කොළඹ ආනන්ද විද්යාලය මෙන්ම නාලන්ද විද්යාලයද බිහිවුණේ බෞද්ධ පුනර්ජීවන ව්යාපාරය පැවති සමයේදීය. එම පාසල් බිහිවුණේ බෞද්ධ පාසල් ලෙසය. මද්රාසා නම් මුස්ලිම් ආගමික පාසල් වසා දමන්නට ඕනෑ බව කියමින් කෑගසන බෞද්ධයන්, මේ පාසල් බෞද්ධයන්ට පමණක් සීමා කරමින් අනෙක් ජනවර්ගවලට දොරටු වසා දමා පවත්වාගෙන බෞද්ධ පාසල් ලෙස යනවා නම් එය කනගාටුවට කාරණාවකි.
එම පාසල් 1960දී රජයට පවරාගැනීම සිදුවිය. ඒ, 1960 අංක 05 දරන උපකෘත පාඨශාලා සහ අභ්යාස විද්යාල (විශේෂ විධිවිධාන* පනත මගින් සහ 1961 අංක 08 දරන උපකෘත පාඨශාලා හා අභ්යාස විද්යාල (අතිරේක විධිවිධාන* පනත යන පනත්වලින්ය. එම පනත් අනුව පාසල් පවරාගන්නා අවස්ථාවේ පාසල්වල පැවති සිසුන්ගේ ආගමික අනුපාතය පවත්වාගෙන යෑමට අවසර ලැබී තිබේ.
මේ පාසල් බෞද්ධ පාසල් ලෙස බිහිවුණේ 19 වැනි සියවසේදීය. වසර සීයකටත් කලින්ය. උක්ත පනත් දෙක වසර 70ක් පැරණිය. මේ සියල්ල නූතන ලෝකයට ගැළපෙන ලෙස වෙනස් විය යුතුය. ඒ ක්රමය පැරණි, ගෝත්රික ක්රමයකි.
ඒ පාසල් බිහිවෙද්දී බි්රතාන්ය යටත්විජිතවාදය ලංකාවේ පැවති අතර, කතෝලික මිෂනාරි පාසල් රැුසක් ලංකාවේ තිබුණි. එකල බෞද්ධ පාසල් බිහිවූ සන්දර්භය එයයි. ඇත්තෙන්ම එම යුගයේ සිට අදටත් පැවත එන බෞද්ධ, ක්රිස්තියානි, හින්දු හා මුස්ලිම් පාසල් රැුසක් අදටත් පවතී.
පසුගිය සතියේදී මෙලෙස ජාතීන් ලෙස බෙදන්නට උත්සාහ කිරීම නිසා ඉතාම අමිහිරි අත්දැකීමකට මුහුණදීමට මාපිය යුවළකට හා දරුවෙකුට සිදුවී තිබුණි.
මවකගේ අත්දැකීමක්
තමන්ගේ දරුවා ශිෂ්යත්වයෙන් ඉහළ ලකුණු ලබා නාලන්ද විද්යාලයට සුදුසුකම් ලැබීමෙන් පසු රණවක ආරච්චිගේ ශ්රියාණි නම් මවට මුහුණදීමට සිදුව ඇති අත්දැකීම මෙසේය.
‘මගේ පුතා ප්රාථමික පාසලකට මුලින්ම ගියේ. ශිෂ්යත්වයෙන් පුතා 179 ක් ලබාගත්තා. කොළඔ දිස්ත්රික්කයේ ශිෂ්යත්ව කඩඉම් ලකුණු වෙලා තිබුණේ 159ක්.
පසුගිය අවුරුද්දේ දෙසැම්බර් මාසයේ ශිෂ්යත්වයෙන් පාසල්වලට ඇතුළත් කරගැනීමේ කඩඉම් ලකුණු නිකුත් වුණා. කොළඔ නාලන්ද විද්යාලයට ඇතුළත් කරන්න කඩඉම් ලකුණු විදියට සඳහන් වෙලා තිබුණේ ලකුණු 179ක්. නාලන්ද විද්යාලයට යන්න සුදුසුකම් තිබුණු නිසා පුතා කැමති වුණා නාලන්ද විද්යාලයට යන්න. අපි විද්යාලයට ඇතුළත් කරන්න සියලූ දේවල් භාර දුන්නාට පස්සේ අපිට 2020 ජනවාරි 03 වෙනිදා ලිපියක් ආවා.
ඒ ලිපියේ ලියලා තිබුණේ පුතා නාලන්ද විද්යාලයට ඇතුළත් වෙන්න සුදුසුකම් ලබලා තියෙනවා. ඒ නිසා සියලූම ලියකියවිලි අරගෙන ජනවාරි 14 වෙනිදා දරුවා පාසලට ඇතුළත් කිරිමේ දෙමාපිය රැුස්වීමට සහභාගි වෙන්න කියලා. ලියාපදිංචි කිරීම් උදේ ට නාලන්දා විද්යාලයේ ශ්රවණාගාරයේ සිදු කෙරෙනවා, ඒ නිසා අනිවාර්යයෙන් දරුවාවත් අරගෙන එන්න කියලා ලියුමේ සදහන් කරලා තිබුණා.
අපි ජනවාරි 14 වෙනිදා උදේ 9 වෙනකොට පාසලට ගියා. අපි පුතාට පාසල් නිල ඇඳුම් පවා මිලදී ගත්තා. එදා අපි ශ්රවණාගාරයේ ඉඳගෙන ඉන්නකොට නිලධාරිනියක් ඇවිත් කිව්වා බුද්ධාගමේ නොවන අය ඉන්නවා නම් ඇවිත් දැනුම් දෙන්න කියලා.
මගේ මහත්තයා හින්දු ආගමිකයෙක්. නමුත් අපි කසාඳ බැඳපු දවසේ ඉඳලා මහත්තයා බෞද්ධ ආගම තමයි ඇදහුවේ. නමුත් පුතාගේ උප්පැන්න සහතිකයේ තිබුනේ පියා හින්දු කියලා. ඉන්පස්සේ මම නැගිටලා ගිහින් අදාල නිලධාරිනියට කිව්වා මගේ මහත්මයා හින්දු කෙනෙක් කියලා. ඉන්පස්සේ එයාලා මට දැනුම් දුන්නා අධ්යාපන අමාත්යාංශයේ පාසල් කටයුතු අංශයේ කමනි කියලා මිස් කෙනෙක් ඇති, ඒ මිස්ව ගිහින් හම්බවෙන්න කියලා. ඉන්පස්සේ මම පාසලෙන් පිටවෙලා පාසල් කටයුතු අංශයේ කමනි මිස්ව හම්බ වුණා. ඒ මිස් මට කිව්වේ ළමයාගේ තාත්තා හින්දු නිසා ඒ පාසලට ඇතුළත් කරන්න බැහැ. ඒ පාසලට ගන්නේ බෞද්ධ ළමයි විතරයි කියලා.
ඇය කීවේ පුතාව ඞී.එස්. සේනානායක විද්යාලයට ඇතුළත් කරන්න පුළුවන්, ඒ පාසලේ ආගම් පිළිබඳව සොයන්නේ නැහැ කියලා. මම ඇගේ කීම ප්රතික්ෂේප කළා. මට වුවමනා වුණේ මගේ දරුවා සුදුසුකම් ලබපු පාසලට ඒ ළමයාව ඇතුළත් කරන්න. මගේ පුතා පුදුම ආසාවකින් හිටියේ නාලන්ද විද්යාලයට යන්න. දරුවා මානසිකට වැටුණා ඒ පාසලට යන්න බැහැ කීවාම.
පුතාගේ සිද්ධිය මාධ්යවල පළ වුණාට පස්සේ අධ්යාපන අමාත්යවරයායි, අධ්යාපන ලේකම්වරයායි පෙබරවාරි 03 වෙනිදා අපිව අධ්යාපන අමාත්යාංශයට කැඳවලා අපිත් එක්ක සාකච්ඡුා කළා. ඩලස් අලහප්පෙරුම ඇමතිතුමායි, අධ්යාපන අමාත්යාංශයේ ලේකම්තුමායි අපිට අසාධරණයක් සිද්ධවෙලා තියෙනවා කියලා පිළිගත්තා. ඔවුන් ඒ අවස්ථාවේදී නාලන්ද විද්යාලයේ විදුහල්පතිතුමාට ¥රකථන ඇමතුමක් දීලා කිව්වා මගේ පුතාට සුදුසුකම් තියෙන නිසා වහාම පාසලට ඇතුළත් කරගන්න කියලා. ඉන් පස්සේ අපි එදාම දවල් 1ට විතර නාලන්ද විද්යාලයට ගියා. ඒ වෙලාවේ ගේට්ටුව වහලා තිබුණේ. ඉන්පස්සේ නියෝජ්ය විදුහල්පතිතුමා ඇවිත් අපිත් එක්ක කතා කළා. නියෝජ්ය විදුහල්පතිතුමා අපිට කිව්වා තාත්තාගේ ඉස්කෝලේ අස්වීමේ සහතිකයත් අරගෙන බදාදා උදේ නවයට පාසලට එන්න කියලා.
අපි පෙබරවාරි 5 වෙනිදා තාත්තාගේ අස්වීමේ සහතිකය අරගෙන නැවත පාසලට ගියා. ඒ ගිය අවස්ථාවේ විදුහල්පතිතුමා එක්ක කතා කළා. විදුහල්පතිතුමා අපිට කිව්වා දරුවාව පාසලට ඇතුළත් කරගන්න පුළුවන්. නමුත් ඊට කලින් දිවුරුම් ප්රකාශ දෙකක් ලබා දෙන්න කියලා. එක දිවුරුම් සහතිකයක් මට දෙන්න කිව්වා. මම සිංහල බෞද්ධ කෙනෙක්, මගේ පුතාත් සිංහල බෞද්ධ බවත් එයට ඇතුළත් කරන්නැයි කීවා. ඊට අමතරව ජනවාරි 14 වෙනිදා මම පළමු වරට පාසලට ආ වෙලාවේ වැරදීමකින් පුතා මොන ආගමේද කියලා අහපු අයදුම්පත්රයක හින්දු කියලා ලියලා තිබුණු බවත් එසේ ලීවේ මා අතින් සිදුවූ වැරදීමකින් බවත් එහි සඳහන් කරන්නැයි කීවා. අනෙක් දිවුරුම් පෙත්සම ලියන්න කිව්වේ තාත්තාට. ඒකේත් ලියන්න කිව්වා පුතා සිංහල බෞද්ධ කෙනෙක් කියලා.
අපි දිවුරුම් ප්රකාශ දෙන්නම් කියලා පොරොන්දු වෙලා ගෙදර ආවා. ඉන්පස්සේ පාසලෙන් කියලා නැවත කෙනෙක් කතා කළා. එයා ඇහුවා හෙට උදේ ළමයාව අරගෙන එනවාද කියලා. මම ඔව් කියලා පිළිතුරු දුන්නා. ඉන්පස්සේ කතා කරපු කෙනා කිව්වා දිව්රුම් ප්රකාශ වුවමනා නැහැ කියලා. නමුත් මම දිව්රුම් ප්රකාශ දෙකක් ලිව්වා. දරුවා පොඩි කාලේ ඉඳලා බෞද්ධ ආගම ඉගෙන ගත්ත නිසාත්, බෞද්ධ ආගම ඇදැහුව නිසාත් පුතා බෞද්ධ කියලා දිව්රුම් ප්රකාශයේ ඇතුළත් කළා. නමුත් මම මගේ අතින් වැරැුද්දක් වෙලා ෆෝම් එක පිරෙව්වේ කියලා ලිව්වේ නැහැ. මොකද මගේ අතින් කිසිම වැරැුද්දක් වුණේ නැති නිසා.‘
අමාත්යාංශය
ඉහත කී සිදුවීම ගැන අධ්යාපන අමාත්යාංශයේ පාසල් කටයුතු අංශයේ කමනි අල්විස් නම් නිලධාරිනියගෙන් අපි කරුණු විමසුවෙමු. ඇය අප විමසූ ප්රශ්නවලට වැඩිදුර අදහස් දැක්වීම ප්රතික්ෂේප කරමින් සංක්ෂිප්ත අදහසක් ලෙස ඇය මෙසේ ප්රකාශ කළාය. ‘මේ සිද්ධිය සම්බන්ධයෙන් අපි පාසල් කටයුතු අංශයේ අතිරේක ලේකම්තුමාට දැනුම් දීලා තියෙන්නේ. එතුමා ඉදිරියේදී ක්රියාමාර්ගයක් ගනියි.‘
ඒ අනුව අපි අධ්යාපන අමාත්යාංශයේ පාසල් කටයුතු පිළිබඳ අතිරේක ලේකම් ආර්.එම්.එම්. රත්නායකගෙන් කරුණු විමසුවෙමු. ඔහු මෙසේ කීය.
‘බෞද්ධ පාසල් සහ කතෝලික පාසල්වල යම් කිසි අනුපාතයකට අනුව අනෙක් ආගම්වල සිසුන් ගැනීම් කරනවා. අධ්යාපන අමාත්යාංශය ඒ අනුපාතය වැඩි කිරීම හෝ අඩු කිරීම සම්බන්ධයෙන් කිසිම විදියකින් මැදිහත්වීමක් කරන්නේ නැහැ. සාමාන්යයෙන් එය සිදුවෙන්නේ ශිෂ්යත්වයේ පාසල් කඩඉම් ලකුණු ප්රකාශ කළාට පස්සේ. පාසල් කඩඉම් ලකුණුවලට අදාළ පාසල්වලින් මුලින්ම සිසුන්ගේ සම්මුඛ පරීක්ෂණයක් කරනවා. ඒ සම්මුඛ පරික්ෂණයේදී ආගම කුමක්ද කියා අහනවා. ඒ සම්මුඛ පරික්ෂණවලින් ලකුණු තියෙන සිසුන් වෙනත් ආගමක කියලා තහවුරු වුණොත් පාසල්වලින් ඒ සිසුන්ව ප්රතික්ෂේප කරනවා. ඉන්පස්සේ නැවත පාසල්වලින් අධ්යාපන අමාත්යාංශයේ පාසල් කටයුතු අංශයට දැනුම් දෙනවා. අපි ඒ ශිෂ්යයන්ගේ දෙමාපියන් ගෙන්වලා සිසුන් සම්මුඛ පරීක්ෂණවලට ගිය පාසලෙන් ඔවුන් ප්රතික්ෂේප වුණ බව දැනුම් දෙනවා. ඒ සිසුන් ජනවාර්ගික අනුපාතයන් නැති පාසල්වලට යන්න කැමතියිද අහනවා. එහෙම කැමතියි නම් අපි ඒ පාසල්වලට මේ ශිෂ්යයන් ඇතුළත් කරනවා. මේ සිද්ධියේදීත් වුණේ මේ විධියට. අපි මේ ශිෂ්යයාගේ දෙමාපියන් ගෙන්වලා අනුපාතයන් නොමැතිව සිසුන් පාසලට බඳවා ගන්න ඞී.එස්. සේනානායක විද්යාලයට දරුවාව ඇතුළත් කරලා දෙන්නම් කිව්වා. නමුත් මව කැමති වුණේ නැහැ.‘
ඔහුගේ ප්රකාශය අනුව මෙම පාසල්වලට ශිෂ්යත්වයෙන් සිසුන් බඳවාගැනීමේ ක්රියාවලිය සම්පූර්ණයෙන් ගැටලූ සහගතය. කඩඉම් ලකුණු ප්රකාශයට පත්වීමෙන් පසුව, සිසුන් තමන් කැමති පාසල් ඉල්ලා සිටීමෙනුත් පසුව එක් පාසලකට සිසුවෙක් සුදුසුකම් ලබයි. එලෙස සුදුසුකම් ලැබීමෙන් පසුව සාමාන්යයෙන් එම සිසුන් තමන් පෙර ඉගෙනගත් පාසලට ගොස් තමන් අලූතින් යන පාසල පිළිබඳව මිතුරන්ට දැනුම් දෙයි. ඥාතීන්ට නව පාසල ගැන දැනුම් දෙයි. නිල ඇඳුම් මස්සවාගනියි. ඒ සියල්ලෙන් පසුව ප්රබෝධයෙන් සිත පුරවාගෙන නව පාසලට ඇතුළුවෙන්නට යන සිසුවාට, තමන්ගේ ජනවර්ගය නිසා පාසලෙන් තමන් ප්රතික්ෂේප කරන බව දැනගන්නට ලැබීම කෙතරම් වේදනාවක්ද?
කොළඹ ඞී.එස්. සේනානායක විදුහල, මෙලෙස ආනන්ද හා නාලන්ද විද්යාලවලින් ප්රතික්ෂේප වන සිසුන් නිතර ඇතුළත් වන පාසලකි. එම විද්යාලයේ අධ්යාපනය ලැබූ කිහිපදෙනෙකුම ප්රකාශ කළේ සෑම වසරකම එවැනි සිසුන් ඞීඑස් සේනානායක විද්යාලයට ඇතුළත් වන බවය. සිංහල, දෙමළ හා ඉංග්රීසි භාෂා මාධ්ය තුනෙන්ම ඞී.එස්. සේනානායක විද්යාලයේ ඉගැන්වීම් සිදුකරයි. ඞී.එස්. සේනානායක විද්යාලය එම සිසුන්ට අවැසි සියලූ පහසුකම්වලින් සමන්විත පාසලක් බව ඇත්තය. එහෙත් ගැටලූව වන්නේ එම සිසුන් වෙනත් පාසලකට ඇතුළුවීමට සූදානම්ව, ඒ ගැන බලාපොරොත්තුවෙන් සිටියදී බලහත්කාරයෙන් මෙන් එම පාසලට ඇද දැමීමය. එය එම දරුවන් මානසික වශයෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම ඇද වැට්ටීමකි.
අනෙක් අතට මෙවැනි සිදුවීම්වලින් මෙම පාසල් අත්පත් කරගෙන සිටින බලය කෙතරම්ද යන්න සිතාගත හැකිය. ශිෂ්යත්ව කඩඉම් ලකුණු ප්රකාශයට පත්කරද්දී, පළමු වසරේ සිසුන් බඳවාගැනීමට අදාළ නීතිරීති එයට ගැළපෙන්නේ නැත. කඩඉම් ලකුණු ප්රකාශ කරද්දී ගැහැනු, පිරිමි හා මිශ්ර පාසල් ලෙස ලැයිස්තු නිකුත් වෙයි. ආගම් වශයෙන් පාසල් බෙදමින් කඩඉම් ලකුණු නිකුත් වෙන්නේ නැත. ඒ අනුව යම් සිසුවෙකු කඩඉම් ලකුණු ඉක්මවමින් පාසලට සුදුසුකම් ලබා සිටියදී, ඔහුට එම පාසලට ඇතුළත්වීමේ අයිතියක් ලැබෙයි. ඒ සිසුවා පාසලට ගිය පසු ආගම මත එළවා දැමීම අශිෂ්ට ක්රියාවකි. කිසිදු ගැටලූවක් නැතිව ආඩම්බරයෙන් එම පාසල්, එම අශිෂ්ට ක්රියාව කරමින් සිටීම කනගාටුවට කාරණාවකි.
මේක අසාධාරණයි
අධ්යාපන අමාත්යාංශයේ ලේකම් එන්.එච්.එම්. චිත්රානන්ද
අධ්යාපන අමාත්යවරයායි, මමයි ඒ දෙමාපියන්ව සහ ළමයාව ගෙන්වලා විස්තර කතා කළා. අපි පාසලේ විදුහල්පතිවරයාට ඒ ළමයාව පාසලට ඇතුළත් කරගන්න කියලා නියෝග කළා. ශිෂ්යත්වයෙන් පාසල් කඩඉම් ලකුණු ප්රකාශ කරලා ඒ ළමයා කඩඉම් ලකුණුවලින් නාලන්දා විද්යාලයට ඇතුළත් වෙන්න සුදුසුකම් සපුරලා තිබුණේ. මේක අසාධාරණයි. ඒ නිසා ඇමතිතුමායි, මමයි මේ සිද්ධිය හෙළා දකිනවා. මේ සිද්ධිය වැරදි නිසා අපි ඒක හරිගැස්සුවා. මේ වගේ තව සිද්ධි තියෙනවා නම් වහාම අපිට දැනුම් දෙන්න. අපි ඒ ගැන හොයලා බලලා කටයුතු කරන්නම්.
අධ්යාපන ක්රමය නවීන කරන්න වුවමනායි
ලංකා ගුරු සංගමයේ ලේකම් ජෝසප් ස්ටාලින්
ආගමික පාසල් වෙන් කරලා පවත්වාගෙන යන්නේ නැතිව සියලූම ආගම්වල අය එකට දාලා පාසල් පද්ධතියක් ආරම්භ කළ යුතුයි කියලා රටේ ප්රධාන පාලකයන් සහ පුරවැසියන් කියනවා. එහෙත් එහෙම කියන ගමන් ආගමික පාසල් ක්රමයක් නඩත්තු කරගෙන යනවා. මේක ප්රධාන වශයෙන් කතෝලික සහ බෞද්ධ කියන දෙපාර්ශ්වය කරගෙන යන දෙයක්. කතෝලික අය එහි ප්රධාන තැනක් ගන්නවා. රජයට පවරා ගත් කතෝලික පාසල්වලට බරපතළ විදියට ආගමික සංස්ථාවෙන් අත පොවනවා. කතෝලික පාසල්වලට විදුහල්පතිවරුන් දාන්න නිර්දේශ කරන්නේ කතෝලික සභාවෙන්.
නාලන්ද විද්යාලයේ සිදුවීම හරිම ඛේදජනකයි. ළමයාගේ උප්පැන්න සහතිකයේ, ළමයාගේ ආගම කුමක්ද කියලා අහන එකම නූතන අධ්යාපනය ක්රමයට ගැළපෙන්නේ නැහැ. මේ සිද්ධියට මුහුණ දුන් ළමයා කුඩා කාලයේ සිටම බෞද්ධ පාසලක ඉගෙන ගෙන තියෙන දරුවෙක්. ඊට අමතරව ඔහු පාසලට ඇතුල්වීමට අවශ්ය සියලූම ලකුණු ලබාගෙන තියෙනවා. දක්ෂ ළමයෙකුට තමන් කැමති පාසලේ ඉගෙන ගන්න දෙනවා වෙනුවට තමන් කැමති ආගමේ ළමයි අරගෙන උගන්වන්න ඉඩදෙන්න බැහැ. අධ්යාපන අමාත්යාංශය මේ සියලූ දේවල්වලට මැදිහත් වෙන්න ඕනෑ. මේ අධ්යාපන ක්රමය නවීන කරන්න වුවමනායි. අපි පැරණි ආකල්පවලින් මිදෙන්න ඕනෑ.
