රජය විසින් ඉදිරිපත් කර ඇති නව ත්‍රස්ත විරෝධී නීති කෙටුම්පත මගින් දැනට ක්‍රියාත්මක ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනතේ (PTA) පවතින අඩුපාඩු රැසක් යළි ඇතුළත් කර ඇති බවත්, ඇතැම් ප්‍රතිපාදන තවදුරටත් පුළුල් කර ඇති බවත් එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් මහකොමසාරිස් කාර්යාලය (OHCHR) සිය නිරීක්ෂණ වාර්තාවෙන් පෙන්වා දෙයි.
රාජ්‍යය ත්‍රස්තවාදයෙන් ආරක්ෂා කිරීමේ පනත් කෙටුම්පත (Protection of the State from Terrorism Bill – PSTA)සම්බන්ධයෙන් සකස් කළ මෙම නිරීක්ෂණ වාර්තාව ශ්‍රී ලංකාවේ එක්සත් ජාතීන්ගේ කාර්යාලය විසින් මෙරට මාධ්‍ය වෙත බෙදාහැර තිබේ.
මීට පෙර ඉදිරිපත් කළ කෙටුම්පත්වලට සාපේක්ෂව වත්මන් පනත් කෙටුම්පතේ අමතර ආරක්ෂණ විධිවිධාන සහ යම් වැඩිදියුණු කිරීම් ඇතුළත් කර තිබුණ ද, බරපතළ ගැටලු තවදුරටත් පවතින බව එම කාර්යාලය සඳහන් කරයි.
ත්‍රස්තවාදී වැරදි පිළිබඳ පුළුල් හා ප්‍රමාණවත් නිරවද්‍යතාවකින් තොර අර්ථ දැක්වීම්, අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමේ නිදහසට සහ සිවිල් ක්‍රියාකාරකම්වලට බලපාන සීමා, පරිපාලනමය රඳවා තැබීම් සහ ප්‍රමාණවත් අධිකරණ පාලනයක් නොමැති වීම, පුළුල් අත්අඩංගුවට ගැනීමේ හා සෝදිසි කිරීමේ බලතල මෙම ගැටලු අතර වේ.
එමෙන්ම විධායකයේ අභිමතය පරිදි බලතල ක්‍රියාත්මක කිරීම, වධහිංසා සහ අයුතු සැලකීම් වැළැක්වීමේ ආරක්ෂණ විධිවිධාන, සාධාරණ නඩු විභාගයකට ඇති අයිතිය සහ වගවීම හා සහන ලබාගැනීම සඳහා පවතින ක්‍රමවේදවල ඵලදායීභාවය සම්බන්ධයෙන් ද ගැටලු පවතින බව OHCHR පෙන්වා දෙයි.
ත්‍රස්තවාදය පිළිබඳ අර්ථ දැක්වීම පැහැදිලි විය යුතුයි
ත්‍රස්තවාදය සහ ඊට අදාළ වැරදි පිළිබඳ නීතිමය අර්ථ දැක්වීම් නීත්‍යනුකූලභාවය පිළිබඳ මූලධර්මයට අනුකූල විය යුතු බවත්, ඒවා පැහැදිලි, සීමිත සහ පුරෝකථනය කළ හැකි ආකාරයෙන් නිර්වචනය කළ යුතු බවත් එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් මහකොමසාරිස් කාර්යාලය අවධාරණය කරයි.
ත්‍රස්ත විරෝධී නීති සකස් කිරීමේදී අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමේ නිදහස, සාමකාමීව රැස්වීමේ අයිතිය, සංවිධානගත වීමේ නිදහස, ආගමික හෝ විශ්වාසයන්ට අදාළ නිදහස සහ පොදු කටයුතුවලට සහභාගී වීමේ අයිතිය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා ඵලදායී ආරක්ෂණ විධිවිධාන ඇතුළත් විය යුතු බව ද එම වාර්තාව සඳහන් කරයි.
එවැනි අයිතිවාසිකම් සීමා කිරීමක් සිදුකරන්නේ නම් එය නීත්‍යනුකූල විය යුතු අතර, සාධාරණ අරමුණක් ඉටුකර ගැනීම සඳහා අත්‍යවශ්‍ය සහ සමානුපාතික විය යුතු බව ද එහි අවධාරණය කර තිබේ.
අධිකරණ අධීක්ෂණයකින් තොර රඳවා තැබීම් පිළිබඳ අනතුරු ඇඟවීමක්
යෝජිත නීති රාමුව තුළ පරිපාලනමය රඳවා තැබීම් තවදුරටත් කේන්ද්‍රීය ස්ථානයක් ගෙන තිබීම පිළිබඳව එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් මහකොමසාරිස් කාර්යාලය විශේෂ අවධානය යොමු කර තිබේ. ඕනෑම පුද්ගලයෙකුගේ නිදහස අහිමි කිරීමක් කඩිනම් හා ඵලදායී අධිකරණ අධීක්ෂණයකට මෙන්ම කාලානුරූපී සමාලෝචනයකට යටත් විය යුතු බව එම කාර්යාලය පවසයි.
ඒ අනුව, රඳවා තැබීමේ සෑම මූලික නියෝගයක්ම සහ එය දීර්ඝ කිරීමේ සෑම නියෝගයක්ම ස්වාධීන අධිකරණ අනුමැතියකට යටත් කළ යුතු බව එමගින් නිර්දේශ කර ඇත. එමෙන්ම රඳවා තැබීම ප්‍රතික්ෂේප කිරීමට සහ අදාළ පුද්ගලයා නිදහස් කිරීමට නියෝග කිරීමේ බලය අධිකරණයට තිබිය යුතු බව ද වාර්තාවේ සඳහන් වේ.
අත්අඩංගුවට ගත් පුද්ගලයෙකු අධිකරණයට ඉදිරිපත් කිරීම සඳහා නියමිත කාලසීමාව ගණනය කළ යුත්තේ අත්අඩංගුවට ගත් මොහොතේ සිට බවත්, අත්අඩංගුවට ගැනීම සිදුකළ ආයතනය කුමක් වුවත් එම කාලසීමාව එකම ආකාරයෙන් ක්‍රියාත්මක විය යුතු බවත් OHCHR නිර්දේශ කරයි.
අත්තනෝමතික අත්අඩංගුවට ගැනීම් සහ සෝදිසි කිරීම් වැළැක්විය යුතුයි
යෝජිත රාජ්‍යය ත්‍රස්තවාදයෙන් ආරක්ෂා කිරීමේ පනත යටතේ සිදුවිය හැකි අත්තනෝමතික අත්අඩංගුවට ගැනීම්, පෞද්ගලිකත්වයට හානි වන සෝදිසි කිරීම් සහ බලතල අයථා ලෙස භාවිත කිරීම වැළැක්වීම සඳහා දැඩි ආරක්ෂණ විධිවිධාන අවශ්‍ය බව එක්සත් ජාතීන්ගේ කාර්යාලය අවධාරණය කරයි.
ඒ අනුව, සෝදිසි කිරීම් සඳහා අධිකරණ වරෙන්තු ලබාගැනීම සාමාන්‍ය ක්‍රමය විය යුතු බවත්, එයින් බැහැර වන අවස්ථා ඉතා සීමිතව නිර්වචනය කර ඒවා කඩිනම් අධිකරණ සමාලෝචනයකට යටත් කළ යුතු බවත් නිර්දේශ කර තිබේ.
සන්නද්ධ හමුදා සහ වෙරළාරක්ෂක බලකාය විසින් නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීමේ බලතල භාවිත කිරීම සැබෑ ලෙසම සුවිශේෂී අවස්ථාවලට සීමා විය යුතු බව ද එම කාර්යාලය පවසයි. එවැනි බලතල කාලසීමාවකට සීමා කළ යුතු අතර, පැහැදිලි සිවිල් අධිකාරියක පාලනය සහ ඵලදායී වගවීමේ ක්‍රමවේද යටතේ ක්‍රියාත්මක විය යුතු බව ද පෙන්වා දෙයි. වධහිංසා පැමිණවීම්, අයුතු සැලකීම්, බලහත්කාරයෙන් අතුරුදන් කිරීම් සහ බලහත්කාරයෙන් ප්‍රශ්න කිරීම් වැළැක්වීම සඳහා ද ශක්තිමත් ආරක්ෂණ විධිවිධාන අවශ්‍ය බව එම වාර්තාව අවධාරණය කරයි.
විධායක බලතල සීමා කළ යුතුයි
යෝජිත නීති කෙටුම්පත මගින් රඳවා තැබීම්, නියෝග නිකුත් කිරීම, තහනම් කිරීමේ නියෝග, සීමා පැනවීම් සහ තහනම් ස්ථාන නම් කිරීම ඇතුළු කරුණු සම්බන්ධයෙන් විධායක බලධාරීන්ට පුළුල් අභිමත බලතල ලබාදී තිබීම පිළිබඳව ද එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් මහකොමසාරිස් කාර්යාලය සිය කනස්සල්ල පළ කර තිබේ.
එවැනි බලතල ක්‍රියාත්මක කිරීම දැඩි අවශ්‍යතා සහ සමානුපාතිකභාවය පිළිබඳ පරීක්ෂණවලට යටත් කළ යුතු බවත්, ඒ සඳහා ලිඛිත හේතු දැක්වීම, අදාළ තොරතුරු අනාවරණය කිරීමේ අවශ්‍යතා, පැහැදිලි කාලසීමා සහ කඩිනම් ස්වාධීන සමාලෝචන ක්‍රමවේද ඇතුළත් කළ යුතු බවත් එම කාර්යාලය නිර්දේශ කරයි. ස්වාධීන අධීක්ෂණය, විනිවිදභාවය සහ වගවීම සහ හානි සඳහා සහන ලබාගැනීමට ඇති ඵලදායී ක්‍රමවේද තහවුරු කිරීමේ අවශ්‍යතාව ද එමගින් අවධාරණය කර ඇත.
රජයට නිර්දේශ නවයක්
රාජ්‍යය ත්‍රස්තවාදයෙන් ආරක්ෂා කිරීමේ පනත් කෙටුම්පත සම්බන්ධයෙන් රජය ගත යුතු ක්‍රියාමාර්ග පිළිබඳව OHCHR නිර්දේශ නවයක් ඉදිරිපත් කර තිබේ.
- ත්‍රස්තවාදය සහ ඊට අදාළ වැරදි පිළිබඳ අර්ථ දැක්වීම් වඩාත් පැහැදිලි හා සීමිත කළ යුතුය. ආරක්ෂිත අදහස් ප්‍රකාශනය සහ සිවිල් ක්‍රියාකාරකම් අපරාධ බවට පත් කළ හැකි ප්‍රතිපාදන ඉවත් කිරීම හෝ සැලකිය යුතු ලෙස සංශෝධනය කළ යුතුය.
- සෑම අත්අඩංගුවට ගැනීමක් සහ රඳවා තැබීමක් සම්බන්ධයෙන්ම කඩිනම්, ස්වාධීන හා ඵලදායී අධිකරණ අධීක්ෂණයක් අනිවාර්ය කළ යුතුය.
- වධහිංසා පැමිණවීම්, අයුතු සැලකීම්, අත්තනෝමතික රඳවා තැබීම් සහ බලහත්කාරයෙන් අතුරුදන් කිරීම් වැළැක්වීම සඳහා වන ආරක්ෂණ විධිවිධාන ශක්තිමත් කළ යුතුය.
- සාධාරණ නීතිමය ක්‍රියාපටිපාටිය සහ සාධාරණ නඩු විභාගයකට අදාළ සහතික කිරීම් තවදුරටත් ශක්තිමත් කළ යුතුය.
- පුද්ගලයන් සහ පරිශ්‍ර සෝදිසි කිරීම, ඇතුළුවීම සහ දේපළ අත්පත් කරගැනීම වැනි බලතල ක්‍රියාත්මක කිරීමේදී අධිකරණ වරෙන්තු ලබාගැනීම සාමාන්‍ය ක්‍රමය බවට පත් කළ යුතුය.
- නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීමේදී සිවිල් පොලිසියට ප්‍රමුඛත්වය ලබාදීම සහතික කළ යුතුය.
- ඵලදායී ස්වාධීන අධීක්ෂණය, වගවීම සහ හානි සඳහා සහන ලබාගැනීමේ ක්‍රමවේද ස්ථාපිත කළ යුතුය.
- නීතිමය වගකීම්වලින් නිදහස් කිරීමේ ප්‍රතිපාදන (Immunity provisions) සීමා කළ යුතුය.
- නීති සම්පාදනය සම්බන්ධයෙන් ඉදිරි ක්‍රියාමාර්ග ගැනීමට පෙර අර්ථවත් මහජන අදහස් විමසීමේ ක්‍රියාවලියක් පැවැත්විය යුතුය.
එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් මහකොමසාරිස් කාර්යාලයේ සම්පූර්ණ නිරීක්ෂණ වාර්තාව පහත සබැඳියෙන් ලබාගත හැකිය.
OHCHR – Comments on the Protection of the State from Terrorism Bill (14 October 2026)
