ශ්‍රී ලංකාවේ විශ්වවිද්‍යාල කොපමණ තිබුණත් පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලය ඒ අතරින් වඩාත් විශේෂයයි බොහෝ අය සිතති. පේරාදෙණියෙන් උපාධියක් ලබාගන්නට බැරිනම් අවම වශයෙන් වරක් එහි ගොස් අසිරිය විඳ ගැණීමට බොහෝ දෙනා කැමැත්තෙන් සිටිති. මහවැලි මිටියාවතේ අලංකාර හන්තාන කඳුවැටියට මායිම්ව පිහිටා ඇති පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලය කවි, ගී, නවකථා, චිත්‍රපට වැනි කලා නිර්මාණ රාශියක් බිහිවීමට හේතුව එහි අසිරිමත් පිහිටිම විය හැක. එහෙත් මේ උත්සාහය පේරාදෙණියේ අසිරිය ගැන කියන්නට නොව සොබාදහම සහ මිනිසුන් අතර මතුවෙමින් පවතින, තවමත් කරළියට පැමිණ නැති ගැටුමක් ගැන කථා කරන්නටය.

මිනිසුන් සහ සතුන් අතර ගැටුමට ඇත්තේ දිගු ඉතිහාසයකි. එය මානවයා බිහිවූ දින සිටම පැවැත එන්නක් ලෙස පැවසීමේ වරදක්ද නැත. කෘෂිකාර්මික සමාජයේ ඊට උදාහරණ ඕනැ තරම් තිබුණද ලංකාවේ ජනප්‍රියම මිනිසා සහ සතුන් අතර ගැටුම වන්නේ මිනිස් අලි ගැටුමය.
මධ්‍ය කඳුකරය කේන්ද්‍ර කරගෙන කලක සිට කරළියට එමින් තිබෙනා මිනිස් සහ කොටි ගැටීමද අවධානය යොමුකළ යුතු මට්ටමේ එකකි. එහෙත් මෙම ගැටුමේ මිනිසා සෘජු වින්දිතයෙකු බවට තවමත් පත්ව නැත. එහි සියලු හානි බැරවන්නේ කොටියාගේ ගිණුමටය. එහෙයින් ලංකාවේ මිනිස් අලි ගැටුමට ලැබෙනා ප්‍රමුඛතාව මතුවෙමින් තිබෙනා මිනිස් කොටි ගැටුමට හිමිව නැත.
එසේ තිබියදී රාජ්‍ය විශ්වවිද්‍යාලයක් වන පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලය ඉකුත් සතියේ කොටි පිළිබඳ බියකින් ඇළලී ගියේය. ඒ විශ්වවිද්‍යාල භූමියට රාත්‍රියේ කොටි පැමිණෙන බවට සාක්ෂි සහිතව තහවුරු වීම නිසාය. විශ්වවිද්‍යාල පරිපාලනය විසින් ඒ පිළිබඳව සිසුනට නිල වශයෙන් අනතුරු ඇඟවීමත් ඊට මාධ්‍ය ඔස්සේ පුළුල් ප්‍රචාරයක් හිමිවීමත් නිසා ‘කැම්පස් ආ කොටියා’ පරිසර ලෝලීනට ඉකුත් සතියේ හොඳ මාතෘකාවක් විය.

ලංකාවේ කොටි නැරඹීම සඳහා ලෝකයේ ප්‍රකට ස්ථානය වන්නේ යාල ජාතික උද්‍යානයයි. ඊට අමතරව විල්පත්තුව සහ වෙනත් අභයභූමි සහ වනෝද්‍යාන කීහිපයක කොටියා වාර්තා වේ. මේ අතරින් බහුතරයක් පිහිටා අත්තේ වියළි හෝ ශුෂ්ක කලාපයන්හිය. එහෙත් මෑතක සිට සමාජයේ දැඩි අවධානය දිනාගන්නේ හෝටන්තැන්න ප්‍රමුඛ මධ්‍ය කඳුකරයේ වාර්තාවන කොටින්ගේ ක්‍රියාකාරකම්ය. වනජීවී බලධාරීන් පවසන පරිදි ඊට හේතුව මධ්‍ය කඳුකරයේ කොටි ජීවත්වන කුඩා වනාන්තර බහුතරයක් තේ වතුවලට මායිම්ව පිහිටීම නිසා ඉන් නිතර නිතර ගම්වැදීමය. වනාන්තර තුළ කොටියාගේ ස්වාභාවික ආහාර දුලබ වීම කොටි ගම් වද්දන තවත් හේතුවකි.

ලංකාවේ කඳුකර වන වැස්ම වතු වගාව වෙනුවෙන් තුනීකිරීම ආරම්භ වූයේ ලංකාව බි්‍රතාන්‍ය කිරීටයට නතුව තිබූ අවධියේය. වතු වගාවට කඳුකර වනාන්තර බිලිවෙද්දී අලි ඇත්තු පහත රට තෙත් කලාපය ඔස්සේ වියළි සහ ශුෂ්ක කළාපයට පසු බැස්සෝය. එහෙත් කොටියා සියවස් දෙකකට පසු අදත් මිනිස් සමාජය හා ගැටෙමින් සිය කඳුකර වාස භූමියේ අයිතිය වෙනුවෙන් සටන් කරයි. පේරාදෙණිය සරසවි බිමට පසුගිය දා පැමිණ පොඩි පාඩුවක් කර නික්ම ගොස් අත්තේද එකී සටන්කාර පරපුරේ කොටියෙකි.

පේරාදෙණිය සරසවිය පිහිටා ඈත්තේ අතීතයේ මහකන්ද වත්ත නමින් හැඳින්වූ වතුයායේය. එය හන්තාන කඳුවැටියට මායිම්ව පිහිටා ඇති බැවින් වන සතුනට සරසවි බිම සහ හන්තාන වන අඩවිය වෙන්කර ගැනීමට නොහැක. පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ මහජන සම්බන්ධතා නිලධාරී මහේෂ් අබේවික්‍රම පවසනුයේද විශ්වවිද්‍යාල භූමියට කොටි පැමිණෙන්නේ හන්තාන රක්ෂිතය දෙසින් විය යුතු බවය.

“හන්තාන රක්ෂිතයේ ලෙපර්ඩ්ලා ඉන්නවා කියලා ආරංචිය තිබුණා. ඊට අමතරව අවට ගම්වල ඉන්න බල්ලෝ අරන් ගිහින් කියලා විටෙන් විට වාර්තා වුණා. විශ්වවිද්‍යාලයේ හිටපු බල්ලෝ කිහිප දෙනෙකුත් එහෙම අරන් ගිහින් බවට වාර්තා තිබුණා. ඒත් මෑතකදී පශු පීඨයේ හිටපු වහුපැටියෙක් මරාගෙන කාලා තිබුණා. ඒකෙන් තමා තහවුරු වන්නේ කොටි ගැවසෙනවා කියන එක” මහජන සම්බන්ධතා නිලධාරී මහේෂ් අබේවික්‍රම පවසන්නේය.

සැබැවින්ම ගම් වදිනා කොටි නිසා සුලබවම පීඩාවට ලක්වන්නේ ගම්වල බල්ලන් ය. කොටියා අතීතයේ සිටම බලු‍මසට ලොල් බව ගැමියෝ දනිති. ඔවුහු ‘කොටියාගේ පැණිමුල’ ලෙසින් බල්ලා හඳුන්වන්නේ ඒකය. පශු පීඨය අවට සිටි බල්ලන් කිහිප දෙනෙකු දඩයම් කිරීමෙන් පසු වසු පැටවෙකුට වගකියන්නට පෙළඹුණු කොටියා හන්තාන දෙසට පලායන්නට ඇතැයි සරසවි ප්‍රජාව විශ්වාස කරයි.

විශ්වවිද්‍යාල ගොවිපොළේ සතුන් රඳවා තබන්නේ බොහෝ ආරක්ෂා සහිතවය. එහෙයින් දඩයමේ යන කොටියෙකුට එහි ඇතුළුවීම එතරම් පහසු නොවේ. නමුත් කිරි ලබාගන්නා දෙනුන්ගෙන් කුඩා පැටවුන් රාත්‍රියේදී වෙන්කර තැබීම සාමාන්‍ය වශයෙන් සෑම ගොවිපොළකම සිදු වන දෙයකි. පේරාදෙණිය පශු පීඨයේද ඒ කටයුත්ත ඒ ආකාරයෙන්ම සිදුවන්නේය. එලෙස පැටවුන් වෙන්කර තබනා කොටසේ ආහාර ලබාදීමට ඇති කොටසේ ඇති සුළු ඉඩකින් රිංගා ගත් කොටියා එහි සිටි කුඩා ගව පැටවෙකු මරා කා ඇත්තේය.

මේ සිදුවීම බරපතළ ලෙස සලකන්නට විශ්වවිද්‍යාල පාලන අධිකාරිය කටයුතු කර අත්තේය. ඒ අනුව සරසවි බිමේ රාත්‍රියේ සහ අලුයම තනිව ඇවිද නොයනා ලෙස සිසුනට අවවාදාත්මක ලිපියක් නිකුත් කිරීමට උපකුලපති කාර්යාලය කටයුතු කර ඇත. එමෙන්ම කොටියෙකු දුටුවහොත් හැසිරිය යුතු ආකාරයද එම ලිපියේ සඳහන් කර ඇත්තේය. විශ්වවිද්‍යාල පාලන අධිකාරියට සරසවි ප්‍රජාව ගැන වගකීමක් ඇත. එහෙයින් ඒ අනතුරු ඇඟවීම නිවැරදිය.
මේ වැනි සිදුවීම්වලින් මහජනයා අනවශ්‍ය ලෙස කලබල විය යුතු නැතිමුත් විමසිලිමත්වීම වැදගත් බව පරිසරවේදීහු පවසති. මිනිසා යනු කොටියාගේ ස්වාභාවික සතුරෙක් හෝ ගොදුරක් නොවේ. අතීතයේ ඉන්දියාවේ සිටි බව පැවසෙන රුද්‍රප්‍රයාගයේ මිනී කන කොටියා මෙන්ම, මඩකළපු දුම්රිය මග ඉදිකළ සමයේ මිනිසුන් මරා කෑ බව පැවසෙන පූනානි කොටි නූතනයේ හමුවන්නේ සාහිත්‍ය ලෝකයේ පමණක් බව ඔවුහු පවසති.

ශ්‍රී ලංකාවේ කොටි පිළිබඳ දීර්ඝ කාලීනව කරුණු හදාරා ඇති ප්‍රාමාණිකාවක වන සබරගමු විශ්වවිද්‍යාලයේ මහාචාර්ය ඉනෝකා කුඩාවිදානගේ පවසනුයේ කඳුකර පළාත්වල සිටිනා කොටින් මේ ආකාරයෙන් නිතර මිනිස් ජනාවාස වෙත පැමිණීම වාර්තා වන බවත් හේතු කිහිපයක් නිසා එය සිදු විය හැකි බවත් ය.

“පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලයට කොටි පැමිණීම බොහෝ විට අහම්බයෙන් සිදුවූ දෙයක් වෙන්න පුළුවන්. කොටියා ආහාර සොයා සංචාරය කරනා අතරතුර විශ්වවිද්‍යාල භූමිය හරහා යන්න ආවා වෙන්න පුළුවන්. මොකද කොටි ජීවත්වන කැලෑ එළිකිරීම නිසා ඒ සතුන්ට අඛණ්ඩව වනාන්තර තුළින්ම යන්න බෑ. ජනවාස හරහා යන්න වෙනවා. එහෙම නැතිනම් වයසට ගිහින් හෝ වෙනයම් ශාරීරික දුබලතාවක් නිසා දඩයම් කරන්න බැරි සතෙක් පහසුවෙන් ගොදුරු කරගන්න පුළුවන් දඩයමක් සොයාගෙන එද්දී විශ්වවිද්‍යාලයේ ඉන්නා බල්ලන් වගේ සතුන් ඉලක්ක කරගෙන ආවා වෙන්න පුළුවන්. ඒ හැර කොටියා විශ්වවිද්‍යාල භූමියේ හෝ ඒ අවට මිනිස් ජනාවාස ආශ්‍රිතව දිගුකාලිනව ඉන්න කෙනෙක් නොවේ.” ඈ පවසන්නීය.

මෙවනි අවස්ථාවක අනුගමනය කළ හැකි ක්‍රම්වේදයන් මොනවාදැයි මහාචාර්ය ඉනෝකා කුඩාවිදානගේ මෙසේ අදහස් දක්වූවාය.
“කොටියා මිනිසුන්ට පහර දෙන්නේ නෑ. ඒත් ඕනෑම සතෙක් බිය වූ පසු තමන්ගේ ආරක්ෂාව සඳහා එවැනි පහර දීමකට පෙළඹෙන්න පුළුවන්. ඒ නිසා අප විමසිලිමත් විය යුතුයි. කොටි වැඩිපුර ගැවසෙන රාත්‍රියේ සහ අලුයම ගමන් අවම කිරීම, තනිව ගමන් නොකිරීම, ටෝච් එකක්වගේ එළියක් රැගෙන යාම වගේ පියවර අනුගමනය කිරීම මගින් අනතුරු අවම කර ගන්න පුළුවන්.”

මධ්‍ය කඳුකරයේ ජීවත්වන කොටි යාල හෝ විල්පත්තුවට සාපේක්ෂව භුක්ති විඳිනුයේ අඩු භූමි ප්‍රමාණයකි. එහෙයින් සංචාරයේදී මිනිස් ජනාවාස මුණගැසීම අනිවාර්ය වෙයි. එමෙන්ම සීමිත කැලෑ කුට්ටි කිහිපයකට සීමාවී සිටිනා නිසා කොටියාට සිය ආහාර සපයා ගැනීමද ගැටලුවක් බවට පත්ව ඇත. හාවා, වල් ඌරා, ගෝනා, ඕළු මුවා, මී මින්නා වැනි කොටියාගේ ප්‍රධාන ආහාර අද වන විට මිනිසාගේද ආහාර බවට පත්ව ඇත. එහෙයින් කොටියාට සිය වාසස්ථාන මෙන්ම ආහාර සඳහාද මිනිසුන් සමග තරග කරන්නට සිදුව ඇත. ස්වාභාවික පරිසරයේ ආහාර දුලබ වීම ගම්වල බල්ලන් සහ වසු පැටවුන් ආහාරයට ගැනීමට කොටි පෙළඹීමට ප්‍රධාන හේතුවකි.

මිනිසුන් කොටියාගෙන් උදුරාගෙන ඇත්තේ ආහාර සහ වාසභූමිය පමණක් නොවේ. සියවස් ගණනක් රැඳි ‘කොටියා’ යන නමද අවභාවිත කරන්නට අපි පුරුදුව ඇත්තෙමු. දැන් ලංකාවේ ජනමාධ්‍ය කොටියා හඳුන්වන්නේ දිවියා හෝ කඳුකර කොටියා නමිනි. මෙය මුළුමනින්ම වැරදි හැඳින්වීමකි. ඒ පිළිබඳව මහාචර්ය ඉනෝකා කුඩාවිදානගේ සිය අදහස් මෙසේ දැක්වූවාය.
“ලංකාවේ දිවියන් වර්ග දෙකක් ඉන්නවා. ඒ කොළ දිවියා (ඍමිඑහ-ිචදඑඑැා ජ්එ) සහ හඳුන් දිවියා (ත්‍සියසබට ජ්එ). කොටියා කියන්නෙ වෙනමම සත්ත්ව කොට්ඨාසයක්. ලංකාවේ කොටියා (ඡ්බඑයැර් ච්රාමි නදඑසහ්) කියන්නේ ලංකාවට ආවේණික උප විශේෂයක්. ලෝකයේ කොටි විශේෂ නමයක් ඉන්න බව කලකට පෙර විශ්වාස කළා. පසුව සිදුකළ ජාන විශ්ලේෂණ මගින් අමූර් කොටියා සහ උතුරු චීන කොටියාගේ ජානමය සමානකම් සනාථ වුණා. ඒ අනුව එම විශේෂ දෙකම දැන් සලකන්නේ අමූර් කොටි ලෙසයි. දැන් ලෝකේ ඉන්නේ කොටි විශේෂ අටයි. ඒ අමූර් කොටියා, ජාවා කොටියා, අප්‍රිකානු කොටියා, ඉන්දියානු කොටියා, ශ්‍රී ලංකා කොටියා, ඉන්දුනීසියානු කොටියා, පර්සියානු කොටියා, අරාබි කොටියා ලෙසයි. ඊට අමතරව කඳුකර කොටි කියා විශේෂයක් නෑ. කඳුකරයේ, වියලි කළාපයේ කොහේ හිටියත් ලංකාවේ ඉන්නේ ඡ්බඑයැර් ච්රාමි නදඑසහ් විතරයි.” ඇය පවසන්නීය.

කොටියා දිවියා බවට පත්වීම හුදෙකලා සිදුවීමක් නොවේ. ඊට බලපා ඇත්තේ දේශපාලන තීන්දුවකි. එල්.ටී.ටී.ඊ සංවිධානයේ සලකුණ ව්‍යාඝ්‍ර හිසය. ඉංග්‍රීසියෙන් ව්‍යාඝ්‍රයා හඳුන්වන්නේ ඔසටැර ලෙසිනි. එහෙත් ලංකාවේ සහ ලෝකයේ රටවල් ගණනාවක වාර්තාවන කොටියා ඉංග්‍රීසියෙන් හඳුන්වන්නේ ඛැදච්රා යන නමිනි. ඒ අනුව කොටියා සහ ව්‍යාඝ්‍රයා වෙනුවෙන් වෙන වෙනම සිංහල සහ ඉංග්‍රීසි නම් තිබෙනා බව පැහැදිලිය. එහෙත් ඛසඉැර්එසදබ ඔසටැරි දf ඕපසක ෑැක්ප නැතහොත් එල්ටීටීඊ යන්න අප සිංහලයට නගා ගත්තේ කොටි සංවිධානය යනුවෙනි. ඒ අනුව ව්‍යාඝ්‍ර සංවිධානය ලෙස නම්කළ යුතු එය කොටි සංවිධානය ලෙස හැඳින්වීම නිසා ලාංකික සමාජයට අපට ආවේණික උප විශේෂයක් වූ කොටියා පේන්නට බැරිව ගියේය. කොටියා දිවියා ලෙස වරදවා හැඳින්වීමේ ආරම්භය ඒකය.

එහෙත් දිවියා යන වචනයටද දිගු සංස්කෘතික පසුබිමක් තිබේ. මුවන් පැලැස්ස ගුවන් විදුලි නාට්‍යයේ ගමේ නිලමක්කාරයා කෝරළේ මහත්තයාය. නොපනත්කමක් කළ ගැමියෙකු ගැන කියනා විට ඔහු මුලින්ම කියන්නේ ඕකා දීයා කාපිය කියාය. ඒ කතාවේ දීයා කියන්නේ දිවියාටය. ආර්.එල්. ස්පිට්ල්ගේ සුදු වැද්දා කතාවේ එන ලංදේසි කොලු‍ ගැටයා හෑන්ස් වැන්දමීර්ය. ඔහුගේ වන මිතුරන් අතර කළු‍ කොටියෙක් වෙයි. සුදු වැද්දා නව කථාවේ දීයා ලෙස හඳුන්වන්නේ ඒ කළු කොටියාය. එහෙත් කොටියා කොටියා ලෙසින් ද ජන සාහිත්‍යයේ හමු නොවන්නේද නොවේ. වැස්සකට ගල්ලෙනකට ගිය ගැමියෙකුට එළිවන තුරු කොටියෙකුගේ හොරි කසන්නට වූ බවට ජන සාහිතයේ එන පුවත ඊට හොඳ නිදසුනකි.

අරුණ ලක්ෂ්මන් ප්‍රනාන්දු

බාල නිසා ඒකකයක් නිපදවීම යන ගල්අඟුරු ප්‍රමාණය වැඩියි
බලාගාරයේ කාර්යක්ෂමතාව අඩුවෙලා
පිටවන අළු ප්‍රමාණය දෙගුණයක් වෙලා
නැව්තොග 25ම ආවත් ගල් අඟුරු ඇතිවෙන්නේ ඔක්තෝබර් 2 දක්වා පමණයි

බාල ගල් අඟුරු සැපයූ බවට චෝදනාවට ලක්වී ඇති ට්‍රයිඩන්ට් චෙම්ෆාර් ලිමිටඩ් ආයතනය මේ දක්වා සපයා ඇති ගල් අඟුරු තොග 9ක් නිසා ලක්විජය ගල් අඟුරු බලාගාරයේ ක්‍රියාකාරිත්වයේ ඇති වූ ගැටලු, එහි සෘජු මූල්‍ය බලපෑම, ඇති විය හැකි පාරිසරික බලපෑම් හා බාධාවකින් තොරව විදුලි සැපයුම පවත්වාගෙන යාමේ අවදානම යන කරුණු පිළිබඳව ශ්‍රී ලංකා මහජන උපයෝගිතා කොමිෂන් සභාව විසින් සකස් කරන ලද වාර්තාව, පසුගියදා පාර්ලිමේන්තුවේ යටිතල පහසුකම් සහ උපායමාර්ගික සංවර්ධනය පිළිබඳ ආංශික අධීක්ෂණ කාරක සභාව වෙත ඉදිරිපත් කරන ලදි.

එම වාර්තාවට අනුව, මෙම බාල ගල් අඟුරු තොග නවය නිසා සිදුවී ඇති මූල්‍ය පාඩුව රුපියල් මිලියන 8,497කි.
මේ ශ්‍රී ලංකා මහජන උපගෙයා්ගිතා කොමිෂන් සභාව ඉදිරිපත් කළ වාර්තාවේ දළ පරිවර්තනයකි.

අරමුණ

මෙම වාර්තාවේ අරමුණ වන්නේ 2025 දෙසැම්බර් සිට 2026 පෙබරවාරි 25 දක්වා කාලය තුළ ට්‍රයිඩන්ට් චෙම්ෆාර් ලිමිටඩ් (වත්මන් සැපයුම්කරු) විසින් ලක්විජය බලාගාරය වෙත සපයන ලද ගල්අඟු‍රුවලට අදාළ ගැටලු‍ (ඇත්නම්) විශ්ලේෂණය කර හඳුනා ගැනීමයි. මෙම වාර්තාව 2026 පෙබරවාරි 12 දින පාර්ලිමේන්තුවේ යටිතල පහසුකම් සහ උපායමාර්ගික සංවර්ධනය පිළිබඳ ආංශික අධීක්ෂණ කාරක සභාවේ උපදෙස් මත සකස් කරන ලදි.

මෙම වාර්තාවේ, 2025 සැප්තැම්බර් – නොවැම්බර් කාලය තුළ ලක්විජය බලාගාරයට ගල්අඟු‍රු සැපයූ Trident Chemphar Limited සමාගම “පෙර සැපයුම්කරු” ලෙසත්, 2025 දෙසැම්බර් – 2026 මැයි කාලය තුළ ගල්අඟු‍රු සපයන  සමාගම “වත්මන් සැපයුම්කරු” ලෙසත් හඳුන්වනු ලැබේ.

නිරීක්ෂණ

1. වත්මන් ගල් අඟු‍රු සැපයුම්කරු විසින් සපයනු ලබන ගල් අඟු‍රු තොග භාවිත කරන අතරතුර ලක්විජය බලාගාරයේ විදුලිය උත්පාදන ලොග්වලින් ලබාගත් උපරිම උත්පාදන ධාරිතාවන්හි සාමාන්‍යය සලකා බැලූ විට, එම තොග භාවිත කරමින්, මෙම බලාගාරයට එහි පූර්ණ උත්පාදන ධාරිතාවෙන් නිෂ්පාදනය කළ නොහැකි බව නිරීක්ෂණය වේ.

2. මෙම කාලසීමාව තුළ වත්මන් සැපයුම්කරු විසින් ලබාදුන් ගල්අඟු‍රු තොග නවයම බලාගාරය සඳහා භාවිත කිරීමේදී, එහි සාමාන්‍ය ගල්අඟු‍රු පරිභෝජන අනුපාතය ඉහළ අගයක් ගන්නා බව නිරීක්ෂණය වේ.

(තාක්ෂණික කරුණු: සාමාන්‍ය ගල්අඟු‍රු පරිභෝජන අනුපාතය යනු නිශ්චිත විදුලි ඒකකයක් නිපදවීමට වැයවන ගල්අඟු‍රු ප්‍රමාණයයි. ඉහළ අගයක් ගැනීම යන්නෙහි අදහස වන්නේ ගල්අඟු‍රුවල ගුණාත්මකභාවය අඩු නිසා වැඩි ප්‍රමාණයක් පුළුස්සා දැමීමට සිදුවන බවයි – අවධාරණය, පරිවර්තක).

3. මෙම කාලසීමාව තුළ වත්මන් සැපයුම්කරු විසින් ලබාදුන් ගල්අඟු‍රු තොග 9, බලාගාරය සඳහා භාවිත කිරීමේදී, විශේෂිත ගල්අඟු‍රු පරිභෝජනය ඉහළ අගයක් ගන්නා බව නිරීක්ෂණය වේ.”
(තාක්ෂණික සටහන: මෙහි විශේෂිත ගල්අඟුරු පරිභෝජනය යන්නෙන් අදහස් වන්නේ විදුලි ඒකකයක් නිපදවීම සඳහා වැයවන ගල්අඟු‍රු ප්‍රමාණයයි. මෙය ඉහළ යාම යනු බලාගාරයේ කාර්යක්ෂමතාව අඩු වී ඇති බව හෝ ගල්අඟු‍රුවල ගුණාත්මකභාවය අඩු බව පෙන්වන ප්‍රධාන දර්ශකයකි – අවධාරණය, පරිවර්තක).

4. දළ කැලරි අගයන් සංසන්දනය කිරීම.

වත්මන් සැපයුම්කරුගේ ගල්අඟුරු භාවිතයෙන් බලාගාරය ක්‍රියාත්මක වන විට අපේක්ෂිත කාර්යක්ෂමතාව, පෙර සැපයුම්කරුගේ ගල්අඟුරු භාවිතයේදී ලබාගත් කාර්යක්ෂමතාවට සමාන වනු ඇතැයි උපකල්පනය කරන ලදි. එබැවින්, බලාගාරයේ ක්‍රියාකාරී දත්ත ඇසුරින් ගණනය කරන ලද ගල්අඟුරුවල කැලරි අගය, පටවන ලද වරායේ හෝ ගොඩබෑමේ වරායේ වාර්තාවල අගයන්ට වඩා ලක්විජය බලාගාරයේ රසායනාගාර පරීක්ෂණ වාර්තාවල අගයන්ට බෙහෙවින් සමීප බව නිරීක්ෂණය වේ.
( තාක්ෂණික සටහන: කැලරි අගය යනු ඉන්ධන ඒකකයක් සම්පූර්ණයෙන් දහනය කිරීමේදී පිටවන මුළු තාප ප්‍රමාණයයි. ගල්අඟු‍රුවල ගුණාත්මකභාවය මැන බැලීමේදී මෙය ප්‍රධාන දර්ශකයකි. එම අගය අඩු වූ විට, සමාන විදුලි ප්‍රමාණයක් නිපදවීමට වැඩි ගල්අඟු‍රු ප්‍රමාණයක් වැය කිරීමට සිදු වේ (එනම්, කලින් සඳහන් කළ විශේෂිත ගල්අඟුරු පරිභෝජන අගය ඉහළ යයි).

5. ලක්විජය බලාගාරයේ මධ්‍යම පාලන මෙහෙයුම් රෙගුලාසි:  හුමාලයේ උෂ්ණත්වය /සෙන්ටිග්‍රේඩ් අංශක 551 නොඉක්මවිය යුතු අතර, වසරක් තුළ මෙම සීමාව ඉක්මවා ක්‍රියාත්මක වූ සමුච්චිත කාලය පැය 400 නොඉක්මවිය යුතුය.

හුමාලයේ උෂ්ණත්වය / සෙන්ටිග්‍රේඩ් අංශක 565 ඉක්මවා ගොස් එය විනාඩි 15ක් පුරා පවතී නම්, ටර්බයිනය අතින්  ක්‍රියාවිරහිත කළ යුතුය. එවැනි සීමා ඉක්මවා යාම්වල මුළු වාර්ෂික කාලය පැය 80 නොඉක්මවිය යුතුය.

කෙසේ වෙතත්, ලක්විජය බලාගාරයේ උෂ්ණත්ව සටහන් අනුව, වත්මන් සැපයුම්කරු විසින් සපයන ලද ගල්අඟු‍රු භාවිතයෙන් ක්‍රියාත්මක වන විට, නියමිත හුමාල උෂ්ණත්ව සීමාවන් කිහිප වතාවක්ම ඉක්මවා ගොස් ඇති බව නිරීක්ෂණය විය.

6. ලක්විජය බලාගාරයේ දහන උෂ්ණත්වය අඩු කරන කපාටයේ විවෘත මට්ටම (%) පිළිබඳ දත්ත අනුව, (මෙම කපාටය මගින් අතිශයින් රත් වූ හුමාලය වෙත පාලනය කළ ජල ප්‍රමාණයක් එක් කිරීම මගින් හුමාලයේ උෂ්ණත්වය නියාමනය කර ආරක්ෂිත සීමාවන් තුළ පවත්වා ගනු ලබයි.) වත්මන් සැපයුම්කරු ලබා දුන් ගල්අඟු‍රු භාවිත කරන අවස්ථාවලදී, මෙම කපාටය කිහිප වතාවක්ම 100% ක් විවෘතව (සම්පූර්ණයෙන්ම විවෘතව) ක්‍රියා කර ඇති බව නිරීක්ෂණය විය.

එබැවින්, විවිධ පාලන ක්‍රම මගින් හුමාලයේ උෂ්ණත්වය තවදුරටත් අඩු කිරීමට උත්සාහ කර ඇති අතර, අවසාන පියවර ලෙස හුමාලය වාතයට මුදා හැරීම සිදු කර ඇත. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස බලාගාරයේ කාර්යක්ෂමතාව අඩු වේ. එක් අවස්ථාවකදී මෙලෙස හුමාලය පිට කිරීම නිසා විදුලි ජනන ධාරිතාව හදිසියේ පහත වැටුණු බව නිරීක්ෂණය විය.

7. පියාසර අළු පිටවීමේ දත්ත

වත්මන් සැපයුම්කරුගේ ගල්අඟු‍රු භාවිතයෙන් බලාගාරය ක්‍රියාත්මක වන විට සාමාන්‍ය පියාසර අළු  බැහැර කිරීම විදුලි ඒකකයකට දළ වශයෙන් කිලෝග්‍රෑම් 0.093 ක් බව නිරීක්ෂණය වී ඇත. පෙර සැපයුම්කරුගේ ගල්අඟු‍රු භාවිතයේදී එම අගය පැවතියේ කිලෝග්‍රෑම් 0.046 ක් ලෙසය. ඒ අනුව, වත්මන් සැපයුම්කරුගේ ගල්අඟු‍රු නිසා පියාසර අළු බැහැර කිරීමේ ප්‍රමාණය කිලෝග්‍රෑම් 0.047 කින් (102% කින්) ඉහළ ගොස් ඇත. තවද, මෙම පියාසර අළු බැහැර කිරීමේ දත්ත ලක්විජය බලාගාරයේ රසායනාගාර වාර්තා මත පදනම්ව ගණනය කරන ලද අගයන්ට ඉතා සමීප බව ද නිරීක්ෂණය විය.

‍8. 2026 පෙබරවාරි 09, පෙබරවාරි 10 සහ පෙබරවාරි 11 යන දිනවල භාවිත කරන ලද ගල්අඟු‍රුවල විමෝචන දත්ත  සංසන්දනය කිරීම.

වත්මන් සැපයුම්කරුගේ ගල්අඟුරු තොග පරිභෝජනයේදී කාබන් මොනොක්සයිඩ්, නයිට්‍රජන් ඔක්සයිඩ්, සල්ෆර් ඩයොක්සයිඩ්, දූවිලි අංශු විමෝචනය ඉහළ ගොස් ඇති බව නිරීක්ෂණය වේ. එසේ වුවද, බලාගාරය තවමත් පරිසර ආරක්ෂණ බලපත්‍රයේ සීමාවන් තුළ ක්‍රියාත්මක වේ.

පොදු වාර්තාවලට අනුව, මෙම දිනවලදී වත්මන් සැපයුම්කරුගේ ගල්අඟුරු භාවිතයේදී ඉහත විමෝචන අගයන්හි කැපී පෙනෙන වැඩිවීමක් නිරීක්ෂණය වී ඇත. මෙය ගල්අඟුරුවල ඇති අපද්‍රව්‍ය ප්‍රමාණය ඉහළ මට්ටමක පවතින බව පෙන්වන තවත් සාධකයකි.

(තාක්ෂණික සටහන: මෙම විමෝචන දත්ත මගින් ප්‍රධාන වශයෙන් වායුගෝලයට මුදාහරින පහත සඳහන් වායු සහ අංශු ප්‍රමාණයන් මනිනු ලබයි: කාබන් මොනොක්සයිඩ්, නයිට්‍රජන් ඔක්සයිඩ්, සල්ෆර් ඩයොක්සයිඩ්, දූවිලි අංශු.

දුම්කවුළු විමෝචනය ඉහළ යාම හේතුවෙන් අවට වායුගෝලයේ ගුණාත්මක  සාන්ද්‍රණයන් වැඩි විය හැකි වුවද, දැනට ලබාගත් දත්ත මාලාවට අනුව අවට වායුගෝලයේ මට්ටම්වල එවැනි අනුරූපී වැඩිවීමක් පෙන්නුම් නොකරයි. මෙයට හේතුව බොහෝදුරට ශ්‍රී ලංකාවේ මේ දිනවල පවතින ඊසානදිග මෝසම් දේශගුණික තත්ත්වය විය හැකිය. කෙසේ වෙතත්, දුම්කවුළු විමෝචනය තවදුරටත් ඉහළ ගියහොත් සහ මෝසම් සුළං රටාව වෙනස් වුවහොත්, අවට වායුගෝලයේ සාන්ද්‍රණයන් ඉහළ යාමේ විභව අවදානමක් පවතී.”

9. පරිසර ආරක්ෂණ බලපත්‍රයේ අංක 8 දරන කොන්දේසියට අනුව, විධිමත් ගල්අඟු‍රු ප්‍රතික්ෂේප කිරීමේ ප්‍රොටෝකෝලයක් වයඹ පළාත් මධ්‍යම පරිසර අධිකාරිය වෙත ඉදිරිපත් කර ක්‍රියාත්මක කළ යුතුය. ලක්විජය බලාගාරය විසින් ප්‍රොටෝකෝලයක් ඉදිරිපත් කර ඇති නමුත්, ගල්අඟු‍රු ප්‍රතික්ෂේප කළ යුතු නිශ්චිත අවස්ථාවන් එහි පැහැදිලිව දක්වා නොමැත.

තවද, 8 වන කොන්දේසියට අනුව, අවශ්‍ය සියලු‍ම ගුණාත්මක මිනුම් සම්පූර්ණ කර පිළිගැනීම සඳහා තහවුරු කරන තෙක් කිසිදු ගල්අඟු‍රු තොගයක් භාවිත නොකළ යුතුය. එබැවින්, අවශ්‍ය ගුණාත්මක තහවුරු කිරීම් නිම කිරීමට පෙර ගල්අඟු‍රු තොග සෘජුවම විදුලි උත්පාදනය සඳහා යොදා ගැනීම මගින් ෑඡඛ හි 8 වන කොන්දේසිය උල්ලංඝනය වීමේ අවදානමක් පවතී.

විශ්ලේෂණය

පූර්ව නිගමන: පෙර සැපයුම්කරුගෙන් ඉතිරිව ඇති ගල්අඟු‍රු තොගය 2026 මාර්තු 10 දක්වා ලක්විජය බලාගාරය ක්‍රියාත්මක කිරීමට ප්‍රමාණවත් වේ.

ඉහත සඳහන් නඩත්තු කාල සීමාවන් හැර, ලක්විජය බලාගාරයේ සියලු‍ම උත්පාදන ඒකක අඛණ්ඩව ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා පූර්ණ දායකත්වයෙන් පවතිනු ඇත.

1. වත්මන් වාරය සඳහා වන ගල්අඟු‍රු නැව්ගත කිරීමේ කාලසටහනට අනුව, පෙබරවාරි 26 දින සිට ගොඩබෑම ආරම්භ කළ වත්මන් සැපයුම්කරුගේ 10 වන නැව් තොගය, මුලින් සැලසුම් කර තිබුණේ 2026 පෙබරවාරි 06 දින බලාගාරයට ළඟා වීමටය. ඒ අනුව, නැව්ගත කිරීමේ කාලසටහනේ සති තුනක පමණ ප්‍රමාදයක් දක්නට ලැබේ. එබැවින්, ඉතිරි නැව් තොග 15 තවදුරටත් ප්‍රමාදයකින් තොරව පැමිණියහොත්, මැයි මැද වන විට සියලු‍ම නැව් තොග ගොඩබෑ හැකිය.
කෙසේ වෙතත්, ඉදිරි නැව් තොග 15 සඳහා ද පෙර පරිදිම ප්‍රමාදයන් සිදු වුවහොත්, මෙම වාරය තුළ නැව් තොග 2-3ක් ගොඩබෑමට නොහැකි වීමේ අවදානමක් පවතී.

2. වත්මන් සැපයුම්කරුගෙන් ලැබිය යුතු නැව් තොග 25ම මෙම වාරය තුළ (මැයි මැදට පෙර) ගොඩබෑමට හැකි වුවහොත්, පවතින ගල්අඟු‍රු තොගය 2026 ඔක්තෝබර් 02 දක්වා බලාගාරය ක්‍රියාත්මක කිරීමට ප්‍රමාණවත් වේ. නමුත් නැව් තොග 3ක් ගොඩබෑමට නොහැකි වුවහොත්, පවතින ගල්අඟු‍රු ප්‍රමාණවත් වන්නේ 2026 සැප්තැම්බර් 10 දක්වා පමණි. තවද, නැව් තොග 5ක් ගොඩබෑමට නොහැකි වුවහොත්, ගල්අඟු‍රු තොගය ප්‍රමාණවත් වන්නේ 2026 අගෝස්තු 27 දක්වා පමණි.

• නැව් තොග 25 ක් – 2026 ඔක්තෝබර් 02 දක්වා.
• නැව් තොග 22 ක් – 2026 සැප්තැම්බර් 11 දක්වා.
• නැව් තොග 20 ක් – 2026 අගෝස්තු 27 දක්වා.

3. එක් එක් ගල්අඟු‍රු නැව්ගත කිරීම සඳහා ගණනය කරන ලද ඇස්තමේන්තුගත මූල්‍ය අලාභය පහත පරිදි වේ. මෙම පිරිවැය ඇස්තමේන්තුවට, විශේෂිත ගල්අඟු‍රු පරිභෝජනය ඉහළ යාම හේතුවෙන් අවශ්‍ය වන අතිරේක ගල්අඟු‍රු සඳහා යන පිරිවැය සහ ධාරිතාව/ශක්ති ඌනතාව පියවා ගැනීම සඳහා අවශ්‍ය වන අතිරේක විදුලි බලය උත්පාදනය කිරීමේ පිරිවැය ඇතුළත් වේ.

(මෙහිදී අතිරේක විදුලිය කැලණිතිස්ස 2 බලාගාරයෙන් ඒකකයකට රුපියල් 65.04 ක අනුපාතයකින් ලබාගන්නා බව උපකල්පනය කර ඇත). වත්මන් සැපයුම්කරු සඳහා අදාළ වන දඩ මුදල් (ඡැබ්කඑහ) මෙම ගණනය කිරීමේදී සලකා බලා නොමැත.)

ඒ අනුව 1 වැනි නැව්ගත තොගය සඳහා ඇස්තමේන්තු කරන ලද මූල්‍ය අලාභය රුපියල් මිලියන 554කි. 2 වැනි තොගය සඳහා 362කි. 3 වැනි තොගය සඳහා 1,318කි. 4 වැනි තොගය සඳහා 471කි. 5 වැනි තොගය සඳහා 598කි. 6 වැනි තොගය සඳහා 1,182කි. 7 වැනි තොගය සඳහා 931කි. 8 වැනි තොගය සඳහා 1,588කි. 9 වැනි තොගය සඳහා 1,493කි.

ඒ අනුව ගල්අඟුරු නැව්තොග 9ක් සඳහා ඇස්තමේන්තුගත මුළු අලාභය රුපියල් මිලියන 8,497කි.
4. අඛණ්ඩ විදුලි සැපයුම පවත්වාගෙන යාමේ අවදානම:

මෙම අවදානම විශ්ලේෂණය කරන ලද්දේ ලංකා විදුලිබල මණ්ඩලය විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද 2026 පෙබරවාරි වාර්තාවේ දැක්වෙන උපරිම විදුලි ඉල්ලු‍ම පිළිබඳ පුරෝකථනයන් පදනම් කරගනිමිනි.

එහිදී රාත්‍රී උපරිම ඉල්ලු‍ම සපුරාලීම සඳහා ජල විදුලි බලාගාරවලට මෙගාවොට් 1300ක් දක්වා දායක විය හැකි බවත්, ධාරිතා හිඟය හේතුවෙන් (එක් ඒකකයකින් මෙගාවොට් 40 බැගින් ජනන ධාරිතාව අඩු වේ යැයි උපකල්පනය කරමින්) ලක්විජය බලාගාරයට දායක විය හැක්කේ මෙගාවොට් 690ක් දක්වා පමණක් බවත් උපකල්පනය කරන ලදි. විශ්ලේෂණය සඳහා ලංවිම කාලසටහනට අනුව පහත සැලසුම් සහගත නඩත්තු කටයුතු ද සැලකිල්ලට ගන්නා ලදි

අ) ලක්විජය බලාගාරයේ 1 වන ඒකකය ජූනි මාසයේදී දින 25ක නඩත්තු කාලසීමාවකට යටත් කිරීමට නියමිතය.
ආ) ලක්විජය බලාගාරයේ 2 වන ඒකකය ජූලි මාසයේදී දින 25ක නඩත්තු කාලසීමාවකට යටත් කිරීමට නියමිතය.
ඇ) වෙස්ට්කෝස්ට් බලාගාරය (270 මෙගාවොට්) අප්‍රේල් මාසයේදී දින 10ක නඩත්තු කාලසීමාවකට යටත් කිරීමට නියමිතය.
ඈ) කැලණිතිස්ස 2 බලාගාරය (150 මෙවො) මැයි, ජූනි සහ ජූලි මාසවලදී නඩත්තු කටයුතු සඳහා නියමිතව ඇත.

ඒ අනුව:

ඉ) සාමාන්‍ය තත්ත්වයන් යටතේ, විදුලි ඉල්ලු‍ම පිළිවෙළින් මෙගාවොට් 3030, 3070 සහ 3000 දක්වා ළඟා වුවහොත් අප්‍රේල්, ජූනි සහ ජූලි මාසවලදී ජනන ධාරිතාවේ හිඟයක් ඇති වීමේ අවදානමක් පවතී. (2026 වසරේ මෙතෙක් වාර්තා වූ උපරිම රාත්‍රී ඉල්ලු‍ම 2026 පෙබරවාරි 25 දින වාර්තා වූ මෙගාවොට් 2949 කි).

ඊ) තවද, පවතින ඒකක/බලාගාර අතුරින් එක් ගල්අඟු‍රු ඒකකයක් හෝ එක් ප්‍රධාන බලාගාරයක් අක්‍රිය වුවහොත්, විශේෂයෙන් අප්‍රේල්, ජූනි සහ ජූලි මාසවල රාත්‍රී උපරිම ඉල්ලු‍ම සපුරාලීම සඳහා ජනන ධාරිතාව මදිවීමේ දැඩි අවදානමක් පවතී.

එමෙන්ම, බලාගාරය ස්ථාවරව සහ ආරක්ෂිතව පවත්වාගෙන යාම සඳහා ලක්විජය බලාගාරයේ ජනන ධාරිතාව තවදුරටත් අඩු කිරීමට සිදු වුවහොත්, මෙම ජනන ධාරිතා හිඟයේ අවදානම තවදුරටත් ඉහළ යනු ඇත.
5. නිරීක්ෂණය වූ පරිදි, ගල්අඟු‍රුවල ඇති අධික අළු ප්‍රමාණය සහ හුමාල උෂ්ණත්ව සීමාවන් ඉක්මවා යාම හේතුවෙන් බොයිලේරු පද්ධතියේ උපකරණ අධික ලෙස ඛාදනය වීමට  සහ අධික ලෙස රත් වීමට ඉඩ ඇත.

අරුණ ජයවර්ධන

• 1 0.0% 14.0% 1.000 120.00
• 2 0.0% 24.0% 0.884 106.05
• 3 0.0% 26.0% 0. 860 103.26
• 4 1.0% 14.0% 0.990 118.80
• 5 1.0% 24.0% 0.875 104.99
• 6 1.0% 26.0% 0.852 102.22