යෝජිත ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත මානව හිමිකම්වලට අනුකූල විය යුතුයි – එක්සත් ජාතීන්ගේ විශේෂඥයෝ

ශ්‍රී ලංකා රජය විසින් යෝජනා කර ඇති ‘රාජ්‍යය ත්‍රස්තවාදයෙන් ආරක්ෂා කිරීමේ පනත් කෙටුම්පත’ (PSTA) ජාත්‍යන්තර මානව හිමිකම් නීතියට අනුකූල වන පරිදි සංශෝධනය කළ යුතු බව නිවේදනයක් නිකුත් කරමින් එක්සත් ජාතීන්ගේ විශේෂඥයෝ පවසා ඇත.

ජිනීවාහිදී නොවැම්බර් 9 වැනිදා නිකුත් කළ නිවේදනයකින් ඔවුන් පෙන්වා දෙන්නේ නව පනත් කෙටුම්පතේ පෙර පැවති කෙටුම්පතට සාපේක්ෂව සැලකිය යුතු වැඩිදියුණු කිරීම් සිදුකර තිබුණද, තවදුරටත් විසඳිය යුතු වැදගත් ගැටලු කිහිපයක් පවතින බවයි.

1979 අංක 48 දරන ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත (PTA) අහෝසි කිරීමට රජය ගෙන ඇති යෝජනාව තමන් පිළිගන්නා බව ද විශේෂඥයෝ සඳහන් කරති. එම පනත යටතේ ශ්‍රී ලංකාවේ වසර 26ක සිවිල් යුද්ධයට පෙර, යුද්ධය අතරතුර සහ ඉන් පසුව වධහිංසා පැමිණවීම් හා බලහත්කාරයෙන් අතුරුදන් කිරීම් ඇතුළු බරපතළ මානව හිමිකම් උල්ලංඝනය කිරීම් සිදුවූ බව ඔවුහු පෙන්වා දෙති. සුළුතර ජන කණ්ඩායම්, මානව හිමිකම් ආරක්ෂකයන්, මාධ්‍යවේදීන් සහ සිවිල් සමාජ ක්‍රියාකාරීන් ද එම අපයෝජනවලට ලක්වූ පිරිස් අතර සිටි බව නිවේදනයේ සඳහන් වේ.

යෝජිත පනත යටතේ නිකුත් කරන රඳවා තබා ගැනීමේ නියෝග කඩිනම් හා ඵලදායී අධිකරණ පාලනයකට යටත් කළ යුතු බව එක්සත් ජාතීන්ගේ විශේෂඥයෝ අවධාරණය කරති. එම රඳවා තබා ගැනීම් නීත්‍යනුකූලද, අවශ්‍යද සහ සාධාරණ සමානුපාතිකතාවකින් යුක්තද යන්න අධිකරණය මගින් විමසා බැලීමටත්, අවශ්‍ය අවස්ථාවලදී නිදහස් කිරීමට නියෝග කිරීමටත් හැකි විය යුතු බව ඔවුහු පවසති.

රඳවා තබා ගැනීම් සම්බන්ධ අභියාචනා විභාග කරන ස්වාධීන සමාලෝචන කමිටුව සැබෑ ලෙසම ස්වාධීන විය යුතු අතර, එහි තීරණ බලාත්මක කළ හැකි ඒවා විය යුතු බව ද ඔවුහු සඳහන් කරති.

එමෙන්ම රඳවා සිටින පුද්ගලයන්ට නීතිඥ සහාය, භාෂා පරිවර්තන පහසුකම්, ස්වාධීන වෛද්‍ය පරීක්ෂණ, නීති ආධාර සහ පවුලේ සාමාජිකයන් සමඟ සම්බන්ධ වීමේ අවස්ථාව සහතික කළ යුතු බව විශේෂඥයෝ පෙන්වා දෙති. ශ්‍රී ලංකා මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභාවට ද රඳවා සිටින පුද්ගලයන් හමුවීමට කඩිනම් අවස්ථාව ලබාදිය යුතු බව ඔවුන්ගේ නිර්දේශ අතර වේ. රඳවා තබා ගන්නා ස්ථානවලින් වෙනත් ස්ථානවලට මාරු කිරීමේදී ඒ පිළිබඳ වාර්තා තබා ගැනීම සහ දැනුම්දීම අනිවාර්ය කළ යුතු බව ද ඔවුහු කියා සිටිති.

ත්‍රස්තවාදය පිළිබඳ අර්ථ දැක්වීම හිතාමතා මරණය හෝ බරපතළ ශාරීරික හානියක් සිදුකරන ක්‍රියාවලට සීමා කළ යුතු බවත්, හුදෙක් දේපළ හානි සිදුකිරීම එම අර්ථ දැක්වීමට ඇතුළත් නොකළ යුතු බවත් විශේෂඥයෝ නිර්දේශ කරති. අදහස් ප්‍රකාශ කිරීම සම්බන්ධ වැරදි ත්‍රස්තවාදී ප්‍රචණ්ඩත්වයක් ඇතිවීමේ සැබෑ හැකියාවක් පවතින අවස්ථාවලට පමණක් සීමා කළ යුතු බව ද ඔවුහු අවධාරණය කරති.

සන්නද්ධ හමුදාවන්ට පුද්ගලයන් අත්අඩංගුවට ගැනීම, ප්‍රශ්න කිරීම සහ සෝදිසි කිරීම සඳහා ලබාදී ඇති බලතල අහෝසි කළ යුතු බව ද එක්සත් ජාතීන්ගේ විශේෂඥයෝ පවසති. එම බලතල අනිසි ලෙස භාවිත කිරීමේ අවදානම සහ අතීතයේ සිදුවූ හමුදා මානව හිමිකම් උල්ලංඝනය කිරීම් පිළිබඳ ඉතිහාසය සැලකිල්ලට ගනිමින් ඔවුහු මෙම නිර්දේශය ඉදිරිපත් කර තිබේ.

ත්‍රස්තවාදී සංවිධාන ලෙස නම් කිරීමේ නිර්ණායක පැහැදිලි කර වඩාත් දැඩි කළ යුතු බවත්, එවැනි නම් කිරීම සඳහා කාල සීමා පැනවිය යුතු බවත් ඔවුහු පෙන්වා දෙති. ස්ථාන තහනම් කිරීමේ සහ පුද්ගලයන්ට සීමා පැනවීමේ බලතල ද අධිකරණ අධීක්ෂණයට යටත් කළ යුතු බව ඔවුන්ගේ අදහසයි.

නීති විරෝධී ලෙස හෝ වධහිංසා සහ අමානුෂික සැලකීම් මගින් ලබාගත් සාක්ෂි සහ ප්‍රකාශ නඩු විභාගවලදී භාවිත කිරීම තහනම් කළ යුතු බව ද විශේෂඥයෝ අවධාරණය කරති. ජාතික ආරක්ෂාව හේතුවෙන් සාක්ෂි හෙළි නොකිරීම සම්බන්ධ ක්‍රියාපටිපාටි ආරක්ෂණ තවදුරටත් ශක්තිමත් කළ යුතු බවත්, මාධ්‍යවේදීන්ගේ මූලාශ්‍ර, නීති වෘත්තීය රහස්‍යභාවය, වෘත්තීය රහස්‍ය තොරතුරු සහ මානව හිමිකම් නිරීක්ෂණ කටයුතුවලට අදාළ තොරතුරු හෙළිදරව් කිරීමෙන් ආරක්ෂා කළ යුතු බවත් ඔවුහු පවසති.

පනත ක්‍රියාත්මක කරන ආකාරය සම්බන්ධයෙන් උපදෙස් දීමට ජනාධිපතිවරයාට ඇති බලතල සීමා කළ යුතු බවත්, නව පනත බලාත්මක වූ පසු පැරණි ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත සංක්‍රාන්තිකව හෝ තවදුරටත් ක්‍රියාත්මක නොවිය යුතු බවත් විශේෂඥයෝ නිර්දේශ කරති.

යෝජිත පනත යටතේ සිදුවන මානව හිමිකම් උල්ලංඝනය කිරීම් සම්බන්ධයෙන් වගවීම සහ කඩිනම් නීතිමය සහන ලබාදීමේ ක්‍රමවේද ශක්තිමත් කළ යුතු බව ද ඔවුහු පෙන්වා දෙති. ඒ අනුව නීති විරෝධී ලෙස රඳවා සිටින පුද්ගලයන් නිදහස් කිරීම, නීති විරෝධීව ලබාගත් සාක්ෂි බැහැර කිරීම, වගකිවයුතු නිලධාරීන්ට විනය හෝ අපරාධ වගකීම් පැවරීම සහ වින්දිතයන්ට වන්දි, පුනරුත්ථාපනය, සමාව ඉල්ලීම සහ එවැනි සිදුවීම් යළි ඇති නොවීමේ සහතික ලබාදීම ඇතුළත් විය යුතු බව ඔවුහු සඳහන් කරති.

නිලධාරීන් විසින් සිදුකරන වැරදි ක්‍රියා සම්බන්ධයෙන් ඔවුන්ට මුක්තිය ලබාදෙන විධිවිධාන යෝජිත පනතට ඇතුළත් කිරීම පිළිගත නොහැකි බව ද එක්සත් ජාතීන්ගේ විශේෂඥයෝ අවධාරණය කරති.

මෙම නිවේදනයට අත්සන් තබා ඇත්තේ ත්‍රස්තවාදයට එරෙහිව කටයුතු කිරීමේදී මානව හිමිකම් හා මූලික නිදහස ප්‍රවර්ධනය සහ ආරක්ෂා කිරීම පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ විශේෂ වාර්තාකරු බෙන් සෝල් (Ben Saul), නීති විරෝධී, හදිසි හෝ අත්තනෝමතික ඝාතන පිළිබඳ විශේෂ වාර්තාකරු මොරිස් ටිඩ්බෝල්-බින්ස් (Morris Tidball-Binz), අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමේ නිදහස පිළිබඳ විශේෂ වාර්තාකරු ලියෝපෝල්ඩෝ මැල්ඩොනාඩෝ ගුටියරෙස් (Leopoldo Maldonado Gutiérrez) සහ මානව හිමිකම් ආරක්ෂකයන්ගේ තත්ත්වය පිළිබඳ විශේෂ වාර්තාකරු ඇන්ඩ්‍රියා බොලැනෝස් වර්ගාස් (Andrea Bolaños Vargas) යන අය විසිනි.

අත්තනෝමතික රඳවා තබා ගැනීම් පිළිබඳ ක්‍රියාකාරී කණ්ඩායම නියෝජනය කරමින් මැතිව් ගිලට් (Matthew Gillett), ඊතන් හී-සොක් ෂින් (Ethan Hee-Seok Shin) සහ නිකොලස් ලයිනෝ (Nicolás Laino) ද, බලහත්කාරයෙන් හෝ අකමැත්තෙන් සිදුකරන අතුරුදන් කිරීම් පිළිබඳ ක්‍රියාකාරී කණ්ඩායම නියෝජනය කරමින් ග්‍රාෂිනා බරනොව්ස්කා (Grażyna Baranowska), ආනා ලොරේනා ඩෙල්ගඩිලෝ පෙරෙස් (Ana Lorena Delgadillo Pérez), ගේබ්‍රියෙලා සිට්‍රෝනි (Gabriella Citroni), මොහොමඩ් අල්-ඔබයිඩි (Mohammed Al-Obaidi) සහ අන්ජ්ලි පැරින් (Anjli Parrin) ද මෙම නිවේදනයට එක්ව සිටිති.

වධහිංසා සහ වෙනත් කෲර, අමානුෂික හෝ අවමන්සහගත සැලකීම් පිළිබඳ විශේෂ වාර්තාකරු පාවු පෙරෙස් සේල්ස් (Pau Pérez Sales) සහ විනිසුරුවරුන්ගේ හා නීතිඥයන්ගේ ස්වාධීනත්වය පිළිබඳ විශේෂ වාර්තාකරු මාග්‍රට් සදර්ත්වේට් (Margaret Satterthwaite) ද එම විශේෂඥ කණ්ඩායමට ඇතුළත් වෙති.

යෝජිත පනත් කෙටුම්පත තවදුරටත් වැඩිදියුණු කිරීම සඳහා ශ්‍රී ලංකා බලධාරීන්ට තාක්ෂණික සහාය ලබාදීමට ද තමන් සූදානම් බව එක්සත් ජාතීන්ගේ විශේෂඥයෝ ප්‍රකාශ කරති.