සමාජ සම්මුතිවාදයට අනුව, රාජ්යය යනු දේව නිර්මාණයක් හෝ ස්වාභාවිකව හටගත්තක් නොවේ. එය මිනිසුන් විසින් සිය අභිමතය පරිදි ඇති කරගැනුණු එකඟතාවක ප්රතිඵලයකි. අද අප අත්දකින නවීන ප්රජාතන්ත්රවාදී රාජ්යයන්හි පදනම වන්නේ ද මෙම සමාජ සම්මුතියයි. සමාජ සම්මුතිය තිබෙන්නේ ජනතාව හා රාජ්යය අතරය.
එම සම්මුතිය වරින්වර අලුත් කෙරෙයි. ඒ මැතිවරණවලදී ඡන්දය ප්රකාශ කිරීමේදීය. දේශපාලන පක්ෂ හෝ නායකයෝ, මැතිවරණයකට පෙර මහජනතාව ඉදිරියට පැමිණ, තමන් බලයට පත්කරනු ලැබුවහොත් කරන්නේ මෙවැනි දේවල්ය යන්න ඇතුළත් ප්රතිපත්ති ප්රකාශන මහජනතාව ඉදිරියේ තබති. ඒවා පරීක්ෂා කර බලන ජනතාව, තමන් කැමති ප්රතිපත්ති ඉදිරිපත් කරන පක්ෂයට හෝ නායකයන්ට හෝ ඡන්දය දෙති. මිනිසුන් පාලකයාට බලය පවරන්නේ කොන්දේසි සහිතවය. පාලකයා ජනතාවගේ ස්වාභාවික අයිතීන් ආරක්ෂා කිරීමට බැඳී සිටී. පාලකයා එම වගකීම පැහැර හරින්නේ නම්, පාලකයා ඉවත් කිරීමේ අයිතිය ජනතාවට ඇත.
ඒ නිසා, පරමාධිපත්යය හෙවත් ඉහළම බලය පවතින්නේ ජනතාව සතුවය. පාලකයා යනු ජනතාව විසින් තෝරාපත්කර ගැනෙන, ජනතාවගේ සේවකයකු පමණි.
ලංකාවේ දේශපාලනයේ ප්රතිපත්ති ප්රකාශන යනු හැම කල්හිම හාස්යයට මෙන්ම අවිශ්වාසයට ලක්වූ දෙයකි. ඒවා පිළිබඳ පසුගිය කාලය මුළුල්ලේම පැවතී ඇති රීතිය වන්නේ, බලයට ආ පසු තමාගේම ප්රතිපත්ති ප්රකාශන නොසලකා කටයුතු කිරීම, නැතහොත් ඒවාට ප්රතිවිරුද්ධ දේවල් කිරීමයි. ප්රතිපත්ති ප්රකාශනවල සඳහන් යම් යම් දේ බලයට ආ පසු ඉටුකිරීම වනාහි රීතිය නොව, ව්යතිරේකය බවට පත්වෙයි. ඒ නිසා ප්රතිපත්ති ප්රකාශන ගැන මහජනතාව තුළ ඇත්තේ නිෂේධනීය ආකල්පයකි. අවිශ්වාසවන්තකමකි.
මේ තත්වය නිසා, ලංකාවේ මහජනතාව දේශපාලන වශයෙන් අවදිවූ පසුගිය දශකයක පමණ කාලය තුළ, ප්රතිපත්ති ප්රකාශනවලට වලංගුභාවයක්, බලාත්මකභාවයක් ලබාදෙන්නේ කෙසේද යන්න ගැන සංවාදයක් ඇතිවිය. සමහරුන් යෝජනා කළේ, ප්රතිපත්ති ප්රකාශන නීතිමය ලියවිල්ලක් බවට පත්කර, ඒවා ඉටුනොකළහොත් මහජනතාව, උසාවිය ඉදිරියේ නඩු පැවරීමට ඇති හැකියාව ගැන පවා සොයා ලැබිය යුතු බවයි. එවැන්නක් ප්රායෝගිකව කිරීම කෙසේ වෙතත්, ඉන් අවධාරණය වන්නේ ප්රතිපත්ති ප්රකාශන පිළිබඳව ඡන්දය දෙන මහජනතාව, කොතරම් සැලකිල්ලක් දක්වා තිබෙන්නේද යන්නයි.
මේ පසුබිම මත පදනම්ව, නිදහස් හා සාසධාරණ මැතිවරණ සඳහා වු ජනතා ක්රියාකාරිත්වය හෙවත් පැෆ්රල් ආයතනය, ප්රතිපත්ති ප්රකාශන, ඒවා සැකසීම, බලාත්මක කිරීම යනාදි ක්ෂේත්ර ගැන දේශපාලන පක්ෂ, විද්වත් කමිටු හා උනන්දුමත් පාර්ශ්ව හරහා පසුගිය කාලයේ කළ විමසීමක ප්රතිඵලය ලෙස, සංවාදය සඳහා වැදගත් වන, ප්රතිපත්ති ප්රකාශනවල වගවීම පිළිබඳ කුඩා ප්රකාශනයක්, එළිදැක්විය.
එහි එන වැදගත් කරුණුවලින් කිහිපයක් මෙසේය. ‘ප්රතිපත්ති ප්රකාශන පදනම් විය යුත්තේ පුරවැසියන්ගේ ප්රජාතන්ත්රවාදී අයිතිය, නීතියේ ආධිපත්යය, විනිවිදභාවය, වගවීම, විවිධත්වටයට ගරු කිරීම වැනි වටිනාකම් මතය. එම ප්රකාශන හැකි තාක් පර්යේෂණ දත්ත මත පදනම් විය යුතුය. ඒවා සකස් කළ යුත්තේ අදාළ පාර්ශ්ව සමග මනා සාකච්ඡා ක්රියාවලියකින් පසුවය. ප්රතිපත්ති ප්රකාශන සැකසීමේදි ඒවා ප්රායෝගිකව ක්රියාත්මක කළ හැකිදැයි සැලකිලිමත් විය යුතුය. එක් එක් ප්රතිපත්තිය ක්රියාත්මක කිරීමට අවශ්ය වන දළ වියදම, එම වියදම සපයාගන්නේ කෙසේද යන්න ගැනද ප්රතිපත්ති ප්රකාශනයේ සඳහන් වීම වැදගත්ය. මැතිවරණ ජයග්රහණය කළ වහාම, එම පක්ෂයේ හෝ ජයග්රාහකයාගේ ප්රතිපත්ති ප්රකාශනය, ආණ්ඩුවේ ප්රතිපත්ති ප්රකාශනය බවට පත්කළ හැකිය. ජයග්රහණයෙන් මාසයක් ඇතුළත ප්රතිපත්ති ප්රකාශන ක්රියාත්මක කිරීම සඳහා වැඩපිළිවෙළක් සකස් කළ හැකිය. ඒ සඳහා පාර්ලිමේන්තුවේ අයවැය කාර්යාලයක් ස්ථාපනය කළ යුතුය. මාස 6කට වරක් ප්රතිපත්ති ප්රකාශන ක්රියාත්මක වීම ගැන සමාලෝචනය කළ හැකිය.’
මේ ප්රකාශනය සකස් කිරීමට පෙර දේශපාලන පක්ෂ සමගද පැෆ්රල් සංවිධානය කතා කළ අතර, 2024 ජුලි 3දා ජනතා විමුක්ති පෙරමුණේ ලේකම් ටිල්වින් සිල්වා හා ජාතික ජන බලවේගයේ ලේකම් නිහාල් අබේසිංහ සමගද මේ ගැන සාකච්ඡා කර තිබේ.
ඔවුන්ම කියන විදියට, 2024 ඡන්ද විමසීම්වලදී ජාතික ජනබලවේගය බලයට එන්නට හේතුවුණේ, ඉන් පෙර ඊනියා ‘අවුරුදු 76ක සාපයක්’ පැවතුණ බැවිනි. එම ‘සාප කාලය’ තුළ මාරුවෙන් මාරුවට බලයේ සිටි ප්රධාන පක්ෂ එකක් වත්, තමන් ප්රතිපත්ති ප්රකාශනයේ සඳහන් කළ කරුණු ගැන බලයට ආ පසු සැලකිල්ලක් දැක්වූයේ නැතැයි ජාජබ උදවිය මහජනතාවට පෙන්වා දුන්හ. ජනතාව එය එකහෙළා පිළිගත්හ. ලක්ෂ හැට අටක ජනතාව ජාජබට සිය ඡන්දය දුන්හ.
එහෙත් දැන් සිදුවී තිබෙන්නේ කුමක්ද? ජාජබ ආණ්ඩුව, බලයට පත්ව අවුරුදු එකහමාරක් ගතවන විට, මහජනතාවට පොරොන්දුවූ දේවල් කොපමණ ඉටුකර තිබේද? මේ දවස්වල මහජනතාව අතර තිබෙන පොදු මතය වන්නේ, ජාජබ ආණ්ඩුව කරමින් සිටින්නේ සිය ‘ලස්සන රටක්- පොහොසත් ජීවිතයක්’ නමින් යුත් ප්රතිපත්ති ප්රකාශනයේ සඳහන් දේවල් නොවේය යන්නයි. ඒවා එකින් එක වෙන වෙනම විස්තරාත්මකව දැක්වීම අවශ්ය නොවන්නේ, ප්රතිපත්ති ප්රකාශනයෙන් පීලිපැනීම් විශාල ප්රමාණයක් දකින්නට ලැබෙන නිසාය. ඒ පිළිබඳව මහජනතාව තුළ විශාල දැනුමක්ද තිබෙන නිසාය. අනෙක් අතට, කතා කළ යුතු වැදගත් කරුණ එය නොවන නිසාය.
වැදගත් කාරණය නම් මෙයයි. පෙර කී පරිදි ජාජබ ආණ්ඩුවට පෙර හැම ආණ්ඩුවක්ම පාහේ සිය ප්රතිපත්ති ප්රකාශන, පොරොන්දු නොසලකා හැරියේය. එය ඉතා ප්රසිද්ධ දෙයකි. ජාජබ, ජනතාවගෙන් බලය ඉල්ලුවේ එවැනි පෙර වැරදි තමන් අතින් සිදුනොවන බවට ශපථ කරමිනි. තමන් කියන දේ කරන, නොකියූ දේ නොකරන දේශපාලන බලවේගයක් බවට පැහැදිලි වෙනසක් ලකුණු කරමිනි. 2022 අරගලය විසින් ඉදිරියට ගෙනෙන ලද සිස්ටම් චේන්ජ් එක තම ප්රතිපත්තිය බවට පෙන්වමිනි. ලාංකික දේශපාලනයේ මෙතෙක් පැවැති ප්රතිගාමී ප්රභූ දේශපාලනය අවසන් කර ප්රගතිශීලී නිර්ප්රභූ දේශපාලනයක් අරඹන බව කියමිනි.
අවුරුදු එකහමාරක් ගත වන විට ඒ කතා, පදනමක් නැති ඒවා බවට ශීඝ්රයෙන් පත්වෙමින් තිබේ. ජාජබ ආණ්ඩුව ‘වෙනස්’ එකක් වෙනුවට, ‘තවත් එකක්’ පමණක් බවට පැහැදිලිවම පත්වෙමින් තිබේ.
අද වන තුරුත් ජාජබ ආණ්ඩුව ප්රමුඛතාවක් දෙමින් කර ඇත්තේ, පරණ සොරකම් හා දූෂණ ගැන විමර්ශන ඇරඹීමත්, ඒවාට අදාළ පුද්ගලයන් වරින්වර අත්අඩංගුවට ගැනීමත්, විවිධ අයට නඩු පැවරීමත්ය. පසුගිය යහපාලන ආණ්ඩුවේද අත්දැකීම අනුව කිවහැක්කේ, පරණ දූෂණ හා අපරාධවලට නීතිය ක්රියාත්මක කිරීමේ ක්රියාදාමය, හැම වේලාවේදීම සාර්ථක අවසානයක් අත්කරදෙන්නේ නැති බවයි. අනික් අතට, එම ක්රියාවලිය කෙළවරක් නැතිව, බොහෝ කාලයක් ඇදි ඇදී යන දෙයක් බවයි. වසර 5කදී ඒවා තීරණාත්මක අවසානයකට නිශ්චිතවම ළඟා නොවෙයි.
ඒ හැරෙන්නට මේ ආණ්ඩුව මෙතෙක් කර ඇති තවත් දෙයක් වන්නේ, පරණ ආණ්ඩුවල ප්රතිපත්ති හා සකස් කරන ලද ව්යාපෘති, තමන්ගේ නමින් තවදුරටත් පවත්වාගෙන යාම පමණකි. අධ්යාපන ප්රතිසංස්කරණ, වරලත් ජනමාධ්ය ආයතනයක් පිහිටුවීම, ජාතික ජනමාධ්ය ප්රතිපත්තියක් හැදීම හොඳම උදාහරණය. ඒ අතර, 2023දී පරණ ආණ්ඩුව ගත් පියවර නිසා, බදු ආදායම් ආදිය මත ශක්තිමත් වූ ආර්ථිකය, අඩු වියදම් රාජ්ය පාලනයක් යටතේ තවදුරටත් ශක්තිමත්ව පවත්වාගැනීම ගැන ප්රශංසාව නම් මේ ආණ්ඩුවට හිමිවිය යුතුය.
ආණ්ඩුව කර ඇති තවත් දේ අතර, හිටපු ජනාධිපතිවරුන්ගේ විශ්රාම වැටුප හා වරප්රසාද නැතිකිරීම, පාර්ලිමේන්තු මන්ත්රීවරුන්ගේ විශ්රාම වැටුප් නැතිකිරීම, පිටකොටුව මධ්යම බස් නැවතුම්පොළ ප්රතිසංස්කරණය වැනි බාලූ බැල්මට මහජනතාව සතුටු කරන දේවල්ද වෙයි. එහෙත්, ඉහත කි මුල් කාරණා දෙක, ඊළඟට එන ඕනෑම ආණ්ඩුවකට, හුදෙක් පාර්ලිමේන්තුවේ බහුතර ඡන්දයෙන් ආපස්සට හැරවිය හැකි ආකාරයේ ඉතාම සුළු ප්රතිසංස්කරණ බවද මතක තබාගත යුතුය.
ඒ හැරෙන්නට පසුගිය වසර එකහමාර තුළ රටේ කිසිම තීරණාත්මක වෙනසක් ඇතිකරන නෛතික හෝ වෙනත් පියවරක්, ප්රධාන පෙළේ ව්යාපෘතියක් මේ ආණ්ඩුව අරඹා නැත. .
එසේ තිබියදීත්, විවිධාකාර හේතුසාධක නිසා ඉකිමනින් මහජන අවමානයට පත්වෙමින් තිබෙන ආණ්ඩුවේ ඉදිරි ධුර කාලය තුළ, කිසිම වැදගත් ප්රතිසංස්කරණයක් ගෙනෙන්නට ප්රායෝගිකව පුළුවන්කමක් ද නැත.
දේශපාලන වශයෙන් පහල ස්තරවල ජාජබ හිතවතුන් අතරම තිබෙන තක්සේරුවට අනුව, ඊළඟ මහමැතිවරණයෙන් ජාජබට පැහැදිලි ජයග්රහණයක් ලැබීම අසීරුවන්නට හොඳටම ඉඩ තිබේ. සරල උදාහරණයකින් කිව්වොත්, මාතර දිස්ත්රික්කයේදී ආසන 6ක් පසුගිය මැතිවරණයේදී ලබාගත් ජාජබෙහි ප්රාදේශීය නායකයන්, මේ වන විට පවතින තත්වය අනුව, ඊළඟ ඡන්දයකදී බලාපොරොත්තු තබාගෙන ඇත්තේ ආසන 2ක් කෙරෙහි පමණකි. රටේ බහුතරයක් ප්රදේශවල තත්වයද එයාකාරය. එවැනි පසුබිමක, තමන් දුන් පොරොන්දු ඉටුකරන්නට තවත් ධුරකාලයක් ඉල්ලීම, නොලැබෙන දෙයක් ඉල්ලීමක් වනවා පමණක් නොව, තම බැරිකමද ප්රදර්ශනය කිරීමකි. බලය ඉල්ලූ වසර 5ක් තුළ, තීරණාත්මක වෙනසක් කළ නොහැකි පක්ෂයක් නැවත පත්කළ යුත්තේ ඇයි? ‘මිනිස්සු හොඳයි. හැබැයි ඒ අය පුංචියි. රට තියෙන්නේත් එතැනමයි.’ මහජනතාවගෙන් ඇසුවහොත් බහුතරයක් එසේ කියනු ඇත.
මෙවැනි තත්වයක් පවතිද්දී, ජාජබ ආණ්ඩුවට හිතවත්, එය අඛණ්ඩව පැවතිය යුතුයැයිද, එය කෙසේ හෝ ආරක්ෂා කරගත යුතුයැයිද කියන බොහෝ දෙනාගේ දිවමතුර බවට දැන් පත්වී ඇත්තේ, ‘අපිට බාරදුන්නේ හොඳ රටක් නොවෙයි, මෙවැනි රටක් පාලනය කරන්න වෙන්නේ මේ විදියට තමයි. පොරොන්දු වුණු දේවල් ඉෂ්ට කරන්නට තාම කාලය ඇවිල්ලා නැහැ’ වැනි කතාය. ඒවා එක්තරා ආකාරයක, ආණ්ඩුව ගැන ඔවුන්ගේ පසුතැවිල්ල හා ඉච්ඡා භංගත්වය පෙන්නුම්කරන වචන බවට පත්වී තිබේ.
එහෙත්, ජාජබ ආණ්ඩුව බලයට ආවේ පරණ සිස්ටම් එකෙන් වෙනස්වන බව අවධාරණය කරමින් නිසා, මේ වන විට ඔවුන් තමන්ගේ පොරොන්දුවලින් විතැන්වී පරණ සිස්ටම් එකටම අනුගත වීම විහිළුවෙන් හෝ වෙනත් ක්ෂමාලාපවලින් වසාදැමිය හැක්කක් නොවේ. ජාජබ හැසිරීමෙන් පෙනීයන්නේ, කවුරුන් කොහොම කීවත්, ලංකාවේ දේශපාලනයේ නියත ගලායාම මෙය බවද? සිස්ටම් චේන්ජ් කරනවාය කියමින් ආවත් එය කිසිසේත් කළ නොහැකි බවද? ජාජබ හා ජවිපෙ ආණ්ඩුවකුත් මේ විදියට මුල් පොරොන්දුවලින් පිට පනිනවා නම්, වෙන කිසිවකුටවත් රට වෙනස් කළ නොහැකි බවද?
එය ලංකාවේ දේශපාලන පක්ෂයක් පත්වන අනිවාර්ය ඉරණමක්ද? නැතිනම්, මේ තත්වයට තමන් පත්වන බව ජාජබ මැතිවරණවලට පෙර හොඳින් දැනසිටිමින්, බලය ලබාගැනීම සඳහා සිස්ටම් චේන්ජ් ගැන ව්යාජ අදහසක් මවා පෑවේද?
කොහොම නමුත්, අවසාන විග්රහයේදී, ඡන්දය ලබාගැනීමට පෙර දේශපාලන පක්ෂ හා නායකයන් මහජනතාවට කියන්නේ, ප්රතිපත්ති ප්රකාශනවල අඩංගු කරන්නේ, තමන් බලයට ආ විට පැහැදිලිවම නොකරන හා කළ නොහැකි දේවල් බව, දැන් නැවතත් ඔප්පු වී තිබේ. ‘අවුරුදු 76ක සාප කාලය’ තුළ ප්රභූ දේශපාලන පක්ෂ එය සිය ක්රියාවෙන්ම ඔප්පු කර ඇති අතර, ජාතික ජන බලවේගයද මේ වන විට එය තම ක්රියාවෙන් ඔප්පු කරමින් සිටියි.
එහෙත්, තම ප්රතිපත්ති ප්රකාශවලින් හා ඡන්දය ගන්නට පෙර කී කතාවලින් ජාජබ ආණ්ඩුව අපගමනය වීම, සුළුවෙන් තැකිය හැකිද? තමන් රටේ අනෙක් සියලුම දේශපාලන පක්ෂවලින් වෙනස් බවද. කසිම දේශපාලන පක්ෂයක් සමග සන්ධානගත නොවන බවද කියමින් සිටි ජාජබ, සිය පාලන කාලය තුළ මෙසේ පීලිපැනීම, තවදුරටත් කිසිම දේශපාලන පක්ෂයක් හෝ නායකයන් කියන දේවල් විශ්වාස නොකළ යුතු බවට සංඥාවක් මහජනතාවට ලබාදෙන්නේ නොවේද?
එය ‘ඒවා ඔහොම තමයි, කියනකොට එහෙමයි කරනකොට මෙහෙමයි. අපි ඒක දැනගෙන තමයි ඡන්දය දුන්නේ’ යැයි කියා වසාදැමිය හැකි ඇත්තක් නොවේ.
