බාල නිසා ඒකකයක් නිපදවීම යන ගල්අඟුරු ප්‍රමාණය වැඩියි
බලාගාරයේ කාර්යක්ෂමතාව අඩුවෙලා
පිටවන අළු ප්‍රමාණය දෙගුණයක් වෙලා
නැව්තොග 25ම ආවත් ගල් අඟුරු ඇතිවෙන්නේ ඔක්තෝබර් 2 දක්වා පමණයි

බාල ගල් අඟුරු සැපයූ බවට චෝදනාවට ලක්වී ඇති ට්‍රයිඩන්ට් චෙම්ෆාර් ලිමිටඩ් ආයතනය මේ දක්වා සපයා ඇති ගල් අඟුරු තොග 9ක් නිසා ලක්විජය ගල් අඟුරු බලාගාරයේ ක්‍රියාකාරිත්වයේ ඇති වූ ගැටලු, එහි සෘජු මූල්‍ය බලපෑම, ඇති විය හැකි පාරිසරික බලපෑම් හා බාධාවකින් තොරව විදුලි සැපයුම පවත්වාගෙන යාමේ අවදානම යන කරුණු පිළිබඳව ශ්‍රී ලංකා මහජන උපයෝගිතා කොමිෂන් සභාව විසින් සකස් කරන ලද වාර්තාව, පසුගියදා පාර්ලිමේන්තුවේ යටිතල පහසුකම් සහ උපායමාර්ගික සංවර්ධනය පිළිබඳ ආංශික අධීක්ෂණ කාරක සභාව වෙත ඉදිරිපත් කරන ලදි.

එම වාර්තාවට අනුව, මෙම බාල ගල් අඟුරු තොග නවය නිසා සිදුවී ඇති මූල්‍ය පාඩුව රුපියල් මිලියන 8,497කි.
මේ ශ්‍රී ලංකා මහජන උපගෙයා්ගිතා කොමිෂන් සභාව ඉදිරිපත් කළ වාර්තාවේ දළ පරිවර්තනයකි.

අරමුණ

මෙම වාර්තාවේ අරමුණ වන්නේ 2025 දෙසැම්බර් සිට 2026 පෙබරවාරි 25 දක්වා කාලය තුළ ට්‍රයිඩන්ට් චෙම්ෆාර් ලිමිටඩ් (වත්මන් සැපයුම්කරු) විසින් ලක්විජය බලාගාරය වෙත සපයන ලද ගල්අඟු‍රුවලට අදාළ ගැටලු‍ (ඇත්නම්) විශ්ලේෂණය කර හඳුනා ගැනීමයි. මෙම වාර්තාව 2026 පෙබරවාරි 12 දින පාර්ලිමේන්තුවේ යටිතල පහසුකම් සහ උපායමාර්ගික සංවර්ධනය පිළිබඳ ආංශික අධීක්ෂණ කාරක සභාවේ උපදෙස් මත සකස් කරන ලදි.

මෙම වාර්තාවේ, 2025 සැප්තැම්බර් – නොවැම්බර් කාලය තුළ ලක්විජය බලාගාරයට ගල්අඟු‍රු සැපයූ Trident Chemphar Limited සමාගම “පෙර සැපයුම්කරු” ලෙසත්, 2025 දෙසැම්බර් – 2026 මැයි කාලය තුළ ගල්අඟු‍රු සපයන  සමාගම “වත්මන් සැපයුම්කරු” ලෙසත් හඳුන්වනු ලැබේ.

නිරීක්ෂණ

1. වත්මන් ගල් අඟු‍රු සැපයුම්කරු විසින් සපයනු ලබන ගල් අඟු‍රු තොග භාවිත කරන අතරතුර ලක්විජය බලාගාරයේ විදුලිය උත්පාදන ලොග්වලින් ලබාගත් උපරිම උත්පාදන ධාරිතාවන්හි සාමාන්‍යය සලකා බැලූ විට, එම තොග භාවිත කරමින්, මෙම බලාගාරයට එහි පූර්ණ උත්පාදන ධාරිතාවෙන් නිෂ්පාදනය කළ නොහැකි බව නිරීක්ෂණය වේ.

2. මෙම කාලසීමාව තුළ වත්මන් සැපයුම්කරු විසින් ලබාදුන් ගල්අඟු‍රු තොග නවයම බලාගාරය සඳහා භාවිත කිරීමේදී, එහි සාමාන්‍ය ගල්අඟු‍රු පරිභෝජන අනුපාතය ඉහළ අගයක් ගන්නා බව නිරීක්ෂණය වේ.

(තාක්ෂණික කරුණු: සාමාන්‍ය ගල්අඟු‍රු පරිභෝජන අනුපාතය යනු නිශ්චිත විදුලි ඒකකයක් නිපදවීමට වැයවන ගල්අඟු‍රු ප්‍රමාණයයි. ඉහළ අගයක් ගැනීම යන්නෙහි අදහස වන්නේ ගල්අඟු‍රුවල ගුණාත්මකභාවය අඩු නිසා වැඩි ප්‍රමාණයක් පුළුස්සා දැමීමට සිදුවන බවයි – අවධාරණය, පරිවර්තක).

3. මෙම කාලසීමාව තුළ වත්මන් සැපයුම්කරු විසින් ලබාදුන් ගල්අඟු‍රු තොග 9, බලාගාරය සඳහා භාවිත කිරීමේදී, විශේෂිත ගල්අඟු‍රු පරිභෝජනය ඉහළ අගයක් ගන්නා බව නිරීක්ෂණය වේ.”
(තාක්ෂණික සටහන: මෙහි විශේෂිත ගල්අඟුරු පරිභෝජනය යන්නෙන් අදහස් වන්නේ විදුලි ඒකකයක් නිපදවීම සඳහා වැයවන ගල්අඟු‍රු ප්‍රමාණයයි. මෙය ඉහළ යාම යනු බලාගාරයේ කාර්යක්ෂමතාව අඩු වී ඇති බව හෝ ගල්අඟු‍රුවල ගුණාත්මකභාවය අඩු බව පෙන්වන ප්‍රධාන දර්ශකයකි – අවධාරණය, පරිවර්තක).

4. දළ කැලරි අගයන් සංසන්දනය කිරීම.

වත්මන් සැපයුම්කරුගේ ගල්අඟුරු භාවිතයෙන් බලාගාරය ක්‍රියාත්මක වන විට අපේක්ෂිත කාර්යක්ෂමතාව, පෙර සැපයුම්කරුගේ ගල්අඟුරු භාවිතයේදී ලබාගත් කාර්යක්ෂමතාවට සමාන වනු ඇතැයි උපකල්පනය කරන ලදි. එබැවින්, බලාගාරයේ ක්‍රියාකාරී දත්ත ඇසුරින් ගණනය කරන ලද ගල්අඟුරුවල කැලරි අගය, පටවන ලද වරායේ හෝ ගොඩබෑමේ වරායේ වාර්තාවල අගයන්ට වඩා ලක්විජය බලාගාරයේ රසායනාගාර පරීක්ෂණ වාර්තාවල අගයන්ට බෙහෙවින් සමීප බව නිරීක්ෂණය වේ.
( තාක්ෂණික සටහන: කැලරි අගය යනු ඉන්ධන ඒකකයක් සම්පූර්ණයෙන් දහනය කිරීමේදී පිටවන මුළු තාප ප්‍රමාණයයි. ගල්අඟු‍රුවල ගුණාත්මකභාවය මැන බැලීමේදී මෙය ප්‍රධාන දර්ශකයකි. එම අගය අඩු වූ විට, සමාන විදුලි ප්‍රමාණයක් නිපදවීමට වැඩි ගල්අඟු‍රු ප්‍රමාණයක් වැය කිරීමට සිදු වේ (එනම්, කලින් සඳහන් කළ විශේෂිත ගල්අඟුරු පරිභෝජන අගය ඉහළ යයි).

5. ලක්විජය බලාගාරයේ මධ්‍යම පාලන මෙහෙයුම් රෙගුලාසි:  හුමාලයේ උෂ්ණත්වය /සෙන්ටිග්‍රේඩ් අංශක 551 නොඉක්මවිය යුතු අතර, වසරක් තුළ මෙම සීමාව ඉක්මවා ක්‍රියාත්මක වූ සමුච්චිත කාලය පැය 400 නොඉක්මවිය යුතුය.

හුමාලයේ උෂ්ණත්වය / සෙන්ටිග්‍රේඩ් අංශක 565 ඉක්මවා ගොස් එය විනාඩි 15ක් පුරා පවතී නම්, ටර්බයිනය අතින්  ක්‍රියාවිරහිත කළ යුතුය. එවැනි සීමා ඉක්මවා යාම්වල මුළු වාර්ෂික කාලය පැය 80 නොඉක්මවිය යුතුය.

කෙසේ වෙතත්, ලක්විජය බලාගාරයේ උෂ්ණත්ව සටහන් අනුව, වත්මන් සැපයුම්කරු විසින් සපයන ලද ගල්අඟු‍රු භාවිතයෙන් ක්‍රියාත්මක වන විට, නියමිත හුමාල උෂ්ණත්ව සීමාවන් කිහිප වතාවක්ම ඉක්මවා ගොස් ඇති බව නිරීක්ෂණය විය.

6. ලක්විජය බලාගාරයේ දහන උෂ්ණත්වය අඩු කරන කපාටයේ විවෘත මට්ටම (%) පිළිබඳ දත්ත අනුව, (මෙම කපාටය මගින් අතිශයින් රත් වූ හුමාලය වෙත පාලනය කළ ජල ප්‍රමාණයක් එක් කිරීම මගින් හුමාලයේ උෂ්ණත්වය නියාමනය කර ආරක්ෂිත සීමාවන් තුළ පවත්වා ගනු ලබයි.) වත්මන් සැපයුම්කරු ලබා දුන් ගල්අඟු‍රු භාවිත කරන අවස්ථාවලදී, මෙම කපාටය කිහිප වතාවක්ම 100% ක් විවෘතව (සම්පූර්ණයෙන්ම විවෘතව) ක්‍රියා කර ඇති බව නිරීක්ෂණය විය.

එබැවින්, විවිධ පාලන ක්‍රම මගින් හුමාලයේ උෂ්ණත්වය තවදුරටත් අඩු කිරීමට උත්සාහ කර ඇති අතර, අවසාන පියවර ලෙස හුමාලය වාතයට මුදා හැරීම සිදු කර ඇත. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස බලාගාරයේ කාර්යක්ෂමතාව අඩු වේ. එක් අවස්ථාවකදී මෙලෙස හුමාලය පිට කිරීම නිසා විදුලි ජනන ධාරිතාව හදිසියේ පහත වැටුණු බව නිරීක්ෂණය විය.

7. පියාසර අළු පිටවීමේ දත්ත

වත්මන් සැපයුම්කරුගේ ගල්අඟු‍රු භාවිතයෙන් බලාගාරය ක්‍රියාත්මක වන විට සාමාන්‍ය පියාසර අළු  බැහැර කිරීම විදුලි ඒකකයකට දළ වශයෙන් කිලෝග්‍රෑම් 0.093 ක් බව නිරීක්ෂණය වී ඇත. පෙර සැපයුම්කරුගේ ගල්අඟු‍රු භාවිතයේදී එම අගය පැවතියේ කිලෝග්‍රෑම් 0.046 ක් ලෙසය. ඒ අනුව, වත්මන් සැපයුම්කරුගේ ගල්අඟු‍රු නිසා පියාසර අළු බැහැර කිරීමේ ප්‍රමාණය කිලෝග්‍රෑම් 0.047 කින් (102% කින්) ඉහළ ගොස් ඇත. තවද, මෙම පියාසර අළු බැහැර කිරීමේ දත්ත ලක්විජය බලාගාරයේ රසායනාගාර වාර්තා මත පදනම්ව ගණනය කරන ලද අගයන්ට ඉතා සමීප බව ද නිරීක්ෂණය විය.

‍8. 2026 පෙබරවාරි 09, පෙබරවාරි 10 සහ පෙබරවාරි 11 යන දිනවල භාවිත කරන ලද ගල්අඟු‍රුවල විමෝචන දත්ත  සංසන්දනය කිරීම.

වත්මන් සැපයුම්කරුගේ ගල්අඟුරු තොග පරිභෝජනයේදී කාබන් මොනොක්සයිඩ්, නයිට්‍රජන් ඔක්සයිඩ්, සල්ෆර් ඩයොක්සයිඩ්, දූවිලි අංශු විමෝචනය ඉහළ ගොස් ඇති බව නිරීක්ෂණය වේ. එසේ වුවද, බලාගාරය තවමත් පරිසර ආරක්ෂණ බලපත්‍රයේ සීමාවන් තුළ ක්‍රියාත්මක වේ.

පොදු වාර්තාවලට අනුව, මෙම දිනවලදී වත්මන් සැපයුම්කරුගේ ගල්අඟුරු භාවිතයේදී ඉහත විමෝචන අගයන්හි කැපී පෙනෙන වැඩිවීමක් නිරීක්ෂණය වී ඇත. මෙය ගල්අඟුරුවල ඇති අපද්‍රව්‍ය ප්‍රමාණය ඉහළ මට්ටමක පවතින බව පෙන්වන තවත් සාධකයකි.

(තාක්ෂණික සටහන: මෙම විමෝචන දත්ත මගින් ප්‍රධාන වශයෙන් වායුගෝලයට මුදාහරින පහත සඳහන් වායු සහ අංශු ප්‍රමාණයන් මනිනු ලබයි: කාබන් මොනොක්සයිඩ්, නයිට්‍රජන් ඔක්සයිඩ්, සල්ෆර් ඩයොක්සයිඩ්, දූවිලි අංශු.

දුම්කවුළු විමෝචනය ඉහළ යාම හේතුවෙන් අවට වායුගෝලයේ ගුණාත්මක  සාන්ද්‍රණයන් වැඩි විය හැකි වුවද, දැනට ලබාගත් දත්ත මාලාවට අනුව අවට වායුගෝලයේ මට්ටම්වල එවැනි අනුරූපී වැඩිවීමක් පෙන්නුම් නොකරයි. මෙයට හේතුව බොහෝදුරට ශ්‍රී ලංකාවේ මේ දිනවල පවතින ඊසානදිග මෝසම් දේශගුණික තත්ත්වය විය හැකිය. කෙසේ වෙතත්, දුම්කවුළු විමෝචනය තවදුරටත් ඉහළ ගියහොත් සහ මෝසම් සුළං රටාව වෙනස් වුවහොත්, අවට වායුගෝලයේ සාන්ද්‍රණයන් ඉහළ යාමේ විභව අවදානමක් පවතී.”

9. පරිසර ආරක්ෂණ බලපත්‍රයේ අංක 8 දරන කොන්දේසියට අනුව, විධිමත් ගල්අඟු‍රු ප්‍රතික්ෂේප කිරීමේ ප්‍රොටෝකෝලයක් වයඹ පළාත් මධ්‍යම පරිසර අධිකාරිය වෙත ඉදිරිපත් කර ක්‍රියාත්මක කළ යුතුය. ලක්විජය බලාගාරය විසින් ප්‍රොටෝකෝලයක් ඉදිරිපත් කර ඇති නමුත්, ගල්අඟු‍රු ප්‍රතික්ෂේප කළ යුතු නිශ්චිත අවස්ථාවන් එහි පැහැදිලිව දක්වා නොමැත.

තවද, 8 වන කොන්දේසියට අනුව, අවශ්‍ය සියලු‍ම ගුණාත්මක මිනුම් සම්පූර්ණ කර පිළිගැනීම සඳහා තහවුරු කරන තෙක් කිසිදු ගල්අඟු‍රු තොගයක් භාවිත නොකළ යුතුය. එබැවින්, අවශ්‍ය ගුණාත්මක තහවුරු කිරීම් නිම කිරීමට පෙර ගල්අඟු‍රු තොග සෘජුවම විදුලි උත්පාදනය සඳහා යොදා ගැනීම මගින් ෑඡඛ හි 8 වන කොන්දේසිය උල්ලංඝනය වීමේ අවදානමක් පවතී.

විශ්ලේෂණය

පූර්ව නිගමන: පෙර සැපයුම්කරුගෙන් ඉතිරිව ඇති ගල්අඟු‍රු තොගය 2026 මාර්තු 10 දක්වා ලක්විජය බලාගාරය ක්‍රියාත්මක කිරීමට ප්‍රමාණවත් වේ.

ඉහත සඳහන් නඩත්තු කාල සීමාවන් හැර, ලක්විජය බලාගාරයේ සියලු‍ම උත්පාදන ඒකක අඛණ්ඩව ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා පූර්ණ දායකත්වයෙන් පවතිනු ඇත.

1. වත්මන් වාරය සඳහා වන ගල්අඟු‍රු නැව්ගත කිරීමේ කාලසටහනට අනුව, පෙබරවාරි 26 දින සිට ගොඩබෑම ආරම්භ කළ වත්මන් සැපයුම්කරුගේ 10 වන නැව් තොගය, මුලින් සැලසුම් කර තිබුණේ 2026 පෙබරවාරි 06 දින බලාගාරයට ළඟා වීමටය. ඒ අනුව, නැව්ගත කිරීමේ කාලසටහනේ සති තුනක පමණ ප්‍රමාදයක් දක්නට ලැබේ. එබැවින්, ඉතිරි නැව් තොග 15 තවදුරටත් ප්‍රමාදයකින් තොරව පැමිණියහොත්, මැයි මැද වන විට සියලු‍ම නැව් තොග ගොඩබෑ හැකිය.
කෙසේ වෙතත්, ඉදිරි නැව් තොග 15 සඳහා ද පෙර පරිදිම ප්‍රමාදයන් සිදු වුවහොත්, මෙම වාරය තුළ නැව් තොග 2-3ක් ගොඩබෑමට නොහැකි වීමේ අවදානමක් පවතී.

2. වත්මන් සැපයුම්කරුගෙන් ලැබිය යුතු නැව් තොග 25ම මෙම වාරය තුළ (මැයි මැදට පෙර) ගොඩබෑමට හැකි වුවහොත්, පවතින ගල්අඟු‍රු තොගය 2026 ඔක්තෝබර් 02 දක්වා බලාගාරය ක්‍රියාත්මක කිරීමට ප්‍රමාණවත් වේ. නමුත් නැව් තොග 3ක් ගොඩබෑමට නොහැකි වුවහොත්, පවතින ගල්අඟු‍රු ප්‍රමාණවත් වන්නේ 2026 සැප්තැම්බර් 10 දක්වා පමණි. තවද, නැව් තොග 5ක් ගොඩබෑමට නොහැකි වුවහොත්, ගල්අඟු‍රු තොගය ප්‍රමාණවත් වන්නේ 2026 අගෝස්තු 27 දක්වා පමණි.

• නැව් තොග 25 ක් – 2026 ඔක්තෝබර් 02 දක්වා.
• නැව් තොග 22 ක් – 2026 සැප්තැම්බර් 11 දක්වා.
• නැව් තොග 20 ක් – 2026 අගෝස්තු 27 දක්වා.

3. එක් එක් ගල්අඟු‍රු නැව්ගත කිරීම සඳහා ගණනය කරන ලද ඇස්තමේන්තුගත මූල්‍ය අලාභය පහත පරිදි වේ. මෙම පිරිවැය ඇස්තමේන්තුවට, විශේෂිත ගල්අඟු‍රු පරිභෝජනය ඉහළ යාම හේතුවෙන් අවශ්‍ය වන අතිරේක ගල්අඟු‍රු සඳහා යන පිරිවැය සහ ධාරිතාව/ශක්ති ඌනතාව පියවා ගැනීම සඳහා අවශ්‍ය වන අතිරේක විදුලි බලය උත්පාදනය කිරීමේ පිරිවැය ඇතුළත් වේ.

(මෙහිදී අතිරේක විදුලිය කැලණිතිස්ස 2 බලාගාරයෙන් ඒකකයකට රුපියල් 65.04 ක අනුපාතයකින් ලබාගන්නා බව උපකල්පනය කර ඇත). වත්මන් සැපයුම්කරු සඳහා අදාළ වන දඩ මුදල් (ඡැබ්කඑහ) මෙම ගණනය කිරීමේදී සලකා බලා නොමැත.)

ඒ අනුව 1 වැනි නැව්ගත තොගය සඳහා ඇස්තමේන්තු කරන ලද මූල්‍ය අලාභය රුපියල් මිලියන 554කි. 2 වැනි තොගය සඳහා 362කි. 3 වැනි තොගය සඳහා 1,318කි. 4 වැනි තොගය සඳහා 471කි. 5 වැනි තොගය සඳහා 598කි. 6 වැනි තොගය සඳහා 1,182කි. 7 වැනි තොගය සඳහා 931කි. 8 වැනි තොගය සඳහා 1,588කි. 9 වැනි තොගය සඳහා 1,493කි.

ඒ අනුව ගල්අඟුරු නැව්තොග 9ක් සඳහා ඇස්තමේන්තුගත මුළු අලාභය රුපියල් මිලියන 8,497කි.
4. අඛණ්ඩ විදුලි සැපයුම පවත්වාගෙන යාමේ අවදානම:

මෙම අවදානම විශ්ලේෂණය කරන ලද්දේ ලංකා විදුලිබල මණ්ඩලය විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද 2026 පෙබරවාරි වාර්තාවේ දැක්වෙන උපරිම විදුලි ඉල්ලු‍ම පිළිබඳ පුරෝකථනයන් පදනම් කරගනිමිනි.

එහිදී රාත්‍රී උපරිම ඉල්ලු‍ම සපුරාලීම සඳහා ජල විදුලි බලාගාරවලට මෙගාවොට් 1300ක් දක්වා දායක විය හැකි බවත්, ධාරිතා හිඟය හේතුවෙන් (එක් ඒකකයකින් මෙගාවොට් 40 බැගින් ජනන ධාරිතාව අඩු වේ යැයි උපකල්පනය කරමින්) ලක්විජය බලාගාරයට දායක විය හැක්කේ මෙගාවොට් 690ක් දක්වා පමණක් බවත් උපකල්පනය කරන ලදි. විශ්ලේෂණය සඳහා ලංවිම කාලසටහනට අනුව පහත සැලසුම් සහගත නඩත්තු කටයුතු ද සැලකිල්ලට ගන්නා ලදි

අ) ලක්විජය බලාගාරයේ 1 වන ඒකකය ජූනි මාසයේදී දින 25ක නඩත්තු කාලසීමාවකට යටත් කිරීමට නියමිතය.
ආ) ලක්විජය බලාගාරයේ 2 වන ඒකකය ජූලි මාසයේදී දින 25ක නඩත්තු කාලසීමාවකට යටත් කිරීමට නියමිතය.
ඇ) වෙස්ට්කෝස්ට් බලාගාරය (270 මෙගාවොට්) අප්‍රේල් මාසයේදී දින 10ක නඩත්තු කාලසීමාවකට යටත් කිරීමට නියමිතය.
ඈ) කැලණිතිස්ස 2 බලාගාරය (150 මෙවො) මැයි, ජූනි සහ ජූලි මාසවලදී නඩත්තු කටයුතු සඳහා නියමිතව ඇත.

ඒ අනුව:

ඉ) සාමාන්‍ය තත්ත්වයන් යටතේ, විදුලි ඉල්ලු‍ම පිළිවෙළින් මෙගාවොට් 3030, 3070 සහ 3000 දක්වා ළඟා වුවහොත් අප්‍රේල්, ජූනි සහ ජූලි මාසවලදී ජනන ධාරිතාවේ හිඟයක් ඇති වීමේ අවදානමක් පවතී. (2026 වසරේ මෙතෙක් වාර්තා වූ උපරිම රාත්‍රී ඉල්ලු‍ම 2026 පෙබරවාරි 25 දින වාර්තා වූ මෙගාවොට් 2949 කි).

ඊ) තවද, පවතින ඒකක/බලාගාර අතුරින් එක් ගල්අඟු‍රු ඒකකයක් හෝ එක් ප්‍රධාන බලාගාරයක් අක්‍රිය වුවහොත්, විශේෂයෙන් අප්‍රේල්, ජූනි සහ ජූලි මාසවල රාත්‍රී උපරිම ඉල්ලු‍ම සපුරාලීම සඳහා ජනන ධාරිතාව මදිවීමේ දැඩි අවදානමක් පවතී.

එමෙන්ම, බලාගාරය ස්ථාවරව සහ ආරක්ෂිතව පවත්වාගෙන යාම සඳහා ලක්විජය බලාගාරයේ ජනන ධාරිතාව තවදුරටත් අඩු කිරීමට සිදු වුවහොත්, මෙම ජනන ධාරිතා හිඟයේ අවදානම තවදුරටත් ඉහළ යනු ඇත.
5. නිරීක්ෂණය වූ පරිදි, ගල්අඟු‍රුවල ඇති අධික අළු ප්‍රමාණය සහ හුමාල උෂ්ණත්ව සීමාවන් ඉක්මවා යාම හේතුවෙන් බොයිලේරු පද්ධතියේ උපකරණ අධික ලෙස ඛාදනය වීමට  සහ අධික ලෙස රත් වීමට ඉඩ ඇත.

අරුණ ජයවර්ධන

• 1 0.0% 14.0% 1.000 120.00
• 2 0.0% 24.0% 0.884 106.05
• 3 0.0% 26.0% 0. 860 103.26
• 4 1.0% 14.0% 0.990 118.80
• 5 1.0% 24.0% 0.875 104.99
• 6 1.0% 26.0% 0.852 102.22

ලංකාවේ ජනගහන ව්‍යුහය තුළ නිහඬව සිදුවෙමින් පවතින ගැඹුරු වෙනසක් පිළිබඳ නවතම සංඛ්‍යා ලේඛන සංඥාවක් ලබා දී ඇත. ඒ පසුගිය වසර කිහිපය තුළ ලංකාව තුළ සිදු වූ දරු උපත් සංඛ්‍යාව, විවාහ සංඛ්‍යාව සහ ජනගහන වර්ධනය තුළ පැහැදිලි පහළ යාමක් දක්නට ලැබීමය. රෙජිස්ට්‍රාර් ජෙනරාල් දෙපාර්තමේන්තුව, සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශය සහ ජන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව නිකුත් කළ දත්ත අනුව කියැවෙන්නේ ලංකාවේ දරු උපත් අනුපාතය වේගයෙන් පහළ යෑම, විවාහ සංඛ්‍යාව අඩුවීම, තරුණ පිරිස් විදේශගත වීම සහ ආර්ථික අස්ථාවරතාව වැනි කරුණු එකට එකතු වූ විට රට තුළ නිහඬ ජනගහන අර්බුදයක් ගොඩනැගෙමින් පවතින බවය. එය රටේ අනාගත ආර්ථිකය සහ කම්කරු බලය පිළිබඳ ගැඹුරු ප්‍රශ්නයක් බවට පත් විය හැකිය.

සෞඛ්‍ය හා ජනමාධ්‍ය අමාත්‍ය නලින්ද ජයතිස්ස 2025 අගෝස්තු 07 වන දින පාර්ලිමේන්තුවේදී සඳහන් කළ පරිදි දැනට රට තුළ දරු උපත් ප්‍රමාණය සැලකිය යුතු ලෙස අඩු වී ඇති බව රජයද පිළිගෙන ඇත. එම තත්ත්වය සැලකිල්ලට ගනිමින් සෑම ග්‍රාම නිලධාරී වසමකටම පවුල් සෞඛ්‍ය සේවා වැඩිදියුණු කිරීම වැනි වැඩසටහන් ක්‍රියාත්මක කිරීම පිළිබඳ අවධානය යොමු කර ඇත.

දරු උපත් අඩු වූ හැටි

පසුගිය දශකයේ මැද භාගය වනවිට ලංකාවේ වාර්ෂික දරු උපත් සංඛ්‍යාව 300,000ට අධික මට්ටමක පැවති නමුත් පසුගිය වසර කිහිපය තුළ එය ඉතා වේගයෙන් පහළ ගොස් ඇත. රෙජිස්ට්‍රාර් ජෙනරාල් දෙපාර්තමේන්තුවේ දත්ත අනුව 2019 දී වාර්තා වූ උපත් සංඛ්‍යාව 319,010කි. එය 2020 දී 301,706 දක්වා පහළ ගොස් 2021 දී 284,848ක්, 2022 දී 275,321ක් ලෙස වාර්තා විය. 2023 වනවිට උපත් සංඛ්‍යාව 247,900ක් දක්වා අඩු වූ අතර 2024 දී එය 220,761ක් දක්වා පහළ ගොස් ඇත. වසර පහක කාලයක් තුළ උපත් 98,000කට ආසන්න ප්‍රමාණයකින් අඩුවීම ලංකාවේ පසුගිය දශක කිහිපය තුළ වාර්තා වූ විශාලම ජනගහන වෙනස්කම් අතර එකක් ලෙස සැලකිය හැකිය.

මෙම ප්‍රවණතාව උපත් සංඛ්‍යාවට පමණක් සීමා නොවේ. ජනගහනයට සාපේක්ෂ උපත් අනුපාතයද සැලකිය යුතු ලෙස පහළ ගොස් ඇත. රෙජිස්ට්‍රාර් ජෙනරාල් දෙපාර්තමේන්තුවේ වාර්තාව අනුව 2019 දී 1000කට උපත් 15.2ක් වාර්තා වූ දරු උපත් ප්‍රමාණය 2020 දී 14.3ක්, 2021 දී 13.4ක්, 2022 දී 12.4ක් ලෙස පහළ ගොස් ඇත. 2023 දී එම අනුපාතය 11.2ක් වූ අතර 2024 වනවිට 10ත් 11ත් අතර මට්ටමකට පැමිණ ඇත. 2016 දී 1000කට උපත් 16.9ක් වූ අනුපාතය වසර කිහිපයක් තුළදී උපත් අනුපාතය 10ට ආසන්න මට්ටමකට පහළ යාම ලංකාවේ ජනගහන වර්ධනය මන්දගාමී වෙමින් පවතින බව පැහැදිලි කරයි.

ජනගහන විද්‍යාඥයන් පෙන්වා දෙන පරිදි රටක ජනගහනය ස්ථාවරව පවත්වා ගැනීමට අවශ්‍ය මුළු සංකූලතා අනුපාතය (ඔදඒක ත්‍ැරඒකසඑහ ඍ්එැ) 2.1කි. නමුත් ලංකාවේ මෙම අගය දැනට 2ටත් පහළ මට්ටමකට පහළ ගොස් ඇති බව එක්සත් ජාතීන්ගේ ජනගහන අරමුදල ඇතුළු වෙනත් සංඛ්‍යාලේඛන පෙන්වා දෙයි. 1990 දශකයේදී මෙම අගය 2.5ට ආසන්නව තිබුණද වර්තමානය වනවිට එය 1.9ට ආසන්න මට්ටමකට පහළ ගොස් ඇත.

මේ පිළිබඳ අදහස් දක්වමින් රිජ්වේ ආර්යා ළමා රෝහලේ විකලාංග ශල්‍ය වෛද්‍ය විශේෂඥ සුනිල් විජේසිංහ පැවසුවේලංකාවේ දරු උපත් ශීඝ්‍රයෙන් පහත බැස ඇති බවය. ‘කෝවිඩ් වසංගතයට කලින් ලංකාවේ දරු උපත් ප්‍රමාණය ලක්ෂ 4ත් 350,000ත් අතර සංඛ්‍යාවක් තිබුණේ. ඒ මේ වෙද්දී ඒ සංඛ්‍යාව 250,000ක් දක්වා බැහැලා තිබෙනවා. ඒ හා සමානුපාතකව මුගුරුපාද සහිතව ඉපදෙන දරුවන්ගේ අගයත් පහළට බැහැලා තියෙනවා.’

විවාහ සංඛ්‍යාවත් පහළට

දරු උපත් අඩුවීම සමඟම විවාහ සංඛ්‍යාවද පහළ යමින් ඇති බව රෙජිස්ට්‍රාර් ජෙනරාල් දෙපාර්තමේන්තුවේ දත්ත පවසයි. එම දෙපාර්තමේන්තුවේ දත්ත අනුව 2022 දී වාර්තා වූ විවාහ සංඛ්‍යාව 171,140කි. එය 2023 දී 151,356ක් දක්වා පහළ ගොස් 2024 දී 139,290ක් ලෙස වාර්තා වී ඇත. එනම් වසර දෙකක කාලයක් තුළ විවාහ සංඛ්‍යාව 30,000කට ආසන්න ප්‍රමාණයකින් අඩුවී ඇත. විවාහ සංඛ්‍යාව අඩුවීම දරු උපත් සංඛ්‍යාවට සෘජුව බලපාන ප්‍රධාන සාධකයක් විය හැකිය.

උපත් සහ විවාහ සංඛ්‍යාව පහළ යාම සමඟම ජනගහන වර්ධනයද මන්දගාමී වී ඇත. ජන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව 2024 වර්ෂයේ සැප්තැම්බර් මාසයේදී නිකුත් කළලංකාවේ මධ්‍ය වසර වාර්තාව අනුව 2024 දී මධ්‍ය වසර ජනගහනය 21,763,170ක් ලෙස වාර්තා වී ඇත. එමෙන්ම ජනගහන වර්ධන අනුපාතය 0.5% පමණක් වන අතර මෙය ලංකාවේ ඉතිහාසයේ වාර්තා වූ අඩුම ජනගහන වර්ධන අගයන් අතර එකකි. වාර්තාව අනුව 2024 දී ලංකාවේ ජනගහනය පෙර වසරට සාපේක්ෂව 120,000කට ආසන්න ප්‍රමාණයකින් අඩුවී ඇති බවද සඳහන් වේ.

පාසල්වලටත් බලපෑම්

මෙම ජනගහන වෙනස්කමට බලපාන හේතු අතර ආර්ථික අර්බුදය ප්‍රධාන වේ. 2022 දී ලංකාව මුහුණ දුන් ආර්ථික අර්බුදය හේතුවෙන් බොහෝ පවුල් දරුවන් ලබා ගැනීම පිළිබඳ තීරණ ප්‍රමාද කිරීමට හෝ දරුවන්ගේ සංඛ්‍යාව සීමා කිරීමට පෙළඹී තිබිණි.

දරු උපත් අඩුවීමේ ප්‍රවණතාව සෞඛය සංඛ්‍යාලේඛනවලට පමණක් සීමා නොවී අධ්‍යාපන ක්ෂේත්‍රය තුළද පෙනී යයි. අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශයෙන් නිකුත් කළ දත්ත වාර්තාවක් අනුව 2023 වර්ෂයේදී රජයේ පාසල්වල 1 ශ්‍රේණියට ඇතුළත් වූ සිසුන්ගේ සංඛ්‍යාව පසුගිය වසර පහ තුළ සියයට 14කින් අඩු වී ඇත. 2019 වර්ෂයේදී 1 වන ශ්‍රේණියට ඇතුළත් වූ සිසුන් ප්‍රමාණය 333,074ක් වන අතර 1 ශ්‍රේණියට සිසුන් ඇතුළත් වීමේ පහළ යාම 2019 වසරෙන් ආරම්භ වී ඇත. 2023 වනවිට එම ප්‍රමාණය 287,639 දක්වා පහළ ගොස් ඇත.

නව පරපුර අතරද පවුල් සැලසුම් වෙනස්වීම පැහැදිලිව දක්නට ලැබේ. ඨැබ-’ ලෙස හැඳින්වෙන 1997ත් 2012ත් අතර උපන් පරපුර දරුවන් ලබා ගැනීම ප්‍රමාද කරන ප්‍රවණතාවක් පෙන්වන බව විශේෂඥයෝ පෙන්වා දෙයි. එය ආර්ථික අස්ථාවරතාව, රැකියා අස්ථිරභාවය සහ ජීවන වියදම් ඉහළ යාම හේතුවෙන් මෙම පරපුර අතර “දරුවන් ලබා ගැනීම ජීවිතයේ ප්‍රමුඛතාවක් නොවීම” වැනි අදහස් වර්ධනය වෙමින් පවතින බව විශේෂඥයෝ පෙන්වා දෙති.

සෞඛ්‍ය සේවිකාවන් අඩුයි

රජයේ පවුල් සෞඛ්‍ය සේවා සංගමයේ සභාපති දේවිකා කොඩිතුවක්කු පවසා සිටියේ සැලකිය යුතු ප්‍රතිශතයක් ලෙස ලංකාව තුළ දරු උපත් අඩු වී ඇති බවය. පසුගිය වසර 10කට සාපේක්ෂව 2022 වර්ෂයෙන් පසුව මාසිකව ලියාපදිංචි වෙන ගර්භණී මව්වරුන්ගේ අඩුවක් දක්නට ලැබෙන බවය. “විශේෂයෙන්ම කොවිඩ් සමයේ විවාහ සිදුවීම් නැහැ. ඒවා බලපාන්නේ වර්තමානයේදී, ඒත් ලංකාවේ උපත් ප්‍රමාණය සම්පූර්ණයෙන්ම අඩුවෙලා කියලා අපිට තීරණය කරන්න බැහැ. ඒත් ජන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුවෙන් පසුගිය වසර කිහිපය තුළ නිකුත් කළ දත්ත අනුව අලු‍ත ඉපදෙන දරුවන්ගේ ප්‍රමාණය අඩු වෙලා තියෙනවා. දැනට සේවය කරන පවුල් සෞඛ්‍ය සේවිකාවන් ප්‍රමාණය 7000කට ආසන්නයි. ඒ නිසා පවුල් සෞඛ්‍ය සේවිකාවන්ගේ පුරප්පාඩු අනිවාර්යයෙන්ම සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශයෙන් පුරවන්න ඕනෑ.”

ලංකාවේ තරුණ ජනගහනය විදේශ රැකියා සඳහා පිටත්වීමද දරු උපත් අඩුවීමට බලපාන තවත් සාධකයක් බව වාර්තාවේ. ආර්ථික අර්බුදයෙන් පසුව විදේශ රැකියා සඳහා පිටත්ව යන ලාංකිකයන්ගේ සංඛ්‍යාව ඉහළ ගොස් ඇති අතර 2023 වසරේදී පමණක් 300,000කට ආසන්න පිරිසක් විදේශ රැකියා සඳහා පිටත්ව ගිය බව වාර්තා වෙයි. මෙම ප්‍රවණතාව දිගටම පැවතුණහොත් ලංකාව වයස්ගත සමාජයක් බවට පත්වීමේ අවදානමක් පවතින බව විද්‍යාඥයෝ පෙන්වා දෙති. දැනට ලංකාවේ ජනගහනයෙන් සියයට 12කට ආසන්න ප්‍රමාණයක් අවුරුදු 65ට වැඩි පුද්ගලයෝය. ජනගහන ව්‍යුහය අනුව 0 ත් 14 ත් වයස් කාණ්ඩය සියයට 20ක් පමණ වන අතර 15ත් 64ත් වයස් කාණ්ඩය සියයට 66ක් පමණ වේ. ඉදිරි දශක කිහිපය තුළ මෙම වැඩිහිටි ජනගහනය තවදුරටත් වැඩි විය හැකිය.

වැඩිහිටි ජනගහනය වැඩිවීම අනාගතයේදී කම්කරු බලයට සහ ආර්ථික වර්ධනයට බලපෑමට හේතුවක් විය හැකිය. එමෙන්ම සෞඛ්‍ය සේවා, විශ්‍රාම වැටුප් සහ සමාජ ආරක්ෂණ පද්ධති සඳහා රජයට වැඩි වියදමක් දැරීමට සිදු විය හැකිය. ජපානය සහ දකුණු කොරියාව වැනි රටවල් දැනටමත් මෙම ගැටලු‍වට මුහුණ දෙන අතර ලංකාවද එම මාර්ගයට යමින් පවතින බව වැටහෙන කරුණකි.

මෙම තත්ත්වයට මුහුණ දීම සඳහා දිගුකාලීන ප්‍රතිපත්ති අවශ්‍ය බව පවතින රජය සහ පවුල් සෞඛ්ය සේවා බලධාරීන් වටහා ගත යුතුය. තරුණ පවුල් සඳහා අවශ්ය උපදේශන ලබා දීම, ළමා සුරැකුම් සේවා වැඩිදියුණු කිරීම, මාතෘ සහන වැඩි කිරීම සහ ස්ථාවර රැකියා අවස්ථා සැපයීම වැනි ප්රතිපත්ති මෙම ප්රවණතාව සමනය කිරීමට උපකාරී විය හැකිය.

දරු උපත් අඩුවීම සරල සංඛ්යා ලේඛනික වෙනසක් නොව රටේ අනාගතය පිළිබඳ ප්රශ්නයකි. වැඩ කරන ජනගහනය අඩුවීම, වැඩිහිටි ජනගහනය වැඩි වීම සහ ආර්ථික වර්ධනය මන්දගාමී වීම වැනි ප්රතිවිපාක ඉදිරි දශක කිහිපය තුළ පැහැදිලිව පෙනී යා හැකිය. එබැවින් ශ්රී ලංකාවේ දරු උපත් අඩුවීම පිළිබඳ ප්රශ්නය සෞඛ්ය ගැටලු‍වක් ලෙස පමණක් නොව ජාතික සංවර්ධන ප්රශ්නයක් ලෙසද සලකා බැලීම අත්යවශ්යය.

ජූලි මාසයෙන් පසු ගුරු විද්‍යාපීඨ 20ම වැහෙනවා

මැතිවරණ සමයේ මහජනතාව සහ දේශපාලනඥයන් ගහට පොත්ත මෙන් එකට බඳිනා වේදිකාව විපක්ෂ දේශපාලනයයි. එකල්හි ජනතාවගේ සටන් පාඨ පාර්ලිමේන්තුවට මතු නොව ලෝකයටම ගෙනයන්නේ විපක්ෂයේ හඬිනි. ආණ්ඩුව සමග ගැටී තිත්තවී සිටිනා මිනිසුන් තුළ විපක්ෂ දේශපාලනය ඇතිකරන්නේ සුබදායක බලාපොරොත්තුවකි. ඊළඟ වතාවේ විපක්ෂය ජවසම්පන්න කර බලයට ගෙනඑන්නේ එකී බලාපොරොත්තුවය. ඒ බලාපොරොත්තුව අන් කවරදාටත් වඩා හොඳින් දැකගත හැකි වූයේ පසුගිය මහා මැතිවරණයේදීය. වල් පැල ගලවා මල් පැලවලින් පාර්ලිමේන්තුව පුරවන්නට ජාතික ජනබලවේගය කළ ඉල්ලීමට ජනතාවගෙන් ඉහළ අනුකූලතාවක් ලැබෙන්නට හේතුව ඒකය. අලුත් ආණ්ඩුවකින් විසඳා ගන්නට සියලු ලාංකිකයන්ට අනේකවිධ ගැටලු තිබුණි. ශ්‍රී ලංකා අධ්‍යාපනඥසේවා කථිකාචාර්යවරුන්ගේ වෘත්තීය සමිතියද පසුවූයේ දීර්ඝ කාලයක් පැවති තම වෘත්තීය ගැටලු අලුත් ආණ්ඩුවෙන් විසඳා ගැනීමේ අරමුණිනි.

එහෙත් එම සංගමයේ ලේකම්, කථිකාචාර්ය එස්.එම්.පී. බණ්ඩාර පවසනුයේ තම සාමාජිකයන් අලුත් ආණ්ඩුව විසින්ද කබලෙන් ළිපට ඇද දමා ඇති බවකි.

ගුරු අධ්‍යාපනඥ සේවාව එස්එල් 1 වැටුප් කාණ්ඩයේ විධායක ශ්‍රේණියේ රැකියාවකි. මෙම වැටුප් කාණ්ඩයට හිමිකම් කියනා ගුරු අධ්‍යාපනඥයන් සේවය කරන්නේ විද්‍යාපීඨ කතිකාචාර්යවරුන් ලෙසය. ඔවුහු රට පුරා විහිදී ඇති ජාතික අධ්‍යාපන විද්‍යාපීඨ 20ක, ගුරු විදුහල් 8ක සහ ගුරු සංවර්ධන මධ්‍යස්ථාන 112ක සේවය කරති. ඔවුනගේ ප්‍රධාන අරමුණ විධිමත් පදනමින් වෘත්තීය නිපුණතා සහිත ගුරුවරයෙකු බිහිකිරිමය. මිලියන හතර ඉක්මවනා සිසු දරුවන්ට ඉහළ ගුණාත්මක බවකින් යුතු අධ්‍යාපනයක් සහතික කිරීම එහි අවසාන අරමුණ වෙයි. ජාතික ගුරු විද්‍යාපීඨ තුළ සේවය කරනා කථිකාචාර්යවරු පූර්ව සේවා ගුරු අධ්‍යාපනයෙන් 70% ආවරණය කරති. විද්‍යාපීඨයන්ගෙන් පිටවූ ඩිප්ලෝමාධාරී ගුරුවරුන්ට සේවාස්ථ පුහුණුව ලබදෙමින් අඛණ්ඩ ගුරු සංවර්ධනය උදෙසා මෙම පිරිස කරනුයේ විශාල මෙහෙයකි. මේ සියල්ල ඇත්තේ තිරයෙන් පිටුපසය. එහෙයින් බොහෝ දෙනෙකුට ගුරු අධ්‍යාපනඥයන් සහ ඔවුන් ඉටුකරනා මෙහෙය ගැන අවබෝධයක් නැත.

මෙකී අනවබෝධය පුරවැසියන් තුළ පමණක් නොව රට කරවන ආණ්ඩු තුළද ඇති බව පෙනෙන්නට තිබේ. ඒ හේතුවෙන් ගුරු අධ්‍යාපනඥ සේවය මෙන්ම පූර්ව සේවා ගුරු පුහුණුවද බරපතළ අර්බුදයකට ලක්වෙමින් තිබේ. ඒ පිළිබඳව ශ්‍රී ලංකා අධ්‍යාපනඥ සේවා කථිකාචාර්යවරුන්ගේ වෘත්තීය සංගමයේ ලේකම් බණ්ඩාර මෙසේ පවසන්නේය.

“ගුරු විද්‍යාපීඨ පිහිටුවන්නේ 1985. එවකට අධ්‍යාපන ඇමතිව සිටි රනිල් වික්‍රමසිංහ විසින් විෂය මාලා සංවර්ධනය උදෙසා ජාතික අධ්‍යාපන ආයතය පිහිටුවීමට සමගාමීව ගුරු විද්‍යාපීඨ ස්ථාපිත කරනවා. වෘත්තීය නිපුණතාවයෙන් යුතු ගුරුවරු බිහිකිරීමේ අරමුණින් 1985 අංක 30 දරන ජාතික අධ්‍යාපන ආයතන සහ 1996 ජාතික විද්‍යායතන පනතින් තමයි මේ ගුරු විද්‍යාපීඨ පිහිටුවන්නේ. ඒ පනතේම කියනවා මෙම විද්‍යා පීඨ ඉතා ඉක්මණින් උපාධි ප්‍රදානය කරනා ආයතන තත්ත්වයට පත්කළ යුතු බව. ඒත් පනත ක්‍රියාත්මක වෙන්න අරගෙන දැන් අවුරුදු 41ක් වෙනවා, ඒත් ගුරු විද්‍යාපීඨ උපාධි ප්‍රදානය කළහැකි ආයතන මට්ටමට පත්කරලා නෑ. පැවති ආණ්ඩු වගේම මේ ආණ්ඩුවටත් එහෙම කරන්න උවමනාවක් නෑ.”

පෙර පැවති ආණ්ඩු මෙන්ම මේ ආණ්ඩුවේද අරමුණ 2029 වන විට සියලු ගුරුවරුන් උපාධීධාරීන් කිරීමය. එය අගය කළ යුතු ඉලක්කයකි. ඒ වෙත යාමට ඇති පහසුම මග ගුරු විද්‍යාපීඨයන්හි ලබාදෙන ඩිප්ලෝමාව උපාධියක් බවට පත්කිරීමය. එය විද්‍යාපීඨ ස්ථාපිත කළ පනතේ මූලික අපේක්ෂාවකි. එහෙත් මේ ආණ්ඩුව උත්සාහ ගනිමින් සිටින්නේ ඩිප්ලෝමාව උපාධියක් කරන්නට නොව එය තවදුරටත් අකුලන්නටය. සැබැවින්ම මේ ආණ්ඩුව බලයට පත් වූ සැණින් කළේ ගුරුවරයාගේ අඛණ්ඩ සංවර්ධනය සඳහා වූ වැදගත් ක්‍රියාමාර්ගයන් අවහිර කිරීමය.

අඛණ්ඩ පුහුණුව ගුරු වෘත්තියේ අත්‍යවශ්‍ය අංගයකි. ඒ සඳහා ගුරු සේවා ව්‍යවස්ථාවෙන් නියම කර තිබූ මොඩියුල් 21කින් යුතු සේවාස්ථ පුහුණු ක්‍රමවේදයක් විය. ඒවා හැදෑරීම සිදුවූයේ ගුරු සංවර්ධන මධ්‍යස්ථානවලය. බලයට පත් සැණින් මේ ආණ්ඩුව කළේ එකී මොඩියුල් 21 ක්‍රමය මොඩියුල් සංඛ්‍යාව 10 දක්වා අඩු කිරීමය. එමගින් සේවාස්ථ ගුරු පුහුණුවේ අධ්‍යයන සම්භාර ගණන හරි අඩකින් කප්පාදු කර එය බාල කර ඇත. එයින් නොනැවතුණ ආණ්ඩුව එම පුහුණුව ගුරු සංවර්ධන මධ්‍යස්ථානවලින් ඉවත්කර, ඊට අදාළ ලේඛන සිය වෙබ් අඩවියට උඩුගත කර දෑත් පිසදාගෙන ඇත. ඒ අනුව මෙතුවක් ගුරු සංවර්ධන මධ්‍යස්ථානවල පුහුණුවක් ලෙස පැවති පාඨමාලාව කැමති කෙනෙකුට වෙබ් එක බලා ඉගෙනගන්නා තැනට පසුබස්වා ඇත්තේ එහි අධ්‍යයන සම්භාර ගණනද අඩකින් කප්පාදු කරමිනි. මේ කරුණ හේතුවෙන් සිදුවන්නේ විද්‍යාපීඨ ගුරුවරයාගේ අඛණ්ඩ සංවර්ධනයට බාධා වීමය. එපමණක්ද නොව මේ ඔස්සේ ගුරුවරුන්ගේ උසස්වීම් පටිපාටියද අර්බුදයකට තල්ලු‍ වෙමින් පවතින බව ශ්‍රී ලංකා අධ්‍යාපනඥ සේවා කථිකාචාර්යවරුන්ගේ වෘත්තීය සංගමයේ ලේකම් බණ්ඩාර පවසයි. මෙම මොඩියුල් 21 ක්‍රමය සකස් කර තිබුණේ ගුරුවරුන්ගේ ශ්‍රේණි උසස්වීම් අනුවය. එය ගුරු සේවා ව්‍යවස්ථාවටද අනුකූලය. එහි අඩුපාඩු නිවැරදි කරනු හෝ සුදුසු විකල්පයක් හඳුන්වා නොදී සමස්ත වැඩපිළිවෙළම අවුල් කරන්නට ආණ්ඩුව කටයුතු කර ඇත. මේ නිසා ගුරුවරුන් ලක්ෂයකට පමණ සිය උසස්වීම් අහිමිව ඇත.

ගුරු විද්‍යාපීඨයන්ට අදාල ගැටලු ඇත්තේ ඒවායේ කථිකාචාර්යවරුනට පමණක් නොවේ. ගුරු සිසුනටද බොහෝ ගැටලු ඇත. විද්‍යාපීඨයන්ගෙන් නික්මෙන සිසුනට ජාතික අධ්‍යාපන ආයතනය උපාධි දෙන ක්‍රමයක් වේ. ඒ අනුව විද්‍යාපීඨ අධ්‍යාපනය සාර්ථකව නිමකරනා ගුරුවරයෙකුට වසර දෙකක් තුළ ජාතික අධ්‍යාපන ආයතනයෙන් අධ්‍යාපනවේදී උපාධිය ලබාගත හැක්කේය. එහිදී සාමාන්‍ය වශයෙන් අවුරුදු තුනක් හෝ හතරක් ගතවන උපාධිය දෑවසරකින් ලබාගැනීමට හැක. නමුත් ඒ සඳහා රුපියල් ලක්ෂයකට ආසන්න මුදලක් ගෙවීමට සිදු වෙයි. මෑතක සිට මේ අධ්‍යාපනවේදී උපාධිය ලබා දීම සඳහා පෞද්ගලික විශ්වවිද්‍යාල කිහිපයක්ද ඉදිරිපත්වී ඇත. එහෙත් ඔවුන් ඒ සඳහා අයකරනා මුදල රුපියල් ලක්ෂ දෙකකට ආසන්නය. අරුමය වන්නේ මේ පෞද්ගලික විශ්වවිද්‍යාල හිමිකරුවන් සහ ඒවායේ පාලන අධිකාරියේ බහුතරයක් සමන්විත වන්නේ ජාතික අධ්‍යාපන ආයතනයෙන් සහ රාජ්‍ය විශ්වවිද්‍යාලවලින් විශ්‍රාම ගිය පුද්ගලයන්ගෙන් වීමය. මෙම පිරිසේ ඉලක්කය වාර්ෂිකව අධ්‍යාපන විද්‍යාපීඨවලින් නික්මෙන 8000කට ආසන්න ශිෂ්‍ය ගුරුවරුන් ය. රජය ක්‍රමානුකූලව අධ්‍යාපන විද්‍යාපීඨ දියාරුකරමින් සිටින්නේ මෙම පිරිස පෞද්ගලික විශ්වවිද්‍යාලවලට ඩැහැගැනීමට ඉඩදීම සඳහාදැයි සාධාරණ සැකයක් ඇති වේ.
මීට ඇති හොඳම විසඳුම 1985 අංක 30 දරන පනතේ කියවෙන පරිදි විද්‍යාපීඨවලින් ලබාදෙන ඩිප්ලෝමාව කඩිනමින් අධ්‍යාපනවේදී උපාධි තත්ත්වයට නගා සිටුවීමය. එමගින් ගුරුවරුන්ට විශාල මුදලක් සහ කාලයක් ඉතිරිකරගෙන ප්‍රමිතිගත උපාධියක හිමිකාරීත්ත්වය ලබාගත හැක. එහි අවසාන ප්‍රතිඵලය වාසිදායක වන්නේ සමස්ත සිසු පරපුරටය.

අවිධිමත්ව කරනා වැටුප් සංශෝධන හේතුවෙන් බොහෝ වෘත්තීන්ට අදාළව වැටුප් විෂමතා බිහිවී ඇත්තේය. ගුරු අධ්‍යාපනඥයන්ට අදාළවද එම තත්ත්වය එසේමය. අධ්‍යාපනඥ සේවා කථිකාචාර්යවරුන්ගේ වෘත්තීය සංගමයේ ලේකම් බණ්ඩාර පවසනුයේ ලංකාවේ බරපතළම වැටුප් විෂමතාව ඇත්තේ තම වෘත්තියට අදාළව බවයි.

“අපිත් වෘත්තීය ජීවිතය අරම්භකළේ ගුරුවරු විදියට. එදා අපිත් එක්ක එකට සේවයට එක්වූ ගුරුවරයෙකුගේ අද මූලික වැටුප රුපියල් 120,000ක් විතර වෙනවා. ඒත් පශ්චාත් උපාධි දෙකක්, අධ්‍යාපනපති සහ දර්ශනපති උපාධි සහිත ගුරුවිද්‍යාපීඨ කථිකාචාර්යවරයෙකුගේ වැටුප ඊට වඩා රුපියල් 30,000ක් විතර අඩුයි. මේ විෂමතාව ඇතිවෙන්නේ 2022 ගුරු විදුහල්පති වැටුප් වැඩිකිරීමත් එක්කයි.

ගුරුවිද්‍යා පීඨවල උගන්වන ඔක්කොම මාස්ටර්ස් තියෙන අය. ඒත් ඒ අයගේ පඩිය පාසැල් ගුරුවරයෙකුගේ පඩියට වඩා අඩුයි. ඒ නිසා අපි ආපහු ගුරු සේවයට යන්න ඉල්ලු‍ම් කළා. රාජ්‍ය සේවා කොමිසමෙන් ආපහු යන්න දෙන්නේත් නෑ. පසුගිය ආණ්ඩු වගේම මේ ආණ්ඩුත් පිළිගන්නවා අපිට වෙලා තියෙන්නේ අසාධාරණයක් කියලා. ඒත් ඒක දැන්ම විසඳන්න බැරිලු‍. මේ වැටුප් ප්‍රශ්නයට මාස හැට දෙකක් වෙනවා. ඒ කියන්නේ මාස හැට දෙකක් තිස්සේ ආණ්ඩු අපේ වැටුපෙන් 20000ත් 30000.් අතර ගානක් මංකොල්ල කනවා. උසස්වීමකදී ලැබෙනා වැටුප් තලය ආයතන සංග්‍රහයේ පැහැදිලිවම දක්වා තිබෙනවා. ඒත් ඒක ආණ්ඩුව උල්ලංඝනය කරනවා.” ඔහු පවසන්නේය.

ගුරු අධ්‍යාපනය සම්බන්ධයෙන් ආණ්ඩුවේ ඇති උදාසීන ආකල්ප හඳුනා ගැනීමට තවත් හොඳ උදාහරණයක් ලෙස කුලියාපිටියේ පිහිටුවා ඇති නව තාක්ෂණ විද්‍යාපීඨය දක්විය හැක්කේය. එම විද්‍යාපීඨය කොරියානු රජයේ පරිත්‍යාගයකි. එහි අරමුණ තාක්ෂණ විෂය සඳහා උපාධිය සහිත ගුරුවරුන් බිහිකිරීමය. එහි සමාරම්භක කණ්ඩායම 2025 වසරේ බඳවා ගන්නා ලදි. එම කණ්ඩායම දැනටත් එහි ඉගෙනුම ලබනා මුත් 2026 සඳහා දෙවන කණ්ඩායම තවමත් බඳවාගෙන නැත. කොරියනු රජයේ බලපෑම මත උපාධි ප්‍රදාන ආයතනයක් ලෙස කුලියාපිටිය තාක්ෂණ විද්‍යාපීඨය ආරම්භ කළද එය පවත්වාගෙන යාමට වත්මන් රජයට ඕනෑකමක් නැති බව පැහැදිලිය. 2026 වසරේ මාස තුනක් ගෙවී ගියද තවමත් නව කණ්ඩායම බඳවාගැනීම සඳහා ගැසට් නිවේදනය පවා නිකුත් කර නැතිවීම ඊට උදාහරණයකි. එපමණක් නොව වර්තමානයේ එහි උපාධිය සඳහා ඉගෙන ගන්නා කණ්ඩායමට අධ්‍යාපනය ලබාදෙන කථිකාචාර්යවරුනට කිසිදු විශේෂ දීමනාවක් හෝ පහසුකමක්ද ආණ්ඩුවෙන් ලබාදී නැත. කුලියාපිටිය තාක්ෂණ පීඨයේ පමණක් නොව අනෙක් ගුරු විද්‍යාපීඨ තුළද මේ වන විට ඉගෙනුම ලබන්නේ එක කණ්ඩායමක් වීම ළඟ ළඟ එන විපතකට උදාහරණයකි.

“ගුරු ශිෂ්‍යයෙක් විද්‍යාපීඨය තුළ වසර දෙකක් නේවාසිකවත්, වසරක් පාසැලක් තුළ සීමාවාසික පුහුණුවකටත් යටත් විය යුතුයි. ඒ නිසා සෑම විටම විද්‍යාපීඨ තුළ කණ්ඩායම් දෙකක් ඉගෙනුම ලැබුවා. දැන් ඉන්නේ එක කණ්ඩායමයි. 2023 -2024 උසස් පෙළ ප්‍රතිඵල මත බඳවාගත යුතු කණ්ඩායම තවමත් බඳවාගෙන නෑ. මේ ඉන්න කණ්ඩායම ජූලි මාසයේ සීමාවාසික පුහුණුව සඳහා පිටවූ පසු විද්‍යාපීඨවල සිසුන් නෑ.” ගුරු අධ්‍යාපනඥ සංගමයේ ලේකම්වරයා පවසන්නේය.

වර්තමානයේ ගුරු විද්‍යාපීඨ තුළ ලබාදෙන්නේ ශික්ෂණ විද්‍යා ඩිප්ලෝමාවය. එය අධ්‍යයන සම්භාර (ක්‍රෙඩිට්) 90ක පාඨමාලාවකි. එකී ඩිප්ලෝමාව අධ්‍යාපනවේදී උපාධියක් බවට පත්කරනු වස් අධ්‍යයන සම්භාර 125 දක්වා වර්ධනය කර විෂය මාලාව යාවත්කාලීන කිරීමට ගුරු අධ්‍යාපනඥයන් කටයුතු කර ඇත. එසේ තිබියදී වත්මන් ආණ්ඩුව ශික්ෂණ ඩිප්ලෝමාව අධ්‍යයන සම්භාර 60 ක් දක්වා තුනෙන් එකකින් කප්පාදු කරන්නට කටයුතු කරමින් සිටිනා බව ඔහු වැඩිදුරටත් පවසයි.

ගුරු විද්‍යාපීඨ අධ්‍යාපනය මෙතරම් බරපතළ කප්පාදුවකට ලක්කර ඇතත් අධ්‍යාපන නියෝජ්‍ය අමාත්‍ය මධුර සෙනවිරත්න විද්‍යුත් මාධ්‍ය නාළිකාවකට පසුගියදා පවසා තිබුණේ විද්‍යාපීඨ සිසුනට උපාධිය ලබාදෙන බවය. ඔහු එසේ පැවසුවද 2023 -2024 වසරවලට අදාළ තවමත් බඳවාගෙන නැති කණ්ඩායම බඳවා ගැනීම සඳහා පළකළ ගැසට් නිවේදනයේ සඳහන්ව ඇත්තේ “ශික්ෂණ විද්‍යා ඩිප්ලෝමා පාඨමාලාව” සඳහා බඳවා ගැනීම යනුවෙනි. නියෝජ්‍ය ඇමතිවරයාගේ කථාවට සමාජ මාධ්‍යයන්හි තටු ලැබුණද අධ්‍යාපන ඇමතිනිය ගුරු අධ්‍යාපනඥයන් හමුවූ අවස්ථාවක පවසා ඇත්තේ 2023 – 2024 කණ්ඩායමට ලබාදෙන්නේ අධ්‍යයන සම්භාර 60 කින් යුතු ඩිප්ලෝමාවම බවයි. ඒ අනුව අධ්‍යයන සම්භාර 90ක්ව පැවති ඩිප්ලෝමාව 60 දක්වා අඩුකර ලබාදෙන උපාධිය කුමක්දැයි නියෝජ්‍ය ඇමතිවරයා පැහැදිලි කළ යුතුය. උපධිය කෙසේ වෙතත් මේ වසරේ ජූලි මාසයට පෙර නව කණ්ඩායම බඳවා නොගත්තොත් වෙන්නේ විද්‍යාපීඨ සිසුන් නොමැතිව ඉබේම වැසීයාමය.

අරුණ ලක්ෂ්මන් ප්‍රනාන්දු

බලශක්තිය මේ දිනවල නිතර කථාබහ කරනා මතෘකාවකි. ඒ නොරොච්චෝලේ බලාගාරයට ගෙන ආ ගල් අඟු‍රු තත්ත්වයෙන් බාල බවට වාර්තා වීමත් සමගය. එහෙත් විදුලිබල ක්ෂේස්ත්‍රයේ අක්‍රමිකතා ඇත්තේ ගල් අඟු‍රු ආනයනයේදී පමණක් නොවේ. පරිසර හිතකාමී බලශක්ති ප්‍රභවයක් වන සූර්ය බල ශක්ති ක්ෂේත්‍රයේද අක්‍රමිකතා, දූෂණ කප්පරක් උසටය.

පුනර්ජනනීය බල ශක්තිය අද වනවිට ලෝ පුරා ඉහළ ඉල්ලු‍මක් සහිත බලශක්ති ප්‍රභවයය. ඒ අතරින් වඩාත් ඉහළ පිළිගැනීමක් ඇත්තේ සූර්ය බලය මගින් විදුලිය ජනනය කිරීමටය. එය සාපේක්ෂව සුළං විදුලියට වඩා පරිසර හිතකාමීය. විශේෂයෙන් වසර පුරාම පාහේ හිරු එළිය හොඳින් වැටෙනා නිරක්ෂබද රටක සූර්ය බල විදුලිය යනු ඉතා ලාභදායක බලශක්ති ප්‍රභයකි. එනිසා ලෝකයේ බොහෝ රටවල් පුනර්ජනනීය විදුලියට ඉඩ දීමේදී වැඩි අවධානයක් යොමුකරන්නේ සූර්ය බලාගාර කෙරෙහිය. එහෙත් සූර්ය බල විදුලියේ නියම ප්‍රයෝජනය ලබා ගන්නට නම් එය නිසි ස්ථානයක ස්ථාපිත කළ යුතු වන්නේය. අනෙක් අතට සූර්ය බලය යනු පෞද්ගලික මට්ටමින් ඉදිකළ හැකි බලාගාරයකි. පොසිල ඉන්ධන දහනය මගින් විශාල විදුලි ඒකක ප්‍රමාණයක් ජනනය කරනා ශ්‍රී ලංකාව වැනි රටකට විදුලිය උත්පාදනය කරනා අතරතුර අඩු ආදායම් ලාභී පවුල් සඳහා අමතර ආදායමක් ලෙසද එය භාවිත කළ හැක්කේය. විශේෂයෙන්ම දැඩි හිරු රශ්මියක් වසරේ වැඩි කාලයක් පතිත වන හම්බන්තොට, මන්නාරම, පුත්තලම වැනි ශුෂ්ක කලාපයේ ජන ජීවිතය නගාසිටුවීමට සූර්ය විදුලිය උපයෝගී කර ගත හැක. එහෙත් අවාසනාවකට මෙන් හම්බන්තොට දිස්ත්‍රික්කයේ සූර්ය විදුලිය ජනනය කිරීම අද වන විට පත්ව ඇත්තේ පාරිසරික සංහාරයක් ඇතිකරමින් අඩු ආදායම්ලාභීන් මගහැර ධනවත් සමාගම් පෝෂණය කරනා තක්කඩි ජාවාරමක් තත්ත්වයටය.

හම්බන්තොට ලංකාවේ ශුෂ්ක කලාපයේ පිහිටා ඇති දිස්ත්‍රික්කයකි. එහි ඇති ස්වාභාවික වන වැස්ම දිස්ත්‍රික්කය සතු ඉහළම සම්පත වෙයි. එහෙත් අවාසනාවකට මෙන් දේශපාලන අධිකාරිය බොහෝවිට විශ්වාස කරනුයේ හම්බන්තොට සංවර්ධනය ආරම්භ කළයුත්තේ පරිසර සංහාරයකින් බවය. අතීතයේ ක්‍රියාත්මක කළ මත්තල ගුවන් තොටුපොළ වැනි ව්‍යාපෘති ඊට නිදසුන් ය. ආණ්ඩු වෙනසකින් පසු මෑත භාගයේ සිදුවන්නේද ඊට සමාන දේය. හොඳම නිදසුන මහා පරිමාණ සූර්ය බලාගාර වෙනුවෙන් හම්බන්තොට දිස්ත්‍රික්කයේ මේ දිනවල සිදුවෙමින් පවතින අක්කර දහස් ගණනක වනාන්තර එළිකිරීම දැක්විය හැක්කේය. මෙලෙස එළිකරනා වනාන්තර සියල්ලම හම්බන්තොට අලි කළමනාකරණ රක්ෂිතය අවට ඒවාය. සීනුක්කුගල, ඔරුකෙන්ගල හා කපාපුවැව ප්‍රදේශවල වන අලි කළමනාකරණ රක්ෂිතය මායිමේ අලි – ඇතුන් ජීවත් වන වනාන්තර අක්කර 1000ක් පමණ මේ වන විටත් සූර්ය බලාගාර ඉදිකරනා සමාගම් විසින් එළිකරමින් පවතී. මේ බිම් සියල්ල අදටත් අලි ඇතුන් ගැවසෙන ඒවා වන අතර බර යන්ත්‍ර යොදාගනිමින් වනාන්තර එළිකිරීම නිසා එම ප්‍රදේශවල බරපතළ පාරිසරික විනාශයක් සිදුවෙමින් පවති.

මේ විනාශකාරී ක්‍රියාවට දායකව සිටිනා සූර්ය බලාගාර සියල්ලම පාහේ ඉකුත් ආණ්ඩු අනුමත කළ ඒවාය. එබැවින් ඒවා අනුමත කිරීම ගැන මේ ආණ්ඩුවට චෝදනාවක් නැත්තේය. මෙම සූර්ය බලාගාර හේතුවෙන් සිදුවෙන මහා පරිමාණ පාරිසරික විනාශය පරිසරවේදීන් පෙන්වා දෙමින් සිටිනුයේ කලක සිටය. එහෙත් හරිත වනාන්තර වනසා හරිත විදුලිය නිපදවීමට හැකි බව විශ්වාස කරන්නෝද නැත්තේ නොවෙති. එහෙයින් හම්බන්තොට වනාන්තර වනසමින් ඉදිවෙමින් තිබූ සූර්ය බලාගාර නොනවත්වා ඉදිවෙන්නට විය. ඊට යම් තරමකින් හෝ බාධාවක් වන්නේ වත්මන් රජය බලයට පත්වූ පසුවය.
එහි පළමු වෙඩිමුරය පත්තු කරන්නේ හම්බන්තොට දිස්ත්‍රික් පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී නිහාල් ගලප්පත්ති විසිනි. ඒ 2025 ජනවාරි 29 වනදා හම්බන්තොට දිස්ත්‍රික් සංවර්ධන කමිටු රැස්වීමේදීය.

පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී නිහාල් ගලප්පත්ති එම කමිටුවේ සභාපතිවරයාය. දිස්ත්‍රික් සංවර්ධන කමිටුවේදී දීර්ඝ වශයෙන් කරුණු දක්වන ඔහු දිස්ත්‍රික්කය පුරා ඉවක් බවක් නැතිව ඉදිවෙමින් පවතින සූර්ය බලාගාර සහ ඒවා මගින් සිදුවන පාරිසරික විනාශය දැඩි විවේචනයට ලක් කරන්නේය. එබැවින් පරිසරය විනාශ කරමින් ක්‍රියාත්මක විදුලි බලාගාර සියල්ල අත්හිටුවා පූර්ණ විමර්ශනයක් පවත්වා ඉන් අනතුරුව පරිසර හානි නොමැති ව්‍යාපෘති පමණක් ක්‍රියාවට නැගීමට ඔහු යෝජනා කරන්නේය. දිස්ත්‍රික් සංවර්ධන කමිටුව එම යෝජනාවට එකඟ වීමත් සමග එතුවක් ක්‍රියාත්මකව පැවති සූර්ය බලාගාර අක්‍රිය විය.

වලව වම් ඉවුර ගොවි බිම් ඇතුළු සමස්ත හම්බන්තොට ගොවිජනයා මුහුණ දෙමින් සිටිනා අලි මිනිස් ගැටුම යම් තරමකින් කළමනාකරණය කරන්නට පිහිටුවූ හම්බන්තොට අලි කළමනාකරණ රක්ෂිතය අනතුරේ හෙළමින් හතර අතේ ඉදිවෙමින් තිබූ සූර්ය බලාගාර අත්හිටුවීමේ ප්‍රීතිය එම ප්‍රදේශවල ජනයාට භුක්ති විඳීමට ලැබුණේ මාස කිහිපයකි. මේ වන විට එකී විදුලි බලාගාර සියල්ල පාහේ නැවත වැඩ ආරම්භ කර අත. ඒ සමගම පෙර පැවතියාට වඩා වේගයෙන් වනාන්තර එළිකිරීම සිදුවෙන බව වාර්තා වේ. සූර්ය බලාගාර ඉදිකිරීම නතර කරනා තීරණය ගනු ලැබුවේ පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී නිහාල් ගලප්පත්තිගේ තනි තීරණයට නොවේ. එය එම රැස්වීමට සහභාගි වූ ඉහළ රාජ්‍ය නිලධාරීන් සියලු දෙනා මන්ත්‍රීවරයා ගෙන ආ යෝජනාවට එකඟ වීමෙන් අනතුරුව ගන්න ලද පොදු තීරණයකි. එහෙත් එලෙස තහනම් කළ සූර්ය බලාගාර යළි ආරම්භ කරන්නට අවසර දෙන්නේ කුමන අවස්ථාවක ගත් තීරණයක් නිසාදැයි පැහැදිලි නැත. පුදුමය වන්නේ අක්‍රමවත් බලාගාර තහනම් කරන්නට යෝජනාව ගෙන ආ නිහාල් ගලප්පත්ති මන්ත්‍රීවරයා පවා නැවත මෙම බලාගාරයන්ගේ වැඩකටයුතු ආරම්භ කිරීම හමුවේ නෑසූ කන්ව සිටීමය.

මෙකී නිහඬතාවට හේතුව කුමක්දැයි සොයාබැලීමේදී කරුණු දෙකක් වටහා ගත හැකි විය, ඉන් පළමුවැන්න ආරම්භයේදී තනි තනිව කටයුතුකළ සූර්ය බල සමාගම් තහනමට පසු එක්ව කටයුතු කිරීමය. දෙවැන්න මෙම සමාගම් එක්ව පරිත්‍යාගයක් ලෙසින් කළ වක්‍ර අල්ලස් දීමක් නිසා දේශපාලන අධිකාරිය මෙන්ම නිලධාරීන්ද කසාය බිව් ගොළුවන් පරිද්දෙන් නිහඬව ඇති බවය. මේ පිළිබඳව අදහස් දක්වමින් මයුරපුර ප්‍රදේශයේ ගොවියෙකු පැවසුවේ, සෝලා සමාගම් අලි කළමනාකරණ රක්ෂිතය වටා විදුලි වැට ඉදිකිරීම සඳහා රුපියල් මිලියන 14 කට අධික මුදලක් දුන් බව ප්‍රසිද්ධ කරුණක් බවය. එය පරිත්‍යාගයක් ලෙස ලබාදුන් බැවින් අල්ලසක් ලෙස හැඳින්වීමට නොහැකි බවද ඔහු පවසන්නේය.

“ඔය මුදල් දීලා තියෙන්නේ ගොවි සංවිධානයට. කාගෙවත් අතට නෙවෙයි. ඒකෙන් එල්ලෙන විදුලි වැටක් ඉදිකරනවා. ඒක හොඳ වැඩක්. ඒත් සමාගම් දැන් දිගට හරහට කැලේ කපනවා. අපි විතරක් නොවේ හම්බන්තොට මහ විශාල පිරිසක් මේ ආණ්ඩුවට ඡන්දෙ දුන්නේ. අපි ගත්ත තීරණය හරි කියලා ගිය අවුරුද්දේ සෝලා සමාගම් තහනම් කිරීමෙන් පේනවා. ඒත් ඊට මාස කිහිපයකට පස්සේ මේ කටයුතු තිබුණාට වඩා වේගයෙන් දැන් සිදු වෙනවා. මොනවා කියන්නද, කාට කියන්නද කියලා අපිටත් දැන් හිතාගන්න බෑ..”

හම්බන්තොට අලි කළමනාකරණ රක්ෂිතය අනතුරේ දමමින් සූර්ය බලාගාර ඉදිකිරීමට එරෙහිව හඬ අවදිකළ ඉඩම් හා කෘෂිකර්ම ප්‍රතිසංස්කරණ ව්‍යාපාරයේ පරිසරවේදී සජීව චාමිකර පවසනුයේ සූර්ය බල සමාගම් විසින් දේශපාලන අධිකාරිය සහ නිලධාරීන් පෙර සඳහන් පරිත්‍යාගය හරහා කොටුකරගෙන ඇති බවය. මේ ඒ පිළිබඳව ඔහු පැවසූ අදහසය.

“නිහාල් ගලප්පත්ති මන්ත්‍රීවරයාගේ අදහසක් අනුව මේ අක්‍රමවත් සෝලා විදුලි ව්‍යාපෘති නතර කරනවා. ඊට පස්සේ මේ සමාගම් ගිහින් රාජ්‍ය නිලධාරීන් දේශපාලන අධිකාරියේ පුද්ගලයන්, ගොවි සංවිධාන නියෝජිතයන්, සුනිත්‍ය බල අධිකාරියේ වගේම මහවැලියේ නිලධාරීන් හමුවෙනවා. ඊට පස්සේ තමා අලි කළමනාකරණ රක්ෂිතය වටා එල්ලෙන විදුලි වැට ගහන්න පටන් ගන්නේ. නාගරවැව සිට මයුරපුර දක්වා සහ උස්ගල දක්වා කිලෝමීටර 12ක එල්ලෙන විදුලි වැටක් සමස්ත ලංකා ගොවිජන සම්මේලනයේ මෙහෙයවීම යටතේ ඉදිවෙනවා. මේ සඳහා සෝලා සමාගම් පහක් එක්ව රුපියල් මිලියන 14ක් ලබාදුන් බව පැවසෙනවා. ඉන් මිලියන 11ක් විදුලි වැට සඳහා වැයවෙනවා. ඉතිරි මිලියන 3 ලබාදුන් ආකාරය ගැන පැහැදිලි නෑ. මේ සමාගම් පසුගිය දිනවල අක්කර 50ක් විතර අලි ඉන්න කැලේ කපලා ගිනි තිබ්බේ. තවදුරටත් වනාන්තර කපමින් පවතිනවා. තවත් අක්කර සියයකට වඩා ලොකු කැලෑවක් වටකරලා විදුලි වැට ගැහුවා. ඒකෙන් පොඩි සතෙකුටවත් යන්න බෑ. ඊයේ පෙරේදා ඒ විදුලි වැටේ වැදිලා ගෝන්නු වගේ සත්තු මැරිලා ඉන්න ඡායාරූප මාධ්‍ය මගින් ප්‍රචාරය වුණා. හවස හය වෙද්දී ඒ පළාත්වල හරියට ඇඳිරි නීතිය දැම්මා වගේ. අලි රංචු ඉන්නේ ගෙවල් අද්දර. මොකද කැලෑ කපන නිසා සත්තුන්ට ඉන්න තැනක් නෑ. උන් ගම් වදිනවා. ඊට පස්සේ ආයිම පාරක් අලි එලවන්න කෝටි ගණන් වියදම් කරනවා. ඇත්තටම මේ මිනිසු පව්. බහුතරයක් ඉන්නේ වලව වම් ඉවුර යෝජනාක්‍රමය යටතේ ගෙනත් පදිංචි කරපු අය. අවුරුදු ගානක් දුක් විඳලා යාන්තම් ඔළුව උස්සාගෙන එද්දී දැන් අලි ටික ගෙනත් දැම්මා ගේ පිටිපස්සට. … “

කෙසේ වෙතත් මෙම සිදුවීමේදී දේශපාලන අධිකාරිය අල්ලස් ලබාගෙන ඇතැයි ඔහු චෝදනා කරන්නේ නැත. එහෙත් කොතැනක හෝ බරපතළ වරදක් සිදුව ඇත. එසේ නොවේ නම් වරක් දිස්ත්‍රික් සංවර්ධන කමිටුව මගින් තහනම් කළ ව්‍යාපෘතියක් නැවත සමාලෝචනයකට ලක් නොකර ආරම්භ කිරීමට හැකියාව නැත. ඉන් පැහැදිලි වන්නේ අත්හිටුවූ ව්‍යාපෘති නැවත ආරම්භ කර ඇත්තේ එල්ලෙන විදුලි වැට ඉදි කිරීමට මුදල් ලබා දීමේ පදනම මත බව ය. අනෙක් කාරණය එම මුදල් ලබාදී ඇති ගොවි සම්මේලනය ආණ්ඩුවට හිතවත් එකක් වීමය.

අලි කළමනාකරණ රක්ෂිතය වටා විදුලි වැට ඉදිකිරීම දිගින් දිගටම අතපසු වූ ක්‍රියවකි. එහෙයින් ඊට බරපැන සපයා සිත් සේ සූර්ය බලාගාර සඳහා වනාන්තර එළිකිරීමට සමාගම් කටයුතු කරමින් සිටිනා බව පැහැදිලිය. ඒ අනුව සෝලා සමාගම් මුදල් ලබාදීම වක්‍ර මාර්ගික අල්ලස් ලබාදීමකි. දිස්ත්‍රික් සංවර්ධන කමිටුවේ දී වරක් වනාන්තර වනසා හදනා බලාගාරයන්ට එරෙහිව හඬනැගූ නිහාල් ගලප්පත්ති මන්ත්‍රීවරයා පවා දැන් නිහඬය. ඔහු විදුලි සමාගම් වෙතින් ප්‍රතිලාභ ලැබූ බව කිසිදු පාර්ශ්වයක් චෝදනා නොකරයි. එහෙත් මේ විනාශය හමුවේ ඔහුගේ නිහඬ හැසිරීම ප්‍රශ්නසහගතය. වරක් හිටපු අමාත්‍යවරයෙකු වූ බන්දුල ගුණවර්ධන පැවසූ පරිදි සෙක්කුව ළඟ සිට චොකලට් කෑවත් මිනිසුන් සිතන්නේ පුන්නක්කු කෑ බවකි. එහෙයින් වහා වහා මේ සංහාරයනට එරෙහි වීම ඔහුගේ වගකීම වන්නේය. තවමත් ඔහු ප්‍රදේශයේ මන්ත්‍රීවරයාය. එමතුදු නොව දිස්ත්‍රික් සංවර්ධන කමිටුවේ සභාපතිවරයාය. එහෙයින් ඔහුට වගකීමක් මෙන්ම වග වීමක්ද ඇත්තේය. නිලධාරීන් සහ සිදුවීමට අදාළ රාජ්‍ය ආයතන ගැන අමුතුවෙන් ලියන්නට යාම ලිපිය අනවශ්‍ය ලෙස දිගු වීමක් පමණි. අනෙක් අතට කෙනෙක් අල්ලස් නොගත්තාද අල්ලස් ගත් අය අනාවරණය නොකිරීමද වරදකි. නිහාල් ගලප්පත්ති මන්ත්‍රීවරයා මේ සියල්ල බරපතළ ලෙස සිතට ගත යුතු වන්නේ තවමත් ඔහුට මහජන විරෝධය එල්ල නොවනා තත්ත්වයක් ඇති බැවිනි.

හම්බන්තොට අලි කළමනාකරණ රක්ෂිතය එහෙම පිටින්ම අර්බුද ගොඩකි. රක්ෂිතය ගැසට් කරන්නේ වල්සපුගල ගොවියන් මහපාරේ කළ සටනක ප්‍රතිඵලයක් ලෙසය. රක්ෂිතය ඇතුළේ ගල් කොරි ය. අනවසර හේන් ය. නීති විරෝධී මත්පැන් ජාවරම්කරුවෝය. හාවාගේ සිට ගෝනා දක්වා මසට මරනා දඩයම්කරුවෝය. වෙනෙකක් තබා මත්තල ගුවන් තොටුපොළ ඇත්තේද රක්ෂිතය ඇතුළේය. මේ සියලු ව්‍යාපෘති භුක්ති විඳින්නේ අලින්ට වෙන්කළ ඉඩම් ය. එහි ආරම්භයේ යෝජිත බිම් ප්‍රමාණය හෙක්ටයාර 30,000කට ආසන්නය. එහෙත් රාජ්‍ය ආයතන ගණනාවක් විරෝධය පෑම නිසා 2021 අප්‍රේල් මස 9 වනදා අලි කළමනාකරණ රක්ෂිතය ගැසට් කරන්නේ හෙක්ටයාර 23747 ක් පමණක් ඇතුල් කරය. එදා ඉවත්කළ හෙක්ටයාර 7000 අද යොදාගන්නේ සූර්ය බලාගාර වැනි සංවර්ධන කටයුතු සඳහාය. අලි කළමනාකරණ රක්ෂිතයේ මායිම සංවර්ධන කටයුතු සඳහා යොදාගැනීම දැඩි විනයක් සහ පවතින නීති රාමුවට යටතේ කළ යුතු සංවේදී ක්‍රියාවකි. එහෙත් එවැනි සංවේදී බවක් හම්බන්තොට සූර්ය බලාගාර ඉදිකිරීමේ ක්‍රියාවලියේ දැකගන්නට නොහැක. එහි තනිකරම ඇත්තේ වනසතුනට, පරිසරයට සහ ගොවි ජනයාට එරෙහිව සාපරාධී බලහත්කාරය පෑමකි.

ආණ්ඩුවට සල්ලි නැති නිසා විදුලි වැටට සමාගම්වලින් ගත් මුදල් යෙදවීම නිසා දේශපාලන අධිකාරිය නිහඬය. නිවාස වහල මත ඉදිකළ කුඩා සූර්ය පැනල හිමියන් නිපදවන විදුලි ඒකකයේ ගාස්තු අඩු කිරීම සහ නිෂ්පාදනයට අදාල සීමා රැසක් පැනවීමටත් කටයුතු කළ ආණ්ඩුව මහා පරිමාණ සූර්ය බලාගාර රටේ වනන්තර වනසමින් බලාගාර ඉදිකරද්දී බලා සිටිනුයේ පුදුමාකාර ඉවසීමකිනි.

මෙම විදුලි ව්‍යාපෘති සියල්ල ජාතික පාරිසරික පනතේ 23 වගන්තියට අනුව පරිසර බලපෑම් තක්සේරු ක්‍රියාවලිය මත පදනම් ව අනුමැතිය ලබා ගෙන සිදු කළ යුතු ඒවාය. එම වගන්තියට අනුව ප්‍රකාශිත 1993 ජුනි 24 වන දින 772/22 අංක දරන ගැසට් නිවේදනයට අනුව, හෙක්ටයාර 1 ට වැඩි භූමි ප්‍රදේශයක ඇති කැලෑ, කැලෑ ආශ්‍රිත නොවන ඉඩම් ප්‍රයෝජනය සඳහා යොදා ගැනීමේ සංවර්ධන ව්‍යාපෘති ක්‍රියාත්මක කිරීමට ප්‍රථමයෙන් හෝ මෙගාවොට් 50 කට වඩා වැඩි විදුලි බලාගාර ව්‍යාපෘති ඉදි කිරීමට ප්‍රථමයෙන් පරිසර බලපෑම් තක්සේරු (ඇගයීම්) ක්‍රියාවලියකට යටත් ව පූර්ව ලිඛිත අනුමැතිය ලබා ගත යුතු ය. නිවැරදි පරිසර බලපෑම් තක්සේරු ක්‍රියාවලියට යටත් ව අනුමැතිය ලබා ගැනීමකින් තොර ව ජාතික පාරිසරික පනතේ 23 අ උප වගන්තියට අනුව නීති විරෝධී ව ව්‍යාපෘති ක්‍රියාත්මක කිරීමේ දී පනතේ 31 වගන්තියට අනුව මහේස්ත්‍රාත් අධිකරණයක් ඉදිරියේ වරදකරුවකු කරනු ලැබූ විට රුපියල් 15,000 ක් නොයික්මවන දඩයකට හෝ වසර 2 ක් දක්වා බන්ධනාගාර ගත කිරීමකට හෝ මෙම දඬුවම් දෙකට ම යටත් කළ හැකි ය. ඒ පොතේ ඇති නීතියය. එහෙත් දැන් හම්බන්තොට පොළවේ ක්‍රියාත්මක වන්නේ ඊට ඉදුරාම වෙනස් දේය.

අරුණ ලක්ෂ්මන් ප්‍රනාන්දු

රාවය නිර්මාතෘ අභාවප්‍රාප්ත ජේ්‍යෂ්ඨ මාධ්‍යවේදී වික්ටර් අයිවන් මහතා ගේ පළමු ගුණානුස්මරණය පසුගියදාට යෙදිණ. රාවය ආරම්භයේ සිටම දිගු කලක් රාවය නියෝජ්‍ය කතුවරයා වශයෙන් කටයුතු කළ මම එතුමා පිළිබඳ මතකයන් සිහිපත් කිරීම යුතුකමෙකැයි සිතමි.

එමෙන්ම ඔහු සතු සුවිශේෂී ගුණාංගයන් සිහිපත් කිරීම මගේ අරමුණ යි. එතුමා ගේ පෞද්ගලික ජීවිතයට මෙන්ම මාධ්‍ය ජීවිතයටද අදාළ එම කරුණු වික්ටර් අයිවන් ලකුණ හරිහැටි හඳුනා ගැනීමට ප්‍රයෝජනවත් වෙතැයි සිතමි.

අයිවන් මහතා මට හමුවූයේ 1976 වසරේ මුල් කාලයේය. ඔහු සඟරාවක් හෝ පුවත්පතක් ආරම්භ කිරීමේ අටියෙන් විවිධ මාර්ග හඹා යමින් සිටි අවධියයි මේ. මාද ටයිම්ස් ආයතනය වසා දැමීමෙන් පසු මහ පාරේ ඒ මේ අත කරක් ගැසූ අවධියය.
කෙසේ වුවත් සර්වෝදය නායක ආචාර්ය ඒ ටී ආරියරත්න මහතා ගේ මැදිහත් වීම මත අප දෙදෙනා එකම අරමුණකට යොමු කෙරිණ.

රාවය සඟරාවේ ඇරඹුම එලෙසය. ඇත්ත වශයෙන්ම මා ඔහු දැන සිටියේ 1971 කැරැල්ලේ මතක හැටියට 7 වැනි විත්තිකාර පොඩි අතුල ලෙසය. සිතෙහි ඇඳී තිබුණේද ප්‍රචණ්ඩත්වය ගුරු කරගත් රළු මිනිසකු ලෙසය. නමුත් අයිවන් ඇසුරේ සුළු කලකින්ම ඔහු සංවේදී සෞම්‍ය පුද්ගලයකු බව මට පසක් විය. එමෙන්ම අයිවන් මහතාගේ මාධ්‍ය භාවිතාව නම්‍යශීලී විය. එතුමා කිසි දිනෙක තම මතයේම ඇලී සිටියේ නැත. අන් අයට කන්දෙන හා තර්කානුකූලව ඉදිරිපත් කරන අදහසක් නොපැකිලව ක්‍රියාවට නැංවූ පුද්ගලයෙකි ඔහු. රාවයේ සාර්ථකත්වයටද අයිවන්ගේ මෙම ගුණය ඉවහල් විය.

කෙසේ වුවත් රාවය ආරම්භයේ සිටම රැඩිකල් ප්‍රකාශනයකි. එමෙන්ම ස්වාධීන අදහස් වලට මුල සිටම විවරව තිබිණ. රාවය පිළිබඳව ලංකා සමසමාජ පක්ෂයේ ජේ්‍යෂ්ඨ නායකයකු වන අභාවප්‍රාප්ත ආචාර්ය කොල්වින් ආර් ද සිල්වා මහතා එකල කළ ප්‍රකාශයක් යළි යළි සිහිපත් කිරීමෙන් රාවය ලකුණ මනාව අවබෝධ කර ගැනීමට හැකි වේ.

කොල්වින් ගේ මතය අනුව රාවය සම්මත මාධ්‍ය රටාවෙන් පිට පැන්න කිසිදු නීතියක් මායිම් නොකරන ප්‍රකාශනයකි. රාවයේ වටිනාකමද එයමයැයි මේ නීති විශාරදයා ප්‍රකාශ කළේය. මෙය රාවයට ලැබුණු සදාකාලික චරිත සහතිකයකි.

රාවයේ පැවැත්ම හා එහි දියුණුවට මහත් උත්තේජනයක් වූ අනික් විශේෂිත කරුණ නම් වික්ටර් අයිවන්ගේ නිර්භීත භාවය හා පැය විසි හතරම වුවත් එක දිගට වැඩ කිරීමේ කැපවීමයි. මෙයද සාමාන්‍යයෙන් පුවත්පත් කතුවරුන් තුළ නැති විශේෂිත ගුණයකි. ඒ පිළිබඳව අතීත අද්දැකීම් තුළින් මට පැහැදිලි අවබෝධයක් තිබේ. සාමාන්‍යයෙන් කතුවරුන් කරනුයේ ඕවර්සියර් රාජකාරියයි. සම්මත රටාව එයයි. එහෙත් අයිවන් මහතා එහි අනික් පැත්ත විය. සමහර දිනෙක අප වැඩ අවසන් කර නිවෙස් වලට යන විටත් ඔහු රාජකාරියේය. පසු දින රාජකාරියට එන විටත් ඔහු එම රාජකාරියේය.

වික්ටර් අයිවන් මහතාගේ මා අගය කළ අනික් කරුණ නම් දේශපාලන වශයෙන් වුවත් වෙනත් මත දරන කර්තෘ මාණ්ඩලිකයන්ට ඔවුන්ගේ මතය අනුව කටයුතු කිරීමට ඉඩදීමය. මා හා ඔහු එකම දේශපාලන මතයක සිටියේ 1994 චන්ද්‍රිකා බණ්ඩාරනායක බලයට පත් කළ සමයේ වුවද මගේ දේශපාලන අදහස් බලෙන් මර්දනය කිරීමේ වෑයමක් කිසිදින සිදු කළේ නැත.

මෙහි සඳහන් කළ යුතු අනෙක් විශේෂිත කරුණ නම් කිසිම දේශපාලනඥයකුගෙන් පදවි තානාන්තරයක් හෝ වරදාන වරප්‍රසාද ලබා නොගැනීමයි. චන්ද්‍රිකා මහත්මිය බලයට පත් වූ අවස්ථාවේ ඇය අයිවන් මහතා වෙත ලේක්හවුස් සභාපතිකම භාරගන්නා ලෙස යෝජනා කළද ඔහු එය ප්‍රතිකේෂ්ප කළේය.

කර්තෘ මාංඩලික නිදහස පිළිබඳව වර්තමානයේ සංවාදයට පාත්‍රවී ඇති ඇතැම් කරුණු එදා අයිවන් අභ්‍යාසය තුළ පිළිබිඹු විය. ප්‍රධාන කතුවරයා සතු අධිකාරී බලය ඔහු ක්‍රියාවට නැංවූයේ නැත. පුවත්පතේ අන්තර්ගතය පවා සාකච්ඡා සම්මුතියෙන් එකඟත්වයකට ඒම ඔහුගේ සිරිත විය.

වික්ටර් අයිවන් දයාබර සැමියෙකි. සෙනෙහෙවන්ත පියෙකි. එපමණක් නොව දයාබර සොහොයුරෙකි. වික්ටර් ගේ වැඩිමහල් සොහොයුරා එකල සතියකට දෙකකට වරක් දුරකතනයෙන් මා අමතා “ අපේ මල්ලිට ප්‍රශ්න තියෙනවද තර්ජන තියෙනවද”‍ කියා ඇසීම පුරුද්දක් කරගෙන තිබිණ. එමෙන්ම එසේ විමසන බව සිය සොහොයුරාට නොකියන බවටද පොරොන්දු කරගෙන තිබිණ. මා ඒ කාලයේ වික්ටර් අයිවන් මහතාට සඟවපු එකම කරුණ ද එයයි.

කෙසේ එක් දුර්වලකමක් කියා මෙම කෙටි සටහන අවසන් කිරීමට කැමැත්තෙමි. එය නම් මිනිසුන්ට රැවටීමයි. විවිධ පුද්ගලයන්ට ගෝනි නැතුව කරේ යෑමට ඉඩදීමය.

ක්ෂුද්‍රමූල්‍ය හා ණය නියාමන අධිකාරි පනත් කෙටුම්පතට රජයේ මුදල් පිළිබඳ පාර්ලිමේන්තු කාරක සභාවේදී අනුමැතිය හිමිවී තිබුණේ පසුගිය සතියේදීය. එහිදී රජයේ මුදල් පිළිබඳ කාරක සභාවේ සභාපති ආචාර්ය හර්ෂ ද සිල්වා පෙන්වා දී තිබුණ එක් කරුණක් වූයේ ලියාපදිංචියක් නොමැතිව ක්ෂුද්‍රමූල්‍ය සමාගම් මේ වනවිට ක්‍රියාත්මක වෙමින් පැවතින බැවින් පනත ක්‍රියාත්මක වීම දක්වා නොසිට ඒවා නැවැත්විය යුතු බවයි.

එසේ ලියාපදිංචියකින් තොරව ක්ෂුද්‍රමූල්‍ය සමාගම් ක්‍රියාත්මක වන බව ෆේස්බුක් මාධ්‍යයේ අපට හමුවන පොස්ට් මගින් මෙන්ම අපගේ ජංගම දුරකතනවලට ලැබෙන කෙටි පණිවිඩ මගින්ද සනාථ වේ. ක්ෂුද්‍රමූල්‍ය ණය ලබාදීම් පිළිබඳ එසේ ප්‍රසිද්ධියේ ප්‍රචාරයන් සිදුකරන්නන් ඒ සඳහා කිසිදු බියක් හෝ චකිතයක් නොදක්වන බවද මේ මගින් පෙන්නුම් කරයි.

ලියුම්කරුගේ ජංගම දුරකතනයට ආ ක්ෂුද්‍රමූල්‍ය ණය පිළිබඳ අවසන් කෙටි පණිවිඩය වූයේ ලෝන් මොනිගෝ නම් ආයතනයකින් එවන ලද්දකි. එහි රුපියල් 20,000ක ඉක්මන් ණයක් විනාඩි 5ක කාලයකදී ලබාගත හැකි බව සඳහන් කර ඇත. පළමු ණය මුදලට සියයට 20ක වට්ටමක් ලබාදෙන බවද සඳහන් කර ඇත.

ඊට පෙර ජංගම දුරකතනයට ආ ඒ ආකාරයේ ක්ෂුද්‍රමූල්‍ය ණය පිළිබඳ කෙටි පණිවිඩ දැන්වීමක් ඔස්සේ එහි වෙබ් අඩවියට පිවිසීමේදී එය ලෝන් එල්කේ නමින් හඳුන්වන ක්ෂුද්‍රමූල්‍ය ණය දෙන ආයතන කිහිපයක දැන්වීම් ඇති වෙබ් අඩවියක් බව පෙනේ. එහි ඇති එක් සමාගමක් කෑෂ් ලෝන්ය. ණය සඳහා දිනක පොළිය වශයෙන් සඳහන් කර ඇත්තේ 2.2%කි. ඒ අනුව දින තිහක මාසයක කාලයක් සඳහා ණයක් ලබාගතහොත් 66%ක පොලියක් ගෙවීමට සිදුවේ. මෙතෙක් ගම්වල සිටි පොළියට මුදල් ලබාදීමේ පොලී මුදලාලි ඊට වඩා හොඳ බව පෙනේ. පොලී මුදලාලිගේ ගිනි පොලි යනු උපරිම මාසයකට සියයට 20ක පොළියකි. ගිනි නොවන පොලි අනුපාත සියයට 5 සිට 10 දක්වා පරාසයක වේ.

තව සමාගමක් කෑෂ්එක්ස් එල්කේය. පොලිය 0% සිට 22% දක්වා බව සඳහන් කර ඇත්තේ ගනුදෙනුකරුවන් රවටන ආකාරයටය. එය සඳහන් කර ඇත්තේ පොලිය 2.2% ක් ලෙස හැඟෙන ආකාරයට 2,2 ක් ලෙස තිතක් වෙනුවට කොමාවක් තබාය. 22 යන්න කවදාවත් මුල් 2 ඉලක්කමට පසු කොමාවක් දමා ලියන්නේ නැත. එහිම උදාහරණයක් ලෙස සඳහන් කර ඇති රුපියල් 10,000 ක ණය මුදලක් ලබා ගතහොත් දින 10ක කාලයකදී ණය පියවීම සඳහා ගෙවිය යුතු මුදල වශයෙන් සඳහන් කර ඇත්තේ රුපියල් 12,200 ක මුදලකි. රුපියල් 10,000 ක ණය මුදලක් සඳහා රුපියල් 2200 ක් අමතරව ගෙවනවා යනු 22%ක පොලියකි.

එහි ඇති තවත් ක්ෂුද්‍රමූල්‍ය ණය ලබාදෙන සමාගමක් වන්නේ ලෝන්ප්ලස් ඩොට් එල්කේය. එහි විස්තරවලත් ඇත්තේ අමුතු සෙල්ලමකි. පොලිය ලෙස සඳහන් කරන්නේ 0% කි. එහෙත් උපදේශන ගාස්තු ලෙස 0,7% ක්ද, සේවා ගාස්තු ලෙස 1,5% ක්ද, ගනුදෙනු ගාස්තු ලෙස 1% ක්ද පෙන්නුම් කරයි. එහි උපදේශන ගාස්තු හා සේවා ගාස්තු පෙන්නීමේදී රැවටීමක් සිදුකර ඇත. ඒ 0 ට පසු කොමාවක් දමා 7 ලිවීම මගින් සියයට 7ක් වෙනුවට සියයට 0.7ක් ලෙස හැඟෙන පරිදි කොමාවක් නොයෙදෙන ස්ථානයක කොමාවක් දැමීම මගිනි. එමෙන්ම 1 ට පසු කොමාවක් දමා 5 ලිවීම මගින් සියයට 1.5 ක් ලෙස හැඟෙන පරිදි කොමාවක් නොයෙදෙන ස්ථානයක කොමාවක් දැමීම මගිනි. එහි ඇති උදාහරණයක් මගින් එම වංචාව ඔප්පු වන අතර එහි සඳහන් කරන්නේ දින 10ක කාලයකින් ගෙවීම සඳහා රුපියල් 10,000 ක මුදලක් ලබාගතහොත් ගෙවිය යුතු මුදල වන්නේ රුපියල් 12,300ක් බවයි. එසේ අමතරව ගෙවන රුපියල් 2300ක මුදල යනු සියයට 23ක පොලියකි. එය උපදේශන ගාස්තු, සේවා ගාස්තු හා ගනුදෙනු ගාස්තු වශයෙන් කොමා දමා රවටා පෙන්නුම් කර ඇති ගාස්තුවල අගය වන සියයට 23 ට සමාන වේ.

මෙවැනි රැවටීම් හා අධික පොලී මගින් ක්ෂුද්‍රමූල්‍ය ණය සඳහා අසුවන ගම්වල මෙන්ම නගරයේ ජනතාවද ණය ගෙවා ගැනීමට නොහැකිව අවසානයේ සිය දිවි නසා ගැනීම වැනි තත්වයන්ට පත්වීම පුදුමයක් නොවේ.

ක්ෂුද්‍රමූල්‍ය ණය සම්බන්ධයෙන් දැනටද රටේ නීතියක් ඇති අතර එය හඳුන්වන්නේ 2016 අංක 6 දරන ක්ෂුද්‍රමූල්‍ය පනත යනුවෙනි. එය හඳුන්වා ඇත්තේ ක්ෂුද්‍රමූල්‍ය ව්‍යාපාරය කරගෙන යනු ලබන සමාගම් සඳහා බලපත්‍රදීම, ඒවා නියාමනය හා අධීක්ෂණය කිරීමටද, ක්ෂුද්‍රමූල්‍ය රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන වශයෙන් සීමිත ඉතිරි කිරීමේ තැන්පතු භාරගන්නා රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන ලියාපදිංචි කිරීම, ක්ෂුද්‍රමූල්‍ය රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන සහ ක්ෂුද්‍ර ණය රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන නියාමනය හා අධීක්ෂණය කිරීම සඳහා ප්‍රමිති ස්ථාපිත කිරීමට සහ ඊට සම්බන්ධ හෝ ආනුෂංගික කාරණා සඳහා විධිවිධාන සැලැස්වීම පිණිස ද වූ පනතක් වශයෙනි.

එයට අනුව බැංකු පනත යටතේ බලපත්‍රලත් වාණිජ බැංකුවකට හෝ විශේෂිත බැංකුවකට, මුදල් ව්‍යපාර පනත යටතේ බලපත්‍ර ලත් මුදල් සමාගමකට, සමූපකාර සමිති පනත යටතේ ලියාපදිංචි කරන ලද ලියාපදිංචි කරන ලද සමූපකාර සමිතියකට හෝ පළාත් සභාවක ප්‍රඥප්තියක් යටතේ ලියාපදිංචි කරන ලද සමූපකාර සමිතියකට, දිවි නැගුම පනත යටතේ පිහිටුවන ලද දිවි නැගුම ප්‍රජා මූල බැංකුවකට සහ දිවි නැගුම ප්‍රජා මූල බැංකු සමිතියකට, ගොවිජන සංවර්ධන පනත යටතේ ඇති කරන ලද අස්ථිත්වයකට එම පනතේ විධිවිධාන අදාළ නොවන බව සඳහන් කර තිබේ. එහි තේරුම වන්නේ එම පනත් යටතේ ඇතිකරන ලද සමාගම්, සමූපකාර හෝ අස්ථිත්වයන්ට ක්ෂුද්‍රමූල්‍ය ව්‍යාපාරයේ ලියාපදිංචියකින් තොරව නියැලිය හැකි බවයි.

2007 අංක 7 දරන සමාගම් පනත යටතේ ලියාපදිංචි ඇපයෙන් සීමිත සමාගමක්, පෞද්ගලික සමාගමක්, අක්වෙරළ සමාගමක් හෝ විදේශීය සමාගමක් නොවන තැනැත්තකු ක්ෂුද්‍රමූල්‍ය ව්‍යාපාර කරගෙන යෑම සඳහා බලපත්‍රයක් ලබාගැනීමට ඉල්ලුම් කිරීම කළ යුතුවේ. එම ඉල්ලීම් ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුවේ මුදල් මණ්ඩලය විසින් සලකා බලා බලපත්‍ර නිකුත් කිරීම සිදුකළ යුතු අතර එම බලපත්‍ර වාර්ෂිකව අලුත් කළ යුතුය. එසේම බලපත්‍රය තුළ සිදුකරනු ලබන ක්ෂුද්‍රමූල්‍ය ව්‍යාපාරය නිශ්චිතවම සඳහන් කර තිබිය යුතු අතර එයට පටහැනි ව්‍යාපාර සිදුකිරීමට අවසර හිමි නොවේ.

මීට අමතරව 1980 අංක 31 දරන ස්වෙච්ඡා සමාජ සේවා සංවිධාන (ලියාපදිංචි කිරීමේ හා අධීක්ෂණය කිරීමේ) පනත යටතේ ලියාපදිංචි රාජ්‍ය නොවන සංවිධානයක් ක්ෂුද්‍රමූල්‍ය කටයුතු සිදුකිරීමේ ලියාපදිංචි සහතිකයක් ලබාගැනීම සඳහා සුදුසුකම් ලබන අතර ඒ සම්බන්ධයෙන් වන ඉල්ලීම් ස්වෙච්ඡා සමාජ සේවා සංවිධාන රෙජිස්ටර්වරයාට යොමු කළ යුතුවේ.
මේ යටතේ වන වැරදි සම්බන්ධයෙන් මහේස්ත්‍රාත්වරයකු විසින් පවත්වනු ලබන ලඝු නඩු විභාගයකින් පසු රුපියල් මිලියනයකට නොවැඩි දඩයක් හෝ අවුරුදු එකකකට නොවැඩි බන්ධනාගාරගත කිරීමක් හෝ එම දඩය හා බන්ධනාගාරගත කිරීම යන දඩුවම් දෙකටම යටත් කළ හැකිය.

පාර්ලිමේන්තුවේ මුදල් පිළිබඳ කාරක සභාව විසින් අවසර ලබාදී ඇති ක්ෂුද්‍රමූල්‍ය සහ ණය නියාමන අධිකාරිය පනත් කෙටුම්පත අනුව එය ශ්‍රී ලංකා ක්ෂුද්‍රමූල්‍ය සහ ණය නියාමන අධිකාරිය පිහිටුවීම සඳහා විධිවිධාන සැලැස්වීම සඳහාද, මුදල් ණයට දීමේ ව්‍යාපාරය සහ ක්ෂුද්‍රමූල්‍ය ව්‍යාපාරය නියාමනය කිරීම සඳහාද, මුදල් ණයට දීමේ ව්‍යාපාරයේ සහ ක්ෂුද්‍රමූල්‍ය ව්‍යාපාරයේ සහ ක්ෂුද්‍රමූල්‍ය ව්‍යාපාරයේ ගනුදෙනුකරුවන්ට ආරක්ෂාව සැපයීම සඳහාද, 2016 අංක 6 දරන ක්ෂුද්‍රමූල්‍ය පනත ඉවත් කිරීම සඳහා සහ ඒ හා සම්බන්ධ හෝ ඊට ආනුෂංගික කරුණු සඳහා විධිවිධාන සැලැස්වීම පිණිස ද වූ පනත් කෙටුම්පතකි.
ඒ යටතේ ශ්‍රී ලංකා ක්ෂුද්‍රමූල්‍ය සහ ණය නියාමන අධිකාරිය නම් වූ ආයතනයක් පිහිටුවිය යුතු අතර මෙතෙක් ක්ෂුද්‍රමූල්‍ය ව්‍යාපාර අධීක්ෂණය කරනු ලැබූ ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව හා අනිකුත් නියාමන අකධිාරි සමඟ සම්බන්ධීකරණයක් පවත්වා ගනිමින් එම ක්ෂේත්‍රය නියාමනය කිරීම හා අධීක්ෂණය කිරීම සිදුකළ යුතුවේ.

මෙම පනත් කෙටුම්පතෙන් පවතින පනතේ ඇති නිදහස් කිරීම්වලට අමතරව ශ්‍රී ලංකාවේ ආණ්ඩුව, පළාත් සභාවක් හෝ පළාත් පාලන ආයතනයක්, ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව, කල්බදු මූල්‍යකරණ පනත යටතේ ලියාපදිංචි කරන ලද කල්බදු මූල්‍යකරණ ආයතනයක්, රක්ෂණ කර්මාන්තය විධිමත් කිරීමේ පනත යටතේ ලියාපදිංචි කරන ලද රක්ෂණ සමාගමක්, සම්බන්ධිත සමාගම්වලට මුදල් ණයට දෙන යම් සමාගමක්, ස්වකීය අධ්‍යක්ෂවරුන්, නිලධරයන් හෝ සේවා නියුක්තයන් වෙත ප්‍රදානය කරනු ලබන ප්‍රතිලාභයක් ලෙස එම තැනැත්තන්ට මුදල් ණයට දෙන යම් සමාගමක්, විදේශීය ආණ්ඩුවක් හෝ විදේශ්‍රීය ආණ්ඩුවක් වෙනුවෙන් ක්‍රියා කරන යම් නියෝජ්‍යාතනයක් හෝ ආයතනයක්, නැවත ගොඩනැගීම හා සංවර්ධනය සඳහා වූ අන්තර්ජාතික බැංකුව, අන්තර්ජාතික සංවර්ධන සංගමය, අන්තරජාතික මූල්‍ය සංස්ථාව, ආසියානු සංවර්ධන බැංකුව හෝ වෙනත් යම් බහුපාර්ශවීය ණය දෙන ආයතනයක් සහ ශ්‍රී ලංකා සුරැකුම්පත් සහ විනිමය කොමිෂන් සභාව යටතේ ලියාපදිංචි කරන ලද යම් කොටස් තරැව්කරුවකු සහ යම් නිශ්චිත අවස්ථාවක් සඳහා පමණක් යම් තැනැත්තකු විසින් වෙනත් යම් තැනැත්තකුට ණයට දෙන ලද මුදල් ප්‍රමාණයක් හා බැඳුම්කර, සෘණ පත්‍ර හෝ දෙමුහුන් ණය සාධන පත්‍ර ඇතුළුව යම් ණය සාධන පත්‍රයක් සඳහා දායක මුදල් ලෙස ගෙවනු ලබන මුදල් ප්‍රමාණයක් යන ඒවා නිදහස් කර ඇත.

ඒ අනුව පැහැදිලි තත්වය වන්නේ ඉහත සඳහන් නිදහස් කිරීම් ලබාදී නැති කුමන ආකාරයේ හෝ ආයතනයක් ක්ෂුද්‍රමූල්‍ය ණය ව්‍යාපාරයේ යෙදෙනවා නම් ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුවේ හෝ රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන පිළිබඳ ජාතික ලේකම් කාර්යාලය යටතේ ලියාපදිංචිය ලබාගෙන එම කටයුතුවල නිරත විය යුතු බවයි. එහෙත් අපගේ ජංගම දුරකතනවලට ලැබෙන කෙටි පණිවිඩ හා ෆේස්බුක් පිටුවල දක්නට ලැබෙන ක්ෂුද්‍රමූල්‍ය ආයතනවල දැන්වීම් අනුව ඒවා සියල්ලම හෝ ඉන් අතිබහුතරය නිසි ලියාපදිංචිය නොමැතිව එම කටයුතු සිදුකරන බව පෙනේ. ඒ සඳහා එම ආයතන බියක් නොදක්වන බවද පෙනේ.

රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන පිළිබඳ ජාතික ලේකම් කාර්යාලය යටතේ 2024 මාර්තු 01 දිනට ක්ෂුද්‍රමූල්‍ය කටයුතු සම්බන්ධයෙන් සංවිධාන 49ක් ලියාපදිංචි වී ඇති අතර ඒවායින් 08ක බලපත්‍ර අත්හිටුවා ඇත. තවත් 19ක් ලියාපදිංචිය අලුත් කර නැත. ඒ යටතේ සඳහන් කර ඇති දැනට ක්‍රියාත්මක වන ක්ෂුද්‍රමූල්‍ය ආයතන මෙසේය.

ගාල්ල දිස්ත්‍රික්කයේ ඌරගස්මංහන්දිය, මොරගල උතුර සේසත ඉකොනොමික්ස් ලයිව්වුඩ් ඇන්ඩ් ඇසෝෂියේෂන්,
මාතර දිස්ත්‍රික්කයේ වැලිගම, ප්‍රජා ශක්ති ඩිවලොප්මන්ට් ෆන්ඩ්, මාතර උයන්ගොඩවත්ත ඉන්ස්ටිටියුට් ෆෝ ඩිවලොප්මන්ට් ඔප් කොමියුනිටි ස්ත්‍රෙන්ස්, හම්බන්තොට දිස්ත්‍රික්කයේ වීරවිල, පන්නගමුව වුමන් ඉන්ටර්පයිස් ඩිවලොප්මන්ට් සර්විස් සෙන්ටර්,
අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කයේ රඹෑව සාවස්ත්‍රිපුර නවෝදා ප්‍රගති කොමියුනිටි බේස්ඩ් ඕගනයිසේෂන්, යාපනය පාර රඹෑව ප්‍රජාශක්ති පාටිසිපේටරි ඩිවලොප්මන්ට් ෆවුන්ඩේෂන්, තම්මැන්නාව, හුරිගස්වැව රජරට ගැමිශක්ති නිර්මාණ කවය, සාවස්ත්‍රිපුර අනුරාධපුර ප්‍රගති සේවා ෆවුන්ඩේෂන්, මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයේ නුවරඑළිය පාර මහර ගම්පොළ උඩපළාත් ප්‍රජාශක්ති ඩිවලොප්මන්ට් ෆවුන්ඩේෂන්, රඹුක්කන පාර ගලගෙදර ප්‍රජාශක්ති ෆවුන්ඩේෂන්, නුවර පාර ගම්පොළ ජයමග ප්‍රජා ඩිවලොප්මන්ට් ෆවුන්ඩේෂන්,
බදුල්ල දිස්ත්‍රික්කයේ කණුපැලැල්ල පාර බදුල්ල ෆියුචර් ඉන් අවර් හෑන්ඩ්ස් ඩිවලොප්මන්ට් ෆවුන්ඩේෂන්, රත්නපුර දිස්ත්‍රික්කයේ වැලිගෙපොළ බලන්ගොඩ ඒකබැද්ද ප්‍රජා ඩිවලොප්මන්ට් වුමන් ෆෙඩරේෂන්, කොළඹ දිස්ත්‍රික්කයේ ලක්ෂපතිය මොරටුව රන්ලිය ආර්තචාරය ප්‍රාජාමූල ඕගනයිසේෂන්, කොළඹ 03 එක්ලොෆ් ලංකා, රත්මලාන අර්ථවිද ඉන්ටර්මිඩිරි ලිමිටඩ්, කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ දඹුල්ල පාර ගොකරැල්ල ආසිරිමාන්ව ඩිවලොප්මන්ට් ෆවුන්ඩේෂන්, තබිලිපල එතනවත්ත ජනනන පාටිසිපේටරි ඩිවලොප්මන්ට් ෆවුන්ඩේෂන්, පන්ගොල්ල ඉබ්බාගමුව දිරිය ප්‍රාජශක්ති ඩිවලොප්මන්ට් ෆවුන්ඩේෂන්, දුම්රියපල පාර ගල්ගමුව සෝෂල් ඩිවලොප්මන්ට් ඇන්ඩ් රිසර්ච් ඉන්සිටියුට්ය.

ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකු වෙබ් අඩවියට අනුව 2025 මැයි 28 වන දිනට බලපත්‍රලාභී ක්ෂුද්‍රමූල්‍ය ආයතන ඇත්තේ 4ක් පමණය. ඒ අංක 44/3 තුන්වන මහල නාරාහෙන්පිට පාර නාවල පිහිටි බෙරෙන්ඩිනා මයික්‍රො ඉන්වෙස්ට්මන්ට්ස් ලිමිටඩ්, අංක 386 බී/1/1 පළමු මහල හයිලෙවල් පාර පන්නිපිටියේ පිහිටි ලක් ජය මයික්‍රො ෆිනෑන්ස් ලිමිටඩ්, අංක 47, මීගමුව පාර මීරිගම පිහිටි දුම්බර මයික්‍රෝ ක්‍රෙඩිට් ලිමිටඩ් හා අංක 374, හයිලෙවල් පාර ගංගොඩවිල නුගේගොඩ පිහිටි සෙජය මයික්‍රෝ ක්‍රෙඩිට් ලිමිටඩ් යන ආයතනයන්ය.

මෙම තොරතුරු අපට කියන්නේ කුමක්ද? ක්ෂුද්‍රමූල්‍ය ණය දෙන ආයතන සම්බන්ධයෙන් රටතුළ නිසි නියාමනයක් මේ වනවිට ක්‍රියාත්මක නොවන බව හා ඒ සම්බන්ධයෙන් දැනට බලය පවරා ඇති ආයතන ඔවුන්ගේ රාජකාරි වගකීම නිසි ආකාරයෙන් ඉටුනොකරමින් පවතින බවයි. ක්ෂුද්‍රමූල්‍ය ණය සම්බන්ධයෙන් අලුත් පනතක් ගෙනඒම මගින් හා ඒ යටතේ අධිකාරියක් ඇති කිරීම මගින් රටතුළ පවතින මෙම තත්වයට තිත තැබීමට හැකිවේද?