ශක්තිමත් වෙමින් පවතින එල් නිනෝ දේශගුණික තත්ත්වය හේතුවෙන් මේ වසරේ අවසාන භාගයේදී ශ්රී ලංකාවට සාමාන්යයට වඩා වැඩි වර්ෂාපතනයක් ලැබීමේ හැකියාවක් පවතින බවත්, ඒ හේතුවෙන් ගංවතුර, ජලයෙන් යටවීම් සහ කෘෂිකාර්මික කටයුතුවලට බලපෑම් ඇතිවීමේ අවදානමක් පවතින බවත් නවතම කලාපීය තක්සේරුවක් පෙන්වා දෙයි.
එක්සත් ජාතීන්ගේ ආහාර හා කෘෂිකර්ම සංවිධානය (FAO), ලෝක ආහාර වැඩසටහන (WFP), එක්සත් ජාතීන්ගේ කාන්තා සංවිධානය (UN Women), ලෝක කාලගුණ විද්යා සංවිධානය (WMO) සහ එක්සත් ජාතීන්ගේ මානුෂීය කටයුතු සම්බන්ධීකරණ කාර්යාලය (OCHA) ඇතුළු ආයතන එක්ව සකස් කළ ‘Asia and the Pacific: Snapshot of El Niño, Indian Ocean Dipole & Middle East Crisis’ නමැති කලාපීය තක්සේරුවේ මේ බව සඳහන් වේ.
එම තක්සේරුවට අනුව එල් නිනෝ තත්ත්වය හේතුවෙන් වැඩි අවධානයක් අවශ්ය රටක් ලෙස ශ්රී ලංකාව හඳුනාගෙන ඇති අතර මෙරටට අදාළ ප්රධාන අවදානම වන්නේ වියළි කාලගුණ තත්ත්වයකට වඩා සාමාන්යයට වඩා වැඩි වර්ෂාපතනයක් ලැබීමය.
ඔක්තෝබර් සිට අවදානම වැඩි වෙයි
ශ්රී ලංකාව සම්බන්ධයෙන් විශේෂ අවධානය යොමු කළ යුතු කාලය ලෙස මෙම වසරේ ඔක්තෝබර් මාසයේ සිට ඉදිරි මාස කිහිපය හඳුනාගෙන තිබේ.
ඔක්තෝබර් සහ නොවැම්බර් මාස ශ්රී ලංකාවේ දෙවන අන්තර් මෝසම් සමයට අයත් වන අතර එම කාලයේදී දිවයිනේ බොහෝ ප්රදේශවලට සැලකිය යුතු වර්ෂාපතනයක් ලැබේ. ඉන් අනතුරුව දෙසැම්බර් සිට පෙබරවාරි දක්වා ඊසානදිග මෝසම ක්රියාත්මක වේ.
මෙම කාලසීමාව ශ්රී ලංකාවේ වාර්ෂික වර්ෂාපතනය සඳහාද ඉතා වැදගත් වන බැවින් සාමාන්යයට වඩා වැඩි වර්ෂාවක් ලැබීම එක් අතකින් ජලාශ පිරවීමට සහ ජල සම්පත් වැඩි කිරීමට වාසිදායක විය හැකි නමුත්, අධික වර්ෂාවක් ඇතිවුවහොත් ගංවතුර, ජලයෙන් යටවීම් සහ වෙනත් ආපදා තත්ත්ව ඇතිවිය හැකි බව තක්සේරුව පෙන්වා දෙයි.
විශේෂයෙන්ම මෙය ශ්රී ලංකාවේ ප්රධාන වී වගා සමය වන මහ කන්නයට බලපෑම් කළ හැකි බවද එහි සඳහන් වේ. මහ කන්නයේ වී වගාව සාමාන්යයෙන් සැප්තැම්බර් සිට නොවැම්බර් අතර ආරම්භ වන අතර, ඔක්තෝබර් සිට පෙබරවාරි දක්වා කාලයේදී වගාව වර්ධනය වේ. ඒ අනුව වර්ෂාපතනය වැඩි විය හැකි බවට පුරෝකථනය කර ඇති කාලය මහ කන්නයේ වගා කටයුතු සමඟ සෘජුවම සම්බන්ධ වේ.
වගා කටයුතු ආරම්භ කරන අවස්ථාවේ අධික වර්ෂාවක් ඇතිවුවහොත් කුඹුරු ජලයෙන් යටවීම, වගා කටයුතු ප්රමාද වීම සහ වගාවට හානි සිදුවීම වැනි බලපෑම් ඇතිවිය හැකිය. එහෙත් ප්රමාණවත් වර්ෂාපතනයක් ලැබීමෙන් ජලාශ සහ වාරිමාර්ග පද්ධති සඳහා අවශ්ය ජලය සපයා ගැනීමට හැකිවීම වාසිදායක තත්ත්වයක් විය හැකිය.
ප්රබල එල් නිනෝවක්
මෙම අවදානම මතුවන්නේ එල් නිනෝ තත්ත්වය තවදුරටත් ශක්තිමත් වෙමින් පවතින පසුබිමකය.
ලෝක කාලගුණ විද්යා සංවිධානයේ ගෝලීය සෘතුමය දේශගුණ තක්සේරුවට අනුව අගෝස්තු සිට ඔක්තෝබර් කාලය තුළ එල් නිනෝ තත්ත්වය තවදුරටත් ශක්තිමත් විය හැකි බවට පුරෝකථනය කර තිබේ.
එමෙන්ම අගෝස්තු 19 වැනිදා නිකුත් කළ ජාත්යන්තර පර්යේෂණ ආයතනයේ (IRI) පුරෝකථනයට අනුව ආකෘති 26කින් 25ක්ම ඔක්තෝබර් සිට දෙසැම්බර් කාලය වනවිට එල් නිනෝ තත්ත්වය ඉතා ප්රබල මට්ටමකට ළඟාවිය හැකි බව පෙන්වා දී ඇත.
එම ආකෘති 26න් 15ක්ම Niño 3.4 දර්ශකයේ උෂ්ණත්ව විෂමතාව සෙල්සියස් අංශක 3ක් හෝ ඊට වැඩි වනු ඇතැයි පුරෝකථනය කර තිබේ. ඒ අනුව 2026/27 එල් නිනෝ තත්ත්වය මෙතෙක් වාර්තා වූ ප්රබලතම එල් නිනෝ සිදුවීම් අතරට එක්විය හැකි බව තක්සේරුව පෙන්වා දෙයි. කෙසේ වෙතත් එහි උපරිම තීව්රතාව පිළිබඳව තවදුරටත් අවිනිශ්චිතතාවක් පවතින බවද වාර්තාව සඳහන් කරයි.
එල් නිනෝ තත්ත්වය සමඟ ඉන්දියානු සාගර ද්විධ්රැවයේ (IOD) ධනාත්මක අවධියක්ද වර්ධනය වුවහොත්, එම දේශගුණික සාධක දෙකෙහි අන්තර්ක්රියා හේතුවෙන් කලාපීය වර්ෂාපතන රටාවන්හි වෙනස්කම් තවදුරටත් තීව්ර විය හැකි බවද තක්සේරුව පෙන්වා දෙයි.
වැසි අවදානමට ආර්ථික පීඩනයත් එකතු වෙයි
ශ්රී ලංකාව සම්බන්ධයෙන් වාර්තාවේ විශේෂ අවධානය යොමු කර ඇත්තේ දේශගුණික අවදානම පමණක් නොව, එය දැනට පවතින ආර්ථික පීඩනය සමඟ එකට පැමිණීමේ හැකියාව පිළිබඳවය. මෙම තත්ත්වය වාර්තාවේ ‘convergence risk’ ලෙස හඳුන්වා තිබේ. එනම් දේශගුණික අවදානම් සමඟ ඉන්ධන, පොහොර සහ ආහාර මිල සම්බන්ධ ආර්ථික අවදානම් එකවර මතුවීමය.
මැද පෙරදිග පවතින අර්බුදයේ බලපෑම හේතුවෙන් ඉන්ධන සහ කෘෂිකාර්මික යෙදවුම් මිලටද බලපෑම් එල්ල වී ඇති බව වාර්තාව සඳහන් කරයි. 2026 මැද භාගය වනවිට ශ්රී ලංකාවේ ඩීසල් මිල අර්බුදයට පෙර පැවති මට්ටමට වඩා සියයට 44කින් පමණද, පෙට්රල් මිල සියයට 41කින් පමණද ඉහළ මට්ටමක පැවති බව එහි සඳහන් වේ.
ශ්රී ලංකාව පොහොර ආනයනය මත සැලකිය යුතු ලෙස රඳා පවතින බැවින් ජාත්යන්තර පොහොර මිලෙහි වෙනස්කම් මෙරට ගොවීන්ට සහ කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදනයට සෘජු බලපෑමක් ඇති කළ හැකි බවද වාර්තාව පෙන්වා දෙයි.
පොහොර මිලේ බලපෑම අස්වැන්නෙන් පෙනෙයි
ආසියානු කලාපයේ 2026 වගා කාලය සඳහා පොහොර මිල ඉහළ ගොස් ඇත්තේ ගොවීන් පොහොර මිලදී ගැනීම සහ භාවිත කිරීම සඳහා තීරණාත්මක කාලයකදී බව තක්සේරුව සඳහන් කරයි.
යූරියා මිල අප්රේල් මාසයේදී ටොන් එකකට ඇමෙරිකානු ඩොලර් 857ක් පමණ දක්වා ඉහළ ගොස් තිබූ අතර, එය අර්බුදයට පෙර මට්ටමට වඩා දෙගුණයකටත් වැඩි අගයකි. එම කාලයේදී යූරියා මිල සාමාන්ය මට්ටමට වඩා සියයට 78කින් පමණ ඉහළ ගොස් තිබූ බවද වාර්තාවේ දැක්වේ.
ජූලි වනවිට යූරියා මිල යම්තාක් දුරට සාමාන්ය තත්ත්වයට පැමිණ තිබුණද, ඇතැම් අනෙකුත් පොහොර වර්ගවල මිල තවදුරටත් ඉහළ මට්ටමක පැවති බව එහි සඳහන් වේ. පොහොර මිල ඉහළ යාම හේතුවෙන් ඇතැම් ගොවීන් වැඩි මිලට පොහොර මිලදීගෙන ඇති අතර තවත් පිරිසක් පොහොර මිලදී ගැනීම ප්රමාද කිරීම හෝ භාවිත කරන පොහොර ප්රමාණය අඩු කිරීම සිදුකර ඇති බවද වාර්තාව පෙන්වා දෙයි.
එහි බලපෑම වගා කටයුතු සිදුවන අවස්ථාවේ ක්ෂණිකව නොපෙනී, වගාව පරිණත වී අස්වැන්න ලැබෙන 2026 අවසාන භාගයේදී හෝ 2027 මුල් භාගයේදී පැහැදිලි විය හැකි බවද එහි සඳහන් වේ.
ආහාර මිල පිළිබඳවත් අවදානමක්
මේ අතර ඉන්ධන සහ පොහොර මිල ඉහළ යාමට අමතරව ජාත්යන්තර ආහාර මිල ඉහළ යාමද ශ්රී ලංකාවට බලපෑ හැකි තවත් අවදානමකි. අර්බුදය ආරම්භයේ සිට ජාත්යන්තර තිරිඟු මිල සියයට 8කින්ද, සහල් මිල සියයට 11කින්ද, සෝයා බෝංචි මිල සියයට 6කින්ද ඉහළ ගොස් ඇති බව තක්සේරුව සඳහන් කරයි.
ඉන්ධන මිල ඉහළ යාම හේතුවෙන් ප්රවාහන සහ බෙදාහැරීමේ වියදම් ඉහළ යාමත්, පොහොර මිල ඉහළ යාමෙන් කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදන වියදම් වැඩිවීමත් හරහා ආහාර මිලට තවදුරටත් පීඩනයක් එල්ල විය හැකිය.
එල් නිනෝ තත්ත්වය හේතුවෙන් කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදනයට බලපෑම් එල්ල වී ඒ සමඟ පොහොර භාවිතයද අඩු වුවහොත්, 2026 අවසාන භාගයේ සිට 2027 දක්වා ආහාර මිල මත තවදුරටත් ඉහළ පීඩනයක් ඇතිවිය හැකි බව වාර්තාව අනතුරු අඟවයි.
පූර්ව සූදානමට අවස්ථාවක්
කෙසේ වෙතත් මෙම අවදානම් මෙතෙක් පුළුල් බලපෑමක් බවට පත්ව නොමැති බැවින් පූර්ව සූදානම් වීම සඳහා තීරණාත්මක අවස්ථාවක් තවමත් පවතින බව වාර්තාව පෙන්වා දෙයි. ඒ අනුව එල් නිනෝ සහ ඉන්දියානු සාගර ද්විධ්රැවයේ වෙනස්කම්, වර්ෂාපතන රටාවන්, ජලාශවල ජල මට්ටම්, කෘෂිකාර්මික තත්ත්ව සහ ආහාර හා කෘෂිකාර්මික යෙදවුම් මිල සමීපව නිරීක්ෂණය කිරීම වැදගත් වනු ඇත.
විශේෂයෙන්ම මහ කන්නය ආරම්භ වන කාලයත් වැඩි වර්ෂාපතනයක් අපේක්ෂා කරන කාලයත් එකිනෙකට සමපාත වන බැවින් ගංවතුර අවදානම, වගා හානි, ජල සම්පත් කළමනාකරණය සහ ආහාර සුරක්ෂිතතාව එකිනෙකට සම්බන්ධ අවදානම් ලෙස සලකා කටයුතු කිරීමේ අවශ්යතාව මෙම තක්සේරුව මගින් අවධාරණය කර තිබේ.
එමෙන්ම එල් නිනෝ තත්ත්වයන් සමඟ ශ්රී ලංකාවේ සාමාන්යයට වඩා වැඩි වර්ෂාපතනයක් ලැබීමේ ඓතිහාසික සම්බන්ධතාවක්ද පවතින බව වාර්තාව පෙන්වා දෙයි. 1982 සිට සිදුවූ එල් නිනෝ සිදුවීම් අටක් විශ්ලේෂණය කිරීමේදී ශ්රී ලංකාවට සාමාන්යයට වඩා වැඩි වර්ෂාපතනයක් ලැබීමේ ඓතිහාසික අවදානම ‘ඉහළ’ මට්ටමක පවතින බව හඳුනාගෙන තිබේ.
ඒ අනුව ඉදිරි මාස කිහිපයේදී එල් නිනෝ තත්ත්වයේ වර්ධනය ශ්රී ලංකාවේ කාලගුණයට පමණක් නොව, මහ කන්නයේ වී නිෂ්පාදනය, ගොවි ජනතාවගේ වියදම්, ආහාර මිල, ජල සම්පත් සහ සමස්ත ආහාර සුරක්ෂිතතාව කෙරෙහිද බලපාන ප්රධාන සාධකයක් බවට පත්විය හැකි බව මෙම කලාපීය තක්සේරුව පෙන්වා දෙයි.
