ශ්රී ලංකාව ජාත්යන්තර මුල්ය අරමුදල (IMF) සමග 17 වන වැඩසටහනට 2022 දී ඇතුළත් වීමට ඉල්ලුම් කළා. එය ගෝඨාභය ආණ්ඩුවට පහසු තීරණයක් නොවීය. එම දිනවල බොහෝ දෙනා ප්රකාශ කළේ අප 1990 ගණන්වල ඉන්දියාව මෙන් විය යුතු බව යි. දැවැන්ත ගෙවුම් ශේෂ අර්බුදයක් හේතුවෙන් ඉන්දියාවට ජාත්යන්තර මුල්ය අරමුදල (IMF) වෙත යාමට සිදු වූ අතර එරට ව්යුහාත්මක ප්රතිසංස්කරණ සිදු කරමින් ඉහළ වර්ධන මාවතකට පිවිසි බැවින් නැවත කිසි දිනෙක දැඩි සත්කාර ඒකකයට ගියේ නැත. ශ්රී ලංකාව වසර තුනක විස්තීර්ණ අරමුදල් පහසුකම 2027 දී අවසන් කරන විට, ඊළඟට කුමක් කළ යුතු ද යන ප්රශ්නය කැපී පෙනෙන ලෙස මතුවෙයි.
ශ්රී ලංකාවට ණය ආපසු ගෙවිය හැකි ද යන්න පිළිබඳව විවිධ මත තිබේ. හිටපු ජනාධිපති වික්රමසිංහ මහතා එය ගැන සැක පළ කර තිබේ. මුදල් නියෝජ්ය අමාත්යවරයා ඊට ප්රතිවිරුද්ධව අදහස් ප්රකාශ කළ අතර එයට මහ බැංකු අධිපතිවරයාගේ සහාය ලැබිණි. රාජ්ය මූල්ය පිළිබඳ පාර්ලිමේන්තු කාරක සභාවේ සභාපතිවරයා පවසන්නේ දෙක ම අර්ධ වශයෙන් නිවැරදි බව යි. මන්ද සැක සහිත වන්නේ අපට පරමාදර්ශී තත්වයන් යටතේ ආපසු ගෙවිය හැකි ද යන්න නොව, බාහිර කම්පනවලින් බලපෑමට ලක් වූ විට ආපසු ගෙවීම කළ හැකි ද යන්න යි.
අපට ඕනෑ තරම් බාහිර කම්පන තිබී ඇත. අප ඒවා පසුකර ඇතැයි සිතමින් අප අපව ම රවටා නොගත යුතු ය.
අප්රේල් මාසයේ ඇති වූ පොහොර හිඟයේ ප්රතිවිපාක අස්වනු ලැබෙන විට දැකගත හැකි වනු ඇත. පොහොර රැගත් කිසිදු නෞකාවක් තවමත් හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය තරණය කර නැත. අපේ පොහොරවලින් සියයට තිහක් පැමිණියේ එම සිර වූ ස්ථානය හරහා ය. වාසනාවකට මෙන්, අප වැඩිපුර ආනයනය කරන්නේ, මාර්තු මාසයේ දී පොහොර අපනයනය තහනම් කළ නමුත් එතැන් සිට සීමාවන් ලිහිල් කර ඇති, චීනයෙන් ය.
හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය සම්බන්ධයෙන් ගැටුම තවදුරටත් ඇවිළෙමින් පවතියි. එක්සත් ජනපදයට ඉරානය පරාජය කළ නොහැකි අතර එය අනෙක් අතට ද එසේ ම ය. පොසිල ඉන්ධන ආනයනය මත යැපෙන රටවල් මිල අස්ථාවරත්වය සහ ලබා ගැනීමේ අභියෝගවලට ගොදුරු වීමේ අවදානමට ලක්ව ඇත. ගාල්ල අසල මහ මුහුදේ සැරිසරන ඉරාන තෙල් නැව් නිහඬ සාක්ෂියකි.
එල් නිනෝ පැසිෆික් සාගරයේ වර්ධනය වෙමින් පවතී. එහි, ඉන්දියානු සාගර ද්විධ්රැවය සමඟ අන්තර් ක්රියාකාරීත්වය විශේෂඥයින් අතර සාකච්ඡාවට බඳුන් වන විෂයයකි. ඒ අනුව, කම්පන තත්ත්වයකට වඩාත් ඉඩ ඇති බව පෙනෙන්නට තිබේ.
ආපසු ගෙවීමේ හැකියාවක් තිබේද?
ණය ආපසු ගෙවීම් සිදු කරන්නේ කෙසේද? විදේශ මුදල් (“ඩොලර්”) විවිධ මූලාශ්රවලින් වාණිජ බැංකුවලට පැමිණෙයි. මෙම අරමුදල් ශ්රී ලාංකික සමාගම්වලට හෝ පුද්ගලයින්ට අයත් වන අතර ඔවුහු ඊට සමාන මුදල් ප්රමාණයක් රුපියල් ලෙස ලබා ගනිති. විවිධ කාලවල දී කළ යුතු වන ණය ආපසු ගෙවීම සඳහා, රජය ආදායමක් ලෙස (බදු සහ බදු නොවන ආදායම්) රැස් කර ඇති රුපියල් වලින් මහ බැංකුව නිතිපතා “ඩොලර්” මිල දී ගැනීම සිදුකරයි.
සාමාන්යයෙන්, මහ බැංකුව විසින් රැස් කරන ලද ජාත්යන්තර සංචිත භාවිතා කරමින් ණය ආපසු ගෙවීම් සිදු කරන්නේ නැත. නමුත් ජාත්යන්තර මුල්ය අරමුදල (IMF) සහ ශ්රේණිගත කිරීමේ ආයතන විසින් සංචිතවලට එතරම් බරක් දෙන්නේ ඇයි? ජාත්යන්තර මුල්ය අරමුදල (IMF) හි සංචිත ප්රමාණවත් බව තක්සේරු කිරීමේ (ARA) මිතිකයේ විස්තරයට අනුව: “ඒවා ගෙවුම් ශේෂ අර්බුද ඇතිවීමේ සම්භාවිතාව අඩු කරයි, විනිමය අනුපාත සහ අක්රමවත් වෙළෙඳපොළ තත්ත්වයන් මත ඇතිවන පීඩනවලට එරෙහිව ආර්ථික හා මූල්ය ස්ථාවරත්වය ආරක්ෂා කිරීමට උපකාරී වන අතර ප්රතිපත්ති ස්වාධීනත්වය සඳහා අවකාශය නිර්මාණය කරයි.”
ජාත්යන්තර මුල්ය අරමුදල (IMF) විසින් සංචිත ප්රමාණවත් බව තක්සේරු කිරීමේ (ARA) මිතිකයේ පරමාදර්ශී අගය සියයට 100ක් ලෙස නියම කර ඇත. ශ්රී ලංකාවේ වත්මන් ARA අගය තරමක් අඩුය, එනම් සියයට 60ක් පමණ වෙයි. මෙයින් අදහස් කරන්නේ ණය ආපසු ගෙවීම් කළ නොහැකි බව නොවේ. එහි තේරුම වන්නේ සමහර තත්ත්වයන් යටතේ ආපසු ගෙවීම් දුෂ්කර විය හැකි බව යි.
2020 ට පෙර ශ්රී ලංකාවේ තත්ත්වය එතරම් ශක්තිමත් නොවීය. එකල, විවිධ ආයතන මගින් ලබා දී තිබූ ණය ශ්රේණිගත කිරීම් B පරාසයේ පැවතිණි. දැන්, ණය නොගෙවීමේ තත්ත්වයෙන් ඉහළට පැමිණි පසුවත්, ශ්රේණිගත කිරීම් CCC පරාසයේ පවතී. ශ්රේණිගත කිරීම B මට්ටම දක්වා ඉහළ නංවා ගතහොත්, ණය ආපසු ගෙවීම් සුමට කිරීම සඳහා වාණිජ ණය ගැනීම් වෙත ක්රමයෙන් නැවත පැමිණීමට හැකි විය හැකිය.
ණය ශ්රේණිගත කිරීම් වලට බොහෝ සාධක බලපාන අතර, ඒවායින් එකක් වන්නේ භාවිතා කළ හැකි ජාත්යන්තර සංචිත යි. ජාත්යන්තර මුල්ය අරමුදලේ වැඩසටහන් ඉලක්කවල කාර්ය සාධනය වෙනත් අංශවලින් ප්රශංසනීය විය හැකිව තිබුණත් අසාර්ථක තැන මෙය යි. ඒ නිසා (සහ තවත් දේවල් කිහිපයක් නිසා) ඝානාව වැනි ණය ගෙවීම පැහැර හැරීමෙන් ඉවතට පැමිණි පසු ස්ථානගත වූ රටකට සාපේක්ෂව ශ්රී ලංකාව තවමත් C පරාසයේ රැඳී සිටියි. ඝානාව එක් ශ්රේණිගත කිරීමේ ආයතනයකින් මේ වනවිට B ශ්රේණිය දිනා ගෙන ඇත.
එබැවින්, ණය ආපසු ගෙවීම් සුමට කිරීම සඳහා ශ්රී ලංකාවට වාණිජ ණය සඳහා ඇති ප්රවේශය ඉතා අල්ප ය. බාහිර කම්පන ඇති වුවහොත් ණය කළමනාකරණය කර ගැනීමට වාණිජ ණය ලබාගත්තොත් පහසුය.
කළ හැක්කේ කුමක්ද?
ජාත්යන්තර මුල්ය අරමුදලේ කාර්යය වන්නේ ස්ථාවරත්වය ඇතිකිරීම යි. එම කාර්යය බොහෝ දුරට අවසන් ය. දැන් ප්රශ්නය වන්නේ ප්රතිව්යුහගත කරන ලද ණය කළමනාකරණය කර ගැනීමට ශ්රී ලංකාවට හැකිද යන්න යි. කෙටිකාලීන විසඳුම වන්නේ වඩා හොඳ ණය ශ්රේණිගත කිරීමක් ලබාගැනීමයි. එයින් අදහස් වන්නේ ශ්රේණිගත කිරීමේ ආයතන අපගේ ආර්ථිකය දකින ආකාරය වෙනස් කර ගැනීම යි. සරල ම ක්රමය නම් භාවිතා කළ හැකි සංචිත ප්රමාණය ඉහළ නංවා ගැනීම යි. නමුත් වත්මන් මට්ටම් ඉලක්කයට වඩා සැලකිය යුතු ලෙස පහළින් ඇති බැවින් එය එතරම් පහසු නැත.
හොඳ පෞද්ගලීකරණයක් මගින් ද සංජානන වෙනස් කළ හැකිය. මුදල් නාස්ති කරන ශ්රී ලංකන් ගුවන් සේවය පෞද්ගලීකරණය මගින් නිවැරදි සංඥාවක් යැවීමේ හැකියාව ඇති නමුත් එය දුෂ්කර වනු ඇත. මගේ යෝජනාව වන්නේ අහම්බෙන් ජනසතු කළ ‘ලංකා හොස්පිටල්’ පෞද්ගලීක රෝහල යි. අතීතයේ කළාක් මෙන් කොටස් හුවමාරුවේ එහි කොටස් විකිණීමට ඉදිරිපත් කල හැක.
දිගුකාලීන විසඳුම වන්නේ, මහින්ද රාජපක්ෂගේ දෙවන ධුර කාලය ආදර්ශයට ගනිමින් රජය කරන බව පෙනෙන්නට තිබෙන ඉදිකිරීම් කොන්ත්රාත්තු මත පමණක් රඳා නොසිට ආර්ථික වර්ධන අනුපාත ඉහළ නංවා ගැනීම යි. මේ දක්වා ලබා ඇති වර්ධන අනුපාතවල ආඩම්බර වීමට දෙයක් නැත. ජාත්යන්තර වෙළෙඳපොලේ විකිණිය හැකි භාණ්ඩ සඳහා ආයෝජන ආකර්ෂණය කර ගැනීම තුලින් අපනයන සහ හොඳ රැකියා නිර්මාණය කිරීම සඳහා අප ව්යුහාත්මක වෙනස්කම් සිදු කළ යුතුය.
ශ්රී ලංකාවේ වෙළෙඳ භාණ්ඩ අපනයනය සඳහා වැදගත් ම ගමනාන්ත දෙක අවදානම්වලට ලක්ව ඇත. ඇමරිකානු තීරුබදු ක්රමයේ අස්ථාවරත්වය සහ ඇමරිකානු රජයේ වචනයේ අවිශ්වාසනීයත්වය හේතුවෙන් විවිධාංගීකරණය අත්යවශ්ය වේ. බලාත්මක වීමට නියමිත ඉන්දියා-යුරෝපා සංගම් වෙළෙඳ ගිවිසුම සහ GSP+ සහන අඛණ්ඩව ලබා ගැනීම සඳහා අවශ්ය මානව හිමිකම් කැපවීම් ඉටු කිරීමේ දී රජයට ඇති දුෂ්කරතා හේතුවෙන් යුරෝපා සංගමයට කරන අපනයන තර්ජනයට ලක්ව ඇත.
රජයේ වෙළෙඳ ප්රතිපත්තිය මගින් පොරොන්දු වී ඇත්තේ ආසියාව දෙසට හැරීමට ය. නමුත් ප්රතිපත්ති ලේඛනවල ප්රකාශන වෙළෙඳපොළ ප්රවේශය නිර්මාණය නොකරයි. ඉන්දියාව සහ RCEP [කලාපීය විස්තීර්ණ ආර්ථික හවුල්කාරිත්වය] සාකච්ඡා සම්බන්ධයෙන් රජය පූර්ණ වේගයෙන් ඉදිරියට යා යුත්තේ ඒ සඳහා කැපවූ සහ බලගැන් වූ වෙළෙඳ කාර්යාලයක් පිහිටුවමින් ය.
පසුගිය දශක කිහිපය තුළ, ආණ්ඩු විසින් පැරා තීරුබදු සහ සංකීර්ණ ආනයන බදු ආකාරයෙන් ආරක්ෂණවාදී බාධක ඉදිකරන ලද අතර එමඟින් ගෝලීය නිෂ්පාදන ජාලයන්හි ශ්රී ලාංකික සමාගම්වල සහභාගීත්වය අවහිර කර ඇත.. ආනයන බහුවිධ බදු වලට යටත් කොට තිබේ. මෙම අතිරේක වියදම් තම අපනයන සඳහා මෙම යෙදවුම් භාවිතා කරන සමාගම් විසින් දැරිය යුතු වන අතර එමඟින් ඒවා තරඟකාරී නොවන බවට පත්වෙයි. එබැවින්, අපි විවිධාංගීකරණය නොවූ අපනයන සංයුතියක සිරවී සිටිමු.
2026 අයවැය කතාවෙන් පැරා ගාස්තු ඉවත් කරන බවට පොරොන්දු වූ අතර ගැසට් පත්රයක් නිකුත් කරන ලදී. නමුත් අඩු කිරීම් 2029-2030 දක්වා කල් දමා ඇත. අපට වඩාත් ම අවශ්ය වන මේ අවස්ථාවේ අපනයන වැඩි කර වර්ධනය අත්කර ගත හැකි වන පරිදි ඒවා ඉදිරියට ගෙන ආ යුතුය.
ආර්ථිකය වර්ධනය වන විට, දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයට සාපේක්ෂව ණය අනුපාතය වැඩිදියුණු වනු ඇත. ශ්රී ලංකාව ජාත්යන්තර මුල්ය අරමුදලේ වැඩසටහනක සිටියත් නැතත් මෙම ක්රියාමාර්ග ගත හැකිය. ආර්ථික වර්ධනය, ජාත්යන්තර මුල්ය අරමුදලට සහ මහ බැංකුවට ප්රමුඛතාවයක් නොවේ. ආණ්ඩුව මූල්ය විනය පවත්වා ගනිමින් ආර්ථික වර්ධනය ඉදිරියට ගෙන යා යුතුය. ප්රමාණවත් සංචිත ගොඩනඟා ගැනීමට අපොහොසත් වීම නිසා රජයට 18 වන වරටත් ජාත්යන්තර මුල්ය අරමුදල වෙත යාමට සිදුවුවහොත්, එය කණගාටුදායක වනු ඇත. මූල්ය විනය පවත්වා ගැනීම සඳහා පමණක් ශ්රී ලංකාව ජාත්යන්තර මුල්ය අරමුදලේ අධීක්ෂණය අපේක්ෂා කරන්නේ නම්, එය එක් තෝරාගැනීමකි.
