හජර් ශෙරීෆ් ්‍ය්වැර ීය්රසf තිස් හැවිරිදි ලිබියානු කාන්තාවක්. ඇය මානව හිමිකම් ක්‍රියාකාරිනියක් වගේම සාමය ගොඩනැගීම වෙනුවෙන් හඬ නගපු ශක්තිමත් කාන්තාවක්. 2016 වන විට තරුණයන් දේශපාලනයට යොමු වීම ප්‍රවර්ධනය කෙරුණු වැඩසටහනක් සඳහා ඇය එවකට එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ මහලේකම්වරයා විසින් තෝරාගත්තා. 2019දී ඇය නොබෙල් සාම ත්‍යාගය වෙනුවෙන් නම් කළ ලැයිස්තුවටත් ඇතුළත් වුණා. ඇය පවුල තුළින් දේශපාලන දැනුම හා අත්දැකීම් ලබාගත් ආකාරය පිළිබඳව 2019 දී ‘ටෙඩ් ටෝක්’ (TED TALK) වැඩසටහනක කරන කතාවකින් කොටසක පරිවර්තනය අප ඔබ වෙත ගෙන එනවා. ටෙඩ් ටෝක් කියන්නේ ලාභ ඉපැයීමේ අරමුණකින් තොරව වගේම ඉතා ප්‍රබල අදහස් කෙටි කාලයකින් ප්‍රකාශ කරන වැඩසටහන් ආකෘතියක්.
2019 දී හජර් තමන්ගෙ පවුලේ තිබුණු විශේෂත්වය ගැන කියූ අදහස් මෙතැන් සිට කියවමු.

■ අමන්දිකා කුරේ

මීට අවුරුදු විස්සකට පෙර මගේ පවුල ‘ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සිකුරාදා රැස්වීම්’ නම් ක්‍රමයක් හඳුන්වා දුන්නා. ඒ අනුව සෑම සිකුරාදා දිනකම සවස 7 ට, මගේ පවුලේ වත්මන් කටයුතු සාකච්ඡා කිරීමට නිල රැස්වීමක් සඳහා පවුලේ සියලුම දෙනා එකට එකතු වුණා. මෙම රැස්වීම් පවත්වන ලද්දේ මගේ දෙමව්පියන්ගෙන් එක් අයෙකු විසින් වන අතර, අපට වාර්තා ලියාගැනීමට සටහන් තබන්නෙකු පවා සිටියා කිව්වොත් ඔබ පුදුම වේවි. පවුලේම කෙනෙක් ඒ සඳහා පත් කෙරුණා. මෙම රැස්වීමේ නීති දෙකක් තිබුණා. පළමුවැන්න, ‘ඔබට විවෘතව හා නිදහසේ කතා කිරීමට අවසර ඇත.’ අගෞරවයක් හෝ අශික්ෂිතබවක් ලෙස නොසලකමින් දරුවන්ට දෙමාපියන් විවේචනය කිරීමට ඉඩ ලබා දී ඇත. දෙවන රීතිය ‘චැතැම් හවුස්’ රීතියයි, එයින් අදහස් වන්නේ රැස්වීමේදී පවසන ඕනෑම දෙයක් රැස්වීමේම දිගටම පවතින බවයි.

මෙම රැස්වීම්වලදී සාකච්ඡා වූ මාතෘකා සතියෙන් සතියට වෙනස් වුණා. සතියක්, අපි කන්න කැමති ආහාර මොනවාද, දරුවන් නිදාගත යුත්තේ කීයටද සහ පවුලක් ලෙස දේවල් වැඩිදියුණු කරන්නේ කෙසේද යන්න ගැන අපි කතාකළා. තවත් රැස්වීමක පාසලේ සිදුවීම් සහ සහෝදර සහෝදරියන් අතර ඇති වූ ආරවුල් විසඳාගන්නේ කෙසේද යන්න ගැන සාකච්ඡා කළා. සෑම රැස්වීමක් අවසානයේම, අපි අවම වශයෙන් ඊළඟ රැස්වීම තෙක් පවතින තීරණ සහ එකඟතාවන්ට එළැඹුණා.

ඒ අනුව මට කියන්න පුළුවන් මම හැදී වැඩුණේ දේශපාලනඥයෙක් විදියට. අවුරුදු හය හත වෙනකොට මම දේශපාලනය ප්‍රගුණ කළා. මම වෙනත් ‘දේශපාලන ක්‍රියාකාරීන්’ සමඟ සාකච්ඡා කරමින්, සම්මුති ඇතිකර ගනිමින්, සන්ධානගත වෙමින් හිටියා.

ඒ වගේම මම වරක් දේශපාලන ක්‍රියාවලිය අනතුරේ හෙළීමට උත්සාහ කළා. රැස්වීම් ඉතා සාමකාමී, සිවිල් සහ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී බවක් පෙනුණ නමුත් එය සැමවිටම වුණේ නෑ. කතා කිරීමට, සාකච්ඡා කිරීමට සහ විවේචනය කිරීමට මෙම විවෘත, නිදහස් ඉඩ නිසා සමහර විට දේවල් උණුසුම් වුණා. එක් රැස්වීමක් මට ඉතා නරක එකක් වුණා. ඒ වන විට මට වයස අවුරුදු 10ක් පමණ. මම පාසලේදී ඇත්තෙන්ම භයානක දෙයක් කළා. මගේ සහෝදරයා එය රැස්වීමේදී සාකච්ඡාවට ගෙනඒමට තීරණය කළා.

මට මාව ආරක්ෂා කර ගැනීමට නොහැකි වූ නිසා මම රැස්වීමෙන් ඉවත් වී මුළු රැස්වීම් පද්ධතියම වර්ජනය කිරීමට තීරණය කළා. මම වර්ජනය කරන බව ප්‍රකාශ කරමින් නිල ලිපියක් ලියා එය මගේ පියාට ලබා දුන්නා. තවදුරටත් මේ රැස්වීම්වලට යන එක නැවැත්තුවොත් මේ ක්‍රමය කඩා වැටෙයි කියලා මට හිතුණත් මගේ පවුලේ අය රැස්වීම් දිගටම කරගෙන ගියා. ඒ අය නිතරම ගත්තේ මට අකමැති තීරණ.

නමුත් මට මෙම තීරණවලට අභියෝග කිරීමට නොහැකි වූයේ, මම රැස්වීම්වලට සහභාගි නොවූ නිසාත්, ඊට එරෙහිව යාමට අයිතියක් නැති නිසාත්. හාස්‍යයට කරුණක් නම්, මට වයස අවුරුදු 13ක් පමණ වන විට, දිගු කලක් මෙම රැස්වීම් වර්ජනය කිරීමෙන් පසු නැවත වරක් මෙම රැස්වීම්වලට සහභාගි වෙන්න සිදුවීමයි. ඒ මට පමණක් බලපෑ ප්‍රශ්නයක් ඒ වන විට ඇති වී තිබූ නිසාත් පවුලේ වෙන කිසිම කෙනෙක් ඒ ගැන සාකච්ඡා නොකළ නිසත්.

මා පමණක් මුහුණ දුන් ඒ ගැටලුව වූයේ සෑම රාත්‍රී ආහාර වේලකට පසුවම, සෑම විටම පිඟන් සෝදන ලෙස ඉල්ලා සිටියේ මගෙන් පමණක් වීම හා මගේ සහෝදරයන්ට ඒවා කිරීමට අවශ්‍ය නොවීමයි. මෙය අසාධාරණ සහ වෙනස් කොට සැලකීමක් ලෙස මට හැඟුණු බැවින්, මට එය රැස්වීමේදී සාකච්ඡා කිරීමට අවශ්‍ය වුණා. ඔබ දන්නා පරිදි,

ගෙදර දොරේ වැඩ කිරීම ගැහැනියකගේ හෝ ගැහැනු ළමයෙකුගේ භූමිකාවය යන අදහස බොහෝ සමාජ විසින් මෙතරම් කාලයක් ගෙනගිය රීතියක්. අවුරුදු 13ක දරුවෙකු වූ මට එයට අභියෝග කිරීමට අවශ්‍ය වුණා. රැස්වීමේදී, මගේ සහෝදරයන් තර්ක කළේ අපි දන්නා අනෙක් පිරිමි ළමයින් කිසිවෙක් පිඟන් සෝදන්නේ නැති බවත්, එසේනම් අපේ පවුල වෙනස් විය යුත්තේ ඇයිද යන්නත් පදනම් කරගෙනයි.

නමුත් මගේ දෙමාපියන් මා සමඟ එකඟ වූ අතර මගේ සහෝදරයන් මට උදව් කළ යුතු බවට තීරණය කළා. කෙසේ වෙතත්, ඔවුන්ට බල කිරීමට නොහැකි වූ නිසා, ගැටලුව දිගටම විසඳුමකින් තොරව පැවතුණා. මගේ ප්‍රශ්නයට විසඳුමක් නැති බව දුටු මම තවත් රැස්වීමකට සහභාගි වී සැමට සාධාරණයක් වන නව ක්‍රමයක් යෝජනා කිරීමට තීරණය කළා.

ඒ නිසා මම යෝජනා කළා එක පුද්ගලයෙක් වෙනුවට පවුලේ සියලුම සාමාජිකයන්, ඔවුනොවුන් භාවිත කරන සියලුම භාජන සෝදන්න කියලා. ඒ පිළිබඳව විශ්වාසයක් ගොඩනැගෙන ලෙස, මම භාවිත කරන භාජන මම සෝදන්නම් කියා කිව්වා. මේ ආකාරයෙන්, මගේ සහෝදරයන්ට තවදුරටත් තර්ක කළ නොහැකි වුණා. පිරිමි ළමයින් හෝ පිරිමින් ලෙස ඔවුන්ගේ වගකීමක් ලෙස පිඟන් සේදීම වෙනුවට මා යෝජනා කළ ක්‍රමය වූයේ පවුලේ සෑම සාමාජිකයෙකුම තමන් පාවිච්චි කරන දේවල් පිරිසිදු කරගැනීමයි. සියල්ලන්ම මගේ යෝජනාවට එකඟ වූ අතර, වසර ගණනාවක් තිස්සේ එය අපගේ නිවසේ පිඟන් සේදීමේ ක්‍රමය වුණා.

මම දැන් ඔබ සමඟ බෙදාගත්තේ පවුලේ කතාවක්, නමුත් එය පිරිසිදු දේශපාලනයක්. දේශපාලනයේ සෑම කොටසකටම තීරණ ගැනීම ඇතුළත් වන අතර තීරණ ගැනීමේ ක්‍රියාවලියට විවිධ පසුබිම්, අවශ්‍යතා, අදහස්, ස්ත්‍රී පුරුෂභාවය, විශ්වාසයන්, ජාතිය, වාර්ගිකත්වය, වයස් කණ්ඩායම් සියල්ලම නියෝජනය කරන පුද්ගලයන් ඇතුළත් විය යුතුයි. තීරණ ගැනීමේ ක්‍රියාවලියට දායක වීමට සහ ඔවුන්ගේ ජීවිතයට සෘජුව හෝ වක්‍රව බලපාන තීරණවලට බලපෑම් කිරීමට ඔවුන් සැමට සමාන අවස්ථාවක් තිබිය යුතුයි.
ඒ නිසා “දේශපාලනය කරන්නවත් දේශපාලන මතයක් දරන්නවත් මම පොඩි වැඩියි” කියලා තරුණ අය කියනවා ඇහෙනකොට මට ඒක තේරුම් ගන්න අමාරුයි. ඒ හා සමානව, ”දේශපාලනය මම සම්බන්ධ වීමට අකමැති අපිරිසිදු ලෝකයක්” යැයි සමහර කාන්තාවන් පවසනු මට ඇසෙන විට, දේශපාලනය සහ දේශපාලන ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ අදහස ලෝකයේ බොහෝ රටවල ඒකාකාරී ලෙස ස්ථානගත වී තිබීම ගැන මම කනස්සල්ලට ඉන්නවා. මිනිසුන්ට හිතෙන්නේ, ඔවුන් දේශපාලනයට සම්බන්ධ වීමට නම්, ඔවුන් ක්‍රියාකාරිකයන් විය යුතු බව වුණත් එය සත්‍යයක් නොවෙයි. මට මේ ප්‍රශ්නය තරුණයන්ගෙන්, කාන්තාවන්ගෙන් සහ සාමාන්‍ය ජනතාවගෙන් ඇසීමට අවශ්‍යයි. දේශපාලනයට සම්බන්ධ වෙන්න ඔබට ඇත්ත වශයෙන්ම උනන්දු නොවී සිටීමට හැකියාවක් තිබේද? නැද්ද?

දේශපාලනය යනු ක්‍රියාකාරීත්වය පමණක් නෙවෙයි. දැනුවත් කිරීම, දැනුවත් වීම, කරුණු ගැන සැලකිලිමත් වීම. හැකිනම් ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීම වැනි දේවල්. දේශපාලනය යනු අප කණ්ඩායම් සහ සමාජයන් ලෙස අපව සකස් කරගන්නා මෙවලමයි. දේශපාලනය ජීවිතයේ සෑම අංශයක්ම පාලනය කරන අතර, එයට සහභාගි නොවී සිටීමෙන්, ඔබ කන්නේ, අඳින්නේ මොනවාද, ඔබට සෞඛ්‍ය සේවා, නිදහස් අධ්‍යාපනයට ප්‍රවේශය තිබේද, ඔබ කොපමණ බදු ගෙවන්නේද, ඒ කවදාද යන්න තීරණය කිරීමට වෙනත් පුද්ගලයින්ට ඉඩ දීමට සිදුවෙයි. ඔබට විශ්‍රාම ගත හැකිද, ඔබේ විශ්‍රාම වැටුප කුමක්ද, ඔබව අපරාධකරුවෙකු ලෙස සැලකීමට ඔබේ ජාතිය සහ වාර්ගිකත්වය යොදාගන්නවාද, නැතහොත් ඔබව ත්‍රස්තවාදී ලැයිස්තුවකට ඇතුළත් කිරීමට ඔබේ ආගම සහ ජාතිය ප්‍රමාණවත්ද යන්න වෙනත් පුද්ගලයන් තීරණය කරාවි. ඔබ තවමත් දේශපාලනයෙන් පීඩාවට පත් නොවූ ශක්තිමත්, ස්වාධීන මිනිසෙකු යැයි ඔබ සිතන්නේ නම්, දෙවරක් මේ කරුණු ගැන සිතා බලන්න.■

■ ඇන්තනී වෙරංග පුෂ්පික

යාගහෝම බලිතොවිල් විවිධ ඇදහිලි විශ්වාස අතීතයේ ඉඳන්ම පැවත එන්නක්. අද වෙනකොට ඒ අතීත උරුමයන් කෙමෙන් කෙමෙන් වියැකී යන තැනටම ඇවිත්.
මඩු ශාන්තිකර්ම ගැන කතා කරද්දී දෙවොල් මඩු හැරුණු කොට හල්ලුම් මඩු, කිරි මඩු, පූජා මඩු, පහන් මඩු, තුන් දා ගී මඩු, හත් දා ගම්මඩු, ගරා මඩු වශයෙන් බොහෝ මඩු ශාන්තිකර්ම හඳුනාගන්න පුළුවන්. නමුත් අද වෙනකොට ගම්මඩු සහ දෙවොල්මඩු විතරයි යම් පමණකට හරි දැක බලාගන්න පුළුවන් වෙන්නේ.

බොහොමයක් මඩු ශාන්තිකර්ම පැවැත්වුණේ පත්තිනි සහ දෙවොල් යන දෙවියන් මූලික කරගෙන. පහතරට ශාන්තිකර්මය හා බැඳුණු ප්‍රධානම ශාන්තිකර්මය තමයි දෙවොල්මඩු ශාන්තිකර්මය. දෙවොල්මඩු ශාන්තිකර්මය ලංකාවට එන්නෙ ඉන්දියාවෙන්. සේරමන් කියන ඉන්දියාවෙ රජ කෙනෙකුට ගෝන දෙනකගෙන් වැදුණු ශාපයකින් මිදීමට ලංකාවට ඇවිත් කළ ශාන්තිකර්මය තමයි, දෙවොල්මඩු.

අද දෙවොල්මඩු ශාන්තිකර්මය ලංකාවේ විවිධ ප්‍රදේශවල දකින්න පුළුවන් වුණත් දකුණේ මුහුදුබඩ ප්‍රදේශවල තමයි වඩාත්ම ප්‍රචලිත. වෙනත් ප්‍රදේශවල කරන ශාන්තිකර්මවලට වඩා දකුණේ මුහුදුබඩ ප්‍රදේශවල කරන දෙවොල්මඩුවෙ ප්‍රධාන අරමුණක් තමයි කිසිදු අනතුරක් නොවී ධීවර කර්මාන්තයේ නියැලීමටත් හොඳ මාළු අස්වැන්නක් ලබා ගැනීමටත් දේව ආශීර්වාදය ලබාගැනීම. වර්ෂයකට වතාවක් පවත්වන දෙවොල්මඩු ශාන්තිකර්මය වටා දේව ඇදහිල්ලකට එහා ගිය කලා, සංස්කෘතික හා සමාජමය වටිනාකමක් දකින්න පුළුවන්.

දෙවොල්මඩු ශාන්තිකර්මය කියන්නේම කලා සංස්කෘතික මංගල්‍යයක්. දෙවොල්මඩුවෙ කප් සිටුවීමේ ඉඳන් දෙවොල්මඩුව නටලා, පසු දින ගිනි පාගලා, දේව දානය දීලා මඩු මංගල්‍යය අවසන් වන තුරුම ඒ හා බැඳිච්ච සංස්කෘතියක් සහ කලාවක් ගැබ්වෙලා තියෙනවා.

දෙවොල්මඩු ශාන්තිකර්මය ගාල්ල, මාතර, බෙන්තර වගේ ප්‍රදේශවල පාරම්පරිකව පවත්වාගෙන යන නර්තන සම්ප්‍රදායන් ලෙස හඳුනාගන්න පුළුවන්.

දෙවොල්මඩු ශාන්තිකර්මයේ එන නර්තනාංග, බෙර වාදන, නාට්‍යමය ජවනිකා, කවි ගායනා වගේම එහි එන සැරසිලි මඟින් ප්‍රේක්ෂකයාට උසස් රසවින්දනයක් ලබාදෙනවා. අවුරුදු හතේ අටේ කුඩා නර්තන ශිල්පීන්, තරුණ නර්තන ශිල්පීන් වගේම මුහුකුරා ගිය ජ්‍යෙෂ්ඨ නර්තන ශිල්පීනුත් එකම මඩුවක නර්තනයේ යෙදෙන කොට නර්තනාංගයට ලබාදෙන අපූර්වත්වය වගේම සමාජයට ලබාදෙන ආදර්ශයත් සුළුපටු නැහැ. මේ ගැන කතාකරන්න අම්බලන්ගොඩ ප්‍රදේශයේ තරුණ නර්තන ශිල්පියෙක් වන ඉශාන් ප්‍රමුදිත අපත් සමඟ සම්බන්ධ වුණා.

‘ගුරුන්නාන්සේ කෙනෙක් ළඟට මේ ශිල්පය ඉගෙනගන්න ළමයෙක් භාර දෙන්නෙ යද්දී යන්නේ දෙමව්පියොත් එක්ක බුලත් හුරුළු, කැවිලි පෙවිලි එහෙමත් අරගෙන. ඊට පස්සෙ ගුරුන්නාන්සේ ළමයාගේ කේන්දරය ගෙන්නාගෙන බලනවා මෙයාට මේ ශිල්පය පිහිටනවාද, මෙයා ශිල්පය දෙන්න හොඳ කෙනෙක්ද කියලා. ඊට පස්සෙ නැකතක් බලලා ඒ නැකතට තමයි ඉස්සෙල්ලාම අඩිය තියන්නේ. ඒකත් කාටවත් පෙනෙන්නේ නැතිවෙන්න වටේට පොල්ලතු බැඳලා ඉලංගම් මඩුවෙ තමයි නටවන්නේ. ශිල්පය ඉගෙනගන්න කාලෙ ඉතින් ගුරුන්නාන්සේගේ හැම වැඩේම කරන්න ඕනෑ. ශිල්පය යම් මට්ටමකට ඉගෙනගත්තාට පස්සේ අපිව මඩු බස්සනවා. ඒක ඉතින් මඟුල් ගෙයක් වගේ තමයි. ශිල්පය ඉගෙනගෙන නටන මුල්ම දෙවොල්මඩුව තමයි ‘මඩු බැසීම’ කියන්නේ. දෙවොල් මඩුවෙදී අවුරුදු පහේ හයේ පොඩි ළමයි වගේම කපු මහත්වරු පවා අපිත් එක්ක එකට නටනවා. මඩුවට බැස්සාට පස්සේ කවුරුත් සමානයි. හැබැයි ලොකු කුඩා භේදයක් නැතිව අපි හැමෝටම ගරුකරනවා. කොයි වෙලේ දැක්කත් ආයුබෝං කියලා කියනවා. ඒ වගේම ජ්‍යෙෂ්ඨත්වයටත් ගරු කරනවා.

මඩුවකදී නටන්න යනකොට අපි යන්නෙ ජ්‍යෙෂ්ඨත්වයේ පිළිවෙළට. දෙවොල්මඩුවක් තියෙන දවසකට අපි කන්න ගියත් එහෙමයි, වැඩිමල් කෙනෙක් නැගිටිනකම් නැගිටින්නේ නැහැ. දෙවොල්මඩුවක නම් සුදුපිරුවට එලලා කෙසෙල් කොළවල දාගෙන ඔක්කොම එකට වාඩිවෙලා, ඔක්කොම කාලා ඉවරවුණාට පස්සෙ තමයි නැගිටින්නේ. ඒකට කියන්නෙ ‘පේ බත් දානය’ කියලා. දෙවොල්මඩුවක නැටුම් බලනවා වගේම මේ දේවලුත් මිනිස්සුන්ට ගොඩක් වැදගත් කියලා තමයි මට හිතෙන්නේ.”

දෙවොල්මඩු ශන්තිකර්මය කිරීමේදී එහි ප්‍රධානියා වෙන්නේ ‘පත්තිනි කපු මහත්තයා.’ ඒ වගේම දෙවොල්මඩුවෙ සම්පූර්ණ වගකීම දරන්නේත් පත්තිනි දෙවි කපු මහත්තයාම තමයි.

සේදවත්තේ ජනක කපු මහත්මා අපිත් එක්ක එකතු වුණා.

‘දෙවොල් මඩු ශාන්ති කර්මය අතීතයේ ඉඳලා රජ්ජුරුවන්ගෙන් පටන් ගත්තාම සෑම තරාතිරකම ජන කොට්ඨාසයන් නියෝජනය වුණ තැනක්. පත්තිනි කපු මහත්තයෙක් කියන්නේ උපසම්පදා වෙච්ච හාමුදුරුවන් වහන්සේ කෙනෙක් වගේ එක්කෙනෙක්. ඒ තරමට ම ඔහුට සංවරකමක් සහ ගුණධර්ම රකින්න පුළුවන් වෙන්න ඕනෑ. මස් මාංශවලින් සුරාසූදුවෙන් වැළකිලා ඉන්න ඕනෑ. දැනට අවුරුදු හත් අට සියයකට ඈත ඉඳලා ලංකාවේ හිටපු රජවරු විසින් පත්තිනි දේවාල නිර්මාණය කළා ඒගොල්ලන්ගෙ බිසෝවරුන්ට වැඳුම් පිදුම් කරන්න. පත්තිනි දෙවියන්ගේ ආභරණ ඒ රජු විසින් හදවලා දේවාලවල තැන්පත් කරලා, ඒවාට භාරකාරයෙක් වශයෙන් එදා පත්තිනි කපු මහත්වරු පත්කළා. ඒ විදිහට තමයි පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට පැවත එන්නේ. හැබැයි දැන් නම් පාරතොටේ යනකොටත් ඉන්නවා කපු මහත්වරු. පරම්පරා කපු මහත්තයෙක් ගාව තියෙන්නේ අවුරුදු සිය ගණනක් පැරණි වැඳුම් පිදුම් කළ ආභරණ. පත්තිනි කපු මහත්තයා තමන්ගේ හදවත වගේ තමයි මේ ආභරණ ටික ආරක්ෂා කරන්නේ. පත්තිනි කපු මහත්තයෙක් ඊළඟ පරම්පරාවට මේක භාර දෙන කොට, තමන්ගේ දරුවා හෝ වේවා නැත්නම් තමන්ගෙ ගෝලයෙක් හෝ වේවා ඒ භාර දෙන කෙනා ගැන සෑහෙන පරීක්ෂණ පවත්වනවා. දෙවොල් මඩුවේ මල් යහන් සකසන එකේ ඉඳන් සෑම පද සුරලක්ම පුළුවන් වෙන්න ඕනෑ. ඒකට සුදුසු ගුණධර්ම පිහිටන්නත් ඕනැ. එහෙම නැති කෙනෙකුට මේ වගේ වගකීමක් බාර දෙන්නෙ නෑ.’

දෙවොල්මඩු ශාන්තිකර්මය කරන්නේ ගමේ සියලුදෙනාගේම සහයෝගයෙන්. අතීතයේ නම් ඒ සඳහා දැනුම් තේරුම් තියෙන වැඩිහිටියෙක් මූලිකත්වය අරගෙන තමයි කරන්නේ. ගමේ ඉන්න සියලුදෙනාම තමන්ට පුළුවන් විදිහට සීනි කිලෝ එකකින් හරි උදව් කරනවා. එහෙම නැත්නම් තමන්ගෙ ශ්‍රමයෙන් මේ සඳහා දායක වෙනවා. ඒ වගේම දෙවොල්මඩු ශාන්තිකර්මයත් එක්ක බැඳිච්ච සමාජ සාමූහිකත්වය, අන්‍යොන්‍ය බැඳීම්, එකිනෙක කෙරෙහි දක්වන විශ්වාසය වගේ සමාජ යහපැවැත්මට උපකාරී වන ගොඩක් දේවල් හඳුනා ගන්න පුළුවන්. මේ ගැන අවුරුදු ගානක අත්දැකීමක් තියෙන අම්බලන්ගොඩ ප්‍රදේශයේම ජීවත්වෙන ජීමන් ද සිල්වා එහෙමත් නැත්නම් ජීමන් සීයා ඔහුගේ අත්දැකීම් අපිත් සමඟ බෙදාගත්තා.

‘මට දැන් අවුරුදු අසූහතරක්. මම දෙවොල්මඩු නටන්නේ 1956 ඉඳලා. දැන් නං සල්ලි තියෙන මිනිස්සු තනි තනියමත් කරනවා. හැබැයි මං දන්න කාලේ ඉඳන් දෙවොල්මඩුවක් කළේ ගමේ ඉන්න මිනිස්සු ඔක්කොම එකතුවෙලා. ඒකෙදි දැනුම් තේරුම් තියෙන කවුරුහරි මූලිකත්වය ගන්නවා. දැන් නම් ගමේ ඒකට වෙනම කමිටුවක් පත්කරගෙන තියෙනවා. ඒ වගේම දෙවොල් මඩුව අවසානයේ කිරිබතුත් එක්ක කිරියා දානයක් දෙනවා මුළු ගමටම. ඒක කන්න අහල ගම්වල ඈයෝ පවා එනවා. මඩුව නටන රාත්‍රියේ ඉඳන් එළිවෙනකම්ම වයස් භේදයක් නැතුව කොල්ලෝ කුරුට්ටෝ පවා පොල් ගානවා, කිරි හැඳි ගානවා, මේක ඇතුළේ පරණ බැඳීම් අලුත් වෙනවා. පරණ තරහ මරහකම් ඔක්කොම අමතක කරලා හැමෝම එකා වගේ වැඩ කරනවා. ඒ වාගේම දෙවොල්මඩුව බලන්න යනකොට කවුරුවත් විශේෂ නෑ. ඔක්කොම බිම වාඩිවෙලා පැදුරු එලාගෙන තමයි දෙවොල්මඩුව බලන්නේ.’

දෙවොල්මඩුවේ දැකගන්න පුළුවන් තවත් විශේෂම ලක්ෂණයක් තමයි, එහි එන සැරසිලි සහ යොදාගන්නා උපකරණවල කලාත්මක බව. මකර තොරන්, ගොක්කොල සැරසිලි, මල්යහන් ඒ අතර ප්‍රධාන තැනක් ගන්නවා. අනාදිමත් කාලෙක ඉඳලා මේ ශාන්තිකර්මය සිදුකරමින් පවත්වාගෙන ආවාට තාක්ෂණය අතින් ගත්තත් ඉහළ මට්ටමක තිබෙනවා. දෙවියන්, යකුන් පිදීම සඳහා සිදු කළත් මේ තුළ තිබෙන නර්තනාංග, වර්ණ භාවිතය සහ හාස්‍ය උත්පාදනය මඟින් මනස සුවපත් වෙනවා වගේම මනෝවිද්‍යාත්මක ප්‍රතිකර්මයක් ලෙස ඉතාමත් වැදගත්කමක් තිබෙන බවට දෙවොල්මඩු ශාන්තිකර්මය පිළිබඳ කළ පර්යේෂණවලදී තහවුරු කරගෙන තිබෙනවා. සෞන්දර්ය කලා විශ්වවිද්‍යාලයේ හිටපු බාහිර උපදේශක පාරම්පරික නර්තන ශිල්පී කසුන් පුල්ලප්පෙරුම මහත්මයා මේ ගැන පැහැදිලි කළා.

‘ශාන්තිකර්ම සැරසිලි නිර්මාණය තුළ ගැබ් වී ඇති ඉදිකිරීම් තාක්ෂණය ඉතාමත් සාධනීයයි. දින කීපයක් වුණත් තබා පුළුවන් විදියට කෙසෙල් පතුරුවලින් කරන තොරණ සැරසිලිවල වර්ණ, හැඩතල සහ රූප යොදාගෙන තියෙන්නේ ඒවාටම ආවේණික සහ රසයන් ඉස්මතුවන ආකාරයට. ශාන්ත වර්ණ භාවිතය තුළ මෙහි ඇති පූජාර්ථය ඉතාමත් හොඳින් ප්‍රකාශනය වෙනවා.

සැරසිලිවල ඇති විද්‍යාත්මක ගණිතමය පසුබිම වගේම මිනුම ක්‍රම සහ මෙම ශාන්තිකර්ම ශිල්පයටම ආවේණික වෙච්ච ශිල්පක්‍රම දැකගන්න පුළුවන්. මේ නිසා ශාන්තිකර්ම ශිල්පියා දක්ෂ, ආවේණික තාක්ෂණයක් ප්‍රගුණ කළ ශිල්පියෙක්.

විදුලි ආලෝකකරණය නොතිබිච්ච යුගයක ශාන්තිකර්ම ශිල්පියා රඟමඬල ආලෝක කිරීම සඳහා අවස්ථානුකූලව අත්පන්දම්, කාලපන්දම්, පොල්පන්දම්, විලක්කු, දුම්මල ආදිය යොදාගත්තා.

පවිත්‍රකාරක ගුණයක් සහිත කහදියර ඉසිමින් භූමිය පිරිසිදු කිරීම ශාන්තිකර්ම ආරම්භයට පෙර කරනවා. ඒ වගේම තමයි දුම්මල දහනය, දුම් ඇල්ලීම මඟිනුත් පිරිසිදුකාරක ගුණයක් ඇති බව මේ වෙනකොට සොයාගෙන තිබෙනවා. මේ තුළින් අපිට පේන්නේ සෞඛ්‍යාරක්ෂාව සහ සනීපාරක්ෂාව පිළිබඳ මනා අවධානයක් යොමු කරලා තිබෙන බව.
ගැමි ජනයා තුළ තිබුණු ජනප්‍රවාද, ජනශ්‍රැතිවල මතකයන් හරහා ගොස් මානසික සුවය සහ උත්ප්‍රේරණයන් සිදු කිරීම ශාන්තිකර්ම ශිල්පියා නිරන්තරයෙන්ම කරනවා. කාලයක් තිස්සේ පැවති මතිමතාන්තර තුළ ඇති විස්වාසය නිසා ගැමියන් මේ කෙරෙහි එක්රැස් වීමත්, ඒ තුළින් සාමාන්‍ය දිවි පෙවෙත මඳකට නවතා මානසික සුවය සහ ආශීර්වාදය පතා මෙම කාර්යයන්හි නිරත වීමත් දැකගන්න පුළුවන්.

ඇඳුම් ආයිත්තම්, ආභරණ රංග භාණ්ඩ ආදියෙහි වර්ණ සහ හැඩතල භාවිතය තුළ විවිධ රසයන් මෙන්ම මනෝභාවයන් ඇති කිරීමට හැකියාවක් ඇති බව පෙනෙන්නට තිබෙනවා. දෙවියන් වෙනුවෙන් කරනු ලබන කටයුතුවලදී ඉතාමත් චාම් ආකාරයත්, යකුන් සහ ඒ සමඟ බැඳී යන අවස්ථාවලදී යොදාගන්න එම අදාළ රස නිෂ්පත්තිය සිදුකරන අදාල වර්ණ භාවිතයත් උදාහරණ විදියට පෙන්වා දෙන්න පුළුවන්.’

කොහොම වුණත් අද වෙන කොට මේ වගේ ශාන්තිකර්ම වෙනස්වීම්වලටත් ලක්වෙලා වටිනා කලා සංස්කෘතික උරුමයන් වියැකෙමින් පවතිනවා. අද සමාජයේ තිබෙන කාර්යබහුලත්වය නිසාම මේ වගේ කලා සංස්කෘතික මංගල්‍යයක් බලන්න එන පිරිසත් සැලකිය යුතු ලෙස අඩුවෙලා. එදා මේ ශාන්තිකර්ම තුළින් ගොඩනැගුණු අන්‍යොන්‍ය බැඳීම, සමාජ සාමූහිකත්වය වගේ දේවල් අපෙන් ගොඩක් ඈතට ගිහිල්ලා තිබෙනවා.■

■ සුලෝචන වික්‍රමසිංහ

ඔබගේ අනිකුත් සාහිත්‍ය කෘති අතර ‘මංජු – මරණය හා ස්මරණය’ නැමැති නවතම කෘතිය ඔබ ස්ථානගත කරන්නේ කොතැන ද?

මේක මම, මට අවංකව ලිව්ව කෘතියක්. ඒ කියන්නේ සීයට සීයකින්ම මගේ හැඟීම් දැනීම් අකුරු බවට පත් කළ කෘතියක්. අන්තිමට ඒක සමාජ විද්‍යාත්මක, දාර්ශනික, සාහිත්‍යය කියන ඔය ඔක්කොගෙම මිශ්‍රණයක් බවට පත්වුණේ දන්නෙම නැතුව වගේ. කියවපු පාඨකයන්ට ඒක රසවත් අච්චාරුවක් වෙලා වගෙයි පෙනෙන්නේ. ඒකට එකම හේතුව මේක මගේ අත්දැකීමක් වීම ම නෙවෙයි, අත්දැකීම උණු උණුවෙන්ම ප්‍රතිනිර්මාණය වීම. මේකෙ ප්‍රස්තුත කාරණාව සුරතලෙකුගේ මරණයක්. ඇත්තටම කියනව නං මේක බලුපොතක්. ඒත් පොත ඒ සීමාමායිම් පහුකරගෙන විවිධ ඉසවුවලට පැතිරුණා.

හුරතලාගේ මරණය වෙලා මාසයක් එකහමාරක් වෙනකොට මං පොත ලියලා ඉවර කළා. මරණය හා ස්මරණය කොටස පමණයි ඊට පසුව ලියවුණේ. මේ පොත වර්ගීකරණය කරන්න අමාරුයි කියන ගමන්ම පොතකට වර්ගීකරණයක් අවශ්‍යම ද කියලාත් මට හිතෙනවා. අපි පුදුමාකාර වර්ගීකරණයක තමයි ඉන්නේ. ඉරිකොටු අඳින්න අපි හරි කැමතියි. ඒක ජාති ආගම් කුලවලට පමණක් සීමාවුණ දෙයක් නෙවෙයි. අපි පොත් පවා ඕනෑවට වඩා වර්ගීකරණය කරනවා ද කියලයි මට හිතෙන්නේ. ඒ වර්ගීකරණයට අනුව බැලුවොත් නම් ‘ගොඵ හදවත’ නවකතාවත් වැටෙන්න ඕනෑ යොවුන් නවකතාවකට. සුගත්, දම්මි දෙන්නගේම වයස 15 යි. ‘ගොඵ හදවත’ බිහිවුණ කාලේ වර්ගීකරණය මේ තරම්ම ප්‍රබලව තිබුණේ නැති නිසා එය සාමාන්‍ය නවකතාවක් බවට පත්වුණා. වර්ගීකරණයට ලක්කරන්න බැරි පොතුත් ලෝකේ තියෙනව. විචාර මිනුම්දඬුවලට අහුකරගන්න බැරි සාහිත්‍ය නිර්මාණත් ඒවගෙයි.

මූලික කතාවට අමතරව ඒ හා බද්ධවෙන ‘මරණය හා ස්මරණය’ යන පරිච්ඡේදයක් ඔබ එයට එකතු කරනවා.

මේක ඇත්තටම මරණයක්. මරණය කියන්නේ අපට කොතැනකින් වත් විසඳුමක් සොයාගන්න හෝ ප්‍රතිනිර්මාණය කරගන්න බැරි දෙයක්. කෙනෙක් මැරුණාට පස්සේ එයා එතැනින් ඉවරම තමයි. මේකට එරෙහිව අපි මොකක් ද කරන්න ඕනෑ කියන එක ගැන මම සමහර විට හිතලා තියෙනවා. ඒක තමයි බැරිම වැඩේ. මරණයට මුහුණ දීලා වේදනා විඳින හැම කෙනෙකුටම මේ ප්‍රශ්නය ඇතිවෙන්න බැරි නෑ. ඒත් කොහොම ද අපි මරණය පරද්දන්නේ? බෑ. ඒක පරද්දන්න විදියක් ඇත්තේම නැහැ. ඇත්ත කතාව ඒකයි. ඒ වුණත් එතැනදි අපිට මරණය කියන්නේ මොකක් ද කියලා හොයන්න පොඩි උනන්දුවක් ඇතිකරගන්න පුඵවන්. මරණයෙන් මේ සියල්ලම අවසන් ද? එහෙම නැත්නම් මරණයෙන් එහාට මොකක් හරි පැවැත්මක් තියෙනවා ද? මේකට නිශ්චිත උත්තරයක් අපි කවුරුවත් ළඟ නෑ. අපි හැමෝම කියන්නේ හිතලු. කවුද මරණය අත්හදා බලලා තියෙන්නේ? අපි කරන්නේ ගවේෂණයක් විතරයි. මගේ පුස්තකාලෙ එක රාක්කයක්ම වෙන්වෙලා තියෙන්නේ මරණය සම්බන්ධයෙන් කළ පර්යේෂණාත්මක පොත්වලට. ‘තිබ්බත මළපොත’ වගේ. මංජුගේ මරණයත් එක්ක මම ඒ පොත් ටික ඔක්කොම නැවත එළියට ගත්තා. මේ පොත නිර්මාණය වුණේ ඒ කියවීම් හා හැදෑරීම් සමඟයි. මරණය නොදන්නා තාක්කල්, ඒ ගැන නොහිතා ඉන්න තරමට ඒ සම්බන්ධ බිය පවතිනවා. බය අඩු කරගන්න නම් මරණය මොකක් ද කියලා යාංතමටවත් හිතාගන්න, හොයාගන්න වෙනවා. සියයට සියයක් ඒක දැනගන්න පුඵවන් වෙන්නේ මැරණාට පස්සේ තමයි. මරණය වාසනාවක් ද අවාසනාවක් ද කියන එක වුණත් අපි කොහොම ද හරියටම දැනගන්නේ? හුඟක් වෙලාවට හදිසි අනතුරකදී අත් පා හතරම අහිමි වෙලා ජීවිතේ විතරක් ඉතුරු වුණත් අපි කියන්නේ ජීවත් වෙන්න වාසනාව තිබුණ කියලායි. නමුත් මිනිස්සු විඳින විඳවිලි දකිනකොට මට හිතෙන්නේ වාසනාව ඕනෑ මැරෙන්න නේද කියලයි. කොහොම වුණත් ජීවිතය හා සොබාදහම තමයි අපට ඉන්න හොඳම ගුරුවරු. මරණයට පස්ස හරවගෙන ඉන්නේ නැතුව මරණයට මූණදීගෙන ඉන්නවා නම් මරණ මංචකයෙදීවත් එතරම් දුකක් බයක් දැනෙන එකක් නැහැ කියලයි මට හිතෙන්නේ.

ඒ කෙසේ වෙතත් අපි මරණයට බයයි?

ඔව්. කොහොමටත් මරණය කියන්නේ අපට ආගන්තුක සංසිද්ධියක්. අපි නොගිය ගමනක් තමයි ඒ. අලුත් ගමනක් යනකොට හිතට චකිතයක් දැනෙන එක ඇත්ත. ඒත් ඒ පිළිබඳ අවබෝධයක් ඇතිකර ගත්තාම ඒක එතරම් දරුණු වෙන්නේ නෑ. මැරුණාට පස්සේ කොහොම ද කියන එක දැනගන්න මං කැමතියි. මම මැරෙන්න කැමතියි කියන එක නෙමෙයි ඒකෙන් අදහස් වෙන්නේ. ඒත් සමහර මිනිස්සු තරම්ම මම මරණයට බය නැහැ. මම ඉපදීම හා මරණය අතර තියෙන සම්බන්ධය තේරුම් ගන්න උත්සාහ ගන්න කෙනෙක්. ඇත්තටම විශ්ව සාහිත්‍ය කෘති පරිශීලනය කරන කොට තේරෙනවා සමහර විශ්වීය ලේඛකයන් මරණය කොපමණ ලස්සනට ග්‍රහණය කරගෙන තියෙනවා ද කියන එක. ඒක අපේ සාහිත්‍යයේ දකින්නට නැතිවීම පොඩි අඩුවක්.

මිනිසකුගේ මරණයට වඩා සතෙකුගේ මරණය ජීවිතය හඳුනාගන්න පහසු කරනවා කියලයි මට හිතෙන්නේ. මිනිහෙක්ගේ ජීවිතේ කියන්නේ අපේ ජීවිතකාලය පුරාම ඇදී යන දීර්ඝකාලීන දෙයක්. සතුන් සම්බන්ධයෙන් එහෙම නැහැ. සුරතල් සතුන් ඉතාම සුන්දර වයසෙදි, සොබාදහම අපූරු වරප්‍රසාද ලබාදෙන ජීවිතේ අරුණෝදයේදී අපි ළඟට ඇවිල්ලා අවුරුදු දහයක් වගේ කෙටි කාලයකින් සම්පූර්ණයෙන්ම ජරාජීර්ණ තත්ත්වයට පත්වෙලා අපේ ඇස්පනාපිටම මරණය වැළඳ ගන්නවා. ජීවිතය තේරුම්ගන්න මේක අපට හොඳ අත්දැකීමක්. අපට මේ වගේ හුඟක් දේවල් පේනවා තමයි. ඒත් අපි දකින්නේ අඩුවෙන්.

ඔබට අනුව එයට හේතුව කුමක් ද? මේ ප්‍රශ්නය ගැන තවත් ලේඛකයන් හිතා බලා නැද්ද?

ඒක එහෙම කියන්න බැහැ. මිනිස්සු විවිධයි. විසමයි. ලේඛකයනුත් ඒ වගෙයි. ඕනෑම කෙනෙක් නිර්මාණකරණයේ යෙදෙන්නේ තම-තමන්ගේ කැමැත්තට, හැඟීම්වලට, ආකල්පවලට අනුකූලවයි. කොහොම වුණත් අපි සකල සත්ත්වයාටම මෛත්‍රී කරන ආගමක් අදහන ජාතියක්. කරණීය මෙත්ත සූත්‍රය මේකට හොඳ උදාහරණයක්. හැබැයි අපි මෛත්‍රී කරන්නේ ගාථාවකින්, වචනයකින් විතර ද කියලා වෙලාවකට හිතෙනවා. ඇත්තටම අපි සමස්තයට දයාව දක්වනවා ද? දයාවට සීමාමායිම් තියෙනවා ද?
ඔබගේ පූර්ව කෘති තුළිනුත් අඩුවැඩි වශයෙන් සත්ව හිංසනය පිළිබඳ අවධානය යොමුකරලා තියෙනවා.

ශිෂ්ට සම්පන්නයි කියන, සභ්‍යත්වය ගැන ලොකුවට කතාකරන ලෝකය සත්ව හිංසනය මේ තරමට අවතක්සේරු කළේ ඇයි කියන එක මට බරපතළ ප්‍රශ්නයක්. කාර්මික විප්ලවයෙන් පස්සේ ව්‍යාපාරික ලෝකය සත්ව ජීවිත යන්ත්‍ර බවට ලඝුකළ හැටි ඉතිහාසඥයන් පෙන්නලා දෙනවා. ලාභය වෙනුවෙන් ලෝකය ලේ-මස් අමතක කරලා; වධ වේදනාවලට අන්ධවෙලා. වහල් යුගයේදී වහලුන්ගෙන් වැඩගත්තේ වහලාත් මනුස්සයෙක් කියන එක සම්පූර්ණයෙන්ම අමතක කරලා නේ ද කියලා අද අපි කියනවා. ඒ යුගයේදී ඒක සාමාන්‍යයක්. අපට වගේම රතු ලේ තියන, අපට වගේම හැඟීම් දැනීම් ඇති, බොහෝදුරට අපට සමාන ඉන්ද්‍රිය පද්ධතියක් තියන සතුන්ට අපි මේ තරම්ම හිංසා, වධවේදනා පමුණුවන්නේ ඇයි කියන ප්‍රශ්නය මතු යම් දවසක අපේ හෘදය සාක්ෂිය මතුකරාවි. මේ ගැන අපේ සාහිත්‍යකරුවන් සංවේදී වෙනවා නං හොඳයි. අපේ ළමා කතා සාහිත්‍යය පෝෂණය වෙලා තියෙන්නේම සතුන්ගේ කතන්දරවලින්. සුරතල් සතෙක් ගැන ළමා කතන්දරයක් ලියන කෙනෙකුට වුණත් සතුන් ගැන ආදරයක් තියෙන්න ඕනෑ කියලා මං විශ්වාස කරනවා. එහෙම නැත්තං ළමා කතාව කියවන පොඩි ළමයාට පවා කෘත්‍රිමබවක් දැනෙනවා. අපි හැමෝම කතාකරන්නේ මානව දයාව ගැන. ඒත් මානව දයාවට එහා ගිය දයාවකට අපිට යන්න බැරි වුණේ ඇයි? මානව දයාව ළඟින් අපි නැවතුණේ ඇයි? දයාවට එහෙම නවතින්න පුඵවන් ද? ලේ රතුපාට මිනිහගේ විතර ද? සතුන්ගේ රතු රුධිර ධාරා අපිව කම්පනය නොකරන්නේ ඇයි? අපි පරිණාමය වුණේ වානරයාගෙන් කියලා චාල්ස් ඩාවින් කියනවා. ඉතිං සත්තු එක්ක අනිවාර්ය සම්බන්ධතාවක් අපට තියෙනවා. සොබාදහම සර්පයාව උත්පාදනය කරල තියෙන්නෙත් පැවැත්මට කිසියම් උපයෝගිතාවක් තියෙන නිසා. ඒ උපයෝගිතාව මොකක් ද කියල අපිට කෙලින්ම කියන්න බැහැ. හැබැයි අපි සර්ප විෂත් ඖෂධවලට යොදා ගන්නවා. මේ චක්‍රය තුළ මං හිතන්නේ අපිට අන්‍යොන්‍ය සහයෝගිතාව නැතිව ජීවත් වෙන්න අමාරුයි. එහෙම ජීවත් නොවීමේ ප්‍රතිඵල තමයි අපි දැන් අත්විඳින්නේ. කුකුළෙක් මරන්න පුඵවන් මිනිහෙකුට, මිනිහෙක් මරන්න හැකිවීමේ සම්භාවිතාව ඉහළ මට්ටමකින් පවතින බව මම පෞද්ගලිකව විශ්වාස කරනවා.

ඔබ කියන්නේ ලේඛකයාගේ ගැඹුරක්, පෘථුල බවක් තිබිය යුතු බව ද?

ලේඛකයෙක් කියන්නේ චින්තකයෙක් කියල මං හිතනවා. චින්තනය මුවහත් කරගෙනයි පෑන අතට ගන්න ඕනෑ. එහෙම නොකරන ලේඛකයකුට සමාජයට බලපෑමක් කරන්න පුඵවන් කියලා මම හිතන්නේ නැහැ. ලංකාවේ චින්තකයෝ දුර්ලභයි. ලංකාවේ හිටිය එක චින්තකයෙක්ට තමයි මාර්ටින් වික්‍රමසිංහ කියන්නේ. වික්‍රමසිංහයන් වගේ ලෝකය ප්‍රශ්න කරන්න පුඵවන් අයට තමයි චින්තකයෝ කියන්නේ. ශාස්ත්‍රාලයීය විද්වතුන්ගේ වුණත් සමහරවිට චින්තනය පටුයි. මං පුංචි උදාහරණයක් පෙන්නලා දෙන්නම්. Yuval Noah Harari කියන ඉතිහාසඥයා ලිව්ව Sapiens (සේපියන්ස්) කියන ඉතිහාස පොත කියවලා ඉවර වුණාම මට හිතුණේ එයා ඉතිහාසඥයෙක්ට වඩා චින්තකයෙක් කියලායි. මොක ද ඉතිහාසය විස්තර කිරීමක් නෙවෙයි ඔහු කරන්නේ. ඉතිහාසය ප්‍රශ්න කිරීමක්. අපි ඇතුළෙ කැකෑරෙන ප්‍රශ්නවලට ආලෝකධාරාවක් එල්ල කරන කෘති බොහෝවිට කියවන්න ලැබෙන්නේ පරිවර්තනවලිනුයි.

පරිවර්තන සාහිත්‍යය හා ඔබ අතර පවතින්නේ දැඩි සමීපබවක් නොවේ ද?

අපට ඉතාම හොඳ පරිවර්තන කෘති රාශියක් තියෙනවා. මම කියවපු විශිෂ්ටතම සාහිත්‍යයික පරිවර්තනයක් හැටියට මම විශ්වාස කරන්නේ ගාමිණි වියන්ගොඩ පරිවර්තනය කරල තියෙන ‘මායාවාස’ නවකතාවයි. ඒක ඉසබෙල් අයියන්දේගේ The House of the Spirits කියන කෘතියේ සිංහල පරිවර්තනයයි. ඉසබෙල් අයියන්දේ කියන්නේ බෞද්ධ ලේඛිකාවක් නෙවෙයි. නමුත් ඒ පොත කියවගෙන යනකොට මම විස්මපත් වුණා. මාව පූර්ණ වෙනසකට බඳුන් වුණා. වෛරයේ දම්වැල දිගටම ගෙනිව්චොත් අපිට මොක ද වෙන්නේ කියන ප්‍රශ්නයත් එක්ක වෛරයේ දම්වැල අපි කඩන්න ඕනෑ කොතැනින් ද කියලා ඇය පොත හරහා ප්‍රශ්න කරන තැනදී මට හිතුණෙ මම සෝවාන් වුණා ද කියලායි. ඒ තරමටම ඒ පොත බෞද්ධයි. බෞද්ධ අපි කොතැන ද ඉන්නේ කියලා අපිට මතක් කර දෙන කෘතියක් තමයි ඒ. මායාවාස වගේ ස්වතන්ත්‍ර නිර්මාණයක් මම කවදාවත් කියවලා නැහැ.

සර්වකාලීන අගයකින් යුතු කෘතියක් ලෙස හඳුනාගත හැක්කේ කුමන ආකාරයේ කෘතියක් ද?

එහෙම ඉරක් ගහලා වෙන්කරලා කියන්න අමාරුයි. නමුත් මං හිතන්නේ තෝල්ස්තෝයිගේ ‘පුනර්ජීවනය’ සර්වකාලීන කෘතියක්. දොස්තොයෙවුස්කිගේ හුඟක් කෘති සර්වකාලීනයි. පවුලෝ කොයියෝගේ ‘ඇල්කෙමිස්ට්’ කෘතියත් ඒ වගේ. නවකතා තව ගණනාවක් තියෙනවා. චින්තනයක් වගාදිගා කරගත් ලේඛකයා ලෝකය දිහා බලලා තමන්ට හැඟෙන දැනෙන දේ, හරියට තේරුම් අරන් ඒවා වචනවලට පෙරලුවාම ඒක සර්වකාලීනයි. ප්‍රතිභාව නැතිව වුණත් පොතක් එළිදක්වන්න පුඵවන්. සිංදු කියන්න බැරිවුණත් සීඩී එකක් එළිදක්වන්න පුඵවන් වගේ. නමුත් ඒවා පවතින්නේ නැහැ. ලෝකයේ යමක් කල් පවතිනවා නම් ඒක තමයි සර්වකාලීන කෘතිය.

මේ රටේ බෞද්ධකම හරිම ප්‍රශ්නකාරියි. බෞද්ධයා කියන්නේ යෝනිසෝමනසිකාරයෙන් යුක්ත විමර්ශනශීලි කෙනෙකුට. ඒත් අපේ බෞද්ධකම එහෙම දෙයක් ප්‍රකට කරන්නේ නෑ. අපේ වැරදීම් විශාලයි කියලා මට හිතෙනවා. අපි හොඳ දේවල් කරන්න ගිහිල්ලා ගොඩක් වැරදි දේවල් කරනවා. පිං කියලා හිතාගෙන පවු කරන අවස්ථා නිමක් නෑ. උදාහරණයක් වශයෙන් කුරුල්ලෝ නිදහස් කිරීම විතරක් ගන්න. බාරහාරවලට කුරුල්ලෝ නිදහස් කරනවා කියලා දන්න නිසා කුරුලු වැද්දොත් දැල්දාලා කුරුල්ලන්ව කොටු කර ගන්නවා. කුරුල්ලෝ නිකරුණේ පීඩා විඳිනවා. සමහරවිට මිය යනවා. මේ විදිහේ පූජාවිධි නැත්නම් කුරුල්ලෝ කොටු කරගන්න ඕනෑ වෙන්නේ නැහැ. අපි ජීවත් වෙන්නේ බෞද්ධයන්ට වැඩියෙන් නිර්වින්දිතයන් වගේ.■

ප්‍රසන්න විතානගේ අධ්‍යක්‍ෂණය කළ ‘ගාඩි’ චිත්‍රපටය.ASIA PACIFIC SCREEN AWARDSසම්මාන උළෙලේදී යුනෙස්කෝ අනුග්‍රහයෙන් පිරිනැමෙන ‘සංස්කෘතික විවිධත්වය පිළිබඳ සම්මානය’ (CULTURAL DIVERSITY AWARD) දිනාගන්නට පසුගිය සතියේ සමත්විය. මීට පෙරද ලාංකික ශිල්පීන්ගේ නම් මේ සඳහා යෝජනා වුණත්, සම්මානය ලංකාවේ ශිල්පියකුට ලැබෙන්නේ පළමුවැනි වතාවටය. මහජන ප්‍රදර්ශනයට සූදානම්ව තිබෙන ගාඩි, සන්ධ්‍යා සල්ගාදු, ඇලන් මැක්ඇලෙක්ස්, අජේ රායි, එච්ඩී ප්‍රේමසිරි සහ ප්‍රසන්න විතානගේගේ නිෂ්පාදනයකි.

■ ඇන්තනී වෙරංග පුෂ්පික

ඔබ ගාඩි සිනමාපටය හඳුනාගන්නේ වාණිජ ධාරාවේ සිනමාවක් විදිහටද කලාත්මක ධාරාවේ සිනමාව විදිහටද?

මා දන්නා තරමින් ඇත්තේ චිත්‍රපට දෙවර්ගයයි. හොඳ චිත්‍රපට සහ නරක චිත්‍රපටයි. මම හොඳ චිත්‍රපටයක් ලෙස හඳුන්වන්නේ සිනමාරූපීව වින්දනයක් සපයන චිත්‍රපට. මම නරඹන්න කැමතිත් කරන්න කැමතිත් එවැනි වර්ගයේ චිත්‍රපටයි. අපි කරන සෑම චිත්‍රපටයක්ම කරන්නේ වාණිජමය බලාපොරොත්තුවක් ඇතිව. ඒ නිසා කලාත්මක චිත්‍රපටයක් වුණත් අවසානයේ එය වාණිජමය පදනම මත තමයි තිරගත වෙන්නේ. ගාඩි චිත්‍රපටයේ මගේ උත්සාහය වුණේ සිනමා බස පදනම් කරගෙන සිනමා බසට අනන්‍ය ලෙස ඉතිහාසය ඇසුරෙන් ප්‍රබන්ධයක් නිර්මාණය කිරීමයි.

ගාඩි සිනමාපටය නිර්මාණය කරන්න හිතාගෙන හිටියේ 1992දී විතර බව කියැවෙනවා. හැබැයි ඒක අධ්‍යක්ෂණය වුණේ 2018දී, ඒකට බලපෑ විශේෂ හේතුවක් තියෙනවාද?

අමාරුම දේ තමයි චිත්‍රපටයක තමා තෘප්තිමත් වෙන ආකාරයට තිරරචනය ලියා අහවර කිරීම. මේකේ තිරරචනය 2018 මැද දක්වා ම නැවත නැවත මා අතින් ලියැවුණා. ඒක ටිකක් දුෂ්කර කාර්යයක් වුණේ ඉතිහාස සම්බන්ධ ප්‍රවෘත්තියක් නිසා. අනෙක් අමාරුම දේ නාට්‍යමය පරාසය තෝරාගැනීමයි. මේ අවුරුදු ගණනාව තුළම චරිත වර්ධනය කළා. මුල් අවස්ථාවේ ලියවෙච්ච තිරරචනය දෙස හැරී බැලුවාම මට තේරෙනවා චරිත පූර්ණ ලෙස ග්‍රහණය කර ගෙන නැති බව.

අනන්‍යතා අර්බුදය 2018 වෙනකොට උග්‍රවෙලා තිබුණා. අනන්‍යතා අර්බුදය කියලා මම අදහස් කරන්නේ මිනිසුන් ආගමික ජාතික වාර්ගික අනන්‍යතා මත ආන්තීකරණය වීම. අනන්‍යතාවට බෙදුණු ලෝකයක් ප්‍රශ්න කරන්නේ කොහොමද යන්න තමයි ගාඩි චිත්‍රපටයේ නාට්‍යමය පරාසය. ඒ වාගේම ප්‍රායෝගික කරුණු දෙකක් තිබුණා. එකක් තමයි නිෂ්පාදන පිරිවැය අධික වීම නිසා එය සොයාගැනීම පිළිබඳ ගැටලුව. දෙවෙනි කාරණය රංගනයේ යෙදෙන නළුනිළියන් තෝරාගැනීමේ ගැටලුව. ඉතින් ඔය සේරම ජයගැනීමට හැකි වුණේ 2018දී තමයි.

ගාඩි බිහිවීමට බලපෑ වස්තුබීජය මොකක්ද?

ගාඩි අත්දැකීම ඓතිහාසිකයි. නුවර යුගය තුළ රාජද්‍රෝහී වරදට ලක්වෙන රදලයන් ඉංග්‍රීසීන් පාලනය කරන මුහුදුබඩ ප්‍රදේශවලට පැනගියා. මේ නිසා උඩරට නීතිය යටතේ දඬුවම් ලැබුණේ ගෙදර සිටි කාන්තාවන්ට. ඔවුන්ට ලැබුණු දඬුවම තමයි, අපේ කුල ධුරාවලියේ පහළම කුලේ වන රොඩියෙක් සරණ පාවා ගැනීම. එහෙම නැත්නම් ඔවුන්ට වරමක් දීලා තිබුණා, මහවැලි ගඟට හෝ බෝගම්බර වැවට බිලිවෙලා තමන්ගේ කුල ගෞරවය ආරක්ෂා කරගන්න. බොහෝ වෙලාවට ඉතිහාස නිර්මාණවල පෙන්නන්නෙ රජ්ජුරුවෝ ක්‍රෑරයි කියලා. ඇත්ත ඒක නෙමෙයි. මෙය තමයි උඩරට නීතිය. බොහෝ කාන්තාවන් තමන්ගේ කුල ගෞරවය රැකගෙන තමන්ගේ ජීවිතය පූජාකළා. මෙතන නාට්‍යමය අත්දැකීම වෙන්නේ එම ඉරණම භාර නොගත් කාන්තාවක් ගැනයි. ඇගේ වටිනාකම් දෙදරා යන්නේ ඇය රොඩියෙකු සරණ පාවා ගත්තාමයි.

ලංකාවේ හැදුණු ඓතිහාසික සිනමාපට රැල්ලෙන් ගාඩි වෙනස් වෙන්නේ කොහොමද?

මම හිතනවා ගාඩි මගේ අනෙක් චිත්‍රපට හා සමානයි කියලා. මගේ චිත්‍රපටවලට විෂය වෙන්නේ මනුෂ්‍යත්වය විසින් නිර්මාණය කරන ලද අර්බුදය. නැත්නම් සමාජ සංසිද්ධීන් විසින් නිර්මාණය කරන ලද අර්බුදයට මනුෂ්‍යත්වය මැදිහත් වන ආකාරයයි. නමුත් මෙතෙක් බිහිවුණු බොහොමයක් චිත්‍රපටවල අපි දකින්නේ ජාතිකත්වය හෝ ආගම පදනම් කරගෙන රජවරුන් කුමාරවරුන් ගැන කතා වෙන එක. ඔවුන් කිසිම අර්බුදයකට මුහුණ දෙන්නේ නෑ. ඔවුන්ට තියෙන්නේ ජාතිකත්වය නිර්මාණය කිරීමේ න්‍යාය පත්‍රයයි. ජාතිය ගොඩනැගීම, ආගම ගොඩනැගීම තමයි ඔවුන්ගේ කාර්යය. මම කතාකරන්නේ මිනිසුන් ගැනයි. ඔබ මෙතෙක් දැක්කේ රජවරුන්ගේ ඉතිහාසය. ගාඩි කියන්නේ පීඩිතයන්ගේ ඉතිහාසයයි. ඒක තමයි මම හිතන්නේ අනෙක් ඓතිහාසික චිත්‍රපටවලින් ගාඩි වෙනස් වෙන්න හේතුව. අනිත් කාරණය තමයි, ඔබ මෙතෙක් දැකපු ඓතිහාසික සිනමාව, එහි තිබෙන සිනමාත්මක භාවිතාව අමතක කරලා ජාතික ආගමික න්‍යාය පත්‍රය මත ගොඩනැගුණ එකක්. ගාඩි චිත්‍රපටයට මට දේශපාලන න්‍යාය පත්‍රයක් නැහැ. ගාඩි කියන්නේ ඉතිහාස කතාවක් වුණාට එහි තිබෙන්නේ මෙතෙක් මම රැකගෙන ආ අනන්‍යතාවමයි.

ගාඩි විශාල මූල්‍ය පිරිවැයක් දරන්න සිදුවුණ චිත්‍රපටියක්. මේ මූල්‍ය පිරිවැය සොයාගැනීම බලවත් අභියෝගයක් වෙන්න ඇති..

නිෂ්පාදිකාවක් හැටියට සන්ධ්‍යා සල්ගාදු මහත්මිය ඉදිරිපත් වුණා. ඇය නොවන්නට ගාඩි චිත්‍රපටය හැදෙන්නේ නැහැ. චිත්‍රපටයෙ තිරරචනය කියවලා කේරළ කැමරා අධ්‍යක්ෂ සහ චිත්‍රපට අධ්‍යක්ෂ රාජීව් රවී, තමා සමග නිෂ්පාදන කටයුතු කළ මිතුරන්ට මාව යොමුකරලා ඒ අනුව තමයි අනුරාග් කාශ්‍යප්ගේ ‘ජා පික්චර්ස්’ මේ චිත්‍රපටයට සමනිෂ්පාදකයන් හැටියට දායක වුණේ. ඊට පස්සේ එච්.ඩී. ප්‍රේමසිරි මහත්මයා මට සහයෝගයක් විදියට නිෂ්පාදනයට දායක වුණා. ඒ වගේම එහි වැය පක්ෂය වැඩිවෙනකොට මමත් නිෂ්පාදකයෙක් හැටියට දායක වුණා.

ආලෝකකරණය, වර්ණ සංයෝජනය, පසුතල වැනි ශිල්ප ක්‍රම මොන විදියටද ගාඩි චිත්‍රපටයට යොදාගත්තේ?

සෑම චිත්‍රපටයක්ම කිරීමේදී කැමරාව, ආලෝකකරණය, වස්ත්‍රාභරණ, පසුතල වැනි මේ සියලුම දේවල් වැදගත් වෙන්නේ එම චරිත මුහුණදෙන අත්දැකීම ප්‍රේක්ෂකයාට සන්නිවේදනය කිරීමටයි, මේ වගේ ඓතිහාසික කථා ප්‍රවෘත්තියකදී වැදගත් වුණා ඔවුන්ගෙ ලෝකය ගොඩනගන්නේ කොහොමද කියන කාරණය. කන්ද උඩරට 1818දී සැබෑ ලෙසම ගොඩනැගෙන්නේ කොහොමද කියන කාරණය. ගාඩි චිත්‍රපටයේදී යොදාගත් ඇඳුම පවා දේශපාලනිකයි. මේ සෑම දෙයක්ම අපි හරියටම ගත්තේ නැත්නම් ඒ අත්දැකීම ප්‍රේක්ෂකයාට එන්නේ නැහැ. රූප සංරචනයේදී, ඔවුන්ගේ ලෝකය පුළුල් වෙනකොට කොහොමද ඒ පුළුල් ලෝකය දකින්නේ කියන කාරණයේදී පූර්ව නිශ්චිත සැලැස්මක් තිබුණා. එම සැලැස්ම රූපගත කිරීම්වලදී සියයට සියයක්ම රැකගත්තා. රූපරචනය අධ්‍යක්ෂණය කළේ රජීව් රවී සහ එම්ඩී මහින්දපාල මහත්මයා.

ගාඩි රූපගත කිරීමේදී මුහුණ දෙන්න සිදුවුණ අභියෝග ගැන තවදුරටත් කතාකළොත්.
ගාඩි දර්ශන තල ලංකාව පුරාම තිබුණා. අපිට මුහුණ දෙන්න සිදුවුණ ලොකුම අභියෝගය තමයි චරිතය ගමන් කරන මාර්ගය සන්නිවේදනය කිරීම සඳහා උචිත දර්ශන තල සොයාගැනීම. අනිත් කාරණය තමයි චිත්‍රපටය රූපගත කිරීමට පවා නොහැකි වන අන්දමින් වැස්සට අහුවුණා. ඒකෙන් බලාපොරොත්තු වුණාට වඩා වැය පක්ෂය වැඩිවුණා. නමුත් වැස්ස නිසාම චිත්‍රපටයට අනන්‍ය වූ අපූරු පෙනුමකුත් ලැබුණා. ලොකුම අභියෝගය තමයි, උඩරට රාජ නීතියට අනුව අවසර තිබුණේ නැහැ රොඩී කාන්තාවන්ට සහ පුරුෂයන්ට උඩුකය වසා ගැනීමට. මේ කාරණයේදී නළුනිළියන් මාව විශ්වාස කළා. ඔවුන් ලිංගික උත්තේජනයට නෙමෙයි භාවිත කරන්නේ, පීඩිතබව පෙන්වීමටයි කියන පොරොන්දුව මම ඔවුන්ට ලබාදුන්නා. ඒ අනුව අපි ඒ රූපගත කිරීම් සිදුකළා.

වේශ නිරූපණය ඉතාමත් සියුම් හා තාත්වික ලෙස කර තිබෙනවා. කොහොමද ඒ කාර්යය කළේ?

ලංකාවෙ චිත්‍රපටවල රූපරාමුවලදී සැබෑ කොණ්ඩෙ සහ බොරු කොණ්ඩෙ අතර වෙනස පෙනෙනවා. එසැණින්ම ප්‍රේක්ෂකයාගේ අත්දැකීම බිඳවැටෙනවා. නමුත් ගාඩි චිත්‍රපටය ගැන කතාකළොත් පිළිතුර සරලයි. ළඟාවීම අපහසුයි. වේශ නිරූපණයේදී අපි අනුගමනය කළේ කෘත්‍රිම රැවුල් සහ කොණ්ඩා නොදා සිටීමයි. ඔවුන් මාස ගාණක් තිස්සේ රැවුල් කොණ්ඩ වවාගෙන හිටියා. අපිට රැවුල් කොණ්ඩ දාන්න සිදුවුණේ නළු නිළියන් දෙතුන් දෙනකුට පමණයි. ඒකත් අපේ වේශ නිරූපණ ශිල්පී සමරසිරි කඳනගේ ඉතාමත් අරපරෙස්සමට කරලා දුන්නා.

ගාඩි චිත්‍රපටයට ලාංකීය සිනමාවේ ඉන්න දැවැන්තයන් වගේම නවක නළුනිළියනුත් යොදාගෙන තියෙනවා. නවක නළු නිළියන්ගෙන් කොයි වගේ සහයෝගයක්ද ලැබුණේ?

සජිත අනුත්තර මේ චිත්‍රපටයේ ප්‍රධාන චරිතයක් විදිහට ඒ කාර්යය මැනවින් සිදුකළා. ඩිනාරා පුංචිහේවා චිත්‍රපටයේ රඟපාන්න එකඟවීමම මේ චිත්‍රපටය හැදෙන්න එක හේතුවක් වුණා. ඒ චරිතය ඇය නිර්භයව කළා. අධ්‍යක්ෂවරයෙකුගේ කාර්යය වෙන්නේත් නළුනිළියන් ආධුනික වුණත් ප්‍රවීණයන් සමග රඟපාන විට එම ආධුනිකත්වය නොපෙන්වා සිටීමට කටයුතු කරන එක. ඒ වගේම වේදිකා නාට්‍යවල රඟපාන විශාල නළුනිළි කැලක් ගාඩි චිත්‍රපටයේ රඟපෑවා. ඒ අයගේ දායකත්වය සුවිශේෂයි. ඔවුන්ගේ කිසිම ආධුනිකබවක් මට දැනුණේ නෑ.

මේ වසරේ පැවති ඉන්දීය ජාත්‍යන්තර සිනමා උළෙලේ දී පැබ්ලෝ සීසර් වැනි විශිෂ්ට සිනමාවේදියොත් එක්ක ප්‍රධාන ජූරි සභිකයෙක් විදියට ඔබව තෝරා ගත්තා. ඒක මොන වගේ අත්දැකීමක්ද?

සිනමා උළෙල හරහා තමයි ආත්ම ප්‍රකාශනයට මුල් තැනක් දෙන චිත්‍රපට ලෝකයට එළිදැක්වුණේ. මේක කොරෝනා වසංගතය එක්ක ඇණහිටීමක් සිද්ධ වුණා. ඒ කාලයේ තමයි මට ආරාධනා ලැබුණේ ඉන්දීය ජාත්‍යන්තර සිනමා උළෙලේ ප්‍රධාන ජූරි සභිකයෙකු වශයෙන් කටයුතු කරන්න. මම ඒක කැමැත්තෙන් බාර ගත්තා. සියලුම ජූරි සභිකයන් චිත්‍රපට බැලුවෙ වෙන වෙනම. ඒ කියන්නේ පැබ්ලෝ සීසර් ආජන්ටිනාවේ ඉඳගෙන, තවත් කෙනෙක් ඇමරිකාවේ ඉඳගෙන, තවත් එක්කෙනෙක් ඉන්දියාවෙන් ඉඳගෙන, මම ලංකාවේ ඉඳගෙන. ඒ විදිහට බලලා තමයි ජූරි තීරණ ගැනීමේ ක්‍රියාවලිය සිදුකෙළේ. සමහර ජූරි සභාවල ඉඳගත්තාම විවිධ ගැටලුවලට මුහුණ දෙන්න සිදුවෙනවා. අපි දකින වඩා හොඳ චිත්‍රපටයකට සාධාරණය ඉටු කරන්න අරගලයක් කරන්න සිද්ධ වෙනවා ජූරි සභාව ඇතුළේ. නමුත් මේ අවස්ථාවේ පැබ්ලෝ සීසර් එක්ක වාඩි වුණාම කිසිම ගැටලුවක් ඇතිවුණේ නැහැ.

ලංකාවේ තිබෙන කලාවේ නිදහස ගැන මොන වගේ අදහසක්ද තියෙන්නේ?

කලාවේ නිදහස සම්බන්ධයෙන් අඳුරු යුග කිහිපයක්ම පසු කරගෙන තමයි අපි ඇවිත් තියෙන්නේ. විශේෂයෙන්ම යුද්ධයේදී සහ යුද්ධයෙන් පස්සේ ගොඩනැඟුණු ශ්‍රී ලංකාව තුළ අපි දැක්කේ එක ආඛ්‍යානයයි. ඒ රජයේ ආඛ්‍යානයයි. රජය මොකක්ද කියන්නේ ඒක තමයි විය යුත්තේ. හැබැයි 2015 බලයට පත්වෙච්ච රජය පොරොන්දු වුණා රැඟුම් පාලක ප්‍රතිපත්තිය වෙනුවට චිත්‍රපට දර්ශනය වයස් කාණ්ඩ අනුව තීරණය කරන්න. නමුත් මේ සම්බන්ධව නීති සම්පාදනය කරගන්න බැරිවුණා. අපි දැන් නැවතත් ඇවිත් තියෙනවා බලයේ තිබෙන රජයේ මානසික ස්වභාවය සහ ඔවුන්ගේ දේශපාලන අර්බුදවල තරම මත වාරණය නිර්මාණකරුවාගේ හිස මතට පහත් වෙන අනතුරුදායක තත්ත්වයකට. මෙන්න මේ අර්බුද එක්ක වාරණය නැවත හිස එසවීමට නියමිතයි.

ඔබේ කලා කටයුතුවලට මොන විදිහටද කොරෝනා වසංගතය බලපෑවෙ කියලා දැනගන්න කැමතියි.

ප්‍රධානම එක තමයි ගාඩි චිත්‍රපටයේ ප්‍රදර්ශනය දිනෙන් දින ඈතට ගියා. වසංගතය ඇවිල්ලා පළමු මාස පහ තුළ දී තිරරචනයක් ලිව්වා. දෙවැනි රැල්ල පටන් ගන්න කලින් බලාපොරොත්තු වුණා රූපගත කරන්න, නමුත් බැරිවුණා. අප්‍රේල්වල පටන් ගත්ත කොරෝනා රැල්ලෙදී මම මගේ ප්‍රථම හින්දි චිත්‍රපටයෙ තිරරචනය ලිව්වා. බුකර් සම්මානයට නිර්දේශිත ජීට් තායිගේ ‘නාකො පොලිස්’ නවකතාව ඇසුරෙන් තමයි ඒක ලිව්වෙ.

ඒ වගේම මම කැමතියි දැනගන්න මේ දිනවල ඔබ නිරතවෙලා ඉන්න කලා කටයුතු සහ ඉදිරියේදී මොන වගේ නිර්මාණයන්ද ප්‍රේක්ෂකයන්ට දැක බලාගන්න පුළුවන් වෙන්නේ කියලා.

මම මේ සතියේ ඉන්දියාව බලා පිටත්වෙනවා නාකො පොලිස් තිරරචනය ගැන අධ්‍යක්ෂවරයා සමඟ සාකච්ඡා කරන්න. නාකො පොලිස් කියන්නේ මම ප්‍රථම වතාවට හින්දි භාෂීය චිත්‍රපටයකට ලියන තිරරචනය. මේකට පසුබිම් වෙන්නේ 2012දී බුකර් සම්මානයට නිර්දේශිත වූ ජීට් තායීගේ නාකො පොලිස් නවකතාවයි. මේ නවකතාව අවුරුදු 40ක පරාසයක් තුළ මුම්බායි නගරයේ අබිං ගුහා සහ එහි වර්ධනය පිළිබඳ පසුබිම් වන නවකතාවක්. මලයාලම් අධ්‍යක්ෂ රාජීව් රවීගෙ ආරාධනයෙන් තමයි මම මේ තිරරචනය ලියන්නේ. මේ තමයි මම නව ඩිජිටල් මාධ්‍යයට ලියන පළවෙනි චිත්‍රපටය. ඒ වගේම පසුගිය කාලයේ මම හින්දි චිත්‍රපටයකට සමනිෂ්පාදනයෙන් දායක වුණා. චිත්‍රපටයේ නම තමයි ‘භගවාන් භරෝසේ’. අපි දැන් එහි අවසන් අදියරේ වැඩ කටයුතුවලයි ඉන්නේ. චිත්‍රපටය අධ්‍යක්ෂණය කරන්නෙ ශීලාධිත්‍ය ගෝරා.

ඒ වගේම මගේ පළමුවෙනි ළමා චිත්‍රපටය වන ‘පුරවි’ චිත්‍රපටයේ රූපගත කිරීම් කිරීමට ඉදිරියේදී බලාපොරොත්තු වෙනවා. පුරවි චිත්‍රපටයට පසුබිම් වුණේ විශ්ව පුරවැසියන් බිහිකිරීමට සිහින මැවූ තරුණ දෙමාපිය යුවලක් පවතින අධ්‍යාපන ක්‍රමය හමුවේ තමන්ගේ බලාපොරොත්තු කොහොමද ඛණ්ඩනය වෙන්නේ, ඒකත් එක්ක දරුවනුත් ඔවුනුත් කොහොමද තමන්ගේ අනන්‍යතාවත් තමන්ගේ හඬ ලබාගැනීමටත් අරගල කරන්නේ කියන දේ. මම මෙතැන හඬ කියලා අදහස් කළේ දැන් ඉන්න මිනිසුන්ගේ හඬවල් නැහැ. හඬවල් අහිමි කරලා තියෙන්නේ. හැම මිනිහෙක්ටම හඬක් තියෙනවා. අධ්‍යාත්මයක් තියෙනවා. ඒක ක්‍රමය විසින් නැති කරලා තියෙන්නේ. මෙතන හඬ කියන එකේ අනිත් අර්ථය තමයි සංගීතය කියන එක. මෙතන ඉන්න ළමයි ඔවුන්ගේ ප්‍රකාශනය කරන්නේ සංගීතය හරහා. විශේෂයෙන්ම කියන්න ඕනෑ පුරවි චිත්‍රපටයට පසුබිම් වුණේ සත්‍ය සිදුවීමක්. මේ අතර ගාඩි චිත්‍රපටිය ඉතාමත් ඉක්මනින් ප්‍රේක්ෂකයා වෙත ගෙනඒමට බලාපොරොත්තුවෙන් ඉන්නවා.■

■ අතුල දිසානායක

එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ ඉවසීමේ ජාත්‍යන්තර දිනය (International Day for Tolerance) යෙදී ඇත්තේ නොවැම්බර් 16 වනදාටය. දියුණු සමාජයක ඇති එක් සුවිශේෂ ලක්ෂණයක් වන්නේ එකිනෙකා ඉවසීමේ ගුණයයි. බහුසංස්කෘතික, බහුවාර්ගික සමාජයක ජාතීන් අතර සාමය සහ සංහිඳියාව පවත්වාගෙන යාමට එය අත්‍යවශ්‍ය සාධකයකි. එකිනෙකට වෙනස් ආගමික කණ්ඩායම් සහ ජනවර්ග අතර අන්තර් සබඳතා පවත්වාගෙන යාමට මේ එකිනෙකා ඉවසීමේ ගුණය අවැසිය. මේ අන්තර් සබඳතාවල අග්‍රඵලය වන්නේ ජනවර්ග අතර මිශ්‍ර විවාහය. ජනවර්ග අතර ආරවුල්, අමනාපකම්, හිංසනයන් සහ නොඉවසන සුළු තත්වයන් තුළ අපේ සමාජයේ මිශ්‍ර විවාහ යනු පහසු කටයුත්තක් නොවේ.

මිනිසුන්ගේ කාල්පනික සිහින ලෝකවල එකිනෙකට වෙනස් ජාතීන් දෙකක මිශ්‍ර විවාහයන් ඉවසා සිටියත් එය සැබෑ ජීවිතයේ දී අත්විඳින්නට සිදුවූ විට බොහෝ විට ඉවසා සිටින්නේ නැත. නවකතාවෙන්, සිනමාවෙන්, නාට්‍යයෙන් මිශ්‍ර විවාහයන් පිළිබඳ ආදර කතන්දර රස වින්දත් සැබෑ ජීවිතයේ දී තම දරුවකු හෝ සමීපතමයකු මිශ්‍ර විවාහයකට එළඹෙන්නේ නම් අර කාල්පනික සිහින ලෝකයේ හැසුරුණු ලෙස හැසිරෙන්නේ නැත. මේ නිසා මිශ්‍ර ප්‍රේම කතා සියල්ලක්ම ජයග්‍රහණයෙන් කෙළවර නොවේ. ඇතැම් මිශ්‍ර ප්‍රේම කතා ජනවර්ග දෙක අතරින් හෝ එකකින් ඇතිවන ප්‍රතිවිරෝධතා නිසාම මිය යයි. එහෙත් ජයග්‍රහණයෙන් කෙළවර වන මිශ්‍ර ප්‍රේම කතන්දර ද වෙයි.

යාපනය සරසවියේදී හමුවූ සිංහල ඉන්ද්‍රජිත්ගේත් දෙමළ අරුණ්‍යාගේත් කතාව එවැන්නකි. මේ පෙම්වතුන් එකිනෙකා අයත් සමාජ පරිසරය තුළ ඇති නොඉවසීමේ ගුණය සියුම් ලෙස අතික්‍රමණය කරමින්, එකිනෙකාට අනුගත වෙමින්, ගරු කරමින්, එකිනෙකා ඉවසමින් ප්‍රේමනීය අභියෝගයක් ජයගත් අන්දම අපට කියා දෙයි.

මේ 2015 වර්ෂයයි. දැන් ඉන්ද්‍රජිත් සිටින්නේ යාපනයේ කෝපායි ගම්මානයේ නිවසකය. ඔහු සමග යාපනය විශ්වවිද්‍යාලයේ ඉගෙනුම ලබන සිංහල සිසුහු නව දෙනෙක් ද ඒ නිවසේ බෝඩිංකාරයන් සේ ලැගුම් ගෙන සිටිති. ආදර සම්බන්ධයක් ආරම්භ කළ හැක්කේ කෙසේ ද යන්න ගැන ඔවුන් දෙන අවවාද උපදේශවලින් ඉන්ද්‍රජිත්ගේ දෙසවන් පිරී ඇත. ඔවුන් හැසිරෙන්නේ ගැහැනු සිත කියවිය හැකි විශේෂඥයන් ලෙස ය.

‘මේ උඹේ ඔය දාර්ශනික ටෝක්ස් හරියන්නෙ නෑ.. අරුණ්‍යාට ඕවා තේරෙන්නෙ නෑ .. කෙලින්ම ගහපං I love you කියලා. ඒක තමයි පාස්වර්ඩ් එක. නැතිනම් උඹට වෙන්නෙ සුරේෂ්ට අරුණ්‍යාව පූජා කරලා.. බලාගෙන ඉන්න.’

යුද්ධය නිමවීමෙන් පසු යාපනය සරසවියේ විද්‍යා පීඨයට දකුණෙන් තේරී පත්වුණු දෙවන සිංහල ශිෂ්‍ය කණ්ඩායමට ඉන්ද්‍රජිත් අයත් වෙයි. කුරුණෑගලින් ගිය ඉන්ද්‍රජිත් කුමාරට ත්‍රිකුණාමලයෙන් පැමිණි අරුණ්‍යා සිවපාදම් හමුවන්නේ යාපනය විශ්වවිද්‍යාලයේදීය. දෙදෙනාම එකම පීඨයේ එකම වසරේය. වසරක් පමණ අරුණ්‍යා සමග ඇදී ගිය මිත්‍රත්වය තුළ හුදු මිත්‍රත්වයක් පමණක් නොව ඉන් එහාට ගිය ප්‍රේමණීය හැඟීමක් ද ඇති බව දැන් ඉන්ද්‍රජිත්ට පසක් වී ඇත.

2014 වර්ෂයේ වැලැන්ටයින් දිනයේ මුහුණු පොත හරහා බාලසිංහම් නේවාසිකාගාරයේ සිට තමන් ලියා යැවූ ඒ දීර්ඝ සටහන අරුණ්‍යා තේරුම් ගත්තේ නැති ද? නැති නම් තේරුම් ගත්තත් තමන් සමග මිත්‍රත්වයෙන් එහාට ගිය බැඳීමක් ඇති කරගන්නට ඇය අකමැත්තෙන් පසුවන්නී ද? යන්න දැන් ඉන්ද්‍රජිත්ට තේරුම් ගත නොහැක. ව්‍යංග්‍යයෙන් තමන් එහි ලියා යැවුයේ තමන්ගේ සිතේ ඇයට ඇති කැමැත්තයි. සියුම් ලෙස නිරීක්ෂණය කර බලන්නේ නම් එහි ඇත්තේ අන් කිසිවක් නොව තාරුණ්‍යයේ සුන්දර ආදරයයි. එතැන් සිට අරුණ්‍යාගෙන් ප්‍රතිචාරයක් නොමැති තැන පසුගිය වසරක පමණ කාලයක් ඉන්ද්‍රජිත් ගත කළේ සිතින් දුක් විඳිමිනි. සරසවියේ දී අරුණ්‍යා සමග කතා බහ කළත්, දුරකථනය ඔස්සේ, මුහුණු පොත ඔස්සේ කොතරම් අදහස් හුවමාරු කරගත්තත් තමන්ගේ සිතේ ඇය ගැන වූ ප්‍රේමණීය හැඟීම හදවත පතුලේ සඟවා ගෙන සිටින්නට ඔහුට සිදුවිය. දෙදෙනා සිංහල සහ දෙමළ වශයෙන් විරසක ජාතීන් දෙකකට අයත් නිසා ආදරය කළත් කිසි දිනක එක් වන්නට ලැබේවිද ? ඔහු සිත හදාගන්නට වෙහෙස වූයේය. එහෙත් අරුණ්‍යා පිළිබඳ ඇති ප්‍රේමණීය හැඟීම මුළුමනින්ම අත් හැරීම ද කළ නොහැකිය. ඒ මදිවාට දෙමළ කොල්ලෝ තිදෙනෙක් ද අරුණ්‍යා පසු පස එති. ඒ අතරින් යාපනයේ ම දෙමළ කොල්ලෙකු වූ සුරේෂ් සුවිශේෂය. සරසවියේ මිත්‍ර සමාගමේ උපදෙස්වලට අනුව නම් තවත් ප්‍රමාද වීම පසුතැවිල්ලට හේතු විය හැකිය.

‘මම කැම්පස් එකට ආපු කාලයේ සුරේෂ් මගේ හොඳ යාළුවෙක්. ඒ වෙනකොට මම තේරුම් ගත්තා සුරේෂ් අරුණ්‍යා ගැන කැමැත්තෙන් ඉන්න බවත් එයා පස්සෙන් යන බවත්. ඒත් සුරේෂ් දැනගෙන හිටියේ නෑ අප්‍රසිද්ධියේ මමත් අරුණ්‍යා අතර සමීප මිත්‍රත්වයක් තියෙනවා කියලා. මගේ හිතෙත් ආදරයක් අරුණ්‍යා ගැන තියෙනවා කියලා සුරේෂ් දන්නෙ නෑ. ඒත් සුරේෂ් කෙලින්ම පෙන්නුවා එයාට අරුණ්‍යා ගැන උනන්දුවක් තියෙන බව.’

දැන් ඉන්ද්‍රජිත් දකුණෙන් පැමිණි සිංහල සිසුන් අතර කැපීපෙනෙන අයෙක් වූයේය. ඔහුගේ කණ්ඩායමේ දක්ෂතම පරිගණක විශේෂඥයා වූයේය.

‘මුල් දවස්වල අපි ඉතිං කැම්පස් එකේ ඉන්නකොට දෙමළ කෙල්ලො දිහා බලනවා. අරුණ්‍යා නම ටිකක් ජනප්‍රියයි. මට ඒ නම ඇහිලා තිබුණා. අරුණ්‍යාව දැකලා තිබුණාට මේ එයාමයි කියලා දැනගෙන හිටියේ නෑ. දවසක් කොම්පියුටර් ලැබ් එකේ අපි වැඩ කරනකොට මම ජවා ප්‍රෝග්‍රෑමින් කලින් ඉවර කළා. මට පේනවා දෙමළ කෙල්ලෙක් ඉන්නවා කොම්පියුටර් එක ඉස්සරහ. මට තේරුණා පාඩම තේරිලා නෑ කියලා. මම එයාගෙ ළඟට ගිහින් ඇහුවා ඉංග්‍රීසියෙන් උදව් කරන්න ද? කියලා. එයා ඒක තේරුම් ගත්තේ නෑ. එයා හිතුවෙ එයාගේ පෙන් ඩ්‍රයිව් එක ඉල්ලනවා කියලා.. මම ඉතිං එළියට ආවා.. දෙමළ කෙල්ලො දැක්කා මේක.. එළියට එනකොටම උන් හිනාවෙන්න ගත්තා.. ආ දැන් ඉන්ද්‍රජිත් අරුණ්‍යා එක්ක කතා කරන්න ගිහිං නෝන්ඩි වුණා නේද? කියලා… ඔන්න එතකොට තමයි මම මේ අරුණ්‍යා කියලා දැනගත්තෙ. එදා මම අරුණ්‍යා වැඩේ ඉවරවෙලා එළියට එනකම් හිටියා එයාගේ මුහුණු බලාගන්න. එයා ආවා. එදා සල්වාර් එකක් ඇඳලා හිටියෙ. ඇවිල්ලා පැත්තක නවත්තලා තිබුනු ෆුට් සයිකලේ නැගලා යන්න ගියා. ”

එතැන් සිට ක්‍රමයෙන් අරුණ්‍යා සමග මිත්‍රවන ඉන්ද්‍රජිත්ට සිය හදවතේ ඔහුටත් නොදැනිම දලු ලන ආදරය ඇයට කියාගන්නට බැරිය. ඇයට තමන්ට මෙන් ප්‍රේමණීය හැඟීමක් තිබේ ද? නැතිනම් ඇය තමන් ඇසුරු කරන්නෙ මිත්‍රයකු ලෙස පමණක් සලකා ද? ක්‍රමයෙන් කාලය ගෙවී යයි.

“මුල් අවුරුද්දෙ අරුණ්‍යාගෙත් මගෙත් සන්නිවේදනය කවුරුත් දැනගෙන හිටියෙ නෑ. යාළුකම වුණත් ඇදිලා ගියේ රහසින්”

ඒ අතරේ අරුණ්‍යා සිත දිනා ගැනීමට සුරේෂ් ද දිවා රෑ මහන්සි වෙයි. ඇය පසුපස යයි. වරෙක ඉන්ද්‍රජිත් සහ සුරේෂ් අතර බහින්බස් වීමක් ද සිදුවිණි. දකුණෙන් පැමිණි සිංහල කොල්ලෙකු වූ තමන් දෙමළ කෙල්ලෙකු දිනා ගැනීම ගැන යාපන විශ්වවිද්‍යාලයේ ඇතැම් දෙමළ කොල්ලන් මෙන්ම දෙමළ කෙල්ලන් ද කැමැත්තක් දක්වන්නේ නැති බව ඉන්ද්‍රජිත්ට තේරුණේය. මේ අරගලය කොතනින් කෙළවර වෙයිද?

‘මේ ඔක්කොම අස්සෙ මට හිතුණා දෙමළ මිනිස්සු දිනාගන්න නම් ඒ අයට සමීප වෙන්න ඕනෑ කියලා. මුල් අවුරුද්දෙ රෑට දෙමළ ජ්‍යෙෂ්ඨ ශිෂ්‍යයෝ අපේ නේවාසිකාගාරවලට පැනලා රැග් කරනවා. සමහර අය බීලා. උන් එක එක දේවල් කරන්න කියනවා. දවසක් උන් කිව්වා සිංදු කියන්න කියලා. මං කිව්වා දෙමළ සිංදුවක් කියන්නම් කියලා. කියපං කිව්වා. මං කිව්වා කෝක්කරක්කො කියන ඒ දවස්වල ජනප්‍රිය දෙමළ චිත්‍රපට සිංදුව. උන් ඔන්න ඔක්කොම මං දිහා අමුතු විදිහට බලන්න පටන් ගත්තා. මට ටිකක් සැර-වැර කරන එක අඩුවුණා. අනිත් දවසේ හොයාගෙන ඇවිත් මාව හෙව්වෙ.. කෝ අර දෙමළ සිංදු කියන සිංහල එකා කියලා. ඔය විදිහට යනකොට මං දෙමළ ඉගෙන ගන්න පටන් ගත්තා උවමනාවෙන්ම. කෝවිල්වලට යන්න, මාර්කට් එකට යන්න ගිහිල්ලා තනියම වැඩේ කරගෙන එන්න දෙමළ ඉගෙන ගන්නට පටන් ගත්තා. මේකෙන් මුළු කැම්පස් එකේම දෙමළ කොල්ලො- කෙල්ලො අතරේ මාව ජනප්‍රිය වුණා. ඒත් අරුණ්‍යා එක්ක තියෙන අමුතු යාළුකම හරියටම කවුරුත් දැනගෙන හිටියෙ නෑ.’

තවත් ප්‍රමාද වීම කනගාටුවට හේතුවක් වනු ඇත. අරුණ්‍යා සමග මිත්‍රත්වයක් ගොඩ නගාගෙන වසරකට පසු පෙර කී දාර්ශනික වචන සහිත පණිවුඩය යවන්නට ඉන්ද්‍රජිත් පියවර ගන්නේ ඒ නිසාය. එහෙත් යහළු විශේෂඥයන්ට අනුව නම් ඇය එය තේරුම් ගෙන නැත. දැන් තීරණාත්මක දෙවන වසරත් උදා වී ඇත. දැන් තිබෙන්නේ යහළුවන් කී ලෙස වචන තුනෙන් ආදරය ප්‍රකාශය කිරීමය.

ඉන්ද්‍රජිත් සිය දූරකථනය අතට ගත්තේය. අරුණ්‍යාගේ අංකය තෝරා එහි “නාන් උංගල ලව් පන්රන් එන්ඩු නිනෛක්කිරන්” (මම හිතන්නෙ මම ඔයත් එක්ක ආදරෙන් බැඳිලා කියලා) යන පණිවුඩය සටහන් කොට යැව්වේය. එහෙත් පිළිතුරක් නැත. මුළු ලොවම අහිමි වූවා යන හැඟීමක් දැන් ඉන්ද්‍රජිත් තුළ ඇතිවිය. දින-සති ගෙවුණි.

‘මම හිතුවා අරුණ්‍යාට මේ ගැන අදහසක් නෑ කියලා. මම කියලා යැව්වා. අපි ඉස්සර වගේ යාළුවෝ වගේ ඉමු කියලා. මට බය හිතුණා මෙයා යාළුකමත් නවත්වයි කියලා. හැබැයි අන්තිමට මගේ ආදරය විවාහයකින් කෙළවරවෙනවා කියලා එයාට ඒත්තු ගියාට පස්සෙ තමයි එයා මට කැමැත්ත දුන්නේ. අරුණ්‍යා කිව්වෙ ‘දැන් ඉන්ද්‍රජිත් මම ඔයාට කැමතියි -ඒත් මට බයයි – මගේ අනාගතය තියෙන්නෙ මගේ දෙමව්පියන්ගේ අතේ කියලා. එදා මට පුදුම සන්තෝසයක් දැනුණා.’

‘යාපනේ කැම්පස් එකේ අවුරුද්දකට සැරයක් තියෙන මුල්ලෙවයික්කාල් සැමරුම ගැන මම දවසක් පෝස්ට් එකක් දැම්මා. මම ලිව්වේ ඒක ඒ අයගෙ අහිංසක වැඩක්. ඒකට ඒ අයට අයිතියක් තියෙන්න ඕනෑ කියන එක. ඇත්තටම සිංහල සමාජය වගේ නෙමෙයි දෙමළ සමාජය ඇතුළේ ඒ අයගේ මිය ගියවුන් සමරන පුරුද්දක් මම දැක්කා. ඒක එහේ හිටපු දෙමළ කැම්පස් කොල්ලෙක් දෙමළට පරිවර්තනය කරලා ෆෙස් බුක් එකට දැම්මා. ඒක පස්සෙ යාපනේ උදයන් පත්තරේ පළ වුණා. ඒකෙ සඳහන් වුණේ “කවදා හෝ දිනක දෙමළ ජනතාවට තම අරමුණට යනු ඇති බව සිංහල සිසුවෙක් කියයි” කියලා. ඒක දෙමළ ඩයස්පෝරාව අතරත් පැතිරුණා. ඒකෙන් යාපනේ දෙමළ සමාජය තුළ මට පුදුම පිළිගැනීමක් ඇති වුණා.

ඉන්ද්‍රජිත්ගේ අම්මාගේ සුළු බාධාව හැර තාත්තාගේ අකමැත්තක් මෙම ප්‍රේමයට නොතිබිණි. එහෙත් අරුණ්‍යාගේ පවුලේ සියලු දෙනා ඉන්ද්‍රජිත්ට විරුද්ධය. දෙමළ පවුල් සංස්කෘතිය තුළ මාමාගේ බලපෑම ප්‍රබලය. ගැහැනු දරුවකුගේ කසාදයක් තීරණය කිරීමට ඔහුගේ අනුමැතිය බොහෝ විට අවැසිය. අරුණ්‍යාගේ මාමා දිනක් ප්‍රශ්නය විසඳීමට ත්‍රිකුණාමලයේ සිට යාපනයට ආවේ ‘මම ඌට ගහනවා’ යයි කියමිනි. අන්තිමේ සාමකාමී හමුවකින් මාමාගේ සිත ද දිනා ගැනීමට දැන් ඉන්ද්‍රජිත් සමත් විය. ඔහු ගමට ගොස් සිය නැගණියට කීවේ “මම ඔයාගේ දුවගෙ හැටි නම් දන්නෙ නෑ. ඒත් කොල්ලගෙ කියන්න වැරැද්දක් නෑ” යනුවෙනි. පවුලට උදව් කරන කැනඩාවේ සිටින අරුණ්‍යාගේ නැන්දා හදිසියේ ලංකාවට ආවේ මේ ගැන තීරණයක් ගැනීමටය. ඇය ද ඉන්ද්‍රජිත් හමුවූවාය. ඇගේ කැමැත්ත ද ඉන්ද්‍රජිත්ට ලැබුණි.

අවසානයේ සියලු බාධා මගහරවා ගත් ඉන්ද්‍රජිත් සහ අරුණ්‍යා 2019 වසරේ දී විවාහ දිවියට ඇතුළත් වූහ. දැන් අරුණ්‍යා කුරුණෑගල රිදීගම සහකාර ප්‍රාදේශීය ලේකම්වරිය ලෙස සේවය කරන්නීය. ඇය දැන් සිංහල භාෂාවෙන් රාජකාරී කිරීමට පටන්ගෙන ඇත. ඉන්ද්‍රජිත් මේ වන විට ශ්‍රී ලංකා පරිපාලන සේවයේ ආධුනික නිලධාරියෙකු ලෙස කටයුතු කරයි. දෙමළ භාෂාව උගන්වන දේශකයෙක් ද වෙයි.

‘මුලදි කොච්චර කරදර කළත් සුරේෂ් හරියටම අපි දෙන්නා යාළුයි කියලා දැනගත්තාම කරදර කරන එක නැවැත්තුවා. සුරේෂ් හරි ජෙනුයින්. කිව්වා වගේම ඊට පස්සෙ අරුණ්‍යාට කරදර කළේ නෑ. සුරේෂ් අරුණ්‍යාට සුබ පැතුවා. අපි වෙඩින් එකට එන්න කියලා ආරාධනා කළා. එන්නම් කිව්වා ඒත් ආවෙ නෑ.’

සිංහල- දෙමළ වේවා, සිංහල – මුස්ලිම් වේවා, බෞද්ධ – ක්‍රිස්තියානි වේවා, බර්ගර්-සිංහල වේවා, වෙනත් අන්තර් වාර්ගික විවාහ වේවා, ජනවාර්ගික වෙනස්කම් නොඉවසන, ජනවාර්ගික ආතතීන් ඇති සමාජයක මිශ්‍ර විවාහ යනු ආශ්චර්යකි. එමෙන්ම එක්තරා අභියෝගයකි. ජනවාර්ගික වෙනස්කම්, බහු සංස්කෘතික වෙනස්කම් නොඉවසන සමාජයක, අන්තර්වාර්ගික විසංවාද සහ ගැටුම් ඇති රටක ප්‍රේමය නිසා වඩාත් අභියෝගවලට මුහුණ දෙන්නෝ ඔවුහුය. රටක ජනවාර්ගික ආතතියක් ඇති මොහොතක සැකයෙන්, බියෙන් සහ අනියත හැඟීම්වලින් වෙලී කල් ගෙවන්නට මිශ්‍ර විවාහයකට එක් වන පෙම්වතුන් පෙම්වතියන්ට සිදුවේ. උතුරු නැගෙනහිර යුද්ධය පැවැති කාලයේ සිංහල – දෙමළ වශයෙන් මිශ්‍ර විවාහවලට එක් වූ පවුල්වල බිරිඳට සහ ස්වාමියාට අනාරක්ෂිත බව නිසා වෙන්ව ජීවත් වන්නට සිදුවූ කතා අසන්නට ඇත. අප විසින් කොතරම් අප අයත් සංස්කෘතීන්, ජනවර්ග හෝ ආගම් උත්කර්ෂයට නංවනු ලැබුවත් ඒ නිසාම ජනවර්ග අතර එකිනෙකා බෙදන මායිම් නිර්මාණය කරගත්තත් ස්ත්‍රී-පුරුෂ ආදරයට ඒ කිසිවක් මායිම් නොවන බවට ඇති හොඳම නිදසුන් ජනවර්ග අතර සිදුවන මෙවන් මිශ්‍ර විවාහයි. අරුණ්‍යා – ඉන්ද්‍රජිත් අන්තර්වාර්ගික ප්‍රේමය තුළ අපට අනෙකා ඉවසනසුලු මෙන්ම නොඉවසනසුලු සියුම් ස්ත්‍රී-පුරුෂ මානව සබඳතා ද, සමාජ සබඳතා සහ ලංකාවේ දේශපාලනය ද හමුවෙයි.■

■ අමන්දිකා කුරේ

ඔබ රංගන ශිල්පියෙකු වීමට අදාළ පසුබිම කොහොමද?

මගේ පවුල් පසුබිම නම් කිසිම සම්බන්ධයක් නෑ මම කලාවට යොමුවීමට. මාව කලාවට යොමු වෙන්න හේතුවක් වුණේ මගේ ගුරුවරු මගේ කලා හැකියාවන් අඳුනාගෙන ඊට යොමු කිරීම. මම පාසලේදී යොමු වෙලා හිටියෙ නර්තනයට හා බෙර වාදනයට. සාමාන්‍ය පෙළටත් නැටුම් හැදෑරුවා විෂයක් හැටියට. උසස් පෙළ හදාරන්න රාජකීය විද්‍යාලයට ඇතුළත් වුණා. ඇත්තටම මම බලාපොරොත්තු වුණේ නැටුම් අංශයෙන් ගුරුවරයෙක් වෙන එක. එහෙමත් නැතිනම් නැටුම් ශිල්පියෙක් හෝ බෙර වාදන ශිල්පියෙක් වෙන්න.
උසස් පෙළ හදාරන විට නැටුම්වලට සම්බන්ධ විෂයක් නිසා මම නැටුම් සමග නාට්‍ය හා රංග කලාවත් තෝරාගත්තා. විෂයන් දෙකේ අන්තර් සම්බන්ධයක් තියෙන නිසා පහසුවට තමයි මම නාට්‍ය විෂය තෝරාගත්තේ. උසස් පෙළ වෙනකන් ම මම කවදාවත් වේදිකා නාට්‍යයක් බලන්නවත් ගිහින්නෑ. විෂය තෝරාගත්තට පස්සේ තමයි මම යාළු‍වො එක්ක නාට්‍ය බලන්න ගියේ.

නාට්‍ය බලන්න ගිහින් මට ආසාවක් ඇති වුණා නාට්‍ය ගැන. නාට්‍යවල රඟපාන්න පටන් ගත්තු සිදුවීම නම් පොඩි විනෝදජනක කතාවක්. මම රාජකීය විද්‍යාලයේ ඉගෙනගත්ත කාලයේ තිබුණ නිවාසාන්තර නාට්‍ය උළෙලට අපේ පන්තියේ යාළු‍වෙක් නාට්‍යයක් දැම්මා. ඒකෙ සුළු චරිතයක් රඟපාන්න මට අවස්ථාවක් ලැබුණා. නාට්‍යය ඉවරවෙලා යාළුවා බැන්නා මම රඟපෑ විදිහ හරි නෑ කියලා. ඒක අභියෝගයක් හැටියට සලකලා උසස් පෙළ අවසන් වුණාට පස්සෙ මමයි යාළු‍වෙකුයි ගිහින් තරුණ සේවා සභාවේ නාට්‍ය පාසලට ඇතුළත් වුණා. ඒකට ගියාට පස්සෙ තමයි මට නාට්‍ය ක්ෂේත්‍රයෙන් ඉදිරියට යන්න ඕනෑ කියලා අදහසක් ආවෙ.

ඊට පස්සෙ මම සෞන්දර්ය විශ්වවිද්‍යාලයට ඇතුල් වුණා. ඒ අනුව මම මගේ ප්‍රථම උපාධිය නාට්‍ය විෂයෙන් ලබාගත්තා. මට නැටුම් හා බෙර වාදනය අතහැරුණා. පවුල් පසුබිමක්වත් නැතිව මාව හොයාගෙන ගිය ගමනේදි තමයි කලාවට යොමුවුණේ.

වේදිකාවේ තිබෙන අත්දැකීම විස්තර කළොත්?

2006දි තමයි නාට්‍ය පාසලට ඇතුළත් වුණේ. 2007 සිට 2012 දක්වා සමීප තරුණ කණ්ඩායම් එකතුවෙලා නාට්‍ය කළා. රුවන්ති ඩි චිකේරා, තුසිත ලක්නාත්, කෞශල්‍යා ප්‍රනාන්දු වගේ අය එක්ක රඟපාන්න ගත්තා.

මම නිදහස් වෙන තැන තමයි වේදිකාව කියන්නේ. සිනමාවේ හා ටෙලිනාට්‍ය රංගනය අවතක්සේරු කරනවා නෙවෙයි. ටෙලිනාට්‍යයක් චිත්‍රපටයක් නම් මම රඟපෑවට පස්සේ නැවත වතාවක් බලන්න පුළු‍වන්. නමුත් වේදිකා නාට්‍යක් එහෙම කරන්න බෑ. ඕනෑම නම් වීඩියෝ කරලා පස්සේ බලන්න පුළු‍වන්. නමුත් සාමාන්‍යයෙන් වේදිකා නාට්‍ය වීඩියෝ කරන්නේ නෑ. එතකොට මට මාව සම්පූර්ණයෙන් අතහරින්න පුළු‍වන් තැනක් තමයි වේදිකාව කියන්නේ. ඒ නිසා මම වේදිකාවේ රංගනයට හුඟක් කැමතියි.
චිත්‍රපට හා ටෙලිනාට්‍ය රඟපෑම ගැන?

චිත්‍රපට හා ටෙලිනාට්‍ය අත්දැකීම වේදිකා නාට්‍යවලට වෙනස්. වේදිකා නාට්‍යයක් කිව්වාම අපිට ඒවා ටිකක් භාරධුර වැඩක්. ඒකට අපි ගොඩක් ලෑස්ති වෙනවා. පෙර පුහුණුවීම් කරනවා. පිටපත ගැන ගොඩාක් සලකා බලනවා. ඊට පස්සෙ චරිත අඳුනාගන්නවා, චරිත අභ්‍යන්තරයන් හඳුනාගන්නවා, අනිත් චරිත එක්ක ගැටගැහෙන විදිහ ගැන වගේ ගොඩක් දේවල් ගැන අවධානයක් යොමු කරනවා. ඒ වගේම ලොකු අධ්‍යයනයක ඉන්නවා හා අපිට අධ්‍යයනය කරන්න සිද්ධ වෙනවා.

සාමාන්‍යයෙන් වෙනත් රටවල නම් චිත්‍රපටයක් හෝ ටෙලිනාට්‍යයක් කරනකොට නිෂ්පාදනයට කලින් පූර්ව නිෂ්පාදන කටයුතු හැටියට පුහුණුවීම්, පිටපත ගැන සාකච්ඡා කරන එක, චරිත ගැන කතා කරන එක ගොඩක් පුළුල්ව කරනවා. නමුත් අපේ රටේ එක පොඩ්ඩක් අඩුයි. දැන් ටික ටික ඒ විදිහට කරන බවක් අපට පේන්න තියෙනවා.

චිත්‍රපට හෝ ටෙලිනාට්‍ය ගැන කතාකරනකොටම අපට අදහසක් එනවනේ මේකට ලොකු ප්‍රාග්ධනයක් අවශ්‍යයි කියන එක. නිර්මාණයක් වෙනුවෙන් සෑහෙන්න මහන්සි වෙන්න හරි ඒ වෙනුවෙන් හොඳට වියදම් කරන්න හරි ගොඩක් නිෂ්පාදකවරු මැලිකමක් දක්වනවා. ඒ වගේම ඒ නිර්මාණවලට දායක වෙන අයගෙ ශ්‍රමයට දෙන වටිනාකම ගොඩාක් අඩුයි. ඒ නිසා වෙන්න ඕනෑ දැන් අපට හම්බෙන පිටපතක පිටපතෙන්ම යම් චරිතයක් මේ විදිහට කරන්න ඕනෑ කියලා ඇවිත් තියෙනවා නම් මිසක්, ඒ ඒ චරිත ගැන අධ්‍යයනයක් කරලා ඒවා කරන්න තියෙන අවස්ථාවත් නැතිවෙලා තියෙනවා. රංගන ශිල්පීන් ඒවා ගැන අධ්‍යයනය කරනවා. නමුත් මම කියන්නේ වේදිකා නාට්‍ය වගේම යම් කාලයක් ඒ ඒ නිර්මාණවලට දායක වන රංගන ශිල්පීන්ට පුහුණුවීමකට අධ්‍යයනය කිරීමකට අවස්ථාවක් ලබාදිය යුතුයි.

රඟපාන්න ලැබුණු විවිධ පරාසවල චරිත ගැන ඔබ මොකද හිතන්නේ?

වේදිකා නාට්‍යවල නම් ගොඩක් වෙලාවට යථාර්ථවාදී ඒවාට වැඩිය රඟපෑවේ ප්‍රබන්ධ චරිතවල. මම සහ තුසිත ලක්නාත් අපගේ උපාධි පාඨමාලාවට අදාලව අවසන් වසර නිෂ්පාදනය හැටියට කළ නාට්‍යයේ ම රඟපෑ චරිතය එවැනි එකක්. ජාතක කතාවක් ඇසුරින් නිර්මාණය වුණු ඒ නාට්‍යයේ නම ”‍චත්‍රපාණි”‍. රජතුමාට මස් කන්න ආස හිතිලා අන්තිමට මිනී මස් කන්න පවා යොමු වෙන සිදුවීමක් ඒ නාට්‍යයේ තිබුණේ. ඒක සම්පූර්ණයෙන් ම ප්‍රබන්ධමය චරිතයක්.

සිනමාවේදී හා ටෙලිනාට්‍යවල නම් ගොඩක් යථාර්ථවාදී පැත්තට බර චරිත තමයි තියෙන්නේ. එහිදී මම කළා ”‍තාල”‍ චිත්‍රපටයේ අලු‍තෙන් පත්වුණු පාසල් ගුරුවරයෙකුගේ චරිතයක්. ඒකත් මම හරිම කැමැත්තෙන් හා ආසාවෙන් කළ චරිතයක්.
මේ දිනවල විකාශය වන ‘චලෝ’ ටෙලිනාට්‍යයේ මම නිරූපණය කරන චරිතයත් වෙනස් චරිතයක්. මම රඟපාන්නේ ආබාධිත පාසල් ශිෂ්‍යයෙකුගේ චරිතයක්. ඒ චරිත අපි කරනකොට ඒ වගේ කෙනෙක්ගෙ පවුල් පසුබිම, ජීවත් වෙන ප්‍රදේශය ගැන හොයන්න ඕනෑ. මම ඉපදුණේ කොළඹ. නමුත් මට මේ චරිතය රඟපාන්න වුණේ බිබිලේ. ඒක මට අලු‍ත් දෙයක්. ඒක ගැන මම අධ්‍යයනය කරන්න ඕනෑ.

චලෝ නාට්‍යයේ නිරූපණය කරන චරිතය ඔබට අභියෝගයක් වුණාද?

ඒක ලොකු අභියෝගයක්. ඒ ප්‍රදේශයේ තියෙන බස්වහර මම වාචිකව ඉදිරිපත් කරන්න ඕනෑ. කායිකව ආබාධිත ශිෂ්‍යයෙක් හැටියට රඟපාන්න ඕනෑ. ඒක මම නාට්‍යයේ පුරාවටම අඛණ්ඩව කරන්න ඕනෑ. දකුණු කකුලේ ආබාධයක් තියෙන චරිතයක්නෙ තියෙන්නේ. එතකොට සතුටු වෙන, අඬන මේ වගේ අවස්ථාවලදි ඒ වගේ චරිතයක් ප්‍රතිචාර දක්වන විදිහට මා නිරූපණය කරන්න ඕනෑ. කායිකව හා වාචිකව වගේම එක එක අවස්ථාවල විවිධ මානසිකත්වයන් නිරූපණය කරන්න වෙලා තියෙන විදියට මම හිතනවා ඒ චරිතය මට අභියෝගාත්මක චරිතයක් කියලා.

චරිතයට ආරූඪ වීමේදී හැඟීම් ප්‍රකාශ කිරීම ඔබ කරන්නේ කොහොමද?

චරිතයකට ආරූඪ වෙනවා කියන එකට වඩා මම කැමතියි සමාරෝපය කියන වචනය කියන්න. චරිතයකට සමාරෝපය වන කොට එක එක තාක්ෂණික ශිල්පක්‍රම තියෙනවා. අඬන අවස්ථාවක් නම් තියෙන්නේ එක එක අය අඬන විදිහ වෙනස්. ඒ වගේ අවස්ථාවල ඒ චරිතය නිරූපණය කරන්නේ මොන වගේ විදිහෙ දෙයක්ද කියන එක අධ්‍යයනය කළාම අපට තේරෙනවා දැන් මම මොන වගේ හැඟීම් ප්‍රකාශනයක් ද කරන්න ඕනෑ කියලා. ඒ විදිහට තමයි මම චරිතයකට ඇතුල් වෙන්නේ. අධ්‍යක්ෂවරයා කියන එකම මම කරන්නේ නෑ. අධ්‍යක්ෂවරයා චරිතය ගැන පැහැදිලි කළාම මටත් තියෙන අත්දැකීම් අනුව මම එයාට කියනවා මේ මේ දේවල් මේ මේ විදිහට වෙනස් වුණොත් හොඳයි කියලා.

ඔබේ කලාව සම්බන්ධයෙන් ඔබ හිතන්නේ මොනවාද?

දැන් රටේ මිනිස්සු මොනයම් හෝ විදිහක දේශපාලන තත්වයක, ආර්ථික තත්වයක හෝ සමාජ තත්වයක හැල්මේ දුවන ගමන් පීඩනයකනෙ ඉන්නේ. අන්න ඒක මගේ කලාව ඇතුළේ ප්‍රකාශ කරන්නේ කොහොමද කියලා මේ දවස්වල හිතනවා.

මම කැමති නෑ ප්‍රේක්ෂකයො කැමති වෙන එකම කරන්න. මම කැමති එහෙම හැල්මේ දුවන ජනතාව මගේ කලාවෙන් නවත්වන්න හා ඔවුන්ට ඒ චරිත ගැන ආපහු පාරක් හිතන්න සලස්වන දෙයක් කරන්න.

දැන් තිබෙන කලාව සම්බන්ධයෙන් ඔබේ මතය කුමක්ද?

රංගන ශිල්පියෙක් හැටියට කියනවා නම් ලංකාවේ දක්ෂතාව පිළිබඳ ප්‍රශ්නයක් නෑ. ලංකාවේ තියෙන්නේ මට හිතෙන විදිහට කම්මැලිකම ගැන ප්‍රශ්නයක්. කර්මාන්තයක් හැටියට ගත්තාම හොඳට සල්ලි වියදම් කරන්නේ නෑ නිර්මාණවලට. අවම වියදමකින් තමයි නිර්මාණය කරන්න උත්සාහ ගන්නේ. නිෂ්පාදකවරු එයාලගෙ ආදායම්බදුවලින් නිදහස් වෙන්න හරි කළුසල්ලි සුදු කරන්න හරි තමයි චිත්‍රපට නිෂ්පාදනය කරන්නේ. කලාව ගැන තියෙන ඇල්මකට හරි ජීවිතය ගැන ඔවුන්ට තියෙන දර්ශනයකට හරි නෙවෙයි කරන්නේ. එහෙම නැතිව ඇත්තටම කලාව ගැන ආදරයකින් කරන අයත් ඉන්නවා. එතකොට ඔවුන් නිර්මාණයේ තත්වය ගැන හිතලා නෙවෙයි සල්ලි වියදම් කරන්නේ. එහෙම වුණාම හැමතිස්සෙම අඩු වියදමකින් කරගන්න තමයි බලන්නේ. එතකොට හොඳම දේ නිර්මාණයකින් එළියට එන්නේ නෑ.

ජ්‍යෙෂ්ඨ නළු නිළියන් වගේම හොඳ දක්ෂ නවක නළු නිළියනුත් ඉන්නවා මම දැකලා තියෙනවා. ලාභ දේ ගන්න ඕනෑ නිසා යම් අත්දැකීමක් තියෙන හැදෑරීමක් තියෙන කෙනෙක් වෙනුවට දැන හැඳුනුම්කම් මත චරිතවලට තෝරාගන්නවා. නළු නිළි වෘත්තියේ එක ප්‍රශ්නයක් තමයි ඒක. ඒ වගේම නළුවරණය කරන අය හරියට ලංකාවේ නෑ. ඒ නිසා නළුවන්ට හම්බෙන්න තියෙන අවස්ථා ගොඩක් නැති වෙලා තියෙනවා. මම එක වරක් පොලිස් නිලධාරියෙකුගේ චරිතය නිරූපණය කළොත් මට දිගටම එන්නේ පොලිස් නිලධාරීන්ගේ චරිත. අම්මගෙ චරිතෙ කළොත් එයා හැමදාටම අම්මා හැටියට තමයි රඟපාන්නේ. ඒ නළුවරණය හරියට කෙරෙන්නේ නැති නිසා සිදුවෙන දෙයක්. ඒ වගේ ප්‍රශ්න හොඳ කලා නිර්මාණ බිහි නොවෙන්න හේතු වෙලා තියෙනවා.

රංගන ක්ෂේත්‍රය වෙනස් විය යුතු ආකාරය ගැන ඔබේ මතය කුමක් ද?

මේ ක්ෂේත්‍රය තුළ තවදුරටත් වෘත්තීයමයභාවය වර්ධනය වෙන්න ඕනෑ. කර්මාන්තයක් තියෙනවා නම් එහි වෘත්තීයමයභාවයක් තිබිය යුතුමයි. එහෙම තියෙනවා නම් මීට වඩා අපට තව ඉස්සරහට යන්න පුළු‍වන්.

ඔබට අවසාන වශයෙන් කියන්න තියෙන්නේ මොනවාද?

මම කැමතියි ලේසියට වැඩේ කරන්න නැතිව මට අභියෝගයක් වෙන වැඩ කරන්න මම කැමතියි. එහෙම වැඩ කරන්න ආසයි. එයින් මම නළුවෙක් වීමේ තෘප්තිය මට දැනෙනවා. මම ආපහු හිතලා බැලු‍වොත් ඇයි මම නළුවෙක් වුණේ කියලා මට තෘප්තියක් ලැබෙන දෙයක් කරලා තියෙනවා නම් ඒකයි වෙන්න ඕනෑ. හැල්මේ දුවන මිනිස්සුන්ට නැවතිලා සමාජය ගැන, ජීවිතය ගැන හිතන්න වෙන නිර්මාණ කරන්න වෙන්නෙම අර වගේ අභියෝගයක් එක්ක කරනවා නම් තමයි. එහෙම කළාම මටත් ගොඩක් සතුටුයි. නිර්මාණයක් කරන්න ගන්නකොටම නළුවාට කියනවා නම් වැඩිය මහන්සි වෙන්න එපා ලේසියට කරලා දාන්න කියලා එහෙම කෙරෙන නිර්මාණ වැඩක් වෙන්නේ නෑ. එහෙම වෙන්නේම කලාව ගැන කිසිම අදහක් නැතිව නිර්මාණ කරන විටයි.■