතියෙන් පමණක් සම්මත කළ හැකි බවට තීරණය දුන් ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණ විනිසුරු මඬුල්ලේ ඇය සිටියාය. ජනාධිපතිගේ පුත් නාමල් රාජපක්ෂ, නීතිඥවරයකු හැටියට දිවුරුම් දුන් අවස්ථාවේදී, තම නිල මැදිරියේ සිට පහළ මාලයකට පැමිණ, ඔහුට අතට අත දී ඇය සුබපැතීම, ඒ කාලයේ බරපතළ විවේචනයට ලක්විය.

එහෙත්, දිවිනැගුම පනත් කෙටුම්පත සම්මත කරගැනීමට නම්, පළාත් සභා නවයේ අනුමැතිය අවශ්‍ය බවට ඇය ඇතුළු විනිසුරු මඬුල්ල තීරණය කිරීම නිසා, රාජපක්ෂ විරසකය ඇරඹිණ. අවසානය වුණේ, ඇයට එරෙහිව දෝෂාභියෝග යෝජනාවක් ගෙනවුත්, අගවිනිසුරුධුරයෙන් ඉවත් කිරීමයි. දෝෂාභියෝග ක්‍රියාවලිය ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවට අනුකූල වූ නමුත් දේශපාලන සදාචාරය අතින් අන්තිම බිංදුවට වැටී තිබිණ.

අදත් අධිකරණයේ ස්වාධීනත්වය ගැන කතාකිරීමට නොහැකි වන තරමේ ‘දේශපාලන පාපයක්’, එම දෝෂාභියෝග ක්‍රියාවලියට සම්බන්ධවූ එවකට සිටි මැති ඇමතිවරුන් විසින් කරන ලදි.

විධායකය සිතන්නේ වරදාන හෝ තර්ජන මගින් අධිකරණය තමන්ට වුවමනා පරිදි හසුරුවාගත හැකිය කියාය. එය සාර්ථක වන අවස්ථා මෙන්ම බූමරංගයක් සේ විධායකය වෙතම කැරකෙන අවස්ථාද නැත්තේ නොවේ.