මීගමුව බන්ධනාගාරයේ මරණ 25ක් පශ්චාත් මරණ පරීක්ෂණ අවසන් වුවත් පිළිතුරු තවමත් නැති ප්රශ්න රැසක්
මීගමුව බන්ධනාගාරය තුළ පසුගිය ජූලි 5 සහ 6 දෙදින තුළ ඇති වූ ප්රචණ්ඩ සිද්ධිය ශ්රී ලංකාවේ බන්ධනාගාර ඉතිහාසයේ දරුණුතම සිදුවීම් අතරට එක්ව තිබේ. දින දෙකක් පුරා පැවති මෙම සිද්ධියෙන් රැඳවියන් සහ බන්ධනාගාර නිලධාරියකු ඇතුළු පුද්ගලයන් රැසක් ජීවිතක්ෂයට පත් වූ අතර සිද්ධිය සම්බන්ධයෙන් සිදුකළ පශ්චාත් මරණ පරීක්ෂණ මේ වන විට අවසන් වී ඇත.
කෙසේ වෙතත්, පශ්චාත් මරණ පරීක්ෂණ මගින් මරණයට ආසන්න හේතු අනාවරණය වුවද, මෙම මරණ සිදුවූ ආකාරය, එම මරණ වළක්වා ගත හැකිව තිබුණේද, බලය භාවිත කිරීම නීත්යානුකූල සහ සමානුපාතිකද යන්න පිළිබඳ මූලික ප්රශ්න තවමත් විමර්ශන මට්ටමේ පවතී.
වෙඩි වැදීමෙන් 14ක් – පහරදීම්වලින් 9ක්
පොලිස් ආරංචි මාර්ග සඳහන් කරන්නේ මියගිය පුද්ගලයන් 26 දෙනාගේ මරණ පරීක්ෂණවලට අදාළ සාක්ෂි කැඳවීම් මේ වන විට අවසන් කර ඇති බවය. එම පරීක්ෂණවලදී අනාවරණය වී ඇත්තේ මියගිය රැඳවියන්ගෙන් 14 දෙනෙකු වෙඩි වැදීමෙන් මියගොස් ඇති බවය. තවත් නව දෙනෙකු බරපතළ ලෙස මොට ආයුධ වලින් පහරදීම හේතුවෙන් ජීවිතක්ෂයට පත්ව ඇති අතර එක් රැඳවියකුගේ මරණය සම්බන්ධයෙන් විවෘත තීන්දුවක් ලබා දී තිබේ.
මොට ආයුධ වලින් පහරදී මියගිය පුද්ගලයන් අතර බන්ධනාගාර නියාමකවරයා ඇතුළු බන්ධනාගාර නිලධාරීන් සහ ජුලි 05 වනදා ඇති වූ ගැටුමෙන් පොලිස් නිලධාරීන්ට ඔත්තු ලබා දුන් බවට අනෙක් රැඳවියන් පහර දී මිය ගිය රැඳවියන් දෙදෙනා ඇතුළත් බව වාර්තා වේ.
මේ වන විට මීගමුව රෝහලේ රැඳවියන් 18ක් සහ බන්ධනාගාර නිලධාරියෙකු සහ කොළඹ ජාතික රෝහලේ රැඳවින් 8ක් සහ බන්ධනාගාර නිලධාරින් 7 දෙනෙකු ප්රතිකාර ලබමින් සිටින බව පොලිස් මාධ්ය ඒකකය පවසයි.
විශේෂ වෛද්ය කමිටුවක්
මෙම මරණ පරීක්ෂණ කෙටි කාලයක් තුළ සිදු කිරීම සඳහා පස්දෙනෙකුගෙන් සමන්විත විශේෂ අධිකරණ වෛද්ය කමිටුවක් පත්කර තිබිණි. එහි සභාපතිවරයා ලෙස මීගමුව රෝහලේ අධිකරණ වෛද්ය විශේෂඥ වෛද්ය සුජීව වික්රමනායක කටයුතු කළ අතර පුත්තලම රෝහලේ වෛද්ය ප්රසන්න අප්පුහාමි, මුල්ලේරියාව රෝහලේ වෛද්ය සමන්ත විජේරත්න, වතුපිටිවල රෝහලේ වෛද්ය සමින්ද රාජපක්ෂ සහ රාගම රෝහලේ වෛද්ය රමේෂ් අලගියවන්න එහි සෙසු සාමාජිකයන් වූහ. මීගමුව මහ රෝහලට රැගෙන ආ මෘතදේහ 28 අතරින් 24 දෙනෙකුගේ පශ්චාත් මරණ පරීක්ෂණ අවසන් කර මෘතදේහ මේ වන විට ඥාතීන් වෙත භාර දී ඇත. ඉතිරි මෘතදේහ හතර සම්බන්ධයෙන් කටයුතු තවදුරටත් සිදු කෙරෙමින් පවතින බව ආරංචි මාර්ග සඳහන් කරයි.
තවමත් භාරගන්න කෙනෙකු නැති මෘතදේහ
මෙම සිද්ධියේ තවත් සංවේදී අංශයක් වන්නේ මියගිය රැඳවියන් අතර තවමත් කිසිවෙකුත් භාර නොගත් මෘතදේහ තිබීමයි. වෙඩි වැදීමෙන් මියගිය ඉන්දීය ජාතික රැඳවියාගේ මෘතදේහය ඇතුළුව තවත් රැඳවියන් දෙදෙනෙකුගේ මෘතදේහ මේ වන විටත් මීගමුව මහ රෝහලේ මෘත ශරීරාගාරයේ තැන්පත් කර ඇත. ඔවුන් හඳුනාගැනීමේ අරමුණින් ඡායාරූප ප්රදර්ශනය කර තිබුණද මේ දක්වා කිසිදු ඥාතියකු හෝ නීත්යානුකූල නියෝජිතයකු ඉදිරිපත් වී නොමැති බව රෝහල් ආරංචි මාර්ග සඳහන් කරයි.
ඉන්දීය ජාතිකයාගේ දේහයට කුමක් සිදුවේද?
අප සමඟ අදහස් දැක්වූ ඉන්දීය ආරංචි මාර්ග සඳහන් කළේ මියගිය කේරළය ප්රදේශයේ ඉන්දීය ජාතිකයා සිරගත වීමෙන් පසුව සිය පවුලේ සාමාජිකයන් සමඟ පැවති සම්බන්ධතා බිඳ වැටී තිබූ බවයි. එම හේතුවෙන් ඔහුගේ දේහය භාර ගැනීම සඳහා මේ දක්වා කිසිදු ඥාතියකු ඉදිරිපත් වී නොමැති බවය. සාමාන්යයෙන් විදේශීය ජාතිකයකු මියගිය විට අදාළ රටේ තානාපති හෝ මහ කොමසාරිස් කාර්යාලය, දේශීය බලධාරීන් සහ පවුලේ සාමාජිකයන් අතර සම්බන්ධීකරණයක් සිදු කෙරෙන නමුත් මෙම අවස්ථාවේදී ඉන්දීය රජය ඔහුගේ දේහය ඉන්දියාවට රැගෙන යාම සම්බන්ධයෙන් හෝ ඒ සඳහා ගන්නා ඉදිරි ක්රියාමාර්ග පිළිබඳව මේ වන විට කිසිදු නිල නිවේදනයක් නිකුත් කර නොමැත.
පශ්චාත් මරණ පරීක්ෂණ අවසන් වුවත් විමර්ශනය අවසන් නැහැ
පශ්චාත් මරණ පරීක්ෂණ මගින් මරණයට හේතු තහවුරු කළ හැකි වුවද ඒවා මරණයට වගකිව යුතු පාර්ශ්වයන් තීරණය කරන අවසන් නීතිමය ක්රියාවලිය නොවේ. මෙම සිද්ධිය සම්බන්ධයෙන් අපරාධ පරීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව සහ අනෙකුත් බලධාරීන් තවදුරටත් විමර්ශන සිදුකරමින් සිටින අතර වෙඩි භාවිතය සිදුවූ ආකාරය, පහරදීම් සිදුවූ පසුබිම, ආරක්ෂක සැලසුම් අසාර්ථක වූයේ කෙසේද සහ මරණ වළක්වා ගැනීමට ගත් ක්රියාමාර්ග ප්රමාණවත් වූයේද යන්න තවමත් විමර්ශනයට ලක්ව ඇත.
තවමත් පිළිතුරු බලා සිටින ප්රශ්න
පශ්චාත් මරණ පරීක්ෂණ අවසන් වීමත් සමඟ මරණවල වෛද්යමය හේතු බොහෝ දුරට අනාවරණය වී ඇත. එහෙත්, මහජන අවධානය යොමුව ඇත්තේ තවමත් පිළිතුරු නොලැබුණු ප්රශ්න වෙතය. වෙඩි තැබීමට නියෝග කළේ කවුරුන්ද?වෙඩි භාවිතය අවසන් විකල්පය වූයේද? බරපතළ පහරදීම් සිදුවූයේ කුමන තත්ත්වයන් යටතේද? රාජ්ය භාරයේ සිටි රැඳවියන්ගේ ජීවිත ආරක්ෂා කිරීම සඳහා ගත් ක්රියාමාර්ග ප්රමාණවත් වූයේද? යන මෙම ප්රශ්නවලට පිළිතුරු ලැබෙන්නේ පශ්චාත් මරණ පරීක්ෂණ වාර්තාවලින් නොව ස්වාධීන සහ විනිවිදභාවයෙන් යුතු අපරාධ විමර්ශන, අධිකරණ ක්රියාමාර්ග සහ නිල වාර්තා මඟිනි.
ජූලි 6 වැනිදා උදෑසන වන විට මීගමුව මහ රෝහල ඉදිරිපිට එක්රැස්ව සිටියේ රෝගීන්ගේ ඥාතීන් නොව, බන්ධනාගාරය තුළ සිටි සිය සැමියන්, පුතුන්, සහෝදරයන් හෝ පියවරුන් පිළිබඳ කිසියම් ආරංචියක් බලාපොරොත්තුවෙන් සිටි පවුල්වල සාමාජිකයන්ය. රෝහල ඉදිරිපිටින් වරින් වර ගිලන් රථ පැමිණි අතර තුවාල ලැබූවන්ගේ නම් පොලිස් නිලධාරීන් විසින් කියවනු ලැබීය. ඇතැම් අය තම ඥාතියාගේ නම ඇසෙන තෙක් බලා සිටියහ.
නිල තොරතුරු අනුව ගැටුම ආරම්භ වී තිබුණේ ජූලි 5 වැනිදා උදෑසන ආහාර බෙදාදීමේ අවස්ථාවේදීය. බන්ධනාගාර මාධ්ය ප්රකාශකවරයා සඳහන් කළේ දිගුකාලීන සිරදඬුවම් විඳින රැඳවියන් සහ රිමාන්ඩ් භාරයේ සිටින රැඳවියන් අතර උණුසුම් තත්ත්වයක් හටගෙන එය ඉක්මනින් ප්රචණ්ඩ ගැටුමක් බවට පත් වූ බවය. එදින ඇති වූ ගැටුමෙන් දෙපාර්ශ්වයේම රැඳවියන් තුවාල ලැබූ අතර රැඳවියන් දෙදෙනෙකු මොට ආයුධ වලින් පහර දී මියගොස් තිබිණි.
බන්ධනාගාර බලධාරීන් එය පාලනය කළ බවට මාධ්ය වෙත පැවසූවද, පසුව අනාවරණය වූයේ එම ගැටුම සම්පූර්ණයෙන් අවසන් නොවූ බවත් රාත්රිය පුරා බන්ධනාගාරය තුළ දැඩි ආතතියක් පැවති බවත්ය.
පාලනය බිඳ වැටුණු උදෑසන
ජූලි 6 වැනිදා උදෑසන තත්ත්වය වේගයෙන් උග්ර වී තිබිණි. ආරංචි මාර්ග වලට අනුව රැඳවියන් පිරිසක් බන්ධනාගාර නිලධාරීන්ට ගල්, යකඩ පොලු සහ වෙනත් ද්රව්යවලින් පහර දී ඇති අතර ඇතැම් ස්ථානවල CCTV පද්ධතියටද හානි සිදු කර තිබේ. ප්රචණ්ඩත්වය බන්ධනාගාරයේ කොටස් කිහිපයකටම ව්යාප්ත වූ අතර රැඳවියන් පිරිසක් පැන යාමට උත්සාහ කළ බවද වාර්තා විය.
මෙම අවස්ථාවේදී පොලිස් විශේෂ කාර්ය බලකාය, පොලිසිය සහ ත්රිවිධ හමුදාව අවට ප්රදේශයේ ආරක්ෂාව සඳහා කැඳවා තිබූ අතර, බන්ධනාගාරය සම්පූර්ණයෙන්ම වටලා තිබුණු නමුත් අපරාධ දිසාව භාර නියෝජ්ය පොලිස්පති වරයා පවසා තිබුණේ මීගමුව බන්ධනාගාරයේ තත්වය පාලනය කිරීම සඳහා පොලිසියේ සහය ඉල්ලා තිබුණේ ජුලි 06 වෙනි සඳුදා උදෑසන එම ගැටුම උග්ර වීමෙන් පසුව බවය.
ගැටුමට හේතුව කුමක්ද?
මෙහිදී රාජ්ය පාර්ශ්වයෙන් සහ රැඳවියන්ගේ පාර්ශ්වයෙන් වෙනස් පැහැදිලි කිරීම් ඉදිරිපත් වී තිබේ. ජුලි 06 වන දින අධිකරණ අමාත්ය හර්ෂණ නානායක්කාර මාධ්ය වෙත අදහස් දක්වමින් පැවසූවේ බන්ධනාගාරය තුළ ක්රියාත්මක වූ මත්ද්රව්ය ජාවාරමක් සම්බන්ධ තොරතුරු නිලධාරීන් වෙත ලබාදුන් රැඳවියන් පිරිසක් ඉලක්ක කරගෙන අනෙක් කණ්ඩායම ප්රහාර එල්ල කිරීමත් සමඟ ගැටුම ආරම්භ වූ බවට මූලික තොරතුරු ලැබී ඇති බවය. එම ප්රහාරය පසුව සමස්ත බන්ධනාගාරය පුරා එම ගැටුම පැතිරුණු බව ඔහු සඳහන් කළේය. කෙසේ වෙතත් මෙම පැහැදිලි කිරීම තවමත් විමර්ශන මට්ටමේ පවතින අතර එය අධිකරණයකින් තහවුරු කළ නිගමනයක් නොවේ.
පාඩුව
මීගමුව බන්ධනාගාර ගැටුමෙන් එම බන්ධනාගාරයේ දේපළවලට කෝටි 12 කට අධික අනර්ථයක් සිදු වීම සම්බන්ධයෙන් මීගමුව මූලස්ථාන පොලිසි මගින් සිදු කළ විමර්ශන කටයුතු අපරාධ පරීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව යටතට පත් කරන ලෙස මීගමුව ප්රධාන මහේස්ත්රාත්වරිය ජුලි 09 වෙනිදා නියෝග කර ඇත.
අධිකරණය වෙත වැඩිදුර වාර්තාවක් ඉදිරිපත් කරමින් අපරාධ පරීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව අධිකරණය හමුවේ පවසා ඇත්තේ මීගමුව බන්ධනාගාරයේ ගැටුම සම්බන්ධයෙන් මීගමුව මූලස්ථාන පොලිසිය විසින් සිදු කරමින් සිටි විමර්ශන තම දෙපාර්තමේන්තුව මගින් මින් ඉදිරියට සිදු කරන ලෙසටත් එම විමර්ශන අපරාධ නඩු විධාන සංග්රහයේ 125 වගන්තිය ප්රකාරව අධිකරණ නියෝග මත තම දෙපාර්තමේන්තුව යටතට පවරා ගන්නා ලෙසටත් ඒ සඳහා පොලිස්පති නිතීඥ ප්රියන්ත වීරසූරිය නියෝග ලබා දී ඇති බවත්ය. මගින් අපරාධ පරීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව අධිකරණයෙන් කළ ඉල්ලීමක් සැලකිල්ලට ගනිමින් ප්රධාන මහේස්ත්රාත්වරිය අදාල නියෝගය නිකුත් කර තිබිණි.
අධික තදබදය: ගැටුමට පසුබිමක්ද?
මීගමුව බන්ධනාගාරයේ නිල ධාරිතාව රැඳවියන් 680කට පමණ සීමා වුවද ගැටුම සිදුවන අවස්ථාවේදී එහි රැඳවියන් 2,400කට වැඩි පිරිසක් සිටි බව බන්ධනාගාර දෙපාර්තමේන්තුවේ දත්ත සහ නිලධාරීන්ගේ ප්රකාශවලින් හෙළි වේ. එනම් ධාරිතාවට වඩා තුන්ගුණයකටත් වැඩි පිරිසක් එහි රඳවා සිටියහ. මෙවැනි තදබදයක් තුළ විරුද්ධ කණ්ඩායම් වෙන් කිරීම, මත්ද්රව්ය ජාවාරම් පාලනය කිරීම, සහ ප්රචණ්ඩත්වය වැළැක්වීම අතිශය දුෂ්කර වන බව ජුලි 07 වන දින මාධ්ය සාකච්ඡාවක් පවත්වමින් මානව හිමිකම් කොමිෂමේ කොමසාරිස් නීතිඥ නිමල් පුංචිහේවා මහතා පවසා තිබිණි.
බන්ධනාගාර රැඳවියන් සහ බන්ධනාගාර පිළිබඳව වාර්තාව 2025
මහරෙන් ඉගෙන නොගත් පාඩම්
2020 නොවැම්බර් 29 වැනිදා මහර බන්ධනාගාරයේ ඇති වූ ගැටුම ශ්රී ලංකාවේ බන්ධනාගාර පද්ධතිය ගැන බරපතළ ප්රශ්න රැසක් මතු කළේය. එහිදී රැඳවියන් 11 දෙනෙකු ජීවිතක්ෂයට පත් වූ අතර සියයකට අධික පිරිසක් තුවාල ලැබූහ. සිද්ධියෙන් පසු ජනාධිපතිවරයා විසින් විමර්ශන කමිටුවක් පත් කළ අතර මානව හිමිකම් කොමිසමද වෙනම පරීක්ෂණයක් ආරම්භ කළේය.
වසර හයකට ආසන්න කාලයකට පසු මීගමුව බන්ධනාගාරයේ සිදුවූ ප්රචණ්ඩත්වයෙන් නැවතත් රැඳවියන් විශාල පිරිසක් ජීවිතක්ෂයට පත්වීමත් සමඟ නැවතත් එම ප්රශ්නයම මතුවී තිබේ. 2020 වසරේදී රට තුළ COVID-19 වසංගතය ව්යාප්ත වෙමින් තිබූ අවස්ථාවේ, මහර බන්ධනාගාරයේ රැඳවියන් අතර වෛරසය පැතිර යන බවට දැඩි බියක් ඇතිවිය. රැඳවියන් පිරිසක් PCR පරීක්ෂණ, සෞඛ්ය ආරක්ෂාව සහ තදබදය අඩු කිරීම සම්බන්ධයෙන් ඉල්ලීම් ඉදිරිපත් කළ අතර පසුව එය ප්රචණ්ඩ ගැටුමක් බවට පත් විය.
සිද්ධිය අවසන් වූයේ වෙඩි තැබීම්, මරණ සහ බරපතළ දේපළ හානි සමඟය. සිද්ධියෙන් පසුව පත් කළ විමර්ශන කමිටු සහ ස්වාධීන ආයතන කිහිපයක්ම අවධාරණය කළේ ගැටුමට හේතු වූයේ එක් සිදුවීමක් පමණක් නොව දිගුකාලීනව එකතු වූ ව්යුහාත්මක ගැටලු නිසා බවය.
මහර වාර්තාවේ ප්රධාන නිරීක්ෂණ
මහර බන්ධනාගාරයේ ඇති වූ ගැටුම්කාරී තත්වයට ප්රධාන හේතුවක් වී ඇත්තේ බන්ධනාගාරවල අධික තදබදය ප්රචණ්ඩත්වය සඳහා ප්රධාන අවදානම් සාධකයක් වූ බවය. බොහෝ බන්ධනාගාර නිල ධාරිතාව ඉක්මවා රැඳවියන් රඳවා සිටීම නිසා ආරක්ෂාව, සෞඛ්යය සහ පාලනය බරපතළ ලෙස දුර්වල වන බව එහි සඳහන් විය. නඩු ප්රමාද වීම සහ ඇප ක්රමවේදයේ ගැටලු නිසා විශාල පිරිසක් වරදකරුවන් නොවූ තත්ත්වයකදී දීර්ඝ කාලයක් රිමාන්ඩ් භාරයේ සිටින බව පෙන්වා දී තිබිණි.
තවද බුද්ධි තොරතුරු, අවදානම් තක්සේරු කිරීම සහ ගැටුම් වළක්වා ගැනීමේ ක්රමවේද ශක්තිමත් කළ යුතු බවත් බලය භාවිතය සහ මාරාන්තික ආයුධ භාවිතය අවසන් විකල්පය විය යුතු බවත් ඒ සඳහා පැහැදිලි ක්රියාපටිපාටි, වාර්තාකරණය සහ ස්වාධීන විමර්ශන අනිවාර්ය බවත් කමිටු වාර්තාවේන් අවධාරණය කර තිබුණි.
මීගමුවේදී නැවතත් මතු වූ එම ගැටලු
මීගමුව බන්ධනාගාරයේ සිදුවීමෙන් පසු ප්රසිද්ධියට පත් වූ විඩියෝ දර්ශන සහ කරුණු දෙස බැලූ විට මහරෙන් හඳුනාගත් ගැටලු කිහිපයක් නැවතත් පෙනෙන්නට තිබේ. නිල ධාරිතාවට වඩා කිහිප ගුණයකින් වැඩි රැඳවියන් සංඛ්යාවක් සිටීම, රැඳවියන් අතර කණ්ඩායම් ගැටුම්, බන්ධනාගාරය තුළ නීති විරෝධී ජාල ක්රියාත්මක වීමේ චෝදනා සහ අවසානයේ වෙඩි භාවිතය දක්වා තත්ත්වය උග්ර වීම යන කරුණු මෙම බන්ධනාගාර ගැටුම් දෙක තුළම දක්නට තිබිණි. මහර සිද්ධියෙන් පසු බන්ධනාගාර ප්රතිසංස්කරණ සම්බන්ධයෙන් විවිධ පියවර ගැනීම පිළිබඳ රජයන් ප්රකාශ කළද බන්ධනාගාරවල තදබදය, රිමාන්ඩ් රැඳවියන්ගේ සංඛ්යාව සහ කාර්ය මණ්ඩල හිඟය වැනි මූලික ගැටලු දිගටම පවතින බව නිල සංඛ්යා ලේඛන සහ මානව හිමිකම් සංවිධාන පෙන්වා දෙයි.
මානව හිමිකම් කොමිසමේ මැදිහත්වීම
එක්සත් ජාතීන්ගේ ශ්රී ලංකා නේවාසික සම්බන්ධීකාරක කාර්යාලයද ප්රකාශයක් නිකුත් කරමින් සිද්ධිය පිළිබඳ ස්වාධීන, අපක්ෂපාතී සහ විනිවිදභාවයෙන් යුතු විමර්ශනයක් අවශ්ය බව අවධාරණය කළේය. එම ප්රකාශයේ තවත් වැදගත් කරුණක් වූයේ රාජ්ය භාරයේ සිටින පුද්ගලයන්ගේ ජීවිතය සහ ආරක්ෂාව රැක ගැනීම රාජ්යයේ මූලික වගකීමක් බව නැවත සිහිපත් කිරීමයි.
මහර සිද්ධියෙන් පසු මෙන්ම මීගමුව සිද්ධිය සම්බන්ධයෙන්ද ශ්රී ලංකා මානව හිමිකම් කොමිසම ස්වාධීන විමර්ශනයක් ආරම්භ කර තිබේ. ජුලි 10 දින මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභාව නිවේදනයක් නිකුත් කරමින් පවසා තිබුණේ මීගමුව බන්ධනාගාරයෙන් මාරු කළ රැඳවියන් රඳවා සිටින බන්ධනාගාර කිහිපයක සිදු කළ නිරීක්ෂණ චාරිකාවලදී මූලික නිරීක්ෂණ කිහිපයක් අනාවරණය වී ඇති බවත් එම නිරීක්ෂණ මේ වන විට සමාලෝචනය වෙමින් පවතින බවය. එහිදී රැඳවියන් කිහිපදෙනෙකු තුවාල ලබා සිටින බව නිරීක්ෂණය වූ අතර ඔවුන්ට වෛද්ය ප්රතිකාර ලබාදීම ප්රමාද වී ඇති බව ද අනාවරණය වු බවය.
තුවාල ලැබූ රැඳවියන්ට වහාම වෛද්ය ප්රතිකාර ලබාදෙන ලෙස කොමිෂන් සභාව නිර්දේශ කර ඇති අතර, වෛද්ය ප්රතිකාර ලබාදීම ක්රමානුකූලව ප්රමාද කිරීම පළිගැනීමේ ක්රියාවක් ලෙස සැලකිය හැකි බවත් නිවේදනයේ සඳහන් කර ඇත.
එම විමර්ශනයේ ප්රධාන කරුණු ලෙස මීගමුව බන්ධනාගාරයේ ප්රචණ්ඩත්වයට හේතු වූ තත්ත්වයන්, එහිදී රැඳවියන් සහ බන්ධනාගාර නිලධාරීන් මියයාම හා තුවාල ලැබීම, ජූලි 7 වැනිදා රාත්රීයේ වැලිකඩ බන්ධනාගාරයට අනපේක්ෂිත නිරීක්ෂණ චාරිකාවක නිරත වූ මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභාවේ නිලධාරීන්ට ඇතුළුවීම ප්රතික්ෂේප කිරීම සහ මීගමුව බන්ධනාගාරයෙන් වෙනත් බන්ධනාගාර වෙත මාරු කළ රැඳවියන්ට වධහිංසා හෝ වෙනත් අමානුෂික සැලකීම් සිදු වූ බවට එල්ල වී ඇති චෝදනා සහ එම රැඳවියන් දෙදෙනෙකු බන්ධනාගාර භාරයේ සිටියදී මියයාමේ තත්ත්වයන් ඇතුළත් කර ඇත.
රාජ්යයේ වගකීම
පුද්ගලයකු බන්ධනාගාරගත වූ මොහොතේ සිට ඔහුගේ හෝ ඇයගේ ජීවිතය, ශාරීරික ආරක්ෂාව සහ මූලික අයිතිවාසිකම් ආරක්ෂා කිරීමේ වගකීම රාජ්යය වෙත පැවරේ. දඬුවම යනු නිදහස සීමා කිරීම මිස ජීවිතය හෝ ශාරීරික ආරක්ෂාව අහිමි කිරීම නොවේ. ශ්රී ලංකාවේ Prisons Ordinance සහ ඒ යටතේ පනවා ඇති බන්ධනාගාර රෙගුලාසි බන්ධනාගාර පරිපාලනයට රැඳවියන්ගේ ආරක්ෂාව සහ විනය පවත්වා ගැනීමේ වගකීම පවරා ඇත. එමෙන්ම බලය භාවිතය අවශ්ය වූ විට එය නීතියට අනුකූලව, අවශ්යතාවයට සරිලන ලෙස සහ වගවීමකට යටත්ව සිදුවිය යුතු බව එහි මූලික මූලධර්මයයි.
ඒ සමඟම ශ්රී ලංකා ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවේ 11 වැනි වගන්තිය මඟින් වධහිංසා සහ කෲර, අමානුෂික හෝ අවමන් සහගත සැලකීම් තහනම් කර ඇති අතර 13 වැනි වගන්තිය නීතියට අනුව කටයුතු කිරීමේ මූලික ආරක්ෂාව සහතික කරයි.
ජාත්යන්තර ප්රමිතීන්
ශ්රී ලංකාව ජාත්යන්තර සිවිල් හා දේශපාලන අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ සම්මුතිය (ICCPR) සඳහා පාර්ශ්වකරුවෙකි. ICCPR හි 6 වැනි වගන්තිය ජීවිතයට ඇති අයිතිය ආරක්ෂා කරන අතර 10 වැනි වගන්තියෙන් නිදහස අහිමි වූ සෑම පුද්ගලයකුටම මානව ගෞරවයට අනුකූලව සැලකිය යුතු බව අවධාරණය කරයි. එක්සත් ජාතීන්ගේ Nelson Mandela Rules මඟින් ද අවධාරණය කරන්නේ බන්ධනාගාරයක පාලනයේ මූලික අරමුණ ආරක්ෂාව සහ පුනරුත්ථාපනය බවයි. රැඳවියන්ගේ ජීවිතය ආරක්ෂා කිරීම බන්ධනාගාර පරිපාලනයේ මූලික වගකීමක් ලෙස එම ප්රමිතීන් සලකයි.
එමෙන්ම එක්සත් ජාතින්ගේ Basic Principles on the Use of Force and Firearms by Law Enforcement Officials අනුව බලය භාවිතය අවශ්ය වූ විට එය නීත්යානුකූල, අත්යවශ්ය සහ සමානුපාතික විය යුතුය. මාරාන්තික බලය භාවිත කළ හැක්කේ ජීවිතයට ආසන්න අවදානමක් වැළැක්වීම සඳහා අවසාන විකල්පයක් ලෙස පමණි. මෙම ප්රමිතීන්ට අනුව මාරාන්තික බලය භාවිත වූ සෑම අවස්ථාවක්ම ස්වාධීන සහ අපක්ෂපාතී විමර්ශනයකට යටත් විය යුතුය.
ශ්රී ලංකාවේ බන්ධනාගාර පද්ධතිය නීතියෙන් නිර්වචනය කර ඇත්තේ පුනරුත්ථාපනයද අරමුණු කරගත් ආයතනයක් ලෙසය. එහෙත් අධික තදබදය, සම්පත් හිඟය සහ ආරක්ෂක පීඩනය හේතුවෙන් බොහෝ බන්ධනාගාරවල ප්රමුඛ අවධානය යොමුවන්නේ පාලනය පවත්වා ගැනීම වෙතය. අධ්යාපනය, වෘත්තීය පුහුණුව, මානසික සෞඛ්ය සේවා සහ පුනරුත්ථාපන වැඩසටහන් බොහෝ විට දෙවන තැනට පත්වේ.
මෙවැනි පරිසරයක් තුළ කණ්ඩායම් බලය, අනියම් නායකත්වය සහ නීති විරෝධී ආර්ථික ක්රියාකාරකම් වර්ධනය වීමේ අවදානම වේ. බන්ධනාගාර තදබදය පිළිබඳ ප්රශ්නය බන්ධනාගාර දෙපාර්තමේන්තුවට පමණක් අයත් නොවේ. එය අධිකරණ පද්ධතිය, පොලිස් විමර්ශන, නීතිපති දෙපාර්තමේන්තුව, ඇප නීතිය, මත්ද්රව්ය ප්රතිපත්තිය සහ සමාජ සේවා ඇතුළු ආයතන ගණනාවක ක්රියාකාරිත්වය සමඟ සම්බන්ධ වූ ප්රශ්නයකි.
