අපේ රටේ සාමාන්ය ජන ජීවිතය තුළ කවර හෝ පොදු කඳුළු කතාවක් ඇත. ඒ කතා තුළ පවත්නා කදුළු කොතරම් බර වුවද රටේ වගකිවයුත්තන් ඒවා සලකා ඇත්තේ කොට්ට පුළුන් සේ සැහැල්ලුවටය. ඒ කදුළුවල බර රටට දැනෙන තෙක් අද අප අත්විදින, දකින සමාජ පසුගාමීත්වය තුරන් කල නොහැකි වනු ඇත. බුත්තල කෝන්කැටිය ප්රදේශයේ ගොවි ජනතාව සමඟ අප කළ සංවාදය තුළ ද ඒ සත්යය මැනවින් දක්නට හැකිවිය. එය සංවිධානය කරන ලද්දේ සාධාරණ සමාජයක් සඳහා වන ජාතික ව්යාපාරය විසින, එහිදී එදිනෙදා ජීවිතය තුළ ඔවුන් මුහුණ පාන්නා වූ අභියෝග හා ගැටලු අටෝරාශියක් තේරුම්ගත හැකිවිය.
බුත්තල අනෙකුත් ගම්මානයන්හි මෙන්ම කෝන්කැටිය ජනතාවගේ ද පොදු ජීවන මාර්ගය ගොවිතැනයි. යල මහා වී ගොවිතැනත් වසරකට වරක් කෙරෙන හේන් ගොවිතැනත් ඔවුන්ගේ පවුල් ආර්ථිකයේ ප්රධානතම ආධාරකයයි. එසේ වූවත් ජල ප්රශ්නය, වන අලි ඇතුළු සතුන්ගෙන් වගාවලට සිදුවන වගා හානි, ලාභය සූරාගෙන කෑම්වලට ලක්වීම්, කෘෂිකාර්මික අමුද්රව්ය මිල අධික වීම වැනි අර්බුද කිහිපයකටම ඔවුන් මුහුණ පාමින් සිටිති.
ගොවි සංවිධාන කිහිපයකම සාමාජිකයින් සහභාගී වූ මෙම සාකච්ඡාවේදී වල්ලිඅම්මාරගම ගොවි සංවිධානයේ ඩී.එම්.සරත් නන්දසිරි බණ්ඩාර මහතා සඳහන් කර සිටියේ,
“මේ ප්රදේශයේ ජනතාවට තිබෙන විශාලතම ප්රශ්නය ජලය ඒ නිසා ජලය සපයා ගැනිමට ක්රමයක් සලසා දෙන්න පුළුවන්නම් හොඳයි කියලා යෝජනා කරනවා. වැව් හා අහස් ජලයෙන් තමයි ගොවිතැන් කරන්නේ. අලි එන නිසා දිය අඟලක් කැපුවා. ඒ දිය අඟලට හරස් වෙලා නිසා වැවෙන් කුඹුරුවලට ජලය සපයාගන්න බෑ. රජ ඇල කියල ඇලක් තියෙනවා. ඒ ඇළ මාර්ගය හරහා කුඹුරුවලට වතුර ගේන්න හදනවා. ඒක තවම සංවර්ධනය වෙලා, ක්රියාත්මක වෙන්නෙ නෑ. ඒක හදලා සංවර්ධනය කරනවා නම් හොඳයි කියලා යෝජනා කරනවා”
වල්ලිඅම්මාරගම ගොවි සංවිධානයේ තවත් ගොවි මහතකු වන ආර්.වී.කේ. ප්රනාන්දු මහතා ඉදිරිපත් කළේ ද එවන් අදහසකි.
“වල්ලිඅම්මාර් කියලා වැවක් තියෙනවා කැලෑව ඇතුලේ. ඒ වැව සංවර්ධනය කරන්න පුළුවන්නම් මේ ප්රදේශයේ ජල ප්රශ්නයට විසඳුමක් ලැබෙනවා. ඒ වගේම තවත් වැව් තුනකට ජලය හරවන්න පුළුවන්කම තිබෙනවා ඒ වැවේන්. ඒ විදිහට වැව සංවර්ධනය කරන්න පුළුවන්නම් අලි ප්රශ්නයටත් විසඳුමක් ලැබෙනවා. ඒ වැවේ කැඩුම් පාරවල් තුනක් තමයි තියෙන්නේ. ඒ ටික හදලා සංවර්ධනය කරනවා නම් අක්කර 400කට විතර ජලය දෙන්න පුළුවන්කමත් තියෙනවා. මේ වෙද්දි වැව හදන්න සංවර්ධන යෝජනා තිබෙනවා. නමුත් අපිට ජලය ලැබෙන මාර්ගයක් නෑ. යන්නයි එතුමාගේ අදහස වූයේ.
ඔවුන්ගේ යෝජනාව වූයේ ජනාධිපතිවරයා රට පුරා වැව් හදන්න සංවර්ධන සැළසුම් ඉදිරිපත් කරන නමුත් ගමේ තිබෙන වැවෙන්වත් වගා බිම්වලට ජලය ලබාගත හැකි ක්රමවේදයක් සකස් කර දෙන ලෙස ඉල්ලා සිටින බවයි.
ඒ වගේම ගොවීන්ට සීසෑමට විශාල මුදලක් වැය වෙනවා. ඉතින් ගොවීන්ට කුඹුරු අක්කර ගානේ හැටියට කන්නයකට විතරක් ඉන්ධන සහනාධාරයක් ලබා දෙන්න පුළුවන්නම් වඩාත් සුදුසුයැයි යෝජනා කරන බවයි එතුමාගේ අදහස වූයේ.
“එල්ලිනෝ නිසා මේ සැරේ අපිට කලින්ම කුඹුරු වපුරන්න කියලා උපදෙස් දුන්නා. ඒ නිසා අපි මේ වෙද්දි දැන් වපුරලා මාසයක් විතර වෙනවා. ඒත් හරියට වැස්ස ලැබුණේ නෑ. වැවෙන් වතුර ගන්නත් බැරි නිසා දැන් වහිනකම් අපි බලන් ඉන්නවා. හරියට වැස්සක් ආවේ නැත්නම් අපි පරාදයි. කරන්න දෙයක් නැහැ හැමදේම අත ඇරලා දාන්න වෙනවා” මේ සිතමු කාන්තා ගොවි සංවිධානයේ ආර්.එම්.චන්ද්රලතා මහත්මියගේ සංවේදි අදහසයි.
එසේම සිටුවීම සඳහා යොදා ගන්නා බීජවල මිල ඉතා ඉහළ බවද සඳහන් කරමින් කියා සිටියේ බීජ සියල්ලම ගෙන්වන්නේ පිටරටින්. අපේ පාරම්පරික බීජ දැන් නැහැ ගම්වල. ඒවා හිටෙව්වත් හොඳ අස්වැන්නක් ගන්න බැහැ. කඩෙන් ගන්න බීජවල ඇටවලින් ගන්න ආසන්නයේ ඇට වේලලා නැවත හිටව්වත් ඒවගෙනුත් හොඳ අස්වැන්නක් ගන්න බෑ. ඉතින් මේ බීජවලටත් විශාල මුදලක් වැයවෙනවා. මේ පැත්තේ බඩඉරිඟු වගා කරනවා. බඩඉරිඟු බීජ මිල අධිකයි. මේ ඒ්.එච්.රත්නපාල මහතා ඉදිරිපත් කළ අදහසකි.
වගා කටයුතු සඳහා පස පෙරලීමේ, සී සෑමේ, බීජ සිටුවීම දක්වා වූ ක්රියාවලියේදී ගොවි ජනතාව මුහුණපාන පොදු ගැටලු කිහිපයක් මෙලෙස කෝන්කැටිය ගොවි ජනතාවගෙන් ඉදිරිපත් විය.
ඊළඟට බොහෝ දෙනකුගේ අවධානය යොමු වූයේ වන අලි ඇතුළු වන සතුන්ගෙන් සිදුවන වගා හානි සම්බන්ධයෙනි. එහිදී මූලික වශයෙන්ම අලින්ගෙන් සිදුවන හානි සම්බන්ධයෙන් ගොවි ජනතාව හඬ නගා සිටියේ සංවේදිවය. මූලික වශයෙන්ම වන අලි තර්ජනයට මුහුණ පාමින් සිටින අතර ඊට අමතරව මොනර, දඬුලේන්නු, පොල් කුරුමිණි, හාවන් ආදි සතුන්ගෙන්ද වගාවන්වලට හානි සිදුවන බව කියා සිටි ඔවුන් සඳහන් කළේ සතුන් සමඟ ඔවුන්ට ගැටීමක් නොමැති බවයි. නමුත් ක්රමවේදයක් තිබිය යුතු බවයි.
වල්ලිඅම්මාරගම ගොවි සංවිධානයේ එම්.එල්.ඒ.සුනිල් මහතා සඳහන් කර සිටියේ,
“අලි ප්රශ්නය තමයි අපිට තියෙන ලොකුම ගැටලුව. මේ පැත්තම අලිමංකඩ වගේ තමයි. අලිවැට තිබුනට අලිවැට තියෙන්නේ නිකම්ම කණු යට දාලා. ඉතිං ඒ කණු වැහි කාලෙට දිරාගෙන වැටෙනවා. කඩා වැටෙනවා. ඒ කණු කොන්ක්රීට්ට කරලා කොන්ක්රීට්වලින් සවිමත් කරලා හදලා දෙන්න පුළුවන් නම් ඒකට විසඳුමක් වෙයි කියලා විශ්වාස කරන බවයි.
ආර්.එම්චන්ද්රලතා මහත්මිය කඳුළු සළමින් කියා සිටියේ, “මගේ වත්තේ පොල් ගෙඩි හැදෙන පොල්ගස් දාසයක් අලි ඇවිත් පෙරලලා ගියා. දරුවෙක් වගේ තමයි අපි පොල් ගහක්, බෝගයක් හිටවලා සාත්තු කරලා ඒක උස්මහත් වෙලා ගෙඩි හැදෙනකම් බලාගෙන ඉන්නේ. ඒත් එක පාරටම එක රැයකින් අලි ඇවිල්ලා ඒවා විනාශ කරලා දාපුවහම අපිට නිහඬව හූල්ලනවට වඩා වෙන දෙයක් බලාපොරොත්තු වෙන්න බෑ. ඒ කොච්චර හූල්ල වැටීමක් වුණත් ඒ සත්තු එක්ක අපිට තරහක් නෑ. ඒත් හරි ක්රමවේදයක් තියෙන්න ඕනේ. සත්තුත් ජීවත් වෙන්න ඕනේ, අපේ බෝගත් රැකෙන්න ඕනේ”
මේ සෑම දෙයකින්ම බැට කාගෙන තම වගාවත් පරිස්සම් කරගෙන මහ පොළොවත් එක්ක පොර බදමින් අස්වැන්න නෙලාගෙන ගෙට ගෙන ආවත් ඔවුන්ගේ හීල්ලිමේ නිමාවක් නැත. මන්ද යත්, මේ හැම දේකින්ම පසු අස්වැන්න විකිණීමේදී ඒ හැම විටකම කුණු කොල්ලයට දී හිත හදාගන්නට ඔවුන්ට සිදුවීම නිසයි.
මාස තුනක් පමණ හේනට කුඹුරටම කැපවෙලා, අව්ව වැස්ස එක්ක පොරකාලා, අලි,වන සතුන් එක්ක සටන් කර වගාව රැකගෙන ගෙට ගන්න අස්වැන්න මුදලාලිලා ඉල්ලන්නේ කුණු කොල්ලෙටය. බීජවල මිල, සීසෑමේ වියදම් මේ හැම දේකටම ගණන් බැලූ කල ලාභයක් නැත. තම ශ්රමය සහ කාලය වගා බිමට නොමිලයේ මිඩංගු කිරීමට සිදුවීම සාමාන්ය දෙයකි. ඒ දේවල් සමඟ මිල ගණනය කළහොත් ලාභයක් ඇත්තේම නැත. බොහෝ විට සිදුවන්නේ අතින් කා හරක් බැලීමකි.
උදාර වැව ගොවි සංවිධානයේ සාමාජිකාවක වන ජේ.එම්.මුතුමැණිකා මහත්මිය තම අත්දැකීම පැහැදිලි කළේ මෙසේ ය,
“වී මිල ගොඩක් අඩුයි. වී කිලෝවක් වී මෝල් හිමියෝ ඉල්ලන්නේ රුපියල් 90ට. රජයෙන් 120ට ගන්නවා කිව්වට අපෙන් ගන්නේ නෑ. අපෙන් ඉල්ලන්නේ 90/100ට. ඒ ගානට දෙන එක පාඩුයි. වගා කරන්න වී, පොහොර, කෘමිනාශක මේ හැමදේම ගණන්. සීසෑම සිට ගොයම් කැපීම දක්වා මේ හැමදේම ගණන්. දැන් අක්කරයක් වගා කරලා අස්වැන්න ගෙට ගන්න අවම වශයෙන් 125,000/ ක් 130,000ක් විතර වියදම් වෙනවා. ඒ අපේ මහන්සිය නැතිව. මම මගේ වී ටික රුපියල් 90 ගානේ තමයි දුන්නේ. ඉතින් මට ලාභයක් නෑ.”
සිතමු කාන්තා ගොවි සංවිධානයේ සුනීතා චන්ද්රමාලි මහත්මිය තම අත්දැකීම කියා සිටියේ,
“ මම රුපියල් 100ට තමයි වී දුන්නේ. 90ට ඉල්ලුවාට මම වී දුන්නේ නෑ. 120ට දෙනවා දෙනවනම් වී මුදලාලි කියනවා මාස තුනක් ඉන්න වෙනවා සල්ලි දෙන්න කියලා. ඉතින් වී ටික දීලා සල්ලි ගන්න මාස තුනක් බලාගෙන ඉන්න අපිට බැරි නිසා තමයි රුපියල් 90/100 ට වී ටික අඩුවට දීලා දනේනේ”
“වී වගේම කව්පි, මුං බඩ ඉරිඟු, රටකජු වගේ දේවලුත් අපි වගා කරනවා. මේවා අපි ප්රවාහනය කරන්න ඕනේ බුත්තලට මේ ප්රදේශයේ අස්වැන්න ලබා ගන්න අලෙවි කරන මධ්යස්ථානයක් නෑ. බුත්තලට ගිහින් තමයි දෙන්න ඕනේ”
“අපි අස්වැන්න රුපියල් 300 ට දෙනවා නම් එතනදීම 600ට ලොරියට දෙනවා කඩ මුදලාලිලා. එකට එකක් ලාභයක් තියාගන්නවා. ගොවියා තමයි අසරණ. ගොවියා තමයි තලා පෙළන්නේ හැම පැත්තකින්ම. මේ ක්රමවේද ඉතා අසාධාරණයි! නමුත් තවමත් ඒ වලට නිසි පියා පටිපාටියක් සැකසිලා නෑ.”
මේ එම සංවාදයට සහභාගී වූ තවත් කිහිප දෙනෙකුගේ අදහස් කීපයකි.
මොනතරම් දුක් ගැහැට මැදක වුව රැකගන්න අස්වැන්න ටික අවසානයේ අඩු සොච්චමකට දීලා අත පිහ ගන්නටයි අපේ රටේ ගොවීන්ට සිද්ධ වෙලා තිබෙන්නේ. මේවාට හරි ක්රමවේද සැකසිය යුතුය. අඩුම ගානේ ඔවුන්ට පොහොර සහනාධාරය වගේම සීසෑමට තෙල් සහනාධාරයක් වගේ තව සහනාධාර ක්රමවේදයක් හෝ හදා දෙන්නවත් හැකිනම් එය ද ඔවුන්ට මහඟු පිටිවහලක් වනු ඇත.
ඒ වගේම සෑම ප්රදේශයකම ආසන්න වශයෙන් අස්වැන්න අලෙවිකරණ මධ්යස්ථාන පිහිටුවා නියමිත, නිශ්චිත මිලකට ලබා ගන්නවා නම් මුදලාලිලාගේ සූරාකෑමෙන් නිදහස් වීමට අසරණ ගොවින්ට හැකි වනු ඇත. ගොවින්ගේ කදුළු කතා, දුක් ගැහැට මීට වඩා රජයෙ අවධානයට යොමු විය යුතුය. මන්ද යත්, ගොවිකමට පොළොව පෙරළීමේ සිට අස්වැන්න කඩ කාමරයට එනකම්ම ඒ සමඟ පොර බදන්නේ ගොවියා මිස අනෙකෙකු නොවන බැවිනි. ගොවි රජුන්ගේ ඒ දහඩිය මහන්සියට නිසි වටිනාකමක් දිය යුතුමය.



