අමානුල්ලා නස්රුදීන් අපගේ කැමරාව ඉදිරියේ හිටගෙන ඉන්නවා. ඔහුට එහා පැත්තෙන් මොහොමඞ් හිල්මි ඉන්නවා. මොහොමඞ් ඉස්මයිල් රහුමානි අම්මාත් ඉන්නවා. තුන්දෙනාම සමීප ඥාතීන්. නස්රුදීන්ට කියන්න ලොකු කතාවක් තියෙනවා. අමුතු කතාවක් නෙවෙයි. ඔහුගේම ජීවිත කතාව. ලංකාවේ ජනවාර්ගික යුද්ධයේ සම්පූර්ණ ප‍්‍රතිඵලය තමයි නස්රුදින්ලාගේ ජීවිතය.

අපි ඉන්නේ මරිච්චිකට්ටුවේ. මරිච්චිකට්ටුව මන්නාර් දිස්ත‍්‍රික්කයේ ගම්මානයක්. විල්පත්තු මහ වනයේ සීමාව 1973දී ලකුණු කරද්දී වනයේ සීමාව මෝදරගම් ආරුවලින් නතර කරන්නේ මරිච්චිකට්ටු, මුල්ලිකුලම් වැනි ගම්මාන කිහිපයක් එතැනින් එහා තිබුණු නිසා. විල්පත්තු සීමාව අවසන්ව කිලෝමීටර් කිහිපයක් උතුරු පැත්තට යද්දී මරිච්චිකට්ටුව තියෙනවා.

ලංකාවේ මාධ්‍ය ආයතන කිහිපයකුත්, පරිසරවේදී වෙස්මුහුණු පැළඳගත් පිරිසකුත්, හිමිවරුන් පිරිසකුත්, ඕනෑ සටන්පාඨයක් පසුපස අන්ධ භක්තියෙන් දිවයන තරුණ ‍ෆෙස්බුක් වීරයන් පිරිසකුත් විල්පත්තුව කපන බවට හඬා වැළපුණේ යුද්ධය නිසා මේ ගම්මාන අතහැර දැමූ මිනිසුන් මහින්ද රාජපක්ෂ ආණ්ඩුව යටතේ යළි පදිංචි කරවූ නිසා. ඇත්තෙන්ම මහින්ද රාජපක්ෂ ආණ්ඩුවේ කාලය අවසන් වන තෙක් තමන්ගේ වැළපීම් සඟවාගෙන ඉන්නටත් ලංකාවේ මාධ්‍ය, පරිසර සංවිධාන සහ හිමිවරුන් ඉවසිලිවන්ත වුණා. කොහොම වුණත් මේ වෙද්දී විල්පත්තු විලාපයන් යටපත්ව ගොසින්. එහෙත් අප විසින් මේ සටහන ආරම්භයේදී හඳුන්වාදුන් මිනිසුන්ගේ විලාපය නැවතී නැහැ. තමන්ගේ කතාවේ ඉතිරි කොටස කියන මෙන් කාලයක් තිස්සේ වරින් වර අපට ඇමතුම් ලබාදෙන ඔවුන් ඉල්ලා සිටියා. පහුගිය සතියක අප එහි ගියේ ඒ ඉල්ලීම් නොසලකා හරින්නට බැරි නිසා.

වසර දෙකකට පෙර ප‍්‍රථමයෙන් මරිච්චිකට්ටුවට යද්දී තිබුණු තත්වයම අදත් ඒ ගම්මානයේ තිබුණා. එදා තිබුණු අඩක් ඉදිවුණු නිවාස අදත් එලෙසමයි. හිල්මිගේ ටයර් වෙළඳසැල පුංචි ලී මඩුවක අදත් ඉදිව තිබුණා. රහුමානි අම්මාගේ නිවස පුංචි කටුමැටි නිවසක් ලෙසම තිබුණා. ජල ප‍්‍රශ්නය එදා මෙන්ම අදත් බරපතළයි. එදා අඩියේ යාන්තමට වතුර තිබුණු වැවේ අද වතුර බිංදුවක්වත් නැහැ. වැව මැද්දේ වියලි කලාපීය ශාක වැවී තිබුණා. පදිංචි කරවීම හැර අන් කිසිදු පහසුකමක් සපයන්නට ආණ්ඩුව සමත්වී තිබුණේත් නැහැ. මේ මිනිසුන් වෙනුවෙන් මහා සේවයක් කරන බව කියන මුස්ලිම් ඇමතිවරුන් පවා එවැනි පහසුකම් සපයන්නට සමත්ව සිටියේ නැහැ. ජීවත්වීමේ අරගලය එන්න එන්නම භයානක අරගලයක් බවට පත්වෙමින් තිබුණා.

කතාවේ මුලට
‘මෙහෙන් යද්දී මට වයස අවුරුදු දොළහයි.’ නස්රුදීන් තමන්ට තියෙන කතාව මතක් කරනවා. ‘පුංචිම කාලය මගේ මතකයේ තියෙනවා. මම සෙල්ලම් කරපු ළමා කාලය. මම පවුලෙ වැඩිමලා. ඒ කාලෙත් ගම මේ වගේමයි. මීට වඩා ගෙවල් ටිකක් අඩුයි. ඒකට හේතුවක් තියෙනවා. එදා මාත් ඇතුළුව මගේ ගෙදර හිටපු සහෝදර සහෝදරියන් හයදෙනාට දැන් එකම ගෙදරක ඉන්න බැහැ. දැන් පවුල් හයකට ගෙවල් හයක් ඕනෑ.’

‘මිනිස්සු කළේ ගොවිතැන්. ඉඳහිට එහා පැත්තේ කැලෑවට ගිහින් දඩයමක් කරගෙන ආවා. කැලේ තිබුණු දේවල් නෙලාගත්තා.’ නස්රුදීන් කියන විදියට දඩයම් කළේ ගම අසල තිබුණු කල්ලාරු රක්ෂිතයෙන්.

වනජීවී නීතියක් තදට නොතිබුණු ඒ කාලයේ සාමාන්‍ය ජනතාව වනාන්තරය එක්ක මුසුවුණු අපූරු ජීවිත ගතකළා. ජීවත්වෙන්න අවශ්‍ය යමක් වනයෙන් ගැනීම ඒ ජීවිතයේම කොටසක්. ඉතින්, එකල මරිච්චිකට්ටු වාසීන්ගේ ජීවිතය වනය එක්ක ගැටගැසී තිබුණා. ‘කැලෑවට හැමදාම අපේ ගමේ මිනිස්සු ගරු කළා. මොකද අපට ජීවත්වෙන්න අවශ්‍ය දේවල් ලැබුණෙ කැලෑවෙන්. අපි ඒ අවශ්‍ය දේවල් පමණක් අරගෙන කැලෑව ආරක්ෂා කළා.’ නස්රුදීන්ලා එසේ කියනවා.

‘අනූවෙ ජුලි විස්ස වගේ මතක. අපි මේ ගෙවල් අත්හැරලා උතුරු පැත්තට ගියා. සිලාවතුර, මුරුගන් පැත්තට.’ නස්රුදීන් ගෙවල් අත්හැරපු හේතු පැහැදිළි කළා. එල්.ටී.ටී.ඊ.ය විසින් ඔවුන් එළවා දැමුවානම් තවත් උතුරට යැව්වේ ඇයිදැයි අපි ඇහුවා.

‘නැහැ. කොටි අපව එළෙව්වෙ නෑ. අපි ගියේ කොටි හින්දාම නෙවෙයි. මරිච්චිකට්ටුවේ අපි හිටියා. මුල්ලිකුලමේ කොටිත් හිටියා. දැන් ආණ්ඩුව වගේ ඒ කාලයේ කොටි හිටියා. එච්චරයි වෙනස. මේ ආණ්ඩුවට වඩා කොටින්ගේ හොඳ වැඩත් තිබුණා. මේ ආණ්ඩුවට වඩා නරක වැඩත් තිබුණා. උදාහරණයක් විදියට කොටි හරියට නීතිය ක‍්‍රියාත්මක කළා. තරාතිරම බලලා සල්ලි තියෙන අයව නීතියෙන් ආරක්ෂා කළේ නැහැ. හැබැයි හන්දියක් මැද්දේ මරලා දානවා වගේ දඬුවම් තමයි තිබුණෙ. ඒක දැක්කාම තව කෙනෙක් වැරැුද්දක් කරන්න බයවුණා.’ නස්රුදීන් කියනවා. ‘දැන් පොඩි ගෑනු ළමයෙක්ව දුෂණය කරලා, කොහේ හරි හැංගිලා ඉන්නවා. ඉඳලා සල්ලි වියදම් කරලා උසාවියේ නඩුවෙන් බේරෙනවා. අන්තිමේ අර ගෑනු ළමයාවම බඳිනවා. ඒක දැක්කාම තව කෙනෙක්ට ඒක කරන්න හිතෙනවා. එදා එහෙම නැහැ. ගෑනු ළමයෙක්ට හිංසාවක් කළොත් වෙඩි පාර තමයි.’

බියෙන් ත‍්‍රස්ත කිරීම සමාජයක අපරාධ අවම කිරීමට හොඳ උපක‍්‍රමයක් නොවෙයි. නස්රුදීන්ගේ ඒ තර්කය එක්ක අපට එකඟ විය නොහැකියි. එහෙත් තරාතිරම නොබලා නීතිය ක‍්‍රියාත්මක කිරීම නම් නීතිය ආරක්ෂා කිරීමේදී අත්‍යවශ්‍ය අංගයක්. කොහොම වෙතත් එල්.ටී.ටී.ඊයේ කැලෑ නීතියෙන් සාමාන්‍ය ජනතාව විශාල වශයෙන් ඝාතනයට ලක්වුණා. අප සමඟ කතාකළ රහුමානි අම්මාගේ සැමියා ඝාතනය කර තිබුණේත් ඒ අයුරින්.

‘නාඳුනන කට්ටියක් ඇවිත් දවසක් මගේ මහත්තයාව අරගෙන ගියා. එතකොට මගේ පුතා ලැබිලා දවස් 10 යි. එදා මගේ මහත්තයා වෙඩි තියලා මරලා දාලා තිබුණා. ඒ දවසේම ගමේ හිටපු 12 දෙනෙකු ඒ විදියටම මරලා තිබුණා. අපි මෙහෙන් ගියේ ඒ නිසායි.’ රහුමානි අම්මා කියනවා.

‘කොටි ඔහොම හිටියා. අපි මෙහෙම හිටියා. ඒත් මේ පැතිවල ආමි එකත් කොටිත් අතර යුද්ධෙ ඇවිලූ‍ණා. ආමි එක කැලෑවෙන් උතුර පැත්තට එන්න පටන් ගත්තා. හමුදාව හෙලිකොප්ටර්වලින් බෝම්බ දැම්මා. අහසින් මෝටාර් වගේ ලොකු ආයුධවලින් ගැහුවා. ඒවා කොටින්ට තෝරලා බේරලා වැදුණෙ නැහැ. අපි වගේ අහිංසක මිනිසුන්ටත් වැදුණා. කොටිත් හමුදාවත් අතර යුද්ධයට මැදිවෙන්න බැහැ. ඒ නිසා අපි උතුර පැත්තට ගියා. මුස්ලිම් අවුරුද්ද සැමරුවේ මුරුගන්වල. එහෙත් එහේ ජීවත්වෙන්න පුළුවන්කම තිබුණේ නැහැ. යුද්ධෙ නැවතුණාම අපි කැලෑව මැද්දෙන් පුත්තලම් පැත්තට ආවා. ගම්මානවල මිනිස්සු ඔක්කෝම එකට තමයි ගියේ. එදා අපි එක්ක ආපු අය අතරේ රිෂාද් බදියුදීන් ඇමතිවරයාත් හිටියා.’ නස්රුදීන් කියනවා.

එල්.ටී.ටී.ඊ.යේ කැලෑ නීතියත්,‍ හමුදාවෙන් තෝරා බේරාගැනීම් නැතිව එල්ලවූ ප‍්‍රහාරත් නිසා මරිච්චිකට්ටුව අත්හරින්න ගම්වාසීන්ට සිදුවුණා.

මරණයේ ගමන
‘ඒක මහ භයානක ගමනක්. විල්පත්තු කැලෑව මැද්දෙ තිබුණෙ කරත්ත පාරක්. ඔය පාර පාවිච්චි කළේ පොල් අතු ගෙනියන්න. ඒ කාලයෙ තිබුණෙ පොල් අතු ගෙවල්නෙ. අපට එල්.ටී.ටී.ඊ. එකෙන් බඩු ගොඩක් ගෙනියන්න දුන්නේ නැහැ. ඒ නිසා ගොඩක් පවුල්වලට ඇඳිවත විතරයි ඉතිරි වුණේ. සමහර පවුල්වල සාමාජිකයන්ට එල්.ටී.ටී.ඊ. එකෙන් යන්න දුන්නේත් නැහැ. කොටින්ගේ වැඩවලට අවශ්‍ය අයව තියාගත්තා. අපේ තාත්තාවත් ඒ විදියට නතර කරගත්තා.’ එදා නතර වූ නස්රුදින්ගේ තාත්තාව පසුව එල්.ටී.ටී.ඊ. සංවිධානය විසින් ඝාතනය කරනවා. ‘මන්නාරමේ හිටපු කොටින්ට මුස්ලිම් අයව මරන්න ඕනෑකමක් තිබුණෙ නැහැ. එහෙම කළේ නැගෙනහිර හිටපු කරුණා අම්මාන්ලාගේ කට්ටියලූ‍. පස්සේ කාලෙක එයාලාගේ බලපෑම නිසා තමයි අපේ තාත්තා වගේ මුස්ලිම් මිනිස්සුන්ව මරලා තිබුණේ.’ තාත්තාගේ කතාව නස්රුදීන් කෙටියෙන් කීවා.

‘කැලේ මැද්දේ බිම්බෝම්බ. පයින් යන්න බැහැ. ඒ නිසා මුළු ගමේම මිනිස්සු එකතුවුණා. හරකුන්ව ඉස්සරහෙන් යැව්වා. මිනිස්සු පස්සෙන් ගියා. ඉතින්, හරක් ගොඩක් බෝම්බවලට මැරුණා. හරකුන්ට පෑගුණේ නැති බිම්බෝම්බවලට මිනිස්සු කිහිපදෙනෙකුත් මැරුණා. මම අඳුනන ජෝඩුවක් පිපිරිලා ගියේ මගේ ඇස් ඉදිරිපිටමයි. කවදාවත් මට ඒ භයානක සිද්ධිය අමතක කරන්න බැහැ.’ නස්රුදීන්ගේ මුහුණෙන් එදා අත්විඳි බියජනක අත්දැකිමෙහි ඡුායා පෙනෙන්නට තිබුණා.

මරණයේ ගමනට රහුමානි අම්මා එක්ව තිබුණේ තමන්ගේ කුඩා දරුවාත් වඩාගෙන. ඇය ඉදිරියේදීත් බිම්බෝම්බයකට කෙනෙකු හසු වෙනවා. ඒ බිම්බෝම්බයෙන් කැබැල්ලක් රහුමානි අම්මාටත් වැදී ඇති බව තුවාල කැළැල් පෙන්වමින් ඇය කියනවා.

අහදියන්

අසීරුවෙන් පුත්තලමට යන මේ ජනතාවට මන්නාරමේදී විඳින්නට ලැබෙන්නේත් කටුක අත්දැකීම්. පුත්තලමේ මිනිසුන් ඔවුන් තමන්ගේ පිරිසක් ලෙස සැලකුවේ නැහැ. මන්නාරමෙන් පැමිණි අය ‘අහදියන්’ යන නමෙන් හැඳින්වුවා. ‘අහදියන්’ යන්න අනාථ වූ, අවතැන් වූ වැනි තේරුමක් ඇති වචනයක්. ‘අහදියන්ලාට’ පුත්තලමේදී රැුකියාවක් කිරීම, ව්‍යාපාරයක නියැලීම, විවාහයන් කිරීම, ඉඩම් මිලට ගැනීම මෙන්ම පොදු පහසුකම් ලබාගැනීමේදීත් අඩු සැලකීම්වලට මුහුණදෙන්නට සිදුවුණා.

‘මගේ ඇස් දෙක ඉස්සරහ අපේ මස්සිනාට ගැහුවා. මස්සිනා මස් ගන්න ගියා. මස්සිනා ඉල්ලපු මස් පන්සීය මුදලාලි කිරද්දී ළඟ හිටපු මනුස්සයා ගැහුවා. ඇයි කියලා ඇහුවාම කිව්වා මම ගමේ එක්කෙනා, මගේ මස් ටික දෙනකම් උඹ පැත්තකට වෙලා හිටපන්. උඹට මොන හදිස්සියක්ද කියලා.’ මොහොමඞ් හිල්මි පුත්තලමේ එක් අත්දැකීමක් විස්තර කළේ ඒ විදියට.

‘ඉස්කෝලෙ සෙල්ලම් කරද්දී ළමයි දෙන්නෙකුට ගහලා, හයේ කණුවෙ ළමයි දෙන්නෙක් මැරුණා. තවත් දෙන්නෙක්ගේ කකුල කැඩුවා.’ තවත් සිදුවීමක මතකයක් නස්රුදීන් එක් කළා. බොහෝවිට මේ අඩු සැලකීම්වලට මුහුණදෙන්න සිදුව තිබුණේ දිළින්දන්ට. ධනය ඇති අයට තමන්ගේ මුල් අනන්‍යතා සඟවාගෙන පුත්තලම් ජීවිතයට හුරුවෙන්නට අවස්ථාව ලැබුණා.

හිල්මි ඉපදුණේ මරිච්චිකට්ටුවල. එහෙත් ඔහුට වසරක් ආයු ලබන්නටත් පෙර මරිච්චිකට්ටුව අත්හැර යන්නට සිදුවෙනවා. ඔහුගේ මතකයේ ඇත්තේ පුත්තලම් ජීවිතය. පුංචි කාලයේ සිට පුත්තලමේදී විඳින්නට සිදුවූ කොන්කිරීම්, නොසලකා හැරීම් සමඟ ඔහු සිහින දැක්කේ මරිච්චිකට්ටුවේ ඇති තමන්ගේම ඉඩම්වල තමන්ගේම ජීවිතයක් ආරම්භ කිරීම් ගැන.

‘එදා මරිච්චිකට්ටුවේ ගෙවල් තිබුණා තමයි. ඒත් ගොඩක් අය පුත්තලමට ගිහිල්ලා එහේ පදිංචිවෙලා ඉවරයිනෙ. එහේ ගෙවල් එහෙමත් තියෙනවානෙ. ආයෙමත් මෙහේ එන්නෙ ඇයි. මෙහේ කැලේ වැවෙන්න දීලා පුත්තලමේම පදිංචි වෙලා හිටියානම් ඉවරයිනෙ.’ මේ ප‍්‍රශ්නය විල්පත්තුව රකින්නට ඉදිරියට පැමිණි කොළඹ වීරයන්ට පමණක් නොව, අපටත් පැමිණි ප‍්‍රශ්නයක්. මේ ගම්මාන වනාන්තරයට දීලා ගම්වාසීන්ට වෙනත් පෙදෙසක ඉඩම් ලබාදිය යුතු බව ලියුම්කාරියත් මීට පෙර වතාවක් ලියා තිබෙනවා.

‘ඇයි අපි යන්නෙ? මේ අපේ ඉඩම්. අපව අහදියන් කියලා කොන් නොකරන්නෙ මෙහේදී විතරයි. මෙහේ අපි දුක් විඳිනවා තමයි. ඒත් අපට මෙහේදී ගෞරවයක් තියෙනවා. අපේ පොළොවෙ අපි ඉන්නවා කියන විශ්වාසය තියෙනවා. ඒ හැඟීම වෙන කොහේවත් ගිහින් ලබන්න බැහැ.’

නැවත පැමිණීම
හිල්මිලා පුත්තලමේ පීඩාව මැද සිහිනයෙන් දුටු ජීවිතය අත්දකින්නට ලැබෙන්නේ 2009 යුද්ධය අවසානයෙන් පසුව.
‘2009 ජුලි 29 වැනිදා තමයි අපි මෙහේ පදිංචි වෙන්න බලාගෙන ආවෙ. එතකොට මෙහේ තිබුණෙ වනාන්තරය. සමහරු තාවකාලිකව පදිංචි වුණා. ඒත් 2010 ජුලි 21 තමයි ආණ්ඩුවෙන් නිල වශයෙන් අපව පදිංචි කළේ.’ ඒ නැවත පටන්ගත් ජීවිතයත් හිල්මිලා සිහිනයෙන් දුටු අන්දමේ ජීවිතයක් වුණේ නැහැ. පරම්පරා තුනක් තිස්සේ අනුන්ගේ යුද්ධවලට සහ අනුන්ගේ ජාතිවාදී ආකල්පවලට වන්දි ගෙවූ මේ මිනිසුන්ට නැවත පදිංචි කිරීම්වලින් පසුවත් නිදහසක් ලැබුණේ නැහැ. පීඩාව එල්ලවුණේ කැලෑව කපනවායැයි මොරදෙන ජාතිවාදීන්ගෙන් පමණක් නොවෙයි. වසර තුනක් තිස්සේ වර්ෂාව නොලැබීම නිසා ස්වභාව ධර්මයෙනුත් පීඩා එල්ලවුණා.

‘දැන් සමෘද්ධි දෙන්නේ ඇමතිතුමාට හිතවත් අයට. සමෘද්ධියවත්, වෙන ආධාරයක්වත් අපට නැහැ. සමහරු වාහනෙන් ඇවිත් සමෘද්ධි අරගෙන ආයෙමත් යනවා. මොකද සමහර අය පුත්තලමේ ජීවිත හදාගත්තා. අර අහදියන් ලේබලයෙන් කොහොමහරි බේරුණා. සල්ලි තියෙනවා නම් කවුරුත් අනාථයා කියලා ගහන්නෙ නෑ. සමහරුන්ට පුත්තලමෙ කඩ හතරක්. මෙහේ ඇවිත් සමෘද්ධිය අරගෙන යනවා.’ නස්රුදීන් එහෙම කියනවා. ඉඩම් නිදහස් කිරීම හැර ආණ්ඩුවෙන් ඉටුවිය යුතු යුතුකම් ඉටුව තිබුණේත් නැහැ.

‘ආර්. පේ‍්‍රමදාස අගමැතිතුමා තමයි අපට ඒ කාලෙ ගෙවල් හදලා දුන්නේ. ඒත් සජිත් පේ‍්‍රමදාස ඇමතිතුමාගේ උදාගම්මාන ව්‍යාපෘතියකින්වත් අපට නැවත ගෙවල් ලැබුණේ නැහැ.’ නස්රුදීන් කියනවා. මරිච්චිකට්ටුවේ නිවාස රැුසක් නිර්මාණය කරන්නට එකල ආර්. පේ‍්‍රමදාස අගමැතිවරයා කටයුතු කර තිබුණා. නස්රුදීන් ජීවත්වුණේත් එවැනි නිවසක. දැන් ඒ නිවස ගරාවැටී ජීවත්විය නොහැකි තත්වයට පත්වෙලා.
‘යුද්ධය නිසා වැන්දඹුවන් බවට පත්වුණ කාන්තාවන් 25ක් පමණ මේ ගම්මානයෙ දැන් ඉන්නවා. ඒ අයටත් කිසිම සහනයක් නැහැ. වැන්දඹුවන් වෙනුවෙන් සහන ලබාදෙන ව්‍යාපෘති ක‍්‍රියාත්මක වෙන්නේත් නැහැ. මට රස්සාවක් නැතිවුණත් මට සමෘද්ධි ලැබෙන්නේත් නැහැ.’ රහුමානි අම්මා එසේ කියනවා. ඇය ඉන්නේ පුංචි පැල්පතක. එහි පදිංචිය ඇය අරඹන්නේ 2009 දී. මුල් කාලයේදී ඇයට නයෙක්ද දෂ්ඨ කර තිබෙනවා.

‘මට ළමයි තුන්දෙනයි. දෙන්නෙක් බැඳලා තනියෙන් ජීවත්වෙනවා. ඒ දෙන්නාට රජයේ ව්‍යාපෘතිවලින් ගෙවල් ලැබුණා. මගේ තුන්වැනි පුතා ඉස්කෝලෙ යනවා. මම එයාව බලාගන්නෙ. ඒත් මට ගෙයක් ලැබුණෙ නැහැ. ඒ නිසා තමයි මම පැල්පතේ ජීවත් වෙන්නෙ.’
මරිච්චිකට්ටුවේ ජනතාව නැවත පදිංචි කරවීමට වෙහෙස වූ දේශපාලනඥයන් ඔවුන්ට සහනාධාර ලබා නොදුන්නේදැයි අපි විමසුවා. ‘අපේ ජීවිත හදන්නෙ කොහොමද? කළොත් ඡුන්දය පරදිනවානේ. මොකද එතකොට අපේ ප‍්‍රශ්න ඉවරයිනෙ. ඡුන්දය දිනන්න පුළුවන් අපට ගෙවල් නැතිව, කන්න නැතිව, වතුර නැතිව ඉන්නකල්.’ නස්රුදීන්ට තිබුණු පිළිතුර ඒක.

‘සමහරු නිකම් ගෙවල් අරගෙන තියෙන බව ඇත්ත. ආණ්ඩුවේ ගෙවල් ව්‍යාපෘතිවලින් එයාලා ගෙවල් අරගෙන ඒවා වහලා දාලා වෙන ප‍්‍රදේශවල ඉන්නවා. සමෘද්ධිය දෙනකොට ඇවිත් සමෘද්ධිය අරගෙන යනවා. විවිධ ආධාර බෙදනකොට ඇවිත් ඒවාත් අරගෙන තමන්ගෙ වාහනවල දාගෙන යනවා. මම දන්නා කෙනෙක්ට මන්නාරමේ කඩ හතරක්. මෙහේ බෙදන ආධාර අරගෙන ගිහින් කඬේ දාගෙන විකුණනවා.’ රහුමානි අම්මා කියනවා.

එවැනි සිදුවීම්වලින් මරිච්චිකට්ටු වැසියන් තවත් අසීරුවට පත්වෙනවා. බොහෝ අය වසා දැමූ නිවාස පෙන්වමින් නැවත පදිංචිකිරීමේ ව්‍යාපාරය ප‍්‍රශ්න කරනවා.

විල්පත්තු වීරයන්ගේ විලාපය මේ වෙද්දී ඇසෙන්නට නැතිවුණත් මරිච්චිකට්ටු වැසියන්ගේ විලාපය අප වැනි සුළුතරයකට තවමත් ඇහෙනවා. ඒ විලාපයට කිසිවෙක් සංවේදී නොවීම මහා ඛේදවාචකයක් යැයි අපට හැ‍ගෙනවා.

අමානුල්ලා නස්රුදීන් අපගේ කැමරාව ඉදිරියේ හිටගෙන ඉන්නවා. ඔහුට එහා පැත්තෙන් මොහොමඞ් හිල්මි ඉන්නවා. මොහොමඞ් ඉස්මයිල් රහුමානි අම්මාත් ඉන්නවා. තුන්දෙනාම සමීප ඥාතීන්. නස්රුදීන්ට කියන්න ලොකු කතාවක් තියෙනවා. අමුතු කතාවක් නෙවෙයි. ඔහුගේම ජීවිත කතාව. ලංකාවේ ජනවාර්ගික යුද්ධයේ සම්පූර්ණ ප‍්‍රතිඵලය තමයි නස්රුදින්ලාගේ ජීවිතය.

අපි ඉන්නේ මරිච්චිකට්ටුවේ. මරිච්චිකට්ටුව මන්නාර් දිස්ත‍්‍රික්කයේ ගම්මානයක්. විල්පත්තු මහ වනයේ සීමාව 1973දී ලකුණු කරද්දී වනයේ සීමාව මෝදරගම් ආරුවලින් නතර කරන්නේ මරිච්චිකට්ටු, මුල්ලිකුලම් වැනි ගම්මාන කිහිපයක් එතැනින් එහා තිබුණු නිසා. විල්පත්තු සීමාව අවසන්ව කිලෝමීටර් කිහිපයක් උතුරු පැත්තට යද්දී මරිච්චිකට්ටුව තියෙනවා.

ලංකාවේ මාධ්‍ය ආයතන කිහිපයකුත්, පරිසරවේදී වෙස්මුහුණු පැළඳගත් පිරිසකුත්, හිමිවරුන් පිරිසකුත්, ඕනෑ සටන්පාඨයක් පසුපස අන්ධ භක්තියෙන් දිවයන තරුණ ‍ෆෙස්බුක් වීරයන් පිරිසකුත් විල්පත්තුව කපන බවට හඬා වැළපුණේ යුද්ධය නිසා මේ ගම්මාන අතහැර දැමූ මිනිසුන් මහින්ද රාජපක්ෂ ආණ්ඩුව යටතේ යළි පදිංචි කරවූ නිසා. ඇත්තෙන්ම මහින්ද රාජපක්ෂ ආණ්ඩුවේ කාලය අවසන් වන තෙක් තමන්ගේ වැළපීම් සඟවාගෙන ඉන්නටත් ලංකාවේ මාධ්‍ය, පරිසර සංවිධාන සහ හිමිවරුන් ඉවසිලිවන්ත වුණා. කොහොම වුණත් මේ වෙද්දී විල්පත්තු විලාපයන් යටපත්ව ගොසින්. එහෙත් අප විසින් මේ සටහන ආරම්භයේදී හඳුන්වාදුන් මිනිසුන්ගේ විලාපය නැවතී නැහැ. තමන්ගේ කතාවේ ඉතිරි කොටස කියන මෙන් කාලයක් තිස්සේ වරින් වර අපට ඇමතුම් ලබාදෙන ඔවුන් ඉල්ලා සිටියා. පහුගිය සතියක අප එහි ගියේ ඒ ඉල්ලීම් නොසලකා හරින්නට බැරි නිසා.

වසර දෙකකට පෙර ප‍්‍රථමයෙන් මරිච්චිකට්ටුවට යද්දී තිබුණු තත්වයම අදත් ඒ ගම්මානයේ තිබුණා. එදා තිබුණු අඩක් ඉදිවුණු නිවාස අදත් එලෙසමයි. හිල්මිගේ ටයර් වෙළඳසැල පුංචි ලී මඩුවක අදත් ඉදිව තිබුණා. රහුමානි අම්මාගේ නිවස පුංචි කටුමැටි නිවසක් ලෙසම තිබුණා. ජල ප‍්‍රශ්නය එදා මෙන්ම අදත් බරපතළයි. එදා අඩියේ යාන්තමට වතුර තිබුණු වැවේ අද වතුර බිංදුවක්වත් නැහැ. වැව මැද්දේ වියලි කලාපීය ශාක වැවී තිබුණා. පදිංචි කරවීම හැර අන් කිසිදු පහසුකමක් සපයන්නට ආණ්ඩුව සමත්වී තිබුණේත් නැහැ. මේ මිනිසුන් වෙනුවෙන් මහා සේවයක් කරන බව කියන මුස්ලිම් ඇමතිවරුන් පවා එවැනි පහසුකම් සපයන්නට සමත්ව සිටියේ නැහැ. ජීවත්වීමේ අරගලය එන්න එන්නම භයානක අරගලයක් බවට පත්වෙමින් තිබුණා.

කතාවේ මුලට
‘මෙහෙන් යද්දී මට වයස අවුරුදු දොළහයි.’ නස්රුදීන් තමන්ට තියෙන කතාව මතක් කරනවා. ‘පුංචිම කාලය මගේ මතකයේ තියෙනවා. මම සෙල්ලම් කරපු ළමා කාලය. මම පවුලෙ වැඩිමලා. ඒ කාලෙත් ගම මේ වගේමයි. මීට වඩා ගෙවල් ටිකක් අඩුයි. ඒකට හේතුවක් තියෙනවා. එදා මාත් ඇතුළුව මගේ ගෙදර හිටපු සහෝදර සහෝදරියන් හයදෙනාට දැන් එකම ගෙදරක ඉන්න බැහැ. දැන් පවුල් හයකට ගෙවල් හයක් ඕනෑ.’

‘මිනිස්සු කළේ ගොවිතැන්. ඉඳහිට එහා පැත්තේ කැලෑවට ගිහින් දඩයමක් කරගෙන ආවා. කැලේ තිබුණු දේවල් නෙලාගත්තා.’ නස්රුදීන් කියන විදියට දඩයම් කළේ ගම අසල තිබුණු කල්ලාරු රක්ෂිතයෙන්.

වනජීවී නීතියක් තදට නොතිබුණු ඒ කාලයේ සාමාන්‍ය ජනතාව වනාන්තරය එක්ක මුසුවුණු අපූරු ජීවිත ගතකළා. ජීවත්වෙන්න අවශ්‍ය යමක් වනයෙන් ගැනීම ඒ ජීවිතයේම කොටසක්. ඉතින්, එකල මරිච්චිකට්ටු වාසීන්ගේ ජීවිතය වනය එක්ක ගැටගැසී තිබුණා. ‘කැලෑවට හැමදාම අපේ ගමේ මිනිස්සු ගරු කළා. මොකද අපට ජීවත්වෙන්න අවශ්‍ය දේවල් ලැබුණෙ කැලෑවෙන්. අපි ඒ අවශ්‍ය දේවල් පමණක් අරගෙන කැලෑව ආරක්ෂා කළා.’ නස්රුදීන්ලා එසේ කියනවා.

‘අනූවෙ ජුලි විස්ස වගේ මතක. අපි මේ ගෙවල් අත්හැරලා උතුරු පැත්තට ගියා. සිලාවතුර, මුරුගන් පැත්තට.’ නස්රුදීන් ගෙවල් අත්හැරපු හේතු පැහැදිළි කළා. එල්.ටී.ටී.ඊ.ය විසින් ඔවුන් එළවා දැමුවානම් තවත් උතුරට යැව්වේ ඇයිදැයි අපි ඇහුවා.

‘නැහැ. කොටි අපව එළෙව්වෙ නෑ. අපි ගියේ කොටි හින්දාම නෙවෙයි. මරිච්චිකට්ටුවේ අපි හිටියා. මුල්ලිකුලමේ කොටිත් හිටියා. දැන් ආණ්ඩුව වගේ ඒ කාලයේ කොටි හිටියා. එච්චරයි වෙනස. මේ ආණ්ඩුවට වඩා කොටින්ගේ හොඳ වැඩත් තිබුණා. මේ ආණ්ඩුවට වඩා නරක වැඩත් තිබුණා. උදාහරණයක් විදියට කොටි හරියට නීතිය ක‍්‍රියාත්මක කළා. තරාතිරම බලලා සල්ලි තියෙන අයව නීතියෙන් ආරක්ෂා කළේ නැහැ. හැබැයි හන්දියක් මැද්දේ මරලා දානවා වගේ දඬුවම් තමයි තිබුණෙ. ඒක දැක්කාම තව කෙනෙක් වැරැුද්දක් කරන්න බයවුණා.’ නස්රුදීන් කියනවා. ‘දැන් පොඩි ගෑනු ළමයෙක්ව දුෂණය කරලා, කොහේ හරි හැංගිලා ඉන්නවා. ඉඳලා සල්ලි වියදම් කරලා උසාවියේ නඩුවෙන් බේරෙනවා. අන්තිමේ අර ගෑනු ළමයාවම බඳිනවා. ඒක දැක්කාම තව කෙනෙක්ට ඒක කරන්න හිතෙනවා. එදා එහෙම නැහැ. ගෑනු ළමයෙක්ට හිංසාවක් කළොත් වෙඩි පාර තමයි.’

බියෙන් ත‍්‍රස්ත කිරීම සමාජයක අපරාධ අවම කිරීමට හොඳ උපක‍්‍රමයක් නොවෙයි. නස්රුදීන්ගේ ඒ තර්කය එක්ක අපට එකඟ විය නොහැකියි. එහෙත් තරාතිරම නොබලා නීතිය ක‍්‍රියාත්මක කිරීම නම් නීතිය ආරක්ෂා කිරීමේදී අත්‍යවශ්‍ය අංගයක්. කොහොම වෙතත් එල්.ටී.ටී.ඊයේ කැලෑ නීතියෙන් සාමාන්‍ය ජනතාව විශාල වශයෙන් ඝාතනයට ලක්වුණා. අප සමඟ කතාකළ රහුමානි අම්මාගේ සැමියා ඝාතනය කර තිබුණේත් ඒ අයුරින්.

‘නාඳුනන කට්ටියක් ඇවිත් දවසක් මගේ මහත්තයාව අරගෙන ගියා. එතකොට මගේ පුතා ලැබිලා දවස් 10 යි. එදා මගේ මහත්තයා වෙඩි තියලා මරලා දාලා තිබුණා. ඒ දවසේම ගමේ හිටපු 12 දෙනෙකු ඒ විදියටම මරලා තිබුණා. අපි මෙහෙන් ගියේ ඒ නිසායි.’ රහුමානි අම්මා කියනවා.

‘කොටි ඔහොම හිටියා. අපි මෙහෙම හිටියා. ඒත් මේ පැතිවල ආමි එකත් කොටිත් අතර යුද්ධෙ ඇවිලූ‍ණා. ආමි එක කැලෑවෙන් උතුර පැත්තට එන්න පටන් ගත්තා. හමුදාව හෙලිකොප්ටර්වලින් බෝම්බ දැම්මා. අහසින් මෝටාර් වගේ ලොකු ආයුධවලින් ගැහුවා. ඒවා කොටින්ට තෝරලා බේරලා වැදුණෙ නැහැ. අපි වගේ අහිංසක මිනිසුන්ටත් වැදුණා. කොටිත් හමුදාවත් අතර යුද්ධයට මැදිවෙන්න බැහැ. ඒ නිසා අපි උතුර පැත්තට ගියා. මුස්ලිම් අවුරුද්ද සැමරුවේ මුරුගන්වල. එහෙත් එහේ ජීවත්වෙන්න පුළුවන්කම තිබුණේ නැහැ. යුද්ධෙ නැවතුණාම අපි කැලෑව මැද්දෙන් පුත්තලම් පැත්තට ආවා. ගම්මානවල මිනිස්සු ඔක්කෝම එකට තමයි ගියේ. එදා අපි එක්ක ආපු අය අතරේ රිෂාද් බදියුදීන් ඇමතිවරයාත් හිටියා.’ නස්රුදීන් කියනවා.

එල්.ටී.ටී.ඊ.යේ කැලෑ නීතියත්,‍ හමුදාවෙන් තෝරා බේරාගැනීම් නැතිව එල්ලවූ ප‍්‍රහාරත් නිසා මරිච්චිකට්ටුව අත්හරින්න ගම්වාසීන්ට සිදුවුණා.

මරණයේ ගමන
‘ඒක මහ භයානක ගමනක්. විල්පත්තු කැලෑව මැද්දෙ තිබුණෙ කරත්ත පාරක්. ඔය පාර පාවිච්චි කළේ පොල් අතු ගෙනියන්න. ඒ කාලයෙ තිබුණෙ පොල් අතු ගෙවල්නෙ. අපට එල්.ටී.ටී.ඊ. එකෙන් බඩු ගොඩක් ගෙනියන්න දුන්නේ නැහැ. ඒ නිසා ගොඩක් පවුල්වලට ඇඳිවත විතරයි ඉතිරි වුණේ. සමහර පවුල්වල සාමාජිකයන්ට එල්.ටී.ටී.ඊ. එකෙන් යන්න දුන්නේත් නැහැ. කොටින්ගේ වැඩවලට අවශ්‍ය අයව තියාගත්තා. අපේ තාත්තාවත් ඒ විදියට නතර කරගත්තා.’ එදා නතර වූ නස්රුදින්ගේ තාත්තාව පසුව එල්.ටී.ටී.ඊ. සංවිධානය විසින් ඝාතනය කරනවා. ‘මන්නාරමේ හිටපු කොටින්ට මුස්ලිම් අයව මරන්න ඕනෑකමක් තිබුණෙ නැහැ. එහෙම කළේ නැගෙනහිර හිටපු කරුණා අම්මාන්ලාගේ කට්ටියලූ‍. පස්සේ කාලෙක එයාලාගේ බලපෑම නිසා තමයි අපේ තාත්තා වගේ මුස්ලිම් මිනිස්සුන්ව මරලා තිබුණේ.’ තාත්තාගේ කතාව නස්රුදීන් කෙටියෙන් කීවා.

‘කැලේ මැද්දේ බිම්බෝම්බ. පයින් යන්න බැහැ. ඒ නිසා මුළු ගමේම මිනිස්සු එකතුවුණා. හරකුන්ව ඉස්සරහෙන් යැව්වා. මිනිස්සු පස්සෙන් ගියා. ඉතින්, හරක් ගොඩක් බෝම්බවලට මැරුණා. හරකුන්ට පෑගුණේ නැති බිම්බෝම්බවලට මිනිස්සු කිහිපදෙනෙකුත් මැරුණා. මම අඳුනන ජෝඩුවක් පිපිරිලා ගියේ මගේ ඇස් ඉදිරිපිටමයි. කවදාවත් මට ඒ භයානක සිද්ධිය අමතක කරන්න බැහැ.’ නස්රුදීන්ගේ මුහුණෙන් එදා අත්විඳි බියජනක අත්දැකිමෙහි ඡුායා පෙනෙන්නට තිබුණා.

මරණයේ ගමනට රහුමානි අම්මා එක්ව තිබුණේ තමන්ගේ කුඩා දරුවාත් වඩාගෙන. ඇය ඉදිරියේදීත් බිම්බෝම්බයකට කෙනෙකු හසු වෙනවා. ඒ බිම්බෝම්බයෙන් කැබැල්ලක් රහුමානි අම්මාටත් වැදී ඇති බව තුවාල කැළැල් පෙන්වමින් ඇය කියනවා.

අහදියන්

අසීරුවෙන් පුත්තලමට යන මේ ජනතාවට මන්නාරමේදී විඳින්නට ලැබෙන්නේත් කටුක අත්දැකීම්. පුත්තලමේ මිනිසුන් ඔවුන් තමන්ගේ පිරිසක් ලෙස සැලකුවේ නැහැ. මන්නාරමෙන් පැමිණි අය ‘අහදියන්’ යන නමෙන් හැඳින්වුවා. ‘අහදියන්’ යන්න අනාථ වූ, අවතැන් වූ වැනි තේරුමක් ඇති වචනයක්. ‘අහදියන්ලාට’ පුත්තලමේදී රැුකියාවක් කිරීම, ව්‍යාපාරයක නියැලීම, විවාහයන් කිරීම, ඉඩම් මිලට ගැනීම මෙන්ම පොදු පහසුකම් ලබාගැනීමේදීත් අඩු සැලකීම්වලට මුහුණදෙන්නට සිදුවුණා.

‘මගේ ඇස් දෙක ඉස්සරහ අපේ මස්සිනාට ගැහුවා. මස්සිනා මස් ගන්න ගියා. මස්සිනා ඉල්ලපු මස් පන්සීය මුදලාලි කිරද්දී ළඟ හිටපු මනුස්සයා ගැහුවා. ඇයි කියලා ඇහුවාම කිව්වා මම ගමේ එක්කෙනා, මගේ මස් ටික දෙනකම් උඹ පැත්තකට වෙලා හිටපන්. උඹට මොන හදිස්සියක්ද කියලා.’ මොහොමඞ් හිල්මි පුත්තලමේ එක් අත්දැකීමක් විස්තර කළේ ඒ විදියට.

‘ඉස්කෝලෙ සෙල්ලම් කරද්දී ළමයි දෙන්නෙකුට ගහලා, හයේ කණුවෙ ළමයි දෙන්නෙක් මැරුණා. තවත් දෙන්නෙක්ගේ කකුල කැඩුවා.’ තවත් සිදුවීමක මතකයක් නස්රුදීන් එක් කළා. බොහෝවිට මේ අඩු සැලකීම්වලට මුහුණදෙන්න සිදුව තිබුණේ දිළින්දන්ට. ධනය ඇති අයට තමන්ගේ මුල් අනන්‍යතා සඟවාගෙන පුත්තලම් ජීවිතයට හුරුවෙන්නට අවස්ථාව ලැබුණා.

හිල්මි ඉපදුණේ මරිච්චිකට්ටුවල. එහෙත් ඔහුට වසරක් ආයු ලබන්නටත් පෙර මරිච්චිකට්ටුව අත්හැර යන්නට සිදුවෙනවා. ඔහුගේ මතකයේ ඇත්තේ පුත්තලම් ජීවිතය. පුංචි කාලයේ සිට පුත්තලමේදී විඳින්නට සිදුවූ කොන්කිරීම්, නොසලකා හැරීම් සමඟ ඔහු සිහින දැක්කේ මරිච්චිකට්ටුවේ ඇති තමන්ගේම ඉඩම්වල තමන්ගේම ජීවිතයක් ආරම්භ කිරීම් ගැන.

‘එදා මරිච්චිකට්ටුවේ ගෙවල් තිබුණා තමයි. ඒත් ගොඩක් අය පුත්තලමට ගිහිල්ලා එහේ පදිංචිවෙලා ඉවරයිනෙ. එහේ ගෙවල් එහෙමත් තියෙනවානෙ. ආයෙමත් මෙහේ එන්නෙ ඇයි. මෙහේ කැලේ වැවෙන්න දීලා පුත්තලමේම පදිංචි වෙලා හිටියානම් ඉවරයිනෙ.’ මේ ප‍්‍රශ්නය විල්පත්තුව රකින්නට ඉදිරියට පැමිණි කොළඹ වීරයන්ට පමණක් නොව, අපටත් පැමිණි ප‍්‍රශ්නයක්. මේ ගම්මාන වනාන්තරයට දීලා ගම්වාසීන්ට වෙනත් පෙදෙසක ඉඩම් ලබාදිය යුතු බව ලියුම්කාරියත් මීට පෙර වතාවක් ලියා තිබෙනවා.

‘ඇයි අපි යන්නෙ? මේ අපේ ඉඩම්. අපව අහදියන් කියලා කොන් නොකරන්නෙ මෙහේදී විතරයි. මෙහේ අපි දුක් විඳිනවා තමයි. ඒත් අපට මෙහේදී ගෞරවයක් තියෙනවා. අපේ පොළොවෙ අපි ඉන්නවා කියන විශ්වාසය තියෙනවා. ඒ හැඟීම වෙන කොහේවත් ගිහින් ලබන්න බැහැ.’

නැවත පැමිණීම
හිල්මිලා පුත්තලමේ පීඩාව මැද සිහිනයෙන් දුටු ජීවිතය අත්දකින්නට ලැබෙන්නේ 2009 යුද්ධය අවසානයෙන් පසුව.
‘2009 ජුලි 29 වැනිදා තමයි අපි මෙහේ පදිංචි වෙන්න බලාගෙන ආවෙ. එතකොට මෙහේ තිබුණෙ වනාන්තරය. සමහරු තාවකාලිකව පදිංචි වුණා. ඒත් 2010 ජුලි 21 තමයි ආණ්ඩුවෙන් නිල වශයෙන් අපව පදිංචි කළේ.’ ඒ නැවත පටන්ගත් ජීවිතයත් හිල්මිලා සිහිනයෙන් දුටු අන්දමේ ජීවිතයක් වුණේ නැහැ. පරම්පරා තුනක් තිස්සේ අනුන්ගේ යුද්ධවලට සහ අනුන්ගේ ජාතිවාදී ආකල්පවලට වන්දි ගෙවූ මේ මිනිසුන්ට නැවත පදිංචි කිරීම්වලින් පසුවත් නිදහසක් ලැබුණේ නැහැ. පීඩාව එල්ලවුණේ කැලෑව කපනවායැයි මොරදෙන ජාතිවාදීන්ගෙන් පමණක් නොවෙයි. වසර තුනක් තිස්සේ වර්ෂාව නොලැබීම නිසා ස්වභාව ධර්මයෙනුත් පීඩා එල්ලවුණා.

‘දැන් සමෘද්ධි දෙන්නේ ඇමතිතුමාට හිතවත් අයට. සමෘද්ධියවත්, වෙන ආධාරයක්වත් අපට නැහැ. සමහරු වාහනෙන් ඇවිත් සමෘද්ධි අරගෙන ආයෙමත් යනවා. මොකද සමහර අය පුත්තලමේ ජීවිත හදාගත්තා. අර අහදියන් ලේබලයෙන් කොහොමහරි බේරුණා. සල්ලි තියෙනවා නම් කවුරුත් අනාථයා කියලා ගහන්නෙ නෑ. සමහරුන්ට පුත්තලමෙ කඩ හතරක්. මෙහේ ඇවිත් සමෘද්ධිය අරගෙන යනවා.’ නස්රුදීන් එහෙම කියනවා. ඉඩම් නිදහස් කිරීම හැර ආණ්ඩුවෙන් ඉටුවිය යුතු යුතුකම් ඉටුව තිබුණේත් නැහැ.

‘ආර්. පේ‍්‍රමදාස අගමැතිතුමා තමයි අපට ඒ කාලෙ ගෙවල් හදලා දුන්නේ. ඒත් සජිත් පේ‍්‍රමදාස ඇමතිතුමාගේ උදාගම්මාන ව්‍යාපෘතියකින්වත් අපට නැවත ගෙවල් ලැබුණේ නැහැ.’ නස්රුදීන් කියනවා. මරිච්චිකට්ටුවේ නිවාස රැුසක් නිර්මාණය කරන්නට එකල ආර්. පේ‍්‍රමදාස අගමැතිවරයා කටයුතු කර තිබුණා. නස්රුදීන් ජීවත්වුණේත් එවැනි නිවසක. දැන් ඒ නිවස ගරාවැටී ජීවත්විය නොහැකි තත්වයට පත්වෙලා.
‘යුද්ධය නිසා වැන්දඹුවන් බවට පත්වුණ කාන්තාවන් 25ක් පමණ මේ ගම්මානයෙ දැන් ඉන්නවා. ඒ අයටත් කිසිම සහනයක් නැහැ. වැන්දඹුවන් වෙනුවෙන් සහන ලබාදෙන ව්‍යාපෘති ක‍්‍රියාත්මක වෙන්නේත් නැහැ. මට රස්සාවක් නැතිවුණත් මට සමෘද්ධි ලැබෙන්නේත් නැහැ.’ රහුමානි අම්මා එසේ කියනවා. ඇය ඉන්නේ පුංචි පැල්පතක. එහි පදිංචිය ඇය අරඹන්නේ 2009 දී. මුල් කාලයේදී ඇයට නයෙක්ද දෂ්ඨ කර තිබෙනවා.

‘මට ළමයි තුන්දෙනයි. දෙන්නෙක් බැඳලා තනියෙන් ජීවත්වෙනවා. ඒ දෙන්නාට රජයේ ව්‍යාපෘතිවලින් ගෙවල් ලැබුණා. මගේ තුන්වැනි පුතා ඉස්කෝලෙ යනවා. මම එයාව බලාගන්නෙ. ඒත් මට ගෙයක් ලැබුණෙ නැහැ. ඒ නිසා තමයි මම පැල්පතේ ජීවත් වෙන්නෙ.’
මරිච්චිකට්ටුවේ ජනතාව නැවත පදිංචි කරවීමට වෙහෙස වූ දේශපාලනඥයන් ඔවුන්ට සහනාධාර ලබා නොදුන්නේදැයි අපි විමසුවා. ‘අපේ ජීවිත හදන්නෙ කොහොමද? කළොත් ඡුන්දය පරදිනවානේ. මොකද එතකොට අපේ ප‍්‍රශ්න ඉවරයිනෙ. ඡුන්දය දිනන්න පුළුවන් අපට ගෙවල් නැතිව, කන්න නැතිව, වතුර නැතිව ඉන්නකල්.’ නස්රුදීන්ට තිබුණු පිළිතුර ඒක.

‘සමහරු නිකම් ගෙවල් අරගෙන තියෙන බව ඇත්ත. ආණ්ඩුවේ ගෙවල් ව්‍යාපෘතිවලින් එයාලා ගෙවල් අරගෙන ඒවා වහලා දාලා වෙන ප‍්‍රදේශවල ඉන්නවා. සමෘද්ධිය දෙනකොට ඇවිත් සමෘද්ධිය අරගෙන යනවා. විවිධ ආධාර බෙදනකොට ඇවිත් ඒවාත් අරගෙන තමන්ගෙ වාහනවල දාගෙන යනවා. මම දන්නා කෙනෙක්ට මන්නාරමේ කඩ හතරක්. මෙහේ බෙදන ආධාර අරගෙන ගිහින් කඬේ දාගෙන විකුණනවා.’ රහුමානි අම්මා කියනවා.

එවැනි සිදුවීම්වලින් මරිච්චිකට්ටු වැසියන් තවත් අසීරුවට පත්වෙනවා. බොහෝ අය වසා දැමූ නිවාස පෙන්වමින් නැවත පදිංචිකිරීමේ ව්‍යාපාරය ප‍්‍රශ්න කරනවා.

විල්පත්තු වීරයන්ගේ විලාපය මේ වෙද්දී ඇසෙන්නට නැතිවුණත් මරිච්චිකට්ටු වැසියන්ගේ විලාපය අප වැනි සුළුතරයකට තවමත් ඇහෙනවා. ඒ විලාපයට කිසිවෙක් සංවේදී නොවීම මහා ඛේදවාචකයක් යැයි අපට හැ‍ගෙනවා.

ඇය පි‍්‍රයකළ, ඇය වෙහෙසවුණු, ගොඩනැ ගීමට දායකත්වය ලබාදුන් මානව හිමිකම් අරගලයෙන් සමුගෙන 2018 සැප්තැම්බර් 09 වෙනි දිනට වසර 05ක් ගතවේ. ඇගේ අරගල සමහරක් ජයගෙන තිබෙන අවස්ථාවක එදෙස බලා සතුටුවන්නට ඇය නැත. ඇය සමග සිටි ගමන් සගයෝ අද එම සටනේ ඉදිරියෙන්ම සිටිති. ඇය විවේචනාත්මක සහය ලබා දුන් කි‍්‍රයාකාරකම් අද ඒ පන්නරයෙන් තවත් ඉදිරියට ගමන් කරමින් සිටියි. අඩුපාඩු මධ්‍යයේ වුවද ලංකාව අද මානව හිමිකම් ආරක්ෂා කිරීම අතින් ජාත්‍යන්තරයේ ඉදිරියට පැමිණ සිටියි. 19 වෙනි සංශෝධනය ගෙනඒමෙන් පසු කි‍්‍රයාකාරීවූ මානව හිමිකම් කොමිසම දැන් වෙනදාට වඩා කි‍්‍රයාශීලීය. අතුරුදහන්වූ තැනැත්තන් වෙනුවෙන් පිහිටුවන ලද කාර්යාලය අද අතුරුදහන්වූවන්ගේ පවුල් අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන් පෙනීසිටීම ආරම්භ කර තිබේ. මේවා ඇය දුටු සිහිනය. ඈ ජීවත්ව සිටියා නම් මෙම පියවර ගැන විවේචනාත්මක සහායක් ලබා දෙනු ඇත.

සුනිලා කව්ද?
ඇය සුනිලා අබේසේකරය. ලංකාවේ සිටි පුරෝග ාමී මානව හිමිකම් කි‍්‍රයාකාරිනියකි. ජාත්‍යන්තර වශයෙන් ඉහළ ගෞරවනාමයක්, කීර්තියක් දිනාගත් මානව හිමිකම් කි‍්‍රයාකාරිනියකි. සිංහල වේදිකාවේ, සිනමාවේ රංගන ශිල්පිනියකි. හුදෙක් ගීත කිහිපයකින් තම හැකියාව ජාතික තලයේ තැබූ ගායිකාවකි. සිංහල, ඉංගී‍්‍රසි භාෂා දෙකම ඉහළින් හැසිරවිය හැකි නිවේදිකාවකි. ලංකාවේ ප‍්‍රවීණ, තරුණ සිනමා ශිල්පීන්ගේ චිත‍්‍රපට රැුසක ඉංගී‍්‍රසි උපසිරැසි ‍ය‍දු දක්ෂ පරිවර්තිකාවකි. විශිෂ්ට ලේඛිකාවකි. නාගරික, ගැමි ජනතාව, කාන්තාව සවිගැන්වීමෙහිලා දක්ෂතාවක් දැක්වූ සම්පත්දායිකාවකි. විශේෂයෙන් ස්තී‍්‍ර අයිතීන් සම්බන්ධයෙන් හා ඔවුන් සවිබල ගැන්වීම සම්බන්ධයෙන් ද්විභාෂාවෙන්ම කලා විචාර කළ විචාරිකාවකි.

1952 කොළඹදී උපන් සුනිලා බිෂොප් විද්‍යාලයේ අධ්‍යාපනය ලද අතර පියා කීර්තිමත් රාජ්‍ය නිලධාරියෙකුවූ චාල්ස් අබේසේකරයි. ඉගෙනුම ලබන කාලයේ සිටම කලාවට හා ගායනයට හැකියාවක් දැක්වූ සුනිලා මුලින්ම ක්ෂේත‍්‍රයට පිවිසියේ රංගන ශිල්පිනියක ලෙසිනි. ඕ ජයලත් මනෝරත්නගේ මුල්ම වේදිකා නාට්‍යය වූ ‘මහගිරිදඹ’, රංජිත් ධර්මකීර්තිගේ ‘මෝදර මෝල’, ‘අංගාරා ගඟ ගලාබසී’ නාට්‍යයන්ට රංගනයෙන් සහ ගායනයෙන් සම්බන්ධ වූවාය. පේ‍්‍රමසිරි කේමදාසගේ සංගීත මංජරියට කාලයක් ඇය නැතිවම බැරිවිය. ඔවුන්ගේ සම්බන්ධතාවෙන් බිහිවූ ගී නිර්මාණ අදද ජනපි‍්‍රයය. ඈ ජනතා විමුක්ති පෙරමුණේ ‘විමුක්ති ගී’ ගායිකාවකි. විමුක්ති ගීවලින් පසුව රජරට කේන්ද්‍ර කරගනිමින් ගොඩනැගුණු ‘ජනතා කලා කේන්ද්‍රයේ’ පුරෝගාමී සමාජිකාවක් වූවාය. නන්දන මාරසිංහ, සුනිල් විජේසිරිවර්ධන, ගුණදාස කපුගේ, ජයතිලක බණ්ඩාර එහි සගයෝ් වූහ. පසුව මර්ජ් සංවිධානයේ කි‍්‍රයාකාරී සමාජිකාවකවූ සුනිලා එහි කි‍්‍රයාකාරිත්වය වෙනුවෙන් මහත් වෙහෙසක් දරා වැඩකළාය. මර්ජ් සංවිධානයේ නිර්මාණයක් වූ පේ‍්‍රමසිරි කේමදාස සංගීතවත් කළ ‘නිදි නැති නදියේ නාදය’ කැසට්පටයට දායක වූවාය.

මානව හිමිකම්වලට ආදරය කිරීම
විවිධ ක්ෂේත‍්‍රවල හැකියාවන් රැසක් තිබුණද, රැුකියා උල්පතක් බඳු හැකියා තිබුණද ඇය අවසානයේදී තෝරාගත්තී හදවතින්ම කි‍්‍රයාකාරීව වෙහෙසිය හැකි මානව හිමිකම් ක්ෂේත‍්‍රයයි. 1971 කැරැල්ලෙන් ඇති කළ භීෂණය සුනිලාට දැනී තිබිණි. එහෙත් ඇය සිවිල් අයිතිවාසිකම් ව්‍යාපාරයේ බර්නඞීන් සිල්වා සමග එක්ව ස්වේච්ඡුාවෙන් සිරගතවූ කැරලිකරුවන්ගේ පවුල්වලට උදව් කිරීම සඳහා ඉදිරිපත් විය. එය ඇයට නුහුරු අත්දැකීමක් විය. කොළඹ ඉපදී හැදීවැඩුණු ඇයට දුෂ්කර, ඈත ගම්මානවලට ඇවිද යන්නට සිදුවිණ. ඇය බර්නඞීන් සමග එක්ව මැගසින් බන්ධනාගාරයේ සිරකරුවන් බැලීමට පැමිණෙන පවුල්වලට නවාතැන්, පහසුකම් සොයාදෙන්නට ඉදිරිපත් වූවාය. බියෙන්, සැකෙන් පැමිණෙන ඔවුන්ගේ සහායට සිටියාය. සිරකරුවන් බැලීමට සිරගෙවලට ගියාය. ඒ පවුල් සමග ඇගේ තිබුණු සම්බන්ධතාවන් වර්ධනය විණ. සිරගතවී සිටි ජනතා විමුක්ති පෙරමුණේ සමාජිකයෝ ඔවුන්ගේ දේශපාලනය සමග එක්වන ලෙස ඈට ආරාධනය කළහ. ඒ වන විට ඇය වැඩි නැඹුරුවක් දැක්වූයේ සිවිල් අයිතිවාසිකම් ව්‍යාපාරයත් එක්ක වැඩ කිරීමටය. ඇගේ වැඩි ආකර්ෂණයක් ඇතිවුණේ සිවිල් අයිතිවාසිකම් ව්‍යාපාරය ආරම්භ කර තිබුණු මරණ දණ්ඩනයට විරුද්ධ ව්‍යාපාරය වෙතය. ඒ වනවිට සිරගතව සිටි කරුණාසේන ජයලත්, ජයසේන ජයකොඩි වැනි ලේඛකයන් අත්අඩංගුවෙන් නිදහස් කරගැනීමේ ව්‍යාපාරයට ඇය පූර්ණ දායකත්වය ලබාදුන්නාය. ඇය පසුව බාලා තම්පෝ, රෙජී සිරිවර්ධන සමග එක්ව මානව හිමිකම් ව්‍යාපාරයේ වැඩකටයුතුවලට උරදෙන්නීය. ඔවුන් සමග මානව හිමිකම් සංවිධානය නමින් සංවිධානයක් ගොඩනගන්නීය.

80 දශකය
එක්දහස් නවසිය හැත්තෑ ගණන්වල අග භාගයේදී ඇතිවන ජනවාර්ගික ගැටුම් නිසා ඊට එරෙහිව පාලමක් සකස් කිරීමට ගොඩනැගෙන මර්ජ් හෙවත් ජාතීන් අතර සමානාත්මතාව සඳහා වූ ව්‍යාපාරයට සම්බන්ධවන සුනිලා, 1980 වැඩවර්ජන පරාජයෙන් පසුව බිහිවන වැඩ වර්ජකයන්ගේ අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන් පෙනීසිටීම සඳහා ප‍්‍රජාතන්ත‍්‍රවාදී අයිතීන් රැුකගැනීමේ ව්‍යාපාරය සඳහා දායකත්වය ලබා දුන්නාය.
යුද ගැටුම් 1983දී ආරම්භ වෙයි. 1971 කැරැුල්ල මෙන්ම 1983 ජූලි සිදුවීම්ද සුනිලා තුළ කම්පනයක් ඇති කළේය. සුනන්ද දේශපි‍්‍රය සමග කරන ලද සංවාදයකදී ඇය තමා මුහුණ දුන් එක් අත්දැකීමක් විස්තර කරන්නීය. ”ජූලි කලබල දවස් මැද්දේ මට දුරකථන පණිවිඩයක් ආවා කොටුව තරුණ කි‍්‍රස්තියානි සංගමයේ ගොඩනැගිල්ලේ පිහිටලා තිබුණු ශිෂ්‍ය කි‍්‍රස්තියානි ව්‍යාපාරයේ කුඩා කාර්යාලයේ හිටපු කාගෙන් හරි. ඒ දවස්වල මම ජීවත් වුණේ බත්තරමුල්ලේ. ඔවුන් කිව්වා ඉක්මනට එන්න, ඇවිත් කෙනෙක් අරන් යන්න තියෙනවා කියලා. මං ඒ වෙලාවෙම බස් එකකට නැගලා කොටුවට ගියා. මං ඒ ළමයා ගැන දැනගෙන හිටියේ නැහැ. පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ ශිෂ්‍යයෙක්. සරමකුයි, ෂර්ට් එකකුයි ඇඳගෙන තමයි උන්නේ. මං කිව්වා හරි යමු කියලා. ඔහු අරගෙන ගිහින් බස් එකකට නග්ගා ගත්තා. මං හරියට බයවෙලා හිටියේ. මොකද කලබල අස්සේ කොටුවේ ඉඳලා බත්තරමුල්ලට යන එක ලේසි නැති නිසා.

තැන් ගණනාවකදීම කලහකාරී පිරිස් බස්එක නැවැත්තුවා. ප‍්‍රශ්න ඇහැව්වා. උත්තර දුන්නේ මං. ඔහු කටවත් ඇරියේ නැහැ. අත්තටම නම් ඔහු හිටියේ මටත් වඩා හොඳටම තිගැස්මෙන්. මං බයෙන් උන්නේ තදබල තිගැස්ම නිසා ඔහු වැඩිදුර හිතන් නැතුව මොනව හරි දෙයක් කරාවිද කියලා. කොහොම හරි කරදරයක් නොවී ඔහු අපේ ගෙදරට එක්ක ගියා. පස්සේ ඔහු වඩා ආරක්ෂිත ස්ථානයකට යවන්න අපට පුළුවන් වුණා. ඒ තමයි පසු කාලෙක ජනමාධ්‍යවේදියෙකු ලෙස ප‍්‍රසිද්ධ වූ සිවරාම්. එදා ඒ විදියට ජීවිතය බේරගත්ත ඔහු 2004 අපේ‍්‍රල් මාසයේදී රාජ්‍ය ඝාතකයන්ට බිලිවුණා.’

1979 සිට යාපනයේ හදිසි නීතිය පැනවීමත් සමග යාපනයේ තත්ත්වය වෙනස් විය. 1980 ගණන්වලදී ත‍්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත ගෙනඒමත් සමග තත්ත්වය වෙනස් විය. මේ සමගම ප‍්‍රජාතන්ත‍්‍රවාදී අයිතිවාසිකම් දිනාගැනීමේ සටනට මානව හිමිකම් භාෂාව යොදාගැනීම ආරම්භ වෙයි. සුනිලා මේ කි‍්‍රයාකාරිත්වයේදී ඉදිරියෙන්ම සිටින්නීය. ඇය ගොඩනගාගත් සම්බන්ධතා නිසා ජනතා විමුක්ති පෙරමුණට සම්බන්ධ පිරිස් මෙන්ම ජනතා විමුක්ති පෙරමුණින් වෙන්ව ගිය පිරිසත් ඇගේ සහාය පතා ඇය හමුවීමට පැමිණෙති. ඇගේ මුළු කි‍්‍රයාකාරිත්වයම සමාජ සාධාරණයක් උදෙසා වූ අරගලයක් බවට මේ අවධියේදී පරිවර්තනය වෙයි.

ස්තී‍්‍ර දායකත්වයට මුල පිරීම
ස්තී‍්‍ර අයිතිවාසිකම් අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ හැඟීමක් ඇයට ඇතිවන්නේ 1970 ගණන්වල මුල් කාලයේදීය. කාන්තා වර්ෂය වෙනුවෙන් මෙක්සිකෝවේ තිබෙන සම්මන්ත‍්‍රණයකට ”ශී‍්‍ර ලංකාවේ කාන්තාවෝ” යන මැයෙන් සඟරාවක් ලංකාව සකස් කළේය. ඒ සඳහා ලිපියක් ලිවීමට සුනිලාට ආරාධනයක් ලැබිණ. ඒ කුමාරි ජයවර්ධනගෙනි. ඒ හරහා කුමාරි ජයවර්ධන හඳුනාගැනීමට ලැබීම ඇගේ ගමන්මග වෙනස් කිරීමටත් සමත්විය. 1975දී කාන්තා දිනය වෙනුවෙන් පති‍්‍රකාවක් ‘කාන්තා හඬ’ නමින් සකස් කරනු ලැබිණ. එම පති‍්‍රකාව මුද්‍රණය කර වමේ මැයි දින රැස්වීම්වල බෙදාහැරිණ. පසුව ඒ නමින්ම කාන්තා සංවිධානයක් බිහිවිය. එම සංවිධානය ‘කාන්තා හඬ’ නමින් සිංහල, දෙමළ, ඉංගී‍්‍රසි භාෂාවෙන් යුතු සගරාවක් ආරම්භ කළේය. රටේ ස්තී‍්‍ර අයිතිවාසිකම් ගැන උනන්දුවක් ඇතිවෙමින් පැවතියේය. නිදහස් වෙළඳ කලාප ආරම්භවීමත් සමග විශාල ශ‍්‍රමිකයෝ සංඛ්‍යාවක් එහි රැුකියාවන් සඳහා පැමිණියහ. ශ‍්‍රමිකයන්ගේ අයිතිවාසිකම් ගැන සාකච්ඡුාවන් ඇතිවිය. සුනිලා එහි ඉදිරියෙන්ම සිටියාය. ශ‍්‍රමිකයන්ගේ තත්ත්වය ගැන කෙරෙන පර්යේෂණවලට සුනිලා තවත් කාන්තාවන් සමග දායකත්වය සැපයුවාය. මේ අතර ස්තී‍්‍ර අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන් ‘ස්තී‍්‍ර මධ්‍යස්ථානය’ ආරම්භ විය. පසුව ස්තී‍්‍ර ප‍්‍රශ්න සම්බන්ධයෙන් ස්තී‍්‍ර නායකත්වයෙන් යුතු කණ්ඩායම් රැුසක් බිහිවිය. මේ සියලූ කාර්යයන් පසුපස සුනිලාද සිටියාය. 1983දී ප‍්‍රථම වතාවට කාන්තා දිනයක් සමාජීය හා සාමයික කේන්ද්‍රයේදී පවත්වන ලදි. එහිදී කාන්තා කි‍්‍රයාකාරී කමිටුවක් නිර්මාණය විය. කාන්තා කි‍්‍රයාකාරී කමිටුව පංති සවිඥානික දේශපාලනය සහ ශී‍්‍ර ලංකාවේ සුළුතර අයිතිවාසිකම් සමග ස්තී‍්‍රවාදී දේශපාලනය සම්බන්ධ කළ මුල්ම සංවිධානය විය. එහි එක් එකගතාවක් වුණේ ස්වයං තීරණයට දෙමළ ජනයාට ඇති අයිතිය පිළිගැනීමයි. මර්දනකාරී අණපනත් අහෝසි කිරීමත් ඒ අතර තිබුණි. පසුව සමාන්තරව ”සාමය සඳහා කාන්තාවෝ” නමින් කුඩා එකතුවක් ආරම්භ කරනු ලැබිණ. ගුණාත්මක වැඩසටහන් කළත් එය දීර්ඝකාලීනව පවත්වාගැනීමට ඔවුන් හැකියාවක් ලැබෙන්නේ නැත. 1987න් පසුව ඝාතන රැුල්ල ආරම්භ විය. ඝාතනයට ලක්වූවන් හා අතුරුදහන්වූවන් ගැන සෙවීමටත්, ප‍්‍රචණ්ඩත්වයට විරුද්ධවත් ”ලක්බිමේ මව්වරු සහ දියණියෝ” සංවිධානය බිහිවෙයි. සුනිලා එයටද උපරිම දායකත්වය සපයන්නීය.

මානව හිමිකම් ක්ෂේත‍්‍රයේ මෙන්ම ඇගේ ස්තී‍්‍ර අයිතිවාසිකම් ව්‍යාපාරයේත් කාර්ය බහුලම කාලය උදාවෙන්නේ 1980 ගණන්වලදීය. 1983දී ඇරඹෙන දෙමළ ජනතාවගේ ආයුධ සන්නද්ධ අරගලය, යුද්ධයක් දක්වා වර්ධනය වීමත්, 1987න් පසුව දකුණේ ඇරඹෙන ජනතා විමුක්ති පෙරමුණේ, දේශපේ‍්‍රමී ජනතා ව්‍යාපාරයේ ප‍්‍රචණත්වයත්, ඒ හා සමගම රජයේ හමුදාවන් හා රාජ්‍ය නොවන ආයුධ සන්නද්ධ කණ්ඩායම් විසින් සිදුකරන ලද ඝාතන රැල්ලත් සුනිලා වටාවූ මානව හිමිකම් කි‍්‍රයාධරයන්ට අභියෝගාත්මක, අවදානම් සහිත කාලයක් විය. ඔවුන්ගේ කි‍්‍රයාකාරිත්වය පුළුල් කිරීමට සිදුවිය. මානව හිමිකම් ව්‍යාපාරයේ සහායට පැමිණි විපක්ෂ දේශපාලකයන් වූ මහින්ද රාජපක්ෂ, මංගල සමරවීර ඇතුළු කණ්ඩායම් හා එක්ව පුළුල් සමාජ ව්‍යාපාරයක් ගොඩනැගීම සිදුවිය. එයින් සිදුවන මානව හිමිකම් උල්ලංඝනයන්ට එරෙහිව දේශීය වශයෙන්ද විදේශීය වශයෙන්ද බලපෑම් කිරීමට ව්‍යාපාරයක් ගෙන ගියාය. ඊට සමගාමීව ඉන්ෆෝම් ආයතනය බිහිවිය. ඒ 1989දී මානව හිමිකම් පිළිබඳ දත්ත රැුස් කරන ආයතනයක් ලෙසිනි. ලංකාවෙහි සිදුවූ අතුරුදහන්වීම් පිළිබඳව ජාත්‍යන්තර වශයෙන් කළ පළමු පර්යේෂණයේදීද ඇය එම පර්යේෂකයන් සමඟ එක්ව කටයුතු කළ අතර ඊට අදාළ තොරතුරු සපයාදීමට ඉන්ෆෝම් ආයතනය සහය ලබාදී තිබිණි. 1987-1989 කාලයේදී සිදුවූ ඝාතන හා අතුරුදහන්වීම් පිළිබඳ වාර්තාව එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් කොමිසමට ඉදිරිපත් කිරීමට මහින්ද රාජපක්ෂ මහතා විපක්ෂ මන්තී‍්‍රවරයෙකු වශයෙන් ඉදිරිපත් වුවද ඒ සඳහා විශාල අවදානමක් සහ කැපවීමක් සුනිලා කර තිබිණි. මුල්වරට ශී‍්‍ර ලංකාව තුළ සිදුවන මානව හිමිකම් ජාත්‍යන්තර අවධානයක් ලබාගන්නේ මෙම සිදුවීමත් සමගය. ඒ කාලය තුළ ඇය මව්වරුන්ගේ පෙරමුණ, අතුරුදහන්වූවන්ගේ මාපිය දුදරු සංවිධානය ආදි සංවිධාන රැසක කි‍්‍රයාකාරී සාමාජිකාවක් බවට පත්වූවාය. ඒ කාලයේදී මානව හිමිකම් වෙනුවෙන් පෙනීසිටීම අසීරු දෙයක් විය. තර්ජන, අපහාස, නින්දා අතරින් ඇය ධෛර්යවත් ලෙස තම ගමන ගියාය.

විකල්ප අධ්‍යයනයන් සහ පොතපත හරහා විෂය දැනුම යාවත්කාලීන කරගත්තාය. 1994දී හේග් නුවර සමාජ අධ්‍යයනය සඳහාවූ ආයතනයේ සංවර්ධනය සම්බන්ධයෙන් ශාස්ත‍්‍රපති උපාධියක් ලබාගත්තාය. ඒ සඳහා ඇගේ අධ්‍යයනය ක්ෂේත‍්‍රයන් වූයේ කාන්තාව සහ සංවර්ධනයයි.

ජාත්‍යන්තර අරගලය
1990දී පැවති එක්සත් ජාතීන්ගේ සමුළුවේදීද ඇය කැපීපෙනෙන කාර්යභාරයක් කළාය. ඒ එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩලය මගින් 1325 වෙනි යෝජනා සම්මතය කි‍්‍රයාත්මක කර ගැනීම සඳහාය. සාම සාකච්ඡුාවලදී කාන්තාවන්ගේ සහභාගිත්වය පිළිබඳව මෙම යෝජනා සම්මතය මූලික පදනම වී තිබිණි. එසේම අන්තර්ජාතික අපරාධ අධිකරණයෙහි රෝම ව්‍යවස්ථාව තුළට ස්තී‍්‍රපුරුෂ සමාජභාවය පිළිබඳ කරුණු අන්තර්ගත කිරීමෙහි තීරණාත්මක විවාදයන්හි ඇයද සමාජිකාවක් වූවාය. 1993දී වියානාවේ පවත්වන ලද එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් සැසිය තුළ විශේෂ භූමිකාවක් නිරූපණය කළාය. 1995 කාන්තාවන් පිළිබඳ බීජීන් සමුළුවේදී හඬ නැගුවාය. එසේම ඇය කාන්තාවන්ගේ ජාත්‍යන්තර නායකත්වය සඳහා වූ මධ්‍යස්ථානයන් හා එක්ව දීර්ඝ කාලයක් පුරාවටම කටයුතු කළ අතර එකී මධ්‍යස්ථාන සමඟ එක්ව ස්තී‍්‍රවාදී ව්‍යාපාරයන්ද දියත් කළාය. එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය තුළ Women’s Rights are Human Rights යන තේමා පාඨය ගොඩනැගීමට ඇය සුවිශේෂ කාර්යභාරයක් කළාය. ඇයගේ පෞද්ගලික ආදර්ශ පාඨය බවට නිරන්තරයෙන්ම පත්වී තිබුණේ ්All human beings are inherently entitled to human rights යන්නයි. ජාත්‍යන්තර මානව හිමිකම් ක්ෂේත‍්‍රයේ ඈට හිමි ස්ථානය පැහැදිලි කරන අවස්ථාවන් ගණනාවක් වෙයි. එකක්, 2006 එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් කවුන්සිලය විවෘත කළ අවස්ථාවේදී ඇයට දේශනයක් සඳහා ආරාධනය කිරීමයි. එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයට වසර 50ක් පිරීම නිමිත්තෙන්, එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ මානව හිමිකම් පිළිබඳ ආසියානු සම්මානය මානව හිමිකම් ක්ෂේත‍්‍රයට දැක්වූ කැපීපෙනෙන දායකත්වය නිසා සුනිලාට එවකට එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ මහලේකම් කොෆී අනන්ගෙන් ලැබිණ. හියුමන් රයිට්ස් වොච් සංවිධානය 2007දී ‘මානව හිමිකම් ආරක්ෂකයා’ සම්මානයෙන් ඇය පිදුවේය. 2005දී නොබෙල් සාම ත්‍යාගය සඳහා යෝජනාවූ කාන්තාවන් දහය අතර ඇයද සිටියාය. කාන්තා මානව හිමිකම් ආරක්ෂකයෝ (WHRDs) ජාත්‍යන්තර සංවිධානය ඇති කිරීමට සුනිලා දායකවූවාය. හදිසි කි‍්‍රයාවන් සඳහා අරමුදල (Urgent Action Fund) සම්බන්ධයෙන්ද සුනිලා කි‍්‍රයාකාරී දායකත්වයක් සැපයූවාය. ශී‍්‍ර ලංකාව තුළ මෙන්ම ජාත්‍යන්තරවද ගැටුම් පරිණාමනය සහ කාන්තා අයිතීන් පිළිබඳ පුහුණුකාරිනියක ලෙස සේවය කළාය. මේ සම්බන්ධයෙන් ඇය ලිපි ගණනාවක්ම ලියා ඇත. පරිණාමනය හා ස්තී‍්‍ර පුරුෂ සමාජභාවය හා විපරිවර්තනය පිළිබඳ දකුණු ආසියානු ජාලය හා මානව හිමිකම් හා සංවර්ධනය පිළිබඳ ආසියානු සංවාද මණ්ඩපය වන ෆෝරම් – ඒෂියා වැනි සංවිධාන හරහාද ඇය ඇයගේ දායකත්වය සපයා ඇත. කාන්තාවන්ට එරෙහි සියලූම ආකාරයේ වෙනස් කොට සැලකීම් මුලින් උපුටා දැමීම පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ කමිටුවෙහි (CEDAW) කටයුතුවලට සහයෝගය දක්වන අතරම රාජ්‍ය නොවන සංවිධානවල කාර්යයන් සඳහා ශක්තිය සපයන එක්සත් ජාතීන්ගේ කාන්තා සංවිධානයෙහි දීර්ඝ කාලීන හවුල්කාරිනියකි. එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවර්ධන වැඩසටහනේ (UNDP) සිවිල් සමාජ උපදේශන කමිටුවේ ආරම්භක සමාජිකාවකි. එහි සමසභාපතිත්වයද දැරුවාය.

දේශද්‍රෝහී ලේබලය
තිස් වසරක යුද්ධය තුළ සිදුවූ සියලූ මානව අයිතිවාසිකම් උල්ලංඝනයන්වලට එරෙහිව සටන් කළ ඇය ලංකාව තුළ රට පාවා දෙන ද්‍රෝහියෙකු ලෙස හඳුන්වා දෙනු ලැබුවේ එක්වරක් දෙවරක් නොවේ. ඇය රජයේ යුද කි‍්‍රයාදාමයේ විවේචනාත්මක විරුද්ධවාදිනියක් වූවාය. දෙමළ සන්නද්ධ කණ්ඩායම් අතින් සිදුවන මානව හිමිකම් උල්ලංඝනයන්වලට එරෙහිවද ඇය සටන් කළාය. ඒවා මතුකළාය. රාජිනී තිරණාගම එල්ටීටීඊය ඝාතනය කළ අවස්ථාවේදී ඒ ගැන තම විරෝධය මතුකළාය. අයිතිවාසිකම් ආන්තීකරණයට ලක්වී ඇති ලිංගික සේවකයන්, එච්.අයි.වී. ඒඞ්ස්වලින් පෙළෙන පුද්ගලයන්, සමලිංගිකයන්ගේ අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන්ද සටන් කළාය.

2012දී ජිනීවාහි එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් කවුන්සිලය හමුවේ සුනිලා හා අනෙකුත් මානව හිමිකම් කි‍්‍රයාකාරීන්ගේ අදහස් දැක්වීම පිළිබඳ ශී‍්‍ර ලංකාවේ රජය හා පෞද්ගලික මාධ්‍යවල ප‍්‍රතිචාරය ඉතා දරුණු විය. සමගිය ඇතිකිරීම හා යුද අපරාධ වාර්තා සම්බන්ධයෙන් වගවීම පිළිබඳ පැවති මෙම සාකච්ඡාවලට සම්බන්ධවීම නිසා අසත්‍ය තොරතුරු මත පදනම්වූ අපවාද හා තර්ජනවලට ලක්වූ අතර ඔවුහු දේශද්‍රෝහීන් ලෙස හඳුන්වනු ලැබූහ.

දේශද්‍රෝහී ලේබලය නිසා කලක් විදේශගතව සිටි ඇය නැවත ලංකාවට පැමිණෙන විට බෙහෙවින් රෝගීව සිටියාය. දීර්ඝ කාලීන අරගලයක් අතරමග නතර කිරීමට සිදුවීම සම්බන්ධයෙන් ඇය තුළ කලකිරීමක් තිබෙන්නට ඇත. ඇය ඒ වන විටත් ගමන් සගයන් රැුසක් බිහිකර තිබිණි. ඔවුහු විවිධ ක්ෂේත‍්‍රවල සිටිමින් විවිධ අන්දමින් මානව හිමිකම් සම්බන්ධයෙන් සටන් කරමින් සිටිති.

(මෙම සටහන සකස් කිරීමේදී සුනන්ද දේශපි‍්‍රයගේ ‘සුනිලා අබේසේකර – දළ පියසටහන්’ නම් ලිපිපෙළින් සහ සමබිම ප‍්‍රකාශනයක් වූ ‘හඳුනාගත්තොත් සුනිලා – අලූත් පරපුරක ඇසින්’ පොත් පිංචෙන් කරුණු උපුටා ගන්නා ලදි.)

 සුදේශ් ද සිල්වා