රැඳවියන් 22 දෙනකු සහ බන්ධනාගාර හදිසි ප්‍රතිචාර උපක්‍රමික බලකායේ නිලධාරීන් 10 දෙනකු මියගිය මීගමුව බන්ධනාගාරයේ ගැටුම හුදෙක් රැඳවියන් අතර ඇති වූ ගැටුමක් පමණක් නොවන බව ශ්‍රී ලංකා මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභාවේ විමර්ශන වාර්තාවෙන් අනාවරණය වේ. ගැටුම අතරතුර සිදුවූ ඝාතන, වෙඩි තැබීම් සහ බන්ධනාගාර පාලනය බිඳවැටීම මෙන්ම, වෙනත් බන්ධනාගාරවලට මාරු කළ රැඳවියන්ට පහරදීම් සිදුවූ බවට ලැබුණු සාක්ෂි ද එම වාර්තාවට ඇතුළත්ය. ඇතැම් රැඳවියන්ට තුවාල තිබියදීත් වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර ලබාගැනීමට බියෙන් සිටීමට සිදුවූ බව ද කොමිෂන් සභාව පෙන්වා දෙයි.
2026 ජූලි 5 සහ 6 යන දිනවල මීගමුව බන්ධනාගාරයේ ඇති වූ ප්‍රචණ්ඩකාරී සිදුවීම් සම්බන්ධයෙන් ශ්‍රී ලංකා මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභාව සිදු කළ විමර්ශනයේ වාර්තාව සහ නිර්දේශ ඔක්තෝබර් 27 වැනිදා නිකුත් කර තිබේ.
1996 අංක 21 දරන ශ්‍රී ලංකා මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභා පනතේ 14 වැනි වගන්තිය යටතේ කොමිෂන් සභාව විසින් ස්වයං මූලිකත්වයෙන් ආරම්භ කළ මෙම විමර්ශනයේදී මීගමුව බන්ධනාගාරයේ ස්ථානීය පරීක්ෂණ සිදු කර තිබේ. එහිදී රැඳවියන්ගෙන්, බන්ධනාගාර නිලධාරීන්ගෙන් සහ වෙනත් බන්ධනාගාරවලට මාරු කළ රැඳවියන්ගෙන් ප්‍රකාශ ලබාගෙන ඇත.
සිද්ධියෙන් බන්ධනාගාර හදිසි ප්‍රතිචාර උපක්‍රමික බලකායේ නිලධාරීන් 10 දෙනකු සහ රැඳවියන් 22 දෙනකු මියගොස් ඇති අතර, තුවාල ලැබූ නිලධාරීන් සහ රැඳවියන් සංඛ්‍යාව 100 ඉක්මවා ඇති බව වාර්තාවේ සඳහන් වේ.
ගැටුමට මුල් වූයේ කාමර පාටි රැඳවියන් අතර ආරවුලක්ද?
මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභාවේ වාර්තාව අනුව, ගැටුමට මුල් වී ඇත්තේ මීගමුව බන්ධනාගාරයේ දෙවැනි සහ සිව්වැනි වාට්ටුවල රැඳවියන් අතර පැවති ආරවුලකි. බන්ධනාගාර නිලධාරීන්ට තොරතුරු ලබාදෙන බවට සැක කළ ඇතැම් රැඳවියන් සම්බන්ධයෙන් අනෙකුත් රැඳවියන් තුළ පැවති විරෝධය ද ගැටුම උත්සන්න වීමට බලපා තිබේ.
බන්ධනාගාර පරිපාලන කටයුතුවලට නිලධාරීන්ගේ සහාය ලබාදෙන රැඳවියන් අතර ඇතැම් අය “කාමර පාටි” ලෙස හඳුන්වා තිබේ. එවැනි රැඳවියන් සහ අනෙකුත් රැඳවියන් අතර පැවති විරසකය ගැටුමට බලපෑ සාධකයක් ලෙස කොමිෂන් සභාව හඳුනාගෙන ඇත.
මීගමුව බන්ධනාගාරයේදී රැඳවියන් 20 දෙනකුගෙන් ප්‍රකාශ ලබාගත් කොමිෂන් සභා විමර්ශන කණ්ඩායම, එම ප්‍රකාශවලින් කිහිපයක් වාර්තාවට ඇතුළත් කර තිබේ.
N2 ලෙස නම් කර ඇති රැඳවියාගේ ප්‍රකාශය අනුව, 2026 ජූලි 5 වැනිදා දහවල් 1.00ට පමණ දෙවැනි වාට්ටුවේ රැඳවියන් දෙදෙනකු අතර ආරවුලක් ආරම්භ වී තිබේ. සිව්වැනි වාට්ටුවේ සිටි “කාමර පාටි” රැඳවියකු මැදිහත් වීමෙන් පසුව එම ගැටුම උත්සන්න වූ බව ඔහු ප්‍රකාශ කර ඇත.
N3 ලෙස නම් කර ඇති තවත් රැඳවියකු පවසා ඇත්තේ, දෙවැනි සහ හත්වැනි වාට්ටුවල “කාමර පාටි” රැඳවියන් අතර පැවති වෛරය මෙම ගැටුමට මූලික වූ බවයි. ජූලි 5 වැනිදා දහවල් සිට ජූලි 6 වැනිදා දහවල් වන තෙක් බන්ධනාගාරයේ පාලනය රැඳවියන් සතුව පැවති බවත්, එම කාලය තුළ නිලධාරීන් බන්ධනාගාරයෙන් බැහැරව සිටි බවත් ඔහු ප්‍රකාශ කර තිබේ.
එම රැඳවියා වැඩිදුරටත් පවසා ඇත්තේ, රැඳවියන් බන්ධනාගාර රෝහලේ තිබූ ඖෂධ සහ විනය අංශයේ තිබූ ද්‍රව්‍ය පානය කර සිහිවිකල් තත්ත්වයෙන් හැසිරුණු බවයි. බන්ධනාගාරය තුළ හෙරොයින් මත්ද්‍රව්‍ය භාවිතය සම්බන්ධයෙන් ද ඔහු කරුණු අනාවරණය කර තිබේ.
මෙම සාක්ෂි අනුව ගැටුමට මුල් වූයේ රැඳවියන් දෙපිරිසක් අතර පැවති ආරවුලක් වුවද, එය පාලනය කිරීමට බන්ධනාගාර පරිපාලනයට නොහැකි වූ ආකාරය පිළිබඳ බරපතළ ප්‍රශ්න මතු වේ.
“පාවා දෙන කණ්ඩායම” සොයා රැඳවියන්ට පහරදී තිබුණා
ජූලි 5 වැනිදා ඇති වූ ගැටුම අතරතුර රැඳවියන් පිරිසක් වාට්ටුවල දොරවල් කඩා “කාමර පාටි” සහ නිලධාරීන්ට තොරතුරු ලබාදෙන බවට සැක කළ රැඳවියන් සොයා පහරදුන් බවට ද සාක්ෂි ලැබී තිබේ.
W1 ලෙස නම් කර ඇති රැඳවියාගේ ප්‍රකාශය අනුව, එදින ඔහු අංක 3 වාට්ටුවේ සිටි අතර, දිවා ආහාරය ලබාගැනීමට ගිය අවස්ථාවේ රැඳවියන් පිරිසක් පැමිණ වාට්ටුවල දොරවල්වල ඉබි යතුරු කඩා තිබේ. එම පිරිස “පාවා දෙන කණ්ඩායම” සොයමින් “කාමර පාටි” සහ වෙනත් රැඳවියන්ට පහරදුන් බව ඔහු පවසා ඇත.
එම රැඳවියා වැඩිදුරටත් සඳහන් කර ඇත්තේ, ජූලි 5 වැනිදා සවස වන විට බන්ධනාගාරය තුළ තත්ත්වය සාමකාමී වී තිබූ බවයි.
එහෙත් ජූලි 6 වැනිදා උදෑසන කොළඹින් පැමිණි නිලධාරීන් රැඳවියන්ට බැටන් පොලුවලින් පහරදුන් බවත්, ඉන් අනතුරුව රැඳවියන් ද නිලධාරීන්ට පහරදුන් බවත් ඔහු ප්‍රකාශ කර තිබේ.
W4 ලෙස නම් කර ඇති තවත් රැඳවියකු පවසා ඇත්තේ, ජූලි 5 වැනිදා “කාමර පාටි” රැඳවියන් දෙදෙනකු අතර ගැටුමක් ඇති වූ බව තමන් දුටු බවයි. පහරදීම් සිදු කළ පිරිස් වාට්ටුවල ඉබි යතුරු කඩා දැමූ බවත්, තමන් එම පහරදීම්වලට සම්බන්ධ නොවූ බවත් ඔහු ප්‍රකාශ කර තිබේ.
මෙම ප්‍රකාශවලින් පෙනී යන්නේ ගැටුමට සම්බන්ධ නොවූ රැඳවියන් ද එහි ප්‍රතිවිපාකවලට මුහුණ දී ඇති බවයි.
නිලධාරියකු බේරාගැනීමට උත්සාහ කළ රැඳවියාගේ සාක්ෂිය
වාර්තාවේ ඇතුළත් W6 ලෙස නම් කර ඇති රැඳවියාගේ සාක්ෂිය විශේෂයෙන් අවධානයට ලක්විය යුතුය. එම රැඳවියා පවසා ඇත්තේ, තමන් මීගමුව බන්ධනාගාරයේ විශේෂ සිරමැදිරියක රඳවා සිටි බවයි. එම සිරමැදිරියේ රැඳවියන් 20 දෙනකුට පමණක් පහසුකම් තිබුණද, එහි ඊට වැඩි පිරිසක් රඳවා සිටි බව ඔහු සඳහන් කර තිබේ.
ජූලි 5 වැනිදා දහවල් බන්ධනාගාරය තුළ විශාල කෑකෝ ගැසීම් ඇසුණු බවත්, පසුව පිරිසක් සිරමැදිරිවල දොරවල් කඩා ඇතුළු වූ බවත් ඔහු පවසා ඇත. එම පිරිස අතර තම සිරමැදිරියේ සිටි පුද්ගලයන් මෙන්ම පිටතින් පැමිණි අය ද සිටි බව ඔහුගේ ප්‍රකාශයේ දැක්වේ.
එම පිරිස තුවාල ලැබූ රැඳවියන් සිරමැදිරිය තුළම තබා පිටව ගිය බවත්, තවත් රැඳවියන් සියයකට වැඩි පිරිසක් බන්ධනාගාරයේ විනය අංශය, සහකාර බන්ධනාගාර අධිකාරී කාර්යාලය, ප්‍රධාන ජේලර් කාර්යාලය සහ බන්ධනාගාර රෝහල කඩා දැමූ බවත් ඔහු ප්‍රකාශ කර තිබේ.
ජූලි 6 වැනිදා උදෑසන සිදුවීම් පිළිබඳව ද එම රැඳවියා විස්තර කර ඇත. උදෑසන 6ට පමණ සිරමැදිරි විවෘත කර රැඳවියන් ගණන් කිරීමෙන් පසුව නිලධාරීන් සහ රැඳවියන් අතර නැවත බහින්බස්වීමක් ඇති වූ බවත්, නිලධාරීන් රැඳවියන්ට පහරදුන් බවත් ඔහු පවසා තිබේ.
එම අවස්ථාවේදී බන්ධනාගාර අධිකාරී කාර්යාලය සහ ලියාපදිංචි කිරීමේ කාර්යාලය අතර තිබූ කුඩා වැසිකිළිය තුළ නිලධාරීන් හතර පස් දෙනකුට රැඳවියන් පිරිසක් මේස කකුල් සහ පොලු භාවිත කරමින් පහරදුන් බව තමන් දුටු බව ද ඔහු සඳහන් කර ඇත.
එම ස්ථානයේ සිටි තවත් ජේලර්වරයකුට රැඳවියන් 10ත් 15ත් අතර පිරිසක් පහරදෙනු දුටු බවත්, එම නිලධාරියාට පහරදීම නතර කරන ලෙස තමන් කෑගසා ඉල්ලා සිටි බවත් ඔහුගේ සාක්ෂියේ දැක්වේ.
එහෙත් නිලධාරීන්ගේ පාර්ශ්වය ගන්නා බවට චෝදනා කරමින් තමන්ට ද බැන වැදුණු බව ඔහු පවසා ඇත. පසුව එම ජේලර්වරයා බේරාගැනීමට උත්සාහ කරමින් ඔහුගේ කරට අත දමාගෙන පිටතට රැගෙන යමින් සිටියදී තමන්ටත් පහරදී හිසට තුවාල සිදු කළ බව ඔහු ප්‍රකාශ කර තිබේ.
එම ජේලර්වරයාගේ ඇඳුම් ගලවා හිසට පොලුවලින් පහරදී ඝාතනය කළ බවත්, ඔහු වයස අවුරුදු 55ක් පමණ වූ පුද්ගලයකු බවත් එම රැඳවියාගේ ප්‍රකාශයේ සඳහන් වේ. තමන් ද තුවාල ලබා තණකොළ ගොඩක් මත දමා තිබූ අතර පසුව ගිලන් රථයකින් මීගමුව රෝහලට රැගෙන ගිය බව ඔහු පවසා ඇත.
මෙම සාක්ෂියෙන් අනාවරණය වන්නේ ගැටුම අතරතුර නිලධාරීන්ට එල්ල වූ ප්‍රහාර පමණක් නොව, එම ප්‍රහාර නතර කිරීමට හෝ තුවාල ලැබූ පුද්ගලයන් බේරාගැනීමට උත්සාහ කළ රැඳවියන් ද ප්‍රචණ්ඩත්වයට මුහුණ දී ඇති බවයි.
STF පැමිණීම සහ වෙඩි තැබීම් පිළිබඳ සාක්ෂි
ජූලි 6 වැනිදා සිදුවූ ගැටුම පාලනය කිරීම සඳහා පොලිස් විශේෂ කාර්ය බළකායේ නිලධාරීන් කැඳවා තිබේ. එහෙත් ඔවුන් පැමිණීමෙන් පසුව සිදුවූ වෙඩි තැබීම් පිළිබඳව රැඳවියන් ඉදිරිපත් කළ ප්‍රකාශ සහ නිලධාරීන් ලබාදුන් ප්‍රකාශ අතර වෙනස්කම් පවතී.
W1 ලෙස නම් කළ රැඳවියා පවසා ඇත්තේ, ජූලි 6 වැනිදා උදෑසන 11ට පමණ පොලිස් විශේෂ කාර්ය බළකායේ නිලධාරීන් ප්‍රධාන ගේට්ටුවෙන් බන්ධනාගාරයට ඇතුළු වී වෙඩි තැබීම ආරම්භ කළ බවයි.
තමන් සිරමැදිරියෙන් ඉදිරියට දිව යන අවස්ථාවේ වෙඩි වැදුණු බවත්, පසුව දෑස් පියාගෙන අත් දෙක ඔසවා සිටියදී දකුණු අතට වෙඩි වැදුණු බවත් ඔහු ප්‍රකාශ කර තිබේ. ඉන් පැය භාගයකට පමණ පසුව නිලධාරීන් තමන් ඇඳක් මත තබා මීගමුව රෝහලට රැගෙන ගිය බව ද ඔහු සඳහන් කර ඇත.
N1 ලෙස නම් කර ඇති තවත් රැඳවියකුගේ ප්‍රකාශය අනුව, ජූලි 6 වැනිදා පොලු සහ තුවක්කු සහිතව නිලධාරීන් 10ත් 15ත් අතර පිරිසක් පැමිණි අවස්ථාවේ රැඳවියන් ඔවුන් වටකර පහරදී තිබේ. එහිදී එක් නිලධාරියකු වැසිකිළියක් තුළදී පහරදී ඝාතනය කළ බවත්, අධිකාරී කාර්යාලය තුළ සිරවී සිටි නිලධාරීන් ද ඝාතනය කළ බවත් ඔහු ප්‍රකාශ කර ඇත. පසුව විශේෂ කාර්ය බළකා නිලධාරීන් පැමිණ වෙඩි තැබූ බව ද ඔහු සඳහන් කර තිබේ.
මෙම ප්‍රකාශවලට අමතරව, රැඳවියන්ගේ වෙඩි තැබීම් පිළිබඳ සාක්ෂි සහ ආරක්ෂක අංශ නිලධාරීන් ලබාදුන් ප්‍රකාශ අතර ඇති වෙනස්කම් ද කොමිෂන් සභාව විමර්ශනය කර තිබේ. එබැවින් වෙඩි තැබීම් සිදු කළේ කවුරුන්ද, ඒ සඳහා නීතිමය බලයක් තිබුණේ ද සහ භාවිත කළ බලය අවශ්‍ය හා සමානුපාතික වූයේ ද යන්න පිළිබඳව තවදුරටත් විමර්ශනය අවශ්‍ය බව වාර්තාව පෙන්වා දෙයි.
වෙනත් බන්ධනාගාරවලට මාරු කළ පසුත් පහරදීම්?
මීගමුව බන්ධනාගාරයේ ගැටුමෙන් පසුව රැඳවියන් විශාල පිරිසක් දිවයිනේ වෙනත් බන්ධනාගාර වෙත මාරු කර යවා තිබේ. ඒ අතර වැලිකඩ, අඟුණකොළපැලැස්ස, බූස්ස, දුම්බර, වාරියපොළ, කුරුවිට, යාපනය, මඩකලපුව, මොනරාගල, අනුරාධපුර සහ පොළොන්නරුව බන්ධනාගාර ඇතුළත් වේ.
එම මාරු කිරීම්වලින් පසුව රැඳවියන්ට පහරදීම් සිදුවූ බවට ලැබුණු ප්‍රකාශ වාර්තාවේ වැදගත් කොටසකි. විශේෂයෙන් අඟුණකොළපැලැස්ස බන්ධනාගාරයට මාරු කළ රැඳවියන්ගේ සාක්ෂිවලින් එහිදී සිදුවූ බව කියන පහරදීම් පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වේ.
A3 ලෙස නම් කර ඇති රැඳවියා පවසා ඇත්තේ, 2026 ජූලි 6 වැනිදා රාත්‍රියේ මීගමුව බන්ධනාගාරයේ සිට අඟුණකොළපැලැස්ස බන්ධනාගාරයට බස් රථයකින් රැගෙන ගිය බවයි. බස් රථයෙන් බැස පෝලිමේ සිටියදී බන්ධනාගාර නිලධාරීන් දස දෙනකු පමණ පැමිණ කේබල් සහ පොලු භාවිත කරමින් තමන් ඇතුළු පිරිසට පහරදුන් බව ඔහු ප්‍රකාශ කර තිබේ.
එම පහරවල් තම පිටට සහ හිසට වැදුණු බවත්, ලියාපදිංචි කිරීමෙන් පසුව වාට්ටුවට රැගෙන යන අවස්ථාවේදී ද හිසට බැටන් පොල්ලකින් පහරක් එල්ල කළ බවත් ඔහු සඳහන් කර ඇත. පහරදුන් නිලධාරීන් හඳුනාගැනීමට නොහැකි වූ බව ද එම ප්‍රකාශයේ දැක්වේ.
A5 ලෙස නම් කර ඇති තවත් රැඳවියකු පවසා ඇත්තේ, තමන් මීගමුව බන්ධනාගාරයේ අංක 8 වාට්ටුවේ සිටි බවත්, කිසිදු ගැටුමකට සම්බන්ධ නොවූ බවත්ය. එහෙත් අඟුණකොළපැලැස්ස බන්ධනාගාරයට රැගෙන ගිය පසු බස් රථයෙන් බැස ලියාපදිංචි කරන ස්ථානයට රැගෙන යන තෙක් නිලධාරීන් කේබල්, වයර් සහ දම්වැල් භාවිත කරමින් තමන් ඇතුළු රැඳවියන්ට පහරදුන් බව ඔහු ප්‍රකාශ කර තිබේ.
එම පහරවල් තම පිටට වැදුණු බවත්, තුවාල බන්ධනාගාර රෝහලේ වෛද්‍යවරයාට පෙන්වූ බවත් ඔහු සඳහන් කර ඇත. වෛද්‍යවරයා පරීක්ෂා කර සටහන් තබා ඖෂධ ලබාදුන් බව ද එම සාක්ෂියේ දැක්වේ.
A6 ලෙස නම් කර ඇති රැඳවියාගේ ප්‍රකාශය අනුව, තමන් ජූලි 6 වැනිදා වෛරස් උණ රෝගයෙන් පෙළෙමින් සිටියදී අඟුණකොළපැලැස්ස බන්ධනාගාරයට මාරු කර තිබේ. බස් රථයෙන් බැසීමෙන් පසුව සියලු දෙනාටම පහරදුන් බවත්, කර්මාන්ත අංශයට ඇතුළු වන අවස්ථාවේ නිලධාරියකු බෑග් පටියකින් තම කොන්දට පහරදුන් බවත් ඔහු ප්‍රකාශ කර ඇත.
මෙම රැඳවියන්ගේ ප්‍රකාශවලින් පසුව මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභාවේ නිලධාරීන් අඟුණකොළපැලැස්ස බන්ධනාගාරයේ සිදු කළ ස්ථානීය පරීක්ෂණයේදී රැඳවියන්ගේ ශරීරවල තැලීම් සහ තුවාල සලකුණු නිරීක්ෂණය කර තිබේ. එම තුවාල සුවවෙමින් පවතින ලකුණු ද තිබූ බව වාර්තාවේ සඳහන් වේ.
කෙසේ වෙතත්, රැඳවියන්ගේ ප්‍රකාශවල සඳහන් සියලු පහරදීම් පිළිබඳව අවසන් නිගමනයකට පැමිණීමට තවදුරටත් විමර්ශන අවශ්‍ය බව කොමිෂන් සභාව පෙන්වා දෙයි.
වැලිකඩ බන්ධනාගාරයේදී වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර ලබාගැනීමටත් බිය වූ රැඳවියන්
මීගමුවෙන් වැලිකඩ බන්ධනාගාරයට මාරු කළ රැඳවියන් 160 දෙනකු එහි තරුණ වරදකරුවන් රඳවා තබන YO වාට්ටුවේ රඳවා තිබේ.
මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභාව 2026 ජූලි 10 සහ 22 යන දිනවල එම රැඳවියන් හමුවී ප්‍රකාශ ලබාගෙන ඇත. එම දින දෙකේදී රැඳවියන් 61 දෙනකුගෙන් ප්‍රකාශ සටහන් කරගෙන තිබේ.
එම ප්‍රකාශවලදී ඇතැම් රැඳවියන් තමන් වැලිකඩ බන්ධනාගාරයට ඇතුළත් කරන අවස්ථාවේ නිලධාරීන් පහරදුන් බව සඳහන් කර ඇත. කොමිෂන් සභාවේ නිලධාරීන් විසින් රැඳවියන්ගේ ශරීර පරීක්ෂා කිරීමේදී තැලීම් සහ තුවාල සලකුණු ද නිරීක්ෂණය කර තිබේ.
මෙහි බරපතළම කරුණ වන්නේ, ඇතැම් රැඳවියන් තමන්ට සිදුවූ බව කියන පහරදීම් පිළිබඳව වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර ලබාගැනීමට පවා බියෙන් සිටීමයි. වෙනත් රැඳවියන්ගෙන් වෙන් වූ අවස්ථාවකදී නැවත පහරදීමට ලක්විය හැකි බවට ඇති බිය නිසා ඇතැම් රැඳවියන් වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර ලබාගැනීමට මැළිකමක් දැක්වූ බව කොමිෂන් සභාව වාර්තා කරයි.
වැලිකඩ බන්ධනාගාරයේදී මීගමුවෙන් මාරු කළ රැඳවියන්ට පළිගැනීමක් ලෙස පහරදීමට නිලධාරීන් පිරිසක් සැලසුම් කර ඇති බවට තොරතුරු ලැබී තිබූ බව එම බන්ධනාගාර නිලධාරීන්ම කොමිෂන් සභාව හමුවේ ප්‍රකාශ කර ඇත. එම අවස්ථාවේ බන්ධනාගාරය තුළ නොසන්සුන් තත්ත්වයක් පැවති බවත්, නිලධාරීන් අතර ද බෙදීමක් තිබූ බවත් ඔවුන් සඳහන් කර තිබේ.
එහෙත් එම තත්ත්වය පිළිබඳව කොමිෂන් සභාවේ නිලධාරීන්ට කලින් දැනුම් නොදුන් බව බන්ධනාගාර නිලධාරීන් පිළිගෙන ඇත. කොමිෂන් සභාවේ නිරීක්ෂණය අනුව, එම පැහැදිලි කිරීම සෑහීමකට පත්විය හැකි එකක් නොවේ.
මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභාවට වැලිකඩ බන්ධනාගාරයට ඇතුළුවීමට ඉඩ නොදීම
2026 ජූලි 6 වැනිදා රාත්‍රී 9.15ට පමණ කොමිෂන් සභාවේ නිලධාරීන් දෙදෙනකු වැලිකඩ බන්ධනාගාරයට ගොස් තිබුණේ එහි රඳවා සිටි මීගමුවෙන් මාරු කළ රැඳවියන්ගේ තත්ත්වය පරීක්ෂා කිරීමටය. එහෙත් ඔවුන්ට බන්ධනාගාර පරිශ්‍රයට ඇතුළුවීමට අවසර ලබාදී නොමැත.
පසුව පැවැති සාකච්ඡාවකදී බන්ධනාගාර නිලධාරීන් සඳහන් කර ඇත්තේ එම අවස්ථාවේ බන්ධනාගාරය තුළ ආරක්ෂාව සහතික කළ නොහැකි තත්ත්වයක් පැවති බවයි. මීගමුවෙන් මාරු කළ රැඳවියන්ට පළිගැනීමක් ලෙස පහරදීමට ඇතැම් නිලධාරීන් සැලසුම් කරන බවට තොරතුරු ලැබී තිබූ බව ද ඔවුන් ප්‍රකාශ කර ඇත.
කෙසේ වෙතත්, එම තත්ත්වය පිළිබඳව කොමිෂන් සභාවේ නිලධාරීන්ට කලින් පැහැදිලිව දැනුම් දී නොතිබූ බව ද බන්ධනාගාර නිලධාරීන් පිළිගෙන ඇත.
1996 අංක 21 දරන මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභා පනත යටතේ පූර්ව දැනුම්දීමකින් තොරව ඕනෑම අවස්ථාවක රැඳවුම් ස්ථානවලට ඇතුළුවී පරීක්ෂා කිරීමට කොමිෂන් සභාවට බලය තිබේ. එබැවින් ප්‍රවේශය ප්‍රතික්ෂේප කිරීම එම කොමිෂන් සභාවේ විමර්ශන බලතලවලට බාධාවක් වූ බව වාර්තාව පෙන්වා දෙයි.
අඟුණකොළපැලැස්සට මාරු කළ රැඳවියකුගේ මරණය
මීගමුව බන්ධනාගාරයේ සිට අඟුණකොළපැලැස්ස බන්ධනාගාරයට මාරු කළ රැඳවියන් අතරින් උඩවල හේවගේ සඳුන් චතුරංග නමැති රැඳවියා 2026 ජූලි 7 වැනිදා එම බන්ධනාගාරයට පැමිණ තිබේ.
ලියාපදිංචි කිරීමේදී ඔහු අසනීප තත්ත්වයෙන් පසුවන බව නිරීක්ෂණය කළ අඟුණකොළපැලැස්ස බන්ධනාගාර නිලධාරීන් එදින රාත්‍රී 10ට පමණ ඔහු රෝහලට ඇතුළත් කර තිබේ. එහෙත් එදින රාත්‍රී 10.30ට පමණ ඔහු රෝහලේදී මියගොස් ඇත.
මරණය සම්බන්ධයෙන් තංගල්ල මූලික රෝහලේ අධිකරණ වෛද්‍යවරයා පරීක්ෂණයක් සිදු කර විවෘත තීන්දුවක් ලබාදී තිබේ.
මෙම මරණය පිළිබඳව ද කොමිෂන් සභාව අවධානය යොමු කර ඇති අතර, මරණයට හේතුව සහ ඊට වගකිව යුතු පාර්ශ්වයන් පිළිබඳව තවදුරටත් විමර්ශනය කළ යුතුය.
බූස්ස බන්ධනාගාරයේදී තොරතුරු ලබාදීමට මැළිකමක් දැක්වූ රැඳවියා
මීගමුව බන්ධනාගාරයෙන් බූස්ස බන්ධනාගාරයට මාරු කළ රැඳවියන් සම්බන්ධයෙන් ද කොමිෂන් සභාව විමර්ශනය කර තිබේ.
එහිදී “සුරේෂ්” නමැති රැඳවියා සම්බන්ධයෙන් විශේෂ අවධානයක් යොමු වී ඇත. ඇතැම් රැඳවියන් සහ බන්ධනාගාර නිලධාරීන් විසින් මීගමුව බන්ධනාගාරයේ ගැටුම මෙහෙයවූ පුද්ගලයා ඔහු බවට ප්‍රකාශ කර තිබුණ ද, කොමිෂන් සභාව හමුවේ ඔහු ලබාදුන් ප්‍රකාශයේ සඳහන් කර ඇත්තේ තමන්ට පැවසීමට දෙයක් නොමැති බවයි.
කෙසේ වෙතත්, කොමිෂන් සභාවේ නිලධාරීන් ඔහුගේ දකුණු කකුලේ වළලුකර ආසන්නයේ ඉදිමීමක් නිරීක්ෂණය කර ඒ පිළිබඳ විමසූ විට ඔහු “මොකුත් නැහැ” යනුවෙන් ප්‍රකාශ කර ඇති අතර, තොරතුරු ලබාදීමට මැළිකමක් දැක්වූ බව වාර්තාවේ සඳහන් වේ.
මෙම කරුණෙන් පෙනී යන්නේ බන්ධනාගාරයක රඳවා සිටින පුද්ගලයකුගෙන් ප්‍රකාශ ලබාගැනීමේදී ඔහුගේ ආරක්ෂාව සහ නිදහස්ව අදහස් දැක්වීමට ඇති හැකියාව ද වැදගත් වන බවයි.
රැඳවියන්ගේ අයිතිවාසිකම් සහ නිලධාරීන්ගේ වගකීම
බන්ධනාගාරයක රඳවා සිටින පුද්ගලයකුගේ වරද හෝ ඔහුට එරෙහි චෝදනා කුමක් වුවත්, ඔහුගේ මූලික අයිතිවාසිකම් අහිමි නොවේ. ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 11 වැනි ව්‍යවස්ථාවෙන් වධහිංසාවෙන් සහ කෲර, අමානුෂික හෝ අවමන් සහගත සැලකීමෙන් නිදහස් වීමේ අයිතිය සහතික කර තිබේ.
එබැවින් රැඳවියන්ට පහරදීම් සිදුවී ඇත්නම්, එය බන්ධනාගාරයේ විනය පවත්වාගෙන යාම හෝ ගැටුමක් පාලනය කිරීම යන හේතු මත සාධාරණීකරණය කළ නොහැකිය. එමෙන්ම නිලධාරීන්ට එරෙහිව රැඳවියන් විසින් සිදු කළ ප්‍රචණ්ඩ ක්‍රියා ද නීතිය ඉදිරියේ වගකීමෙන් බැහැර නොවේ.
වාර්තාවේ නීතිමය විශ්ලේෂණය අනුව, ගැටුමට සම්බන්ධ රැඳවියන් හඳුනාගෙන ඔවුන්ට එරෙහිව නීතිමය පියවර ගැනීම මෙන්ම, ගැටුමට ඉඩ සැලසූ පරිපාලන හා ආරක්ෂක දුර්වලතා සම්බන්ධයෙන් ද වගකීම තීරණය කළ යුතුය.
බන්ධනාගාර පද්ධතියේ ව්‍යුහාත්මක ගැටලු
කොමිෂන් සභාව පෙන්වා දෙන්නේ මෙම සිදුවීම හුදෙක් එක් අවස්ථාවක ඇති වූ රැඳවියන් අතර ගැටුමකට පමණක් සීමා කළ නොහැකි බවයි.
බන්ධනාගාරවල අධික තදබදය, ප්‍රමාණවත් නිලධාරීන් නොමැතිකම, රැඳවියන් පරිපාලන කටයුතුවලට යොදාගැනීම, ආරක්ෂක පද්ධතිවල දුර්වලතා සහ හදිසි අවස්ථාවලදී අනුගමනය කළ යුතු ක්‍රියාමාර්ගවල අඩුපාඩු එම සිදුවීමට බලපෑ සාධක ලෙස හඳුනාගෙන තිබේ.
විශේෂයෙන් බන්ධනාගාර නිලධාරීන්ගේ රාජකාරි සඳහා රැඳවියන් යොදාගැනීම නිසා රැඳවියන් අතර නිලධාරීන් සමඟ සහයෝගයෙන් කටයුතු කරන පිරිසක් සහ එසේ නොකරන පිරිසක් ලෙස බෙදීමක් ඇතිවී තිබූ බව වාර්තාවේ සඳහන් වේ.
එවැනි පරිසරයකදී රැඳවියන් අතර බල කණ්ඩායම් බිහිවීම, තොරතුරු ලබාදෙන බවට සැක කරන පුද්ගලයන් ඉලක්ක කිරීම සහ පරිපාලන තීරණවලට රැඳවියන්ගේ බලපෑම වැඩිවීම වැනි අවදානම් මතුවිය හැකිය.
කොමිෂන් සභාවේ නිර්දේශ
මීගමුව බන්ධනාගාර සිදුවීම නැවත ඇතිවීම වැළැක්වීම සඳහා මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභාව නිර්දේශ කිහිපයක් ඉදිරිපත් කර තිබේ.
2020 නොවැම්බර් 5 වැනිදා බන්ධනාගාර හා රැඳවුම් මධ්‍යස්ථාන පිළිබඳ අධ්‍යයනයකින් ඉදිරිපත් කළ නිර්දේශ ක්‍රියාත්මක කළ යුතු බව කොමිෂන් සභාව පෙන්වා දෙයි. රැඳවියන් වෙන් කර තැබීම, අධික තදබදය අඩු කිරීම, ප්‍රමාණවත් පහසුකම් සැපයීම, ස්වාධීන පැමිණිලි යාන්ත්‍රණයක් ඇති කිරීම, සුදුසුකම්ලත් නිලධාරීන් බඳවා ගැනීම සහ නිලධාරීන්ට අවශ්‍ය පුහුණුව ලබාදීම ඒ අතර වේ.
මීගමුව බන්ධනාගාරයේ සිදුවීම පිළිබඳව විශේෂ කමිටුවක් පත් කර තත්ත්වය අධ්‍යයනය කර, මෙවැනි සිදුවීම් නැවත ඇතිවීම වැළැක්වීමට අවශ්‍ය නිර්දේශ ඉදිරිපත් කළ යුතු බව ද වාර්තාව සඳහන් කරයි.
වැලිකඩ බන්ධනාගාරයට අදාළව, මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභාවට ඕනෑම අවස්ථාවක රැඳවුම් ස්ථාන පරීක්ෂා කිරීමට ඇති නීතිමය බලය සියලු බන්ධනාගාර නිලධාරීන්ට පැහැදිලි කරන චක්‍රලේඛයක් නිකුත් කළ යුතුය.
මීගමුවෙන් මාරු කළ රැඳවියන්ට එරෙහිව කිසිදු ආකාරයක පළිගැනීමක් සිදු නොවන බව සහතික කළ යුතු අතර, වධහිංසා පැමිණවීම හෝ අත්‍යවශ්‍ය වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර ප්‍රතික්ෂේප කිරීම වැනි ක්‍රියා සිදු කරන නිලධාරීන්ට එරෙහිව විනය සහ නීතිමය පියවර ගත යුතු බව ද කොමිෂන් සභාව නිර්දේශ කර තිබේ.
එමෙන්ම මාරු කළ සියලු රැඳවියන් සිටින ස්ථාන ඔවුන්ගේ ළඟම ඥාතීන්ට දැනුම්දීම සහ සිරදඬුවම් කාලය අවසන් කළ පුද්ගලයන් ප්‍රමාදයකින් තොරව නිදහස් කිරීම ද නිර්දේශ අතර වේ.
මීගමුව බන්ධනාගාරයේ සිදුවූ වෙඩි තැබීම් සහ මරණ සම්බන්ධයෙන් අපරාධ පරීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව සිදු කරන විමර්ශන ඉදිරියට ගෙන යාමත්, වගකිව යුතු පුද්ගලයන් හඳුනාගෙන නීතිමය ක්‍රියාමාර්ග ගැනීමත් අවශ්‍ය බව වාර්තාව පෙන්වා දෙයි.
මරණ 32කින් අවසන් වූ සිදුවීමෙන් පසු වගවීම කාටද?
මීගමුව බන්ධනාගාරයේ සිදුවීමෙන් මතු වන ප්‍රධාන ප්‍රශ්නය වන්නේ ගැටුමට සම්බන්ධ පුද්ගලයන්ට දඬුවම් කිරීමෙන් පමණක් මෙවැනි සිදුවීම් නැවත ඇතිවීම වැළැක්විය හැකි ද යන්නයි.
රැඳවියන්ගේ සාක්ෂිවලින් ගැටුමට මුල් වූ ආරවුල, බන්ධනාගාරයේ පාලනය බිඳවැටුණු ආකාරය, නිලධාරීන්ට සහ රැඳවියන්ට එල්ල වූ ප්‍රහාර, වෙඩි තැබීම් පිළිබඳ චෝදනා සහ වෙනත් බන්ධනාගාරවලට මාරු කිරීමෙන් පසුව සිදුවූ බව කියන පහරදීම් පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වේ.
එම සාක්ෂිවල සියලු කරුණු අවසන් වශයෙන් තහවුරු වී ඇති බවක් වාර්තාවෙන් ප්‍රකාශ නොකෙරේ. එහෙත් ඒවා පිළිබඳ ස්වාධීන සහ පූර්ණ විමර්ශනයක් සිදු කිරීමේ අවශ්‍යතාව පැහැදිලිය.
බන්ධනාගාරය තුළ රැඳවියන්ගේ ආරක්ෂාව තහවුරු කිරීම, නිලධාරීන්ගේ රාජකාරි වෘත්තීයමය හා නීත්‍යනුකූල පදනමකින් පවත්වාගෙන යාම, බලය භාවිත කිරීමේ සීමා පැහැදිලි කිරීම සහ ස්වාධීන නිරීක්ෂණයට ඉඩ සැලසීම එහි ප්‍රධාන අංග වේ.
මරණ 32ක් සිදුවූ මෙම සිදුවීමෙන් පසු වගවීම රැඳවියන්ට පමණක් සීමා නොවිය යුතුය. බන්ධනාගාර පාලනය, ආරක්ෂාව සහ රැඳවියන්ගේ අයිතිවාසිකම් ආරක්ෂා කිරීම සම්බන්ධයෙන් වගකීම් දැරූ සියලු පාර්ශ්වයන්ගේ ක්‍රියාකාරීත්වය ද විමර්ශනයට ලක්විය යුතුය. මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභාවේ නිර්දේශ ක්‍රියාත්මක කිරීම සහ සිදුවීම්වලට අදාළ නීතිමය විමර්ශන ඉදිරියට ගෙන යාම මෙම සිදුවීමෙන් පසු බන්ධනාගාර පද්ධතියේ ප්‍රතිසංස්කරණ සහ වගවීම මැන බැලෙන තීරණාත්මක සාධක වනු ඇත.
අදාල වාර්තාව – Negombo Prison Incident Report _HRC-SUOMOTU-05-2026
