1978 ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවේ “අධිකරණයේ ස්වාධීනත්වය” යන කොටසේ 107(5) වගන්තියෙන් ශ්රේෂ්ඨාධිකරණයේ සහ අභියාචනාධිකරණයේ විනිශ්චයකාරවරුන් විශ්රාම යා යුතු වයස දක්වා තිබේ. ඔවුන්ට පත්වීම ලබා දුන් පසු ඔවුන්ගේ වැටුප අඩු කළ නොහැකි බව 108 වැනි වගන්තියෙන් පැහැදිලි කෙරේ. මෙහිදී මේ කරුණු දෙක අතර යම් සමානකමක් තිබේද? වැටුප අඩු කළ නොහැකි සේම, විශ්රාම යාමේ වයස ද අඩු කළ නොහැකි යැයි නිගමනය කිරීම සාධාරණ බව පෙනේ. මන්ද, එම අවස්ථා දෙකේදීම සිදුවන්නේ විනිශ්චයකාරවරුන්ට හිමි දෙයක් ඔවුන්ගෙන් උදුරා ගැනීමකි. නමුත්, මේ අවස්ථාවේ මතුව ඇති ප්රශ්නය වන්නේ, විනිශ්චයකාරවරුන්ට අලුතින් යම් වාසියක් ලබා දිය හැකි ද යන්නයි.
ඉතා වැදගත් තීරණ ගැනීමේ වගකීම පැවරී ඇති පුද්ගලයන්ට ස්වාධීනව කටයුතු කිරීමට අවශ්ය පසුබිම නිර්මාණය කිරීමේදී මතු වන අභියෝග පිළිබඳව මට යම් අවබෝධයක් තිබේ. එහිදී, හුදෙක් යුක්තිය ඉටු වීම පමණක් ප්රමාණවත් නො වන අතර, යුක්තිය ඉටු වන බව සමාජයට පැහැදිලිව පෙනෙන්නට තිබීම ද වැදගත්ය. දියුණු වෙමින් පවතින රටවල නීති සහ රෙගුලාසි සැකසීමේ කටයුතුවලට සම්බන්ධ වීමෙන් මම මෙම අත්දැකීම් ලබා ඇත්තෙමි. තවද, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ ස්වාධීන නියාමනය පිළිබඳ ඇති දීර්ඝ අත්දැකීම් සහ එම විෂය ඉගැන්වීමෙන් ද මම මෙම අවබෝධය ලබා ගත්තෙමි.
තර්ජන සහ වරප්රසාද (sticks and carrots)
අවැසි දිශාවකට බූරුවෙකු දක්කා ගෙන යාමට තර්ජන (sticks) මෙන්ම දිරි ගැන්වීම් (carrots) ද භාවිත කල හැක.
එක් කරුණක් ගැන 1978 ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාව මෙන්ම නියාමනයේ යහපත් ක්රමවේද ද ඉතා පැහැදිලිය. එනම්, ස්වාධීනත්වය රැකගත යුතු පුද්ගලයන්ට හිමි දේවල් ආපසු ගැනීමට ජනාධිපතිවරයාට හෝ පාර්ලිමේන්තුවට ඇති බලය (sticks) සීමා කළ යුතු බවයි. ඒ අනුව තර්ජනය කර බලපෑම් කිරීමට එහි ඉඩක් නැත.
එහෙත් වරප්රසාද ලබා දීම (carrots) සම්බන්ධයෙන් පවතින තත්ත්වය කුමක් ද? ඔවුන් පොළඹවා ගැනීමට යම් යම් දිරිදීමනා හෝ තෑගි ලබා දිය හැකි ද?
1978 ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාව සැකසූ අය, විනිශ්චයකාරවරුන්ගේ වැටුප් හෝ විශ්රාම යාමේ වයස වැඩි කිරීම කෙලින්ම තහනම් කලේ නැත. නියාමන ක්ෂේත්රයේ තීන්දු තීරකයන්ගේ සේවා කාලය දීර්ඝ කිරීමේ අභිමතය සීමා කිරීම මගින් මෙවැනි වරප්රසාද ලබා දීම ද අවහිර කිරීමට අපි කටයුතු කරන්නෙමු. සාමාන්යයෙන් වැටුප් තීරණය කරන්නේ වාස්තවික බාහිර සාධක මත මිස, පාර්ලිමේන්තුවේ හෝ ජනාධිපතිවරයාගේ අභිමතය මත නොවේ.
විශ්රාම යාමේ වයස වැඩි කිරීම යනු, වැටුපක් වැඩි කරනවා හා සමාන ප්රතිලාභයක් ද? කාන්තාවන්ගේ සාමාන්ය ආයු අපේක්ෂාව අවුරුදු 80ක් සහ පිරිමින්ගේ සාමාන්ය ආයු අපේක්ෂාව අවුරුදු 76ක් වන අපේ රටේ එය ඇත්තෙන්ම විශාල වාසියකි. රැකියාවක් යනු හුදෙක් මුදල් ඉපැයීම පමණක් නොවේ. එයින් පුද්ගලයකුගේ ජීවිතයට අරුතක් ගෙන දෙන අතර, සමාජ පිළිගැනීමක් සහ ගෞරවයක් ද අත්කර දෙයි. විශේෂයෙන්ම විශ්රාම ගිය පසු වෙනත් තනතුරු ලබා ගැනීමට දැඩි කොන්දේසි පවතින විට, කෙනෙකු විශ්රාම යාම දෙස බියෙන් යුතුව බැලීමට ඉඩ තිබේ.
මින් අදහස් වන්නේ 107 වැනි ව්යවස්ථාවේ දක්වා ඇති විශ්රාම යාමේ වයස කිසිසේත්ම වෙනස් කළ නොහැකි බව ද?
විසඳුම
යෝජිත 22 වැනි ව්යවස්ථා සංශෝධනයට නව වගන්තියක් එකතු කළ හැකිය. මෙම විශ්රාම යාමේ වයස වෙනස් කිරීම, දැනට සේවය කරන ශ්රේෂ්ඨාධිකරණයේ සහ අභියාචනාධිකරණයේ වත්මන් සාමාජිකයන්ට අදාළ නො වන බවත්, එය බලපාන්නේ අදාළ නීතිය සම්මත වූවාට පසු කරන නව පත්වීම්වලට පමණක් බවත් ඉන් පැහැදිලිව ප්රකාශ විය යුතුය.
22 වැනි සංශෝධනය නීතියක් බවට පත් වූ පසු, දැනට සේවය කරන වෙනත් විනිශ්චයකාරවරයකු ශ්රේෂ්ඨාධිකරණයට හෝ අභියාචනාධිකරණයට පත් කරනු ලැබිය හැකිය. එසේ නැතිනම් නීතිපති දෙපාර්තමේන්තුවෙන් හෝ පෞද්ගලික නීතිඥ මණ්ඩලයෙන් කෙනෙකු පත් කරනු ලැබිය හැකිය. ඔවුන්ගේ විශ්රාම යාමේ වයස, මෙම වෙනසට පෙර එම අධිකරණයට පත් කළ විනිශ්චයකාරවරුන්ගේ විශ්රාම යාමේ වයසට වඩා වැඩි වනු ඇත. කාලය ගතවීමත් සමඟ ශ්රේෂ්ඨාධිකරණයේ සහ අභියාචනාධිකරණයේ සියලුම විනිශ්චයකාරවරුන්ට ඉහළ විශ්රාමික වයසක වරප්රසාදය භුක්ති විඳීමට හැකි වනු ඇත. එහෙත් දැනට පත් කර ඇති අයට මෙම වරප්රසාද ලබා නො දෙන අතර, දැනට සේවය කරන විනිශ්චයකාරවරුන්ගේ විශ්රාම යාමේ වයස වෙනස් කරනු නො ලැබේ.
මෙයින් ඉතා තීරණාත්මක ගැටලුවක් මඟහැරීමට කටයුතු කළ හැකිය. 22 වැනි සංශෝධනය ජනමත විමසුමකින් (ඡන්දයකින්) අනුමත කළ යුතු ද නැද්ද යන්න පිළිබඳව තීරණය කිරීමේ වගකීම පැවරෙන්නේ ශ්රේෂ්ඨාධිකරණයේ වත්මන් විනිශ්චයකාරවරුන්ටය. නව නීතිය ඔවුන්ට අදාළ නො වන විට, ඔවුන් තමන්ගේම වාසියට තීරණ ගන්නා බවට එල්ල විය හැකි චෝදනා එනම් ලැදියාවන් අතර ගැටුමක් පිළිබඳ අහිතකර තත්ත්වයන් මඟහැරෙනු ඇත. තමන්ට වාසියක් වන නිසා මේ තීරණය දීමෙන් ඉවත් වීමට ඔවුන් සියලු දෙනාටම නොහැකිය. මන්ද, කවුරුන් හෝ එම ප්රශ්නය පිළිබඳව තීරණයක් දිය යුතුම නිසාවෙනි.
රජය පාර්ශ්වයෙන් විශ්රාම යාමේ වයස පිළිබඳව මෙවැනි මැදුම් සම්මුතියකට පැමිණීම මගින් පවතින සමාජ නොසන්සුන්තාව පහව යනු ඇත. තවද කිසිදු පක්ෂග්රාහී බවකින් තොරව, රටේ වැඩ කරන සියලුම ජනතාවගේ විශ්රාම යාමේ වයස දීර්ඝ කිරීම පිළිබඳව කල යුතුව ඇති ජාතික සාකච්ඡාව ආරම්භ කිරීම සඳහා ද ඉන් සුදුසු පරිසරයක් නිර්මාණය වනු ඇත.
වඩාත්ම සුදුසු වන්නේ, විශ්රාමික විනිශ්චයකාරවරුන්ට විශ්රාම යාමෙන් පසු ලබා දිය හැකි පත්වීම් මොනවා ද යන්න පිළිබඳව නීතිමය විධිවිධාන ඇතුළත් කිරීමය. යෝජිත 22 වැනි සංශෝධනය තවදුරටත් වෙනස් කිරීමට ලැබී ඇති මෙම අවස්ථාව රජය ඒ සඳහා ප්රයෝජනයට ගනු ඇතැයි පතමි.
වර්තමාන භාවිතය වන ඇතැම් විශ්රාමික විනිශ්චයකාරවරුන්ට පමණක් තානාපති තනතුරු ලබා දීම බෙහෙවින් ගැටලු සහගතය. එබැවින්, සියලුම විශ්රාමික විනිශ්චයකාරවරුන්ට ලබා ගත හැකි සුදුසු තනතුරු මොනවා ද යන්න පැහැදිලිව නම් කළ යුතුය. බේරුම්කරණ මණ්ඩලවල සාමාජිකත්වය, විශ්වවිද්යාල පාලක සභා සහ ජනාධිපති කොමිසම් ඊට හොඳ උදාහරණ වේ. මේ හරහා ජනාධිපතිවරයා තමන්ට හිතවත් විනිශ්චයකාරවරුන්ට පමණක් තෑගි වශයෙන් තනතුරු ලබා දෙන බවට සමාජයේ ඇති සැකය වළක්වා ගත හැකිය. තවද විනිශ්චයකාරවරුන් විශ්රාම යාමට පෙර දෙන තීරණ සඳහා රජයෙන් බලපෑම් එල්ල වීම ද මින් වළක්වා ගත හැකිය
