ඡන්ද නාමලේඛනයේ සටන: රාහුල් ගාන්ධි අත්අඩංගුවට ගැනීමෙන් උණුසුම් වූ ඉන්දියාවේ මැතිවරණ අර්බුදය

ඉන්දියාවේ මැතිවරණ ක්‍රියාවලිය පිළිබඳ දේශපාලන විවාදය මේ වන විට වීදි විරෝධතා, පාර්ලිමේන්තු දේශපාලනය සහ අධිකරණ ක්‍රියාමාර්ග දක්වා පුළුල් වී තිබේ. එහි නවතම සිදුවීම වූයේ ප්‍රධාන විපක්ෂ නායක රාහුල් ගාන්ධි ඇතුළු විපක්ෂ මන්ත්‍රීවරුන් පිරිසක් නවදිල්ලි නුවරදී පොලිස් අත්අඩංගුවට පත්වීමයි. ඔවුන්ගේ ප්‍රධාන ඉල්ලීම වූයේ ඉන්දීය ප්‍රධාන මැතිවරණ කොමසාරිස් ග්‍යාණේෂ් කුමාර් ඉල්ලා අස්විය යුතු බවයි. මෙම විරෝධතාවේ මූලික ගැටලුව වන්නේ ඉන්දියාවේ ඡන්ද නාමලේඛන නැවත පරීක්ෂා කිරීම සඳහා ක්‍රියාත්මක වන Special Intensive Revision (SIR) වැඩසටහනයි. මැතිවරණ කොමිසම පවසන්නේ එහි අරමුණ ද්විත්ව ලියාපදිංචි කිරීම්, මියගිය පුද්ගලයන්ගේ නම් සහ ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීමට නුසුදුසු පුද්ගලයන්ගේ නම් ඉවත් කර ඡන්ද නාමලේඛනය වඩාත් නිවැරදි කිරීම බවයි. එහෙත් විපක්ෂය සහ සිවිල් ක්‍රියාකාරීන් පවසන්නේ සුදුසුකම් ඇති ඡන්දදායකයන්ගේ නම් ද ඉවත් වීමේ අවදානමක් ඇති බවයි.

මිලියන 130කට වැඩි නම් ඉවත් වී තිබේද?

මෙම විවාදයේ වඩාත් සංවේදී සංඛ්‍යාවක් වන්නේ ඡන්ද නාමලේඛනවලින් ඉවත් කර ඇති නම් ගණනයි. වාර්තා අනුව SIR ක්‍රියාවලිය යටතේ රට පුරා කෙටුම්පත් ඡන්ද නාමලේඛනවලින් මිලියන 130කට අධික නම් ඉවත් වී තිබේ. ඉන්දීය එක්ස්ප්‍රස් වාර්තාවකට අනුව මෙම ක්‍රියාවලිය බිහාර් ප්‍රාන්තයෙන් 2025 ජුනි මාසයේ ආරම්භ කර පසුව රටේ අනෙකුත් ප්‍රදේශ දක්වා ව්‍යාප්ත කර ඇත. කෙසේ වෙතත්, “ඉවත් කළ නම්” යන්නෙන් එම සියලු පුද්ගලයන් නීත්‍යානුකූල ඡන්දදායකයන් බවත්, ඔවුන්ගේ ඡන්ද අයිතිය අසාධාරණ ලෙස ඉවත් කර ඇති බවත් ස්වයංක්‍රීයව අදහස් නොවේ. මැතිවරණ කොමිසම පවසන්නේ එම සංශෝධන නීත්‍යානුකූල ඡන්ද නාමලේඛනයක් පවත්වාගෙන යාම සඳහා සිදුකරන පිරිසිදු කිරීමේ ක්‍රියාවලියක් බවයි.

ඒ අතරම, ඉන්දීය ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය ද මෙම ක්‍රියාවලිය පිළිබඳව මැදිහත් වී තිබේ. අධිකරණය පෙන්වා දී ඇත්තේ ඡන්ද නාමලේඛනයෙන් නමක් ඉවත් කිරීමෙන් එම පුද්ගලයා ඉන්දීය පුරවැසියෙකු නොවන බව අවසන් වශයෙන් තීරණය නොවන බවයි. එවැනි පුරවැසිභාවය පිළිබඳ තීරණ අදාළ බලධාරීන් විසින් නීත්‍යානුකූල ක්‍රියාවලියකින් සිදුකළ යුතු බවද ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය අවධාරණය කර ඇත.

විරෝධයේ මධ්‍යයේ රාහුල් ගාන්ධි

ඔක්තෝබර් 6 වැනිදා නවදිල්ලියේ පාර්ලිමේන්තු සංකීර්ණයේ සිට මැතිවරණ කොමිසමේ කාර්යාලය දෙසට විපක්ෂ මන්ත්‍රීවරුන් විරෝධතා පා ගමනක නිරත වූහ. රාහුල් ගාන්ධි, ප්‍රියංකා ගාන්ධි වද්‍රා ඇතුළු මන්ත්‍රීවරුන් පිරිසක් පොලිස් බාධක හමුවේ රඳවාගෙන බස් රථවලින් රැගෙන ගිය අතර පසුව ඔවුන් මුදාහැර තිබේ. රාහුල් ගාන්ධි පොලිස් බාධකයක් මතට නැග ඉන්දීය ජාතික ධජය එසවූ ආකාරය ද මෙම විරෝධතාවේ කැපී පෙනෙන සිදුවීමක් විය.

විපක්ෂය පවසන්නේ මැතිවරණ කොමිසමට එරෙහිව ඔවුන්ගේ විරෝධය එක් පුද්ගලයෙකුට එරෙහි දේශපාලන ප්‍රහාරයක් නොවන බවත්, ඡන්ද නාමලේඛනයේ විශ්වාසනීයත්වය සහ මැතිවරණ ක්‍රියාවලියේ ස්වාධීනත්වය සම්බන්ධ ගැටලුවක් බවත්ය. කොංග්‍රස් පක්ෂයේ සභාපති මල්ලිකාර්ජුන් ඛාර්ගේ ප්‍රධාන ඉල්ලීම් තුනක් ඉදිරිපත් කර තිබේ. ඒවා වන්නේ ග්‍යාණේෂ් කුමාර්ගේ ඉල්ලා අස්වීම, SIR ක්‍රියාවලිය අවලංගු කිරීම සහ ඡන්දය සඳහා කඩදාසි ඡන්ද පත්‍රිකා ක්‍රමයට නැවත පැමිණීමයි.

මැතිවරණ කොමිසම ඇතුළේම මතභේදයක්?

මෙම අර්බුදය තවත් තීව්‍ර කළේ ඉන්දීය එක්ස්ප්‍රස් පුවත්පත සිදුකළ විමර්ශනයකි. එම වාර්තාවට අනුව මැතිවරණ කොමසාරිස්වරුන් වන සුඛ්බීර් සිං සන්දු සහ විවේක් ජෝෂි විසින් මාස 10ක කාලයක් තුළ අවස්ථා අවම වශයෙන් 14කදී මැතිවරණ කොමිසමේ තීරණ සහ නියෝග සම්බන්ධයෙන් විධිමත් විරෝධතා ඉදිරිපත් කර තිබේ. ඡන්ද නාමලේඛනයට නම් එකතු කිරීම හා ඉවත් කිරීම, ඡන්දදායක දත්ත වෙත ප්‍රවේශය සහ මැතිවරණ දත්ත ආරක්ෂාව ඇතුළු කරුණු ඒ අතර තිබූ බව වාර්තා වී ඇත.

කෙසේ වෙතත්, මැතිවරණ කොමිසම එම වාර්තා මත පදනම්ව තම ආයතනයේ තීරණ ගැනීමේ ක්‍රියාවලිය අක්‍රමවත් වූ බව පිළිගෙන නැත. කොමිසම පවසන්නේ සාමාජිකයන් අතර විවිධ අදහස් පැවතීම ආයතනික ක්‍රියාවලියේ සාමාන්‍ය කොටසක් බවත්, අවසානයේ තීරණ ඒකමතිකව ගෙන ඇති බවත්ය.

ප්‍රශ්නය මැතිවරණ කොමසාරිස්වරයා පමණක්ද?

විපක්ෂයේ චෝදනාව සරලව ග්‍යාණේෂ් කුමාර්ගේ ඉල්ලා අස්වීම ඉල්ලීමකට සීමා නොවේ. එය ඉන්දියාවේ මැතිවරණ කොමිසමේ ආයතනික ස්වාධීනත්වය පිළිබඳ ප්‍රශ්නයක් දක්වා දිගහැරී ඇත. විශේෂයෙන්ම, මැතිවරණ කොමිසම සාමාජිකයන් තිදෙනෙකුගෙන් සමන්විත ආයතනයක් බැවින් තීරණ ගත යුත්තේ කෙසේද යන්න පිළිබඳ නීතිමය ප්‍රශ්නයක් ද මතුව තිබේ. ග්‍යාණේෂ් කුමාර් අනෙක් කොමසාරිස්වරුන්ගේ අනුමැතියකින් තොරව ඇතැම් තීරණ ගත් බවට අධිකරණයට ඉදිරිපත් කර ඇති පෙත්සම්වලින් චෝදනා කර තිබේ.

ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය මෙම කරුණු සම්බන්ධයෙන් මැතිවරණ කොමිසමෙන් සහ මධ්‍යම රජයෙන් ප්‍රතිචාර ඉල්ලා තිබේ. වාර්තා අනුව අධිකරණය පෙන්වා දී ඇත්තේ කොමිසමේ තීරණ ඒකමතිකව හෝ බහුතර තීරණයකින් ගත යුතු බවයි. එහෙත් මේ අවස්ථාවේ ග්‍යාණේෂ් කුමාර්ගේ තනතුර අත්හිටුවීමට අධිකරණය නියෝග කර නොමැති අතර, ඉදිරි කරුණු සහ වාර්තා සලකා බැලීමෙන් පසුව තීරණ ගැනීමට නියමිතය.

විරෝධය විපක්ෂයෙන් පමණක් නොවේ

මෙම විරෝධතා දේශපාලන පක්ෂවලට පමණක් සීමා වී නැත. තරුණයන් මූලික කරගත් සමාජ මාධ්‍ය ව්‍යාපාරයක් වන Cockroach Janta Party (CJP) ද මැතිවරණ කොමසාරිස්වරයාගේ ඉල්ලා අස්වීම ඉල්ලමින් මුම්බායි සහ දිල්ලි නගරවල විරෝධතා සංවිධානය කර තිබේ. එම කණ්ඩායම සිය ව්‍යාපාරය රට පුරා ගෙන යන බව ප්‍රකාශ කර ඇති අතර ඔක්තෝබර් 10 වැනිදා තවත් විරෝධතා පැවැත්වීමට කැඳවා තිබේ.

ඒ අනුව මේ වන විට ඉන්දියාවේ ඇති වී තිබෙන්නේ එක් ඡන්ද නාමලේඛන සංශෝධනයක් පිළිබඳ තාක්ෂණික විවාදයකට වඩා පුළුල් අර්බුදයකි. එය “කවුද ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීමට සුදුසු?”, “එම තීරණය ගන්නේ කවුද?”, සහ “එම තීරණය කෙතරම් ස්වාධීනව ගනු ලබන්නේද?” යන මූලික ප්‍රශ්න තුන වටා ගොඩනැගී ඇත.

අවසානයේ තීරණාත්මක වන්නේ දේශපාලන වේදිකාවේ චෝදනා හෝ විරෝධතා පමණක් නොව, ඡන්ද නාමලේඛනය සංශෝධනය කිරීමේ ක්‍රියාවලිය නීත්‍යානුකූලද, සුදුසුකම් ඇති ඡන්දදායකයන් ආරක්ෂා කර තිබේද සහ මැතිවරණ කොමිසමේ තීරණ ආයතනික නීති හා ක්‍රියාපටිපාටි අනුව ගෙන තිබේද යන්න පිළිබඳ සාක්ෂි සහ අධිකරණ තීරණයයි.

දැනට ඉන්දීය විපක්ෂය වීදි බැස ඇති අතර, මැතිවරණ කොමිසම තම ක්‍රියාවලිය ආරක්ෂා කරමින් සිටී. ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයේ ඉදිරි මැදිහත්වීමත් සමඟ මෙම ඡන්ද නාමලේඛන අර්බුදය ඉන්දියාවේ මැතිවරණ පද්ධතියේ විශ්වාසනීයත්වය පිළිබඳ තවත් පුළුල් ජාතික විවාදයක් බවට පත්වෙමින් තිබේ.