පීටීඒ යොදාගැනීමත් වහාම නැවැත්විය යුතුයි
ශ්‍රී ලංකා රජය විසින් හිංසාකාරී ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත (පීටීඒ) වෙනුවට අලු‍තින් ගෙනඒමට උත්සාහ කරන පනත (පීඑස්ටීඒ) මගින් ද බරපතළ මානව හිමිකම් උල්ලංඝනය කිරීම්වලට මග පාදන ලද වගන්ති රැසක් තවදුරටත් පවත්වාගෙන යන බව හියුමන් රයිට්ස් වොච් සංවිධානය ඔක්තෝබර් 5 වැනිදා ප්‍රකාශ කළේය.
2026 ඔක්තෝබර් 06 වන දින පාර්ලිමේන්තුවට ඉදිරිපත් කළ යෝජිත “ත්‍රස්තවාදයෙන් රාජ්‍යය ආරක්ෂා කිරීමේ පනත් කෙටුම්පත” (පීඑස්ටීඒ) තුළ, ත්‍රස්තවාදය යන්නට අතිශයින් පුළුල් අර්ථ නිරූපණයක් ලබා දී තිබීම, ප්‍රමාණවත් නොවන අධිකරණ අධීක්ෂණය, සන්නද්ධ හමුදාවලට සෙවීම් සහ අත්අඩංගුවට ගැනීම් සඳහා ලබාදී ඇති දැඩි බලතල මෙන්ම, අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමේ, රැස්වීමේ, සමාගම් පැවැත්වීමේ සහ ගමනාගමනයේ නිදහස සීමා කිරීමට විධායකයට ලබාදී ඇති බලතල ඇතුළත් වේ.
මෙම වගන්ති එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් විශේෂඥයන් විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද නිර්ණායක සපුරාලන්නේ නැති අතර, මානව හිමිකම් කොන්දේසි මත පදනම්ව වෙළඳ සහන ලබාදෙන ජී.එස්.පී. ප්ලස් සහනය යටතේ ශ්‍රී ලංකාව යුරෝපා සංගමය වෙත එකඟ වී ඇති මානව හිමිකම් වගකීම් සහ පොරොන්දුවලට ද අනුකූල නොවේ.
ජනාධිපති අනුර කුමාර දිසානායක මහතාගේ ජාතික ජන බලවේගය, “ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත ඇතුළු සියලු‍ම මර්දනකාරී පනත් අහෝසි කර රටේ සෑම ප්‍රදේශයකම ජනතාවගේ සිවිල් අයිතිවාසිකම් තහවුරු කිරීමට” ප්‍රචාරණ කටයුතු කරන බවට 2024 මැතිවරණ ප්‍රකාශනයෙන් පොරොන්දු විය. මෙම පනත් කෙටුම්පත, හිංසාකාරී ලෙස රඳවා තබා ගැනීම්, හිංසනයන් සහ වධහිංසාවලට ඉඩ සලසා දී ඇති ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත වෙනුවට ගෙන ඒමට යෝජිත ආදේශකයයි.
1979 දී “තාවකාලික” පියවරක් ලෙස ප්‍රථමයෙන් පනවන ලද එම (පීටීඒ) නීතිය, දෙමළ සහ මුස්ලිම් ජනතාව, මාධ්‍යවේදීන්, මානව හිමිකම් ආරක්ෂකයින් සහ අනුප්‍රාප්තික රජයන් විවේචනය කළ තවත් බොහෝ අය ඉලක්ක කර ගැනීමට භාවිත කර ඇති අතර, වසර 46 ක් පුරා ශ්‍රී ලංකාව තුළ අපරාධකරුවන්ට දඬුවම් නොලැබීමේ සංස්කෘතිය තහවුරු කර ඇත.
2017 දී, යුරෝපා සංගමය විසින් ජී.එස්.පී. ප්ලස් සහනය නැවත ලබා දීමේ කොන්දේසියක් ලෙස ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත අහෝසි කිරීමට ශ්‍රී ලංකාව එකඟ විය. 2018 සිට, ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත අහෝසි කර වෙනත් පනතක් ගෙනඒමට දරන ලද උත්සාහයන් කිහිපයක්ම අසාර්ථක විය.
රජය විසින් මෙම පනත් කෙටුම්පතේ පූර්ව සංස්කරණයක් 2025 අගභාගයේදී හඳුන්වා දුන් නමුත්, මානව හිමිකම් කණ්ඩායම්, මාධ්‍ය සහ අනෙකුත් පාර්ශ්වවල විවේචන හේතුවෙන් එය ඉවත් කරගෙන සමහර වෙනස්කම් සහිතව නැවත හඳුන්වා දී ඇත. අතරතුර, ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත අහෝසි කිරීමට රජය පොරොන්දු වුවද, දිසානායක රජය ද එම නීතිය තවදුරටත් භාවිත කළේය. 2026 ජූනි මාසයේදී, සංගීත වීඩියෝවක් සම්බන්ධයෙන් 24 හැවිරිදි දෙමළ හිප්-හොප් ගායක සංගීතන් ගනේෂ්කුමාර් අත්අඩංගුවට ගෙන රඳවා තබා ගැනීමට මෙම නීතිය භාවිතා කරන ලදි.
ශ්‍රී ලංකා මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභාව විසින් එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය වෙත ලබා දෙන ලද තොරතුරුවලට අනුව, 2025 වසරේදී ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනතට අදාළ රඳවා තබා ගැනීමේ සිද්ධීන් 46 ක් සහ 2026 පළමු මාස 3 තුළ සිද්ධීන් 12 ක් වාර්තා වී ඇත. සංවිධානාත්මක අපරාධ වැනි ත්‍රස්තවාදයට එරෙහි බලතල වෙනුවට සාමාන්‍ය අපරාධ නීති යටතේ කටයුතු කළ යුතු සිද්ධීන් සඳහා ද ඇතැම් අවස්ථාවලදී මෙම නීතිය භාවිත කර තිබේ.
යෝජිත ඕනෑම ත්‍රස්තවාදයට එරෙහි නීතියක් ජාත්‍යන්තර මානව හිමිකම් ප්‍රමිතීන්ට අනුකූල බව තහවුරු කිරීම සඳහා 2021 දී එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් විශේෂඥයන් විසින් පූර්ව අවශ්‍යතා පහක් ඉදිරිපත් කරන ලදි. විශේෂයෙන්ම අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමේ, මත දැරීමේ, සන්සුන්ව රැස්වීමේ, සමාගම් පැවැත්වීමේ සහ ආගමික හෝ විශ්වාසයන් ඇදහීමේ නිදහස වැනි අයිතිවාසිකම්වලට පනත මගින් බලපෑම් ඇති විය හැකි බැවින්, නීතිමය නිශ්චිතභාවය සහ පැහැදිලි බව තහවුරු කිරීම සඳහා ජාත්‍යන්තර ප්‍රමිතීන්ට අනුකූල වන ත්‍රස්තවාදය පිළිබඳ අර්ථ නිරූපණයක් ලබා දීම; අත්තනෝමතික ලෙස නිදහස අහිමි කිරීම වැළැක්වීම සහ නැවැත්වීම සඳහා ශක්තිමත් පියවර ස්ථාපිත කිරීම; වධහිංසා පැමිණවීම් සහ බලහත්කාරයෙන් අතුරුදහන් කරවීම් වැළැක්වීමේ පියවර තහවුරු කිරීම සහ අධිකරණ අධීක්ෂණය හා නීතිඥ සහාය ලබා ගැනීමේ හැකියාව ඇතුළුව සාධාරණ නඩු විභාග සහ නිසි නීතිමය ක්‍රියාවලිය සඳහා වූ සහතිකයන් සපයා දීම ඊට ඇතුළත් වේ. මෙම පනත් කෙටුම්පත එකී ප්‍රමිතීන් සපුරන්නේ නැති බව හියුමන් රයිට්ස් වොච් සංවිධානය පවසයි.
පනත් කෙටුම්පතට ත්‍රස්තවාදය පිළිබඳ පුළුල් හා අපැහැදිලි අර්ථ නිරූපණයන් ඇතුළත් වන අතර, එමගින් අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමේ නිදහස සහ සන්සුන්ව රැස්වීමේ අයිතිය අහෝසි වී යාමේ අවදානමක් පවතී. “රජයකට හෝ ජාත්‍යන්තර සංවිධානයකට යම් ක්‍රියාවක් කිරීමට හෝ කිරීමෙන් වැළකී සිටීමට අනියම් ලෙස බලපෑම් කිරීම” යන්න ත්‍රස්තවාදය පිළිබඳ අර්ථ නිරූපණයට ඇතුළත් කර තිබීම ගැටලු‍කාරී වේ.
එමෙන්ම, “ත්‍රස්තවාදී ප්‍රකාශනයක් ලබා ගැනීමට, කියවීමට, සවන්දීමට හෝ නැරඹීමට අන් අයට අවස්ථාව සලසන සේවාවක්” -“බෙදා හැරීම, සංසරණය කිරීම” හෝ සැපයීම මගින් “ත්‍රස්තවාදය” නමැති වරද සිදු කිරීමට, කිරීමට තැත් කිරීමට, ඊට අනුබල දීමට, කුමන්ත්‍රණය කිරීමට හෝ සූදානම් වීමට යම් තැනැත්තෙකු “තීරණාත්මකව හෝ දැනුවත්ව… සෘජුව හෝ වක්‍රව” පොළඹවන ඕනෑම තැනැත්තෙකු වරදක් සිදු කරන බවට වන පුළුල් වගන්තියක් ද මෙම පනත් කෙටුම්පතට ඇතුළත් වේ.
මාධ්‍යවේදීන් සහ සමාජ මාධ්‍ය පරිශීලකයින්ගෙන් ප්‍රශ්න කිරීමට, අත්අඩංගුවට ගැනීමට සහ රඳවා තබා ගැනීමට ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත නිරන්තරයෙන් භාවිත කිරීම මගින්, මෙම බලතල අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමේ නිදහස සීමා කිරීමට භාවිත කිරීමේ අවදානම පැහැදිලි වේ.
පනත් කෙටුම්පත යටතේ ඇති වරදවල් පිළිබඳ අර්ථ නිරූපණයන් අතිශයින් පුළුල් වන අතරම, මෙහි යම් යම් යහපත් සංශෝධනයන් ද ඇතුළත් වේ. විරෝධතාවල, මත ප්‍රකාශනයන්හි හෝ විරුද්ධත්වයන්හි නිරත වන අය; වෘත්තීය සමිති හෝ කම්කරු ක්‍රියාමාර්ගවල නිරත වන අය; හෝ මානුෂීය සහ වෛද්‍ය ආධාර සපයන අය වරදක් සිදු කරන බවට නොසලකන බව එහි සඳහන් වේ. කෙසේ වෙතත්, අවමානයට හෝ අවභාවිතයට මග පෑදිය හැකි සූක්ෂ්ම ලෙස අන්තර්ගත කර ඇති වෙනත් වගන්තිවල අඩංගු අන්තරායන් සඳහා මෙය ප්‍රමාණවත් විසඳුමක් නොවේ.
පෙර පැවති ත්‍රස්තවාදයට එරෙහි පනත් කෙටුම්පත් මෙන්ම, මෙම නවතම පනත් කෙටුම්පත මගින් ද “සාධාරණ සැකය” මත පදනම්ව වරෙන්තුවක් නොමැතිව වාහන හෝ තැනැත්තන් නැවැත්වීමට, සෙවීමට, ප්‍රශ්න කිරීමට, පරිශ්‍රයන්ට ඇතුළු වීමට සහ සැකකරුවන් අත්අඩංගුවට ගැනීමට ශ්‍රී ලංකා පොලිසියට, සන්නද්ධ හමුදාවන්ට සහ වෙරළාරක්ෂක බලකායට පුළුල් බලතල ලබා දී තිබීම තවත් බරපතළ කටයුත්තකි.
යෝජිත නීතිය මගින් පොලිස්පතිවරයාට හෝ නියෝජ්‍ය පොලිස්පතිවරයෙකුට ආරක්ෂක ලේකම්වරයාගෙන් නියෝගයක් ලබා ගනිමින් සැකකරුවෙකු මාස දෙකක කාලයක් රඳවා තබා ගැනීමට අවස්ථාව සලසන අතර, එය වසරක් දක්වා දීර්ඝ කළ හැකිය. රඳවා තබා ගැනීමේ නියෝගයක් අහෝසි කිරීමට මහේස්ත්‍රාත්වරයෙකුට බලයක් නොමැති වීම මගින් සඵලදායී අධිකරණ අධීක්ෂණය අහෝසි කර ඇත. පනත් කෙටුම්පත යටතේ ඇති විවිධ වගන්ති භාවිත කරමින්, පුද්ගලයෙකු නඩු පැවරීමකින් තොරව වසර දෙකක් දක්වා වූ සමස්ත කාලයක් රඳවා තබා ගත හැකිය.
මහේස්ත්‍රාත්වරයෙකුට පූර්ව දැනුම්දීමකින් තොරව අනුමත රඳවා තබා ගැනීමේ ස්ථාන වෙත යාමට, රඳවා සිටින්නන් සම්මුඛ සාකච්ඡා කිරීමට සහ වධහිංසා හෝ හිංසා පීඩා පිළිබඳ සැකයක් ඇත්නම් රඳවා සිටින්නන් අධිකරණ වෛද්‍ය නිලධාරියෙකු වෙත යොමු කිරීමට නිලධාරීන්ට උපදෙස් දීමට ඉඩ සැලසීම වැනි යම් යම් ආරක්ෂණ විධිවිධාන ද පනත් කෙටුම්පත මගින් සපයයි. රඳවා තබා ගැනීමේ ස්ථානය වෙනස් කිරීමට නියෝග කිරීමට ද මහේස්ත්‍රාත්වරයාට බලය ඇත.
පනත් කෙටුම්පත මගින් ආරක්ෂක අමාත්‍යවරයා විසින් පත් කරනු ලබන ස්වාධීන සමාලෝචන කමිටුවක් හරහා රඳවා තබා ගැනීමේ නියෝගයක “අවශ්‍යතාව, නීත්‍යනුකූලභාවය සහ සමානුපාතිකත්වය” දින 30 ක් ඇතුළත සමාලෝචනය කිරීමටත්, එය තහවුරු කළ යුතුද, වෙනස් කළ යුතුද නැතහොත් අවලංගු කළ යුතුද යන්න පිළිබඳව අමාත්‍යවරයාට නිර්දේශ කිරීමටත් විධිවිධාන සලසා ඇත. රඳවා තබා ගැනීමේ නියෝග පිළිබඳ ස්වාධීන සමාලෝචනයන් මගින් හිංසනයන් හා අවභාවිතයන් අවම විය හැකි වුවද, අමාත්‍යවරයා විසින් කමිටුව පත් කිරීම මගින් එම පරීක්ෂාවේ ස්වාධීනත්වය පිළිබඳව සැක මතු කරයි.
අවසාන වශයෙන්, යෝජිත නීතිය මගින් ගමනාගමනයේ සහ සමාගම් පැවැත්වීමේ නිදහස සීමා කිරීම සඳහා රජයට පුළුල් බලතල ලබා දෙන අතර, අධිකරණ අධීක්ෂණයකින් තොරව සංවිධාන තහනම් කිරීමට ජනාධිපතිවරයාට ඇති බලය ද ඊට ඇතුළත් වේ. ඕනෑම ස්ථානයක් “තහනම් ස්ථානයක්” ලෙස නම් කිරීමට ආරක්ෂක ලේකම්වරයාට බලය පවරා ඇති අතර, පුද්ගලයෙකුගේ ගමනාගමනය සහ සන්නිවේදනය මාස තනෙක් දක්වා සීමා කිරීමට අධිකරණ නියෝගයක් ලබා ගැනීමට නියෝජ්‍ය පොලිස්පතිවරයෙකුට හැකියාව ඇත. සීමිත අධිකරණ අධීක්ෂණයක් සහිත හෝ අධිකරණ අධීක්ෂණයකින් තොරව භාවිත කළ හැකි මෙවැනි පුළුල් බලතල මගින් අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමේ, සමාගම් පැවැත්වීමේ, රැස්වීමේ සහ ගමනාගමනයේ නිදහස කෙරෙහි දැඩි බාධාකාරී හා අහිතකර බලපෑමක් ඇති කරනු ඇත.
ශ්‍රී ලංකා රජය ත්‍රස්තවාදයෙන් රාජ්‍යය ආරක්ෂා කිරීමේ පනත් කෙටුම්පත සමස්ත ලෙස සංශෝධනය කරන තෙක් හෝ ජාත්‍යන්තර ප්‍රමිතීන්ට අනුකූල වන නව පනත් කෙටුම්පතක් සකස් කරන තෙක් ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත භාවිත කිරීම වහාම අත්හිටුවිය යුතු බව හියුමන් රයිට්ස් වොච් සංවිධානය ප්‍රකාශ කළේය.
“අපරාධ සිදුවීමට මග පාදන නරක ත්‍රස්තවාදයට එරෙහි නීති අවභාවිත කරමින් බරපතළ මානව හිමිකම් උල්ලංඝනය කිරීම් සිදු කිරීම සම්බන්ධයෙන් ශ්‍රී ලංකාවට ඇත්තේ ඉතා කනගාටුදායක අතීතයකි. මෙම පනත් කෙටුම්පත මගින් එවැනි දේ නැවත සිදුවීම වැළැක්වීමට ලැබෙන්නේ ඉතා කුඩා දායකත්වයකි. හියුමන් රයිට්ස් වොච් ප්‍රකාශකයෙක් පවසයි. “ශ්‍රී ලංකා රජය කළ යුත්තේ මෙම හිංසාකාරී බලතල අලුත් නීති මගින් නැවත වෙනත් ආකාරයකින් ඉදිරිපත් කිරීම වෙනුවට, මෙවැනි හිංසනයන් අවසන් කිරීමට නීති පැනවීම මගින් යුරෝපා සංගමය සහ අනෙකුත් ජාත්‍යන්තර පාර්ශ්වයන් වෙත වී ඇති ජාත්‍යන්තර නීතිමය වගකීම් සහ පොරොන්දු ඉටු කිරීමයි.”
