■ පවිත්‍රා රූපසිංහ

‘මැණිකේ ඔබේ සිනාවේ දියවැල් ගලා ගියාවේ
නාමල් පිපී උදාවේ ආදරේ ඔබේ කතාවේ’
ඔක්තෝබර් 28 වනදාට රුක්මණී දේවිය නම් ‘ගීත කෝකිලාව’ දිවියෙන් සමුගෙන අවුරුදු 42කි. ඒ සැමරුම ඇගේ කලා විජිතයේ සුවිශේෂ චරිතයක් වූ නෙවිල් ප්‍රනාන්දු නම් සුපසන් ගායකයාද ගැන කතා කරන්නටත් අවස්ථාවක් කරගත හැකිය. රුක්මණී දේවි ගැන අමුතු විස්තර අවැසි නොවේ. එහෙත් නෙවිල් ප්‍රනාන්දු ගැන නොදන්නා අය සිටිති. ඔහු හැටේ දශකයේ අගභාගයේ කණ්ඩායම් සංගීතයේ පුරෝගාමියෙකි. ‘ද ගෝඞ් ෆාදර් ඔෆ් ශ්‍රී ලංකන් පොප් මියුසික්’ නමින් ඇතැම්හු නෙවිල් ප්‍රනාන්දු හඳුන්වති.
‘නෙවිල් සහ රුක්මණී ගායන සුසංයෝගයේ නාමයෙන්’ කරළියට ආ ගීත රසිකයන්ගේ මනදොළ අදටත් පුරවයි. ඔවුන්ගේ ගීතවල පද සහ තනුවලත්, හfඬ්ත් අමුතු විචිත්‍රත්වයක් දැනවෙයි. හුදෙක්ම සරල පද අරුත්වලට ඔබ්බෙන් ඔවුන්ගේ ගායනයන් අතර සබැඳියාව නිසා ඒ ගීතවලට අව්‍යාජ අරුතක් එක් ව තිබේ. මේ නෙවිල් ප්‍රනාන්දු සහ රුක්මණී දේවි පිළිබඳ කළ සංවාදයකි.

ඇයට ඔහු හමුවීම
මහත් ආලෝකයක්

මෙල්රෝයි ධර්මරත්න

රුක්මණී ගැන ඔබේ මතකය කොහොමද?
සිංහලත් නොවන, දෙමළත් නොවන රුක්මණී දේවිය නොහොත් ඬේසි රාසම්මා ඩැනියෙල් අපූරු මනුෂ්‍යත්වයක් තිබුණු කෙනෙක්. මගේ විවාහ මංගල්‍යයේ සාක්ෂිකරු ඇයයි. ඇය ගායනයේ ඉහළම ශිල්පීය දක්ෂතාවන් පෙන්වූ අයෙක්. ‘ආලෙ කළා නම්’, ‘සැපතක් සොයාලා’ යන ගී ඇය උච්චස්ථානයෙන්ම ගැයුවා. ඇගෙන් පසුව එවැනි උච්ච ස්වරයෙන් ගී ගැයූවෙක් රටේ බිහි වුණේ නැහැ. ඇතැම් විට ගීත ගායනාවෙන් පසු ඇය ක්ලාන්ත වුණා. ඇත්තටම දේවිය වගේ කෙනෙක් ඉපදෙන්න තිබුණෙ ලංකාවෙ නෙමෙයි. ඉන්දියාවෙ, ජර්මනියෙ වගේ රටක ඉපදුණා නම් ඇගේ හැකියාව මුළුමනින්ම ප්‍රයෝජනයට ගන්න තිබුණා. ඇය ඉතාමත් පුළුල් පරාසයක ගී ගැයුවා. ඇය ඔපෙරා ගායනාවන්ට ඉතාමත් දක්ෂ ගායිකාවක් වෙන්නටත් ඉඩ තිබුණා. ඒ නිසායි ජර්මනිය වගේ රටක ඔපෙරා ගයන්නට ඇයට හැකි වුණා නම් ඇය ලෝක පූජිත ගායිකාවක් වන්නට තිබුණු බව මා හිතන්නේ.

රුක්මණී නෙවිල් සුසංයෝගයට ගැන අදහස මොකක්ද?
නෙවිල් කියන්නේ රුක්මණීගේ කටහඬට වශී වුණු තරුණයෙක්. ඔහු මුලින්ම මෙරිල් ප්‍රනාන්දු සහ බර්නඩින් ප්‍රනාන්දු යන සිය සහෝදරයන් සමඟ ‘ප්‍රනාන්දු ටි්‍රයෝස්’ නම් සංගීත කණ්ඩායම හදාගත්තා. ස්පාඤ්ඤ, ලතින් ඇමෙරිකානු, ඉතාලි සහ ඉංග්‍රීසි ගීත මොවුන් ගායනා කළා. සාදවල මොවුන් ගයන විට ප්‍රේක්ෂකයන් සිංහල ගී ගයන්නට කරන ඉල්ලීම් නිසා සී.ටී. ප්‍රනාන්දුගේ ගීත මොවුන් ගායනා කරන්නට වුණා.
‘මගෙ සුදු මාමේ මගෙ සුදු මාමේ
නෑ බෑ නොකියා රා පොඩියක් දී මා සනසන්නේ’ වගේ ගීත ඔහු ගැයුවා. විවිධ හඬතල යොදමින් කළ ඔහුගේ ගායන ශෛලිය එදා රටේ අතිශය ජනාදරයට පත්වුණා. සී.ටී.ගේ මුල් ගීතයට වඩා, නෙවිල්ගේ ගායනාව වැළඳගත් අයත් හිටියා.

සී.ටී. කැමති වුණාද?
නැහැ. සී.ටී.ප්‍රනාන්දු මෙහිදී තමන්ගේ ගීත ගැයීම පිළිබඳ නෙවිල්ට විවෘතවම විරෝධය දැක්වූවා. එවිට නෙවිල් සී.ටී.ගේ ගීත ගැයීම අත්හිටුවා තමන්ගේම සිංහල ගීත ගායනයට තීන්දුවක් ගත්තා. ඔහු ‘ලොස් කැබලොරොස්’ නමින් නව සංගීත කණ්ඩායමක් තනා ඒ හරහා සිංහල ගීත ගායනයට මුල්ගල් තැබුවා. විමලදාස පෙරේරා රචනා කරන ලද සී.ටී.ප්‍රනාන්දු සහ දේවිය ගැයූ ‘පුන්සඳ හිනැහෙන්නේ’ ගීතයට නෙවිල් ඉතාමත් ආශා කළා. නෙවිල්, විමලදාස පෙරේරා ලවාම එම ගීයේ වචන මාත්‍රා අනුවම ගැයෙන ලෙස යුග ගීයක් ලියවා ගත්තා. ‘මල්බර හිමිදිරියේ’ ගීතය බිහිවුණේ එහෙමයි. 1968දී නෙවිල්, රුක්මණී සමඟ එය ගැයුවා. දේවිය සහ නෙවිල් එක්වුණේ එහෙමයි. ඇත්ත වශයෙන්ම පුන්සඳ හිනැහෙන්නේ ගීතයට වඩා රසිකයන් අතර මෙම ගීය ජනප්‍රිය වුණා. මොවුන් දෙදෙනාගේ හඬ සුසංයෝගය අපූරු මිහිරක් රසිකයන් තුළ ඇතිකළා.

දේවියගේ හf`ඞ් ශෝකී බවත් තිබුණායැයි අදහසක් තියෙනවා. ඇතැම්විට ඒක ඇගේ ශෝකජනක මරණය නිසා අප මවාගත් එකක් වෙන්න ඇති…
ඇගේ හf`ඞ් ශෝකීබවක් තිබෙනවා කියලා විචාරකයින් කියනවා තමයි. ඒත් සංගීතඥයෙක් විදියට මං වගකීමෙන් කියනවා එසේ නොවන බව. ඇය ගායනයේදී ගීතයට, පදවලට ආරූඪ වෙනවා. ‘දෛවයෝගය’ චිත්‍රපටයේ දේවිය රඟපෑවේ ජනිතා නැමති දුක්බර චරිතයකට. එහි ගීතය ගයද්දී ඇය ශෝකීබවක් හඬට ආරූඪ කරගත්තා. ඇය රංගනයේදීත් ගායනයේදීත් මනරම් හඬ පෞරුෂයක් පාවිච්චි කළා. වාසනාවකට හෝ අවාසනාවකට ඇයට ලැබුණු බොහෝ ගීත ශෝකමුසු ඒවා. ඇය සංතෝෂය පිරුණු ගීතද ගැයුවා.

ඒ මොනවාද?
‘බලාපල්ලා මේ මුහුණේ හැටී’, ‘වාසනාවන්ත ඵල ලබා’ වගේ ගීතවල ඇගේ හඬ ප්‍රීතිමත්. අපිට ඇගේ හඬ වර්ග කළ නොහැකියි. ඇගේ ගායනය අසමසමයි. ඇත්තෙන්ම ඇය ගැයූ ගී ආරට වඩා, නෙවිල්ගේ ගීවල හැඩය සහ ශෛලිය සපුරා වෙනස් තමයි. ඇගේ හඬ පෞරුෂය නිසාම ඇයට හැකි වුණා නෙවිල්ගේ සුවිශේෂ හඬට අනුගත වෙන්න.

නෙවිල් සහ රුක්මණී එකට ගී ගයද්දී, ඒ දෙන්නා තුළම ප්‍රබෝධයක් දක්නට ලැබුණා නේද?
නෙවිල්ගේ ගීතවල, තනුත් ගීතයත් වෙනස්. කණ්ඩායම් සංගීතයට සහ බටහිරට හුරුබවක් ඒවායේ තිබෙනවා. දේවියගේ හඬ ඊට සපුරා වෙනස්. නමුත් ඔවුන් දෙදෙනා එකතුව ගැයූ ‘මල්බර හිමිදිරියේ’ ගීතයේ හරිම අපූර්වත්වයක් තිබුණා. අදටත් ඒ ගී ජීවමානයි. මේ දෙදෙනාගේ හඬ සුසංයෝගය සුවිශේෂයි. ඇගේ හඬට ආදරය කළ නෙවිල් ඇය වෙනුවෙන්ම ගීත තනන්නට පෙළඹුණා. ‘සඳක් ගිලී සඳක් නැගේ සාගරේ’ එහෙමයි හැදුණේ. මෙම තත්ත්වය ලොස් කැබලොරොස් සංගීත කණ්ඩායමේ ගැටුමක් ඇතිකළා. නෙවිල්ගේ මුළු මහත් අවධානය කණ්ඩායම නොව දේවිය වටා බව කියමින් ඔහුට විවෘතව චෝදනා කළා. එතැනදී ලොස් කැබලොරොස් සංගීත කණ්ඩායම කොටස් දෙකකට කැඩුණා. නෙවිල් ස්ව-අභිමතය වෙනස් කළේ නැහැ. ඔහු රුක්මණී වෙනුවෙන්ම ගී ලීවා. ඔහු මිය යන තුරුම ඇය සමග යුග ගායනයේ යෙදුණා.

මේ දෙදෙනා අතර ප්‍රේම සම්බන්ධයක් පවා තිබුණු බවට කටකතා තිබුණා. ඔවුන්ට සමකාලීන සංගීතඥයෙක් සහ පුවත්පත් කලාවේදියෙක් විදියට එය ඔබ දකින්නේ කොහොමද?
ඒවා ඇත්තටම කටකතාම පමණයි. රුක්මණීට එදා මිනිස්සු කිව්වේ කඳුළු බින්දුව කියලා. ඇත්තටම ඇගේ ජීවිතය කඳුළක්ම තමයි. ක්ෂේත්‍රයේ සැවොම ගැන ඇයට විසල් ආදරයක්, කරුණාවක් තිබුණා. සී.ටී. ප්‍රනාන්දු අසනීපව රෝහල්ගත වී සිටිද්දී ඇය මගෙන් ඇසුවා ඔබ සී.ටී බලන්න ගියාද කියලා. කාර්ය බහුලත්වය නිසාම මට එය මඟඇරිලා තිබුණෙ. රෝහල්ගතව සිටිද්දී නෑදෑයන් ලක්ෂයක් ආවත් වැඩක් නැහැ. ක්ෂේත්‍රයේ එක්කෙනෙක් ආවොත් එය දැනෙනවා කියලා ඔහු රුක්මණීට කියලා තිබුණ බව ඇය මට මතක් කළා.

නෙවිල් ප්‍රනාන්දු රුක්මණී දේවියගේ ගායනා දිවියේ කේන්ද්‍රීය ලක්ෂ්‍යයක්ද?
දේවියගේ මුල්ම ගීතය ‘සිරි බුද්ධගයා විහාරේ’ ගීතය ගයන විට ඇයට අවුරුදු දාසයයි. එච්.ඩබ්ලිව්. රූපසිංහ මාස්ටර් සමඟ හින්දි තනුවකට අනුව ඇය මේ යුග ගීය ගයනවා. දේවිය වරක් පවසා තිබෙනවා, එය ඇගේ ගායන ජීවිතයේ සුවිශේෂ සංධිස්ථානයක් බව. නෙවිල් හමුවන තුරාවට ඇයට ඔහුගේ ආරේ ගීත හමුවී තිබුණේ නැහැ. නමුත් ඇය ඉතාමත් පහසුවෙන් ඔහුගේ සුවිශේෂ හඬට අනුගත වුණා. යුග ගායනයේදී ඒ ඒ ශිල්පියාට අනුව හඬ සකසා ගැනීමට අපූරු කුසලතාවක් ඇය සතුව තිබුණා. එහෙයින් ඇයට ඔහු හමුවීම, සංගීත ලෝකයට මහත් ආලෝකයක් සැපයූවා. මන්ද දෙදෙනාගේ කටහඬ ස්වරූපය මුළුමනින්ම වෙනස්. හඬ එකතුවීමෙන් අමුතු මිහිරියාවක් ඇති වුණා.

නූතන සංගීත පරම්පරාවට ඔවුන් දෙපළගෙන් ලැබුණු ආලෝකය කෙබඳුද?
මා අදටත් සංගීතඥයෙක් ලෙස කටයුතු කරනවා. අද ගායකයන්ට ඔවුන්ගේ හඬ පිළිබඳව ස්වයං-අවබෝධයක් නැහැ. ඔවුන්ට ඒ බව සංගීතඥයන් අවධාරණය කළ යුතුයි. එය අද සිදුවන්නේ නැහැ. ඒ නිසා ගායන දක්ෂතා ඇති අය සිටියත්, අද හොඳ ගීත බිහිවන්නේ නැහැ. ඇතැම් හින්දි සහ දෙමළ ගීතවල අනුකාරක ගීත ගයන විට දේවියගේ ගීත, මුල් ගීතයට වඩා සාර්ථක බව පිළිගත් අවස්ථා තිබනෙවා. ‘දෙවා ගිනි මවා දුක් මගේ හෘදයේ’ ගීතය එවැන්නක්. ඔවුන්ගේ හඬ අභ්‍යාසයන් අද පිරිස් හඹා යන්නේ නැහැ.

වේගෙන් වැඩකරලා
අඩු වයසින් ගියා

නවරත්න ගමගේ

‘කටහඬ’ කියන එක මගේ සංගීත භාවිතය අනුව මතුවන්නේ සංස්කෘතික සාධකයන් මුල් කරගෙනයි. එසේ ගොඩනැඟුණු කටහඬවල් දෙකක් තමයි රුක්මණී හා නෙවිල් කියන්නේ. කටහඬ වර්ධනය කළ බවට සහතිකයක් ශාස්ත්‍රාලීයව අවශ්‍යයි. ලංකාව වගේ රටක විධිමත් අධ්‍යයනයකින් තොරව මොවුන් දෙදෙනාගේ හඬට ශාස්ත්‍රාලයීය ලක්ෂණ ආවේ කොහොමද? එය සම්පූර්ණයෙන්ම අභ්‍යාස කිරීමේ ප්‍රතිඵලයක්. මේ දෙදෙනාගේ හඬවල් මාධ්‍ය සංස්කෘතියෙන් හදපු හඬවල් නෙමෙයි. අද බොහෝවිට කටහඬවල් බිහිකරන්නේ මාධ්‍ය සංස්කෘතීන් විසිනුයි. එය කනගාටුවට කාරණයක්. ඒවා මාධ්‍යයට වුවමනා හඬවල්. මම මෑතකදී ලැබූ අත්දැකීම එයයි.
අනෙක, කටහඬට බලපෑම් කරන සාධක දෙකක් තිබෙනවා. මගේ අත්දැකීම්වලට අනුව, එකක් සංස්කෘතික සාධකය සහ අනෙක මාධ්‍ය සාධකය. මෙම කරුණු මොවුන් දෙදෙනාගේ සුසංයෝගයේ ඉතාම වැදගත් අංගයයි. ‘රුක්මණී නෙවිල්’ දෙදෙනා ජීවත් වූ යුගයේ සංස්කෘතික වශයෙන් විශාල ප්‍රබෝධයක් තිබුණා. එය දේශපාලනික, සමාජීය, ආගමික සහ දාර්ශනික වශයෙන් පෝෂිත යුගයක්. එය ඔවුන් දෙදෙනාගේ සංගීත ඥානයට ඍජුවම බලපෑවා. එම සාධකය තුළ තමයි රුක්මණී සිනමාවේ අගරැජිණිය බවට පත් වන්නේ. එසේම එකල සිටි අනෙකුත් නිර්මාණකරුවන්ට සහ පසු නිර්මාණකරුවන්ට ඇය විශ්වවිද්‍යාලයක් බවට පත්වුණා. ඒවගේම නෙවිල් තමන්ගේ ගිටාරය මඟින් සංගීත ඥානය භාවිත කරමින් ඉදිරි පරම්පරාවට ඇකඩමියාවක් තැනුවා. පණ්ඩිත් අමරදේව, කේමදාස මාස්ටර් වැනි සංගීතඥයන් පවා නෙවිල්ගේ සංගීත ඥානයට විශාල පිළිගැනීමක් කර තිබෙනවා.
මොවුන් දෙදෙනා ඉතිරි කර තබා ගිය ඒ ශාස්ත්‍රාලයීය දැනුම් පද්ධතිය තමයි පසු පරම්ප්රාවන් හුරු කරගත්තේ. එසේම රුක්මණී ජනප්‍රිය මෙන්ම කලාත්මක සිනමාවේ ද සිටියා. ආචාර්ය ලෙස්ටර් ජේම්ස් පීරිස් වැනි මහා සිනමාකරුවන් ඇය කැඳෙව්වේ ඒ නිසායි. එසේම නෙවිල් ප්‍රනාන්දුද මෙම සිනමාවට කැඳවා ගත්තා. මේ දෙදෙනාගේ එකතුව අපට පොහොසත් මඟක් තනා දුන්නා. ඒ වගේම මේ දෙදෙනාම හදිසියේම අප අතහැර ගියා. සංකේතාත්මකව අප අවුල් සහගත තත්ත්වයකයි දැන් සිටින්නේ. ඔවුන් දෙදෙනා ඉතාම වේගයෙන් වැඩ කරලා, අඩු වයසින් අපට යමක් ඉතිරි කර ගියා. ඔවුන් දෙදෙනා ඉතිරි කළ සංස්කෘතිය තුළ අද අප පොරවල් වෙලා ඒවා භුක්ති විඳිනවා. අද අපි දේශපාලන සහ සංස්කෘතික වශයෙන් සිරවුණු පරම්පරාවක් ලෙස කටයුතු කරමින් සිටිනවා.■

■ නිත්‍යා සෙව්වන්දි

සීතාවක පුර ගම්වැසයෝ අදත් ඉඳහිට පුහුල් පහන් පත්තු කරති. ඔවුන් විශ්වාස කරන්නේ එමඟින් සිය කන්නලව් රංවල මුත්තා අසා තමාට පිහිට වන බවය. මෙම පුහුල් පහන් කතාවට ඓතිහාසික සිද්ධියක් මුල් වී ඇත. දෙවන රාජසිංහ රජ සමයේ කැලණි ගඟ අසබඩ ආලවතුරේ රාළ නම් තරුණයකු වාසය කර ඇත. මෙම තරුණයා සිය උපන් ගම වන රංවල සිට කැලණි ගඟ හරහා පාරුවකින් යාත්‍රා කරමින් පැමිණ ගඟ අසබඩ පදිංචි වී ඇත.
තරුණයා සෞම්‍ය ගතිගුණවලින් යුක්ත වීම නිසාත් චාම් හා සරල දිවි පෙවත නිසාත් ඔහු දංගල්ල ගමේ වැඩිහිටියන්ගේ සිත් දිනා ගනිමින් ජීවත් වී තිබේ. එකල කොලොන්තොට හා සීතාවක අතර ප්‍රධාන ප්‍රවාහන මාර්ගය ලෙස ප්‍රචලිත වන්නේ කැලණි ගඟ ය. ගම්වාසීන් සහ තොටියන් වැඩි වශයෙන් කැලණි ගඟේ ඔරු පදින්නට යොදාගනු ලැබුවේ රාත්‍රි කාලයන් ය. ඊට හේතුව වන්නේ දහවලට තිබෙන දැඩි අව් රශ්මිය නිසා ඇතිවන අපහසුව මඟ හරවා ගැනීමට රාත්‍රියේදී හැකියාව ලැබීම මෙන්ම සඳ එළියේ පහනක් ආශ්‍රයෙන් පාරු පැදීමට යාමෙන් ලැබෙන සෞම්‍ය ආස්වාදයට තොටියා ප්‍රිය කිරීමයි. මේ තුළින් එකල ජනයා පරිසරයට මහත් සංවේදීතාවක් දැක් වූ බව කිව හැකිය.
රංවල මුත්තා ලෙස හැඳින්වීමට පෙර ආලවතුරේ රාළ එම ප්‍රදේශයේ ජනතාවගේ හිත දිනා ගැනීම නිසා ඔහුට රන්දෝලිස් යන නම පට බැඳි තිබේ. හේතුව ඔහුගේ උපන් ගම රංවල වීමයි. කෙසේ වුවත් රන්දෝලිස් වැදගත් චරිතයක් බවට වන්නේ තොටියා වෙනුවෙන් කරන ලද ක්‍රියාව නිසා ය. ගඟ වේගයෙන් පහළට ගලද්දී මතුවන ගං දියඹ, දිය සුළි ආදි වූ විවිධ අනතුරුදායක තත්වයන්ට මුහුණ දෙන්නට අඳුරේ ම යාත්‍රා කරන යාත්‍රිකයන්ට සිදු විය. හුරුපුරුදු යාත්‍රිකයන් එම ස්ථාන මඟ හරවා ගනිමින් යාත්‍රා කිරීමට නිරතුරුවම කටයුතු කළ අතර එවැනි ස්ථාන පිළිබඳ හැඟීමක් හෝ දැනීමක් නොමැතිවූවන්ගේ ඔරුපාරු අනතුරුවලට පත් වී ඔවුන් මරණයට පත්වන අවස්ථා එකල්හි විරල නොවීය. රන්දෝලිස් දිවි ගෙවන පෙදෙසේ ද මෙවැනි මරු කපොලු කිහිපයක් විය. මේ පිළිබඳ සංවේගයට පත් වූ රන්දෝලිස් ඊට උපායක් යෙදීය.
පුහුල් පහන නැමැති පහන් විශේෂයක් තනා එම අනතුරු ස්ථානවල පහන් රාත්‍රියට එල්ලා තැබීම විකල්පයය. පුහුල් ගෙඩියක හැඩයට තැනූ ගොක්කොල ආවරණයක් සහිත මෙම පුහුල් පහනේ ගොක්කොලය හරහා විනිවිද එන සුදු පැහැයට හුරු ආලෝකය දීප්තිමත් විය. ඒ නිසා අනතුරු අවම විය.
මේ බුද්ධිමත් ක්‍රියාව නිසා ගම්වාසීන්ගේ ගෞරවාදරයට රන්දෝලිස් පාත්‍ර විය.
මෙලෙස රන්දෝලිස්ගේ සැඳෑ සමය උදාවෙමින් තිබිය දී රන්වල මුත්තා යන ගෞරව නාමයෙන් ඊළඟ පරම්පරාවේ බුහුමන් ලබමින් ඔහු ගමේ නායකයා බවට පත්විය. මෙකල ඔහු සතර පෝයටම සිල් රකිමින් ගත කළ චර්යාව තව දුරටත් ඔහුගේ වයෝවෘද්ධභාවය නිසා කර ගැනීමට නොහැකි තත්වයකට පත් විය. ඉන් පසුව ඔහු තම නිවස තුළම ඒ කටයුතු කිරීමට පිවිසුණු අතර රාත්‍රියේ පහන් දැල්වීමේ ක්‍රියාව ඔහු දිගටම සිදු කරන්නට විය. මේ නිසා ගම්මු ඔහු සිල්වත් චරිතයක් බවට විශ්වාස කරමින් ඔහු ගමේ නායකයා නිසාත් ඔහුගෙන් සිය පවුල්වල ප්‍රශ්නවල විසඳුම් විමසුවෝය. රංවල මුත්තා සිය නිවෙස්වලට කැඳවාගෙන යමින් ඔහුට ආහාර පිළිගැන්වීම මහා සෞභාග්‍යයක් ලෙස මිනිස්සු සැලකූහ. අද වන විට රැකියාවක් නොකරමින් තනිකඩව ගෙවන ජීවිතවලට වටිනාකමක් සමාජයෙන් අත් කර නොදුන්න ද එදා රංවල මුත්තා සිය නිවස්වලට පැමිණීම ම සෞභාග්‍යයක් ලෙස එදවස ගැමියා සිතූ හ.
මුළු ජීවිත කාලය තුළම මුත්තා ජීවත් වූයේ කැලණි ගඟ අසබඩය. මෙලෙස ජීවිකාව ගෙවන එක් හැන්දෑවක සිටම පසුවදා දක්වා ඇදහැළුණු මහා වරුෂාවක් නිසා ගඟ කෙමෙන් කෙමෙන් පිටාර ගලන්නට පටන් ගෙන තිබුණි. මේ ගංවතුරෙන් බේරීමට රංවල මුත්තාට ද නොහැකි වී ඇත. රංවල මුත්තා සිය නිවහන හැඳින්වූයේ අසපුව නමිනි. එම අසපුව තුළම ඔහු මියගොස් තිබුණේය. මේ හිතෛෂී මිනිසාගේ මියයාම පිළිබඳ ගමම කම්පා විය. පසුව ඔහුට කරන උපහාරයක් වශයෙන් පුහුල් පහන් ගම්වැසියන් විසින් දිගටම දල්වා ඇත.
රංවල මුත්තාගේ මිය යාමෙන් පසුව තමන් අනාරක්ෂිත වූවා යැයි සිතා ගම් වැසියන් දුක්වන්නට පටන් ගෙන තිබේ. ඊට විකල්පයක් වශයෙන් පුහුල් පහන් දල්වමින් රංවල මුත්තාට කන්නලව් කරන්නට ගම් වැසියන් පෙළඹී ඇත. රංවල මුත්තා රංවල දෙවියන් බවට පත් විය.
සමාජයේ ගෞරවයට පත් වූ මිනිසුන් දෙවියන් බවට පත්වීම සුලබ කතාවකි. රන්වල මුත්තා, එලෙස දේවත්වයට පත් වූ තවත් අයෙකි. අදටත් රන්වල මුත්තාගේ බැල්ම ගමට ඇති බව විශ්වාසය එලෙසමය.■

■ තිලක් සේනාසිංහ

ශ්‍රී ලංකාවේ වයඹ පළාතට සහ පුත්තලම දිස්ත්‍රික්කයට අයත් මධ්‍ය පරිමාණයේ වාරි කර්මාන්තයක් වන මාදම්පේ, තිනිපිටිය වැව වඩාත් ප්‍රකටව ඇත්තේ කොළඹ හලාවත ප්‍රධාන මාර්ගයේ මාදම්පේ නගරයට පිවිසෙන තැන පිහිටි ‘අශ්වයා දේවාලය’ අද්දර වැව වශයෙනි.
එම දේවාලය ඇතුළු මාදම්පේ අවට ඇති තවත් කුඩා දේවාල හතකට අධිගෘහීත තනිවැල්ලේ දෙවියන් නමින් ප්‍රකට කෝට්ටේ යුගයේ මාදම්පේ රජ කළ ‘තනියවල්ලභ’ නම් යුව රජු මෙම තිනිපිටිය වැව සහ ඊට තරමක් නොදුරින් පිහිටි මහවැව කරවන ලද බව ඓතිහාසික වශයෙන් සනාථ වී තිබේ. එම රජතුමා පසුව තනිවැල්ලේ දෙවියන් නමින් දේවත්වයට පත්වීමට ද මෙම වැව් දෙක මුල් කොට ඔහු විසින් කරන ලද කෘෂිකාර්මික විප්ලවය හේතු වී ඇත. එම රජතුමා සේම දෙවිඳුන්ගේ නම සහ තිනිපිටිය යන ග්‍රාමනාමය අතර ඇති සබැඳියාව ද ඒ සම්බන්ධ විශේෂත්වයකි.
මෙම වැව සහ අතීතය අතර පවත්නා සබැඳියාව එසේ වුව ද තිනිපිටිය වැවේ මෑතකාලීන තත්වය නම් කෙසේවත් සතුටුදායක නැත. අක්කර දෙසීයක පමණ වපසරියකින් යුතු බව පැවසෙන තිනිපිටිය වැවේ උතුරු කොටසින් අක්කර පනහක පමණ භූමි ප්‍රමාණයක් දීර්ඝ කාලීනව සිදුවෙමින් පවත්නා විවිධ ස්වාභාවික බලපෑම් සහ මානව ක්‍රියාකාරකම් හේතුවෙන් අද වන විට වැවට අහිමි වී තිබේ. ඊට අමතරව ජලතලය මත ව්‍යාප්ත වන ජපන් ජබර සහ සැල්වීනියා ශාක නිසාත් ඉවුර ආශ්‍රිතව වැඩෙන කම්බු පන් ආදි ජලජ ශාක නිසාත් පසුගිය කාලයේ තිනිපිටිය වැව් කොමලිය මුළුමනින්ම වල්මත් ස්වභාවයක් පළ කරනු දක්නට ලැබිණ. ඒ නිසාම මීට දශක කිහිපයකට පෙර මෙම වැවේ දියවර යොදා ගනිමින් ගොවිතැනින් දිවි රැකගත් ගොවි පවුල් පන්සියයක පමණ ප්‍රමාණය අද වන විට පවුල් දෙසීයකට පමණ සීමා වී තිබේ. සෑම මැතිවරණ සමයකම මෙම ගම්මානවලට එන මැතිවරණ අපේක්ෂකයන්ගේ ඡන්ද පොරොන්දු අතරින් මුල් තැනක් ගන්නා ලද්දේ තිනිපිටිය වැව ශුද්ධ කොට ප්‍රදේශයේ ගොවි ජනතාවට අවශ්‍ය වාරි පහසුකම් නැවත ලබාදෙන බවයි.
මාදම්පේ, තනිවැල්ලගම පදිංචි තිස්හය හැවිරිදි මහමුදලිගේ ධනුෂ්ක සිල්වා ‘වංශවත්’ පරපුරකින් පැවත එන්නකු වුව ද සැලකිය යුතු සමාජ, ආර්ථික තත්වයක් නොමැති විවාහක දරු දෙදරු පියෙකි. ගම් ප්‍රදේශයේ බොහෝ දෙනෙකු ‘යකඩයා’ වශයෙන් හඳුන්වන ඔහුගේ සැබෑ නම ධනුෂ්ක බව දැනහිඳිනුයේ ද පවුලේ සමීපතමයන් පමණි. ධනුෂ්කට මෙම යකඩයා නාමය පටබැඳී ඇත්තේ ඔහුගේ ධෛර්යවන්තබව හා ශක්තිමත්බව පදනම්කොට ගෙනය. කඩ කෑම සාදා අලෙවි කරන දුප්පත් පවුලක සොයුරියන් තිදෙනකු සහිත පවුලක බාලයා වන ධනුෂ්කට තම අධ්‍යාපනය ද ‘අට පාස්’ මට්ටමින් එහාට රැගෙන යාමට නොහැකි විය. එබැවින් ඔහුගේ ජීවනෝපාය වූයේ සාමාන්‍ය ව්‍යවහාරයේ ‘කුලීවැඩ’ ලෙස හැඳින්වෙන අනියම් කම්කරු වෘත්තියයි. එහෙත්, මෙම තිනිපිටියේ වැව සහ ඔහුගේ ජීවිතය අතර කුඩා කාලයේ සිටම යාවජීව සබැඳියාවක් ගොඩනැගී ඇත.
තමන් කුඩා කාලයේ තරුණ සහ මැදිවියේ ලක්ෂණ පළකළ තිනිපිටියේ වැව ගත වූ වසර කිහිපය තුළ ශීඝ්‍රයෙන් අකලට මහලු වනු බලා සිටීමට ධනුෂ්කට නොහැකි විය. වැව් තලය පුරා පැතිර පවතින ජපන් ජබර සහ සැල්වීනියා උවදුර පිටු දැකීම පිණිස ප්‍රදේශයේ ගොවි සමිති සේම රාජ්‍ය අංශ ද ඉදිරිපත් වූ සෑම විටෙකම ධනුෂ්ක ද ඒවාට හැකි අයුරින් තම ශ්‍රම දායකත්වය ලබා දී තිබේ.
මේ අතර පසුගිය වසරේ මාර්තුවේ සිවිල් ආරක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුව තිනිපිටිය වැවේ පාසි ඉවත් කිරීමේ වැඩසටහනක් ක්‍රියාත්මක කරන ලදි. එහෙත්, එහි පවත්නා යම් යම් අඩුපාඩු ධනුෂ්කට නිරීක්ෂණය විය. ඒවා එවන් තැනක ප්‍රසිද්ධියේ පෙන්වා දීමට තරම් සමාජශීලීත්වයක් සේම දැනඋගත්කමක් ද තමාට නැතැයි ධනුෂ්කට සිතිණ. ඒ අනුව ඔහු එහි සිටියවුන් ‘ටීඕ මිස්’ යනුවෙන් හඳුන්වනු ලැබූ තාක්ෂණ නිලධාරිනී කුසලා දිසානායක වෙත හීන්සීරුවේ කිට්ටු විය.
‘මිස්ල අවසර දෙනවා නම් මම මේ වැඬේ මීට වඩා හොඳට කරලා දෙන්නම්; මට ආණ්ඩුවෙන් එක සත පහක්වත් එපා; අවසර විතරක් දුන්නාම ඇති.’ ධනුෂ්ක කියා ඇත්තේ ඒ සඳහා වන පෞරුෂය සහ ආත්ම ශක්තිය තමන් තුළ නොමඳවම පවත්නා බව අනියමින් පළ කරමිනි.
‘එහෙම දේකට අවසර දෙන්න බලයක් මට නැහැ. එහෙම නම් ඔයා ආණමඩුවේ තියන අපේ වයඹ පළාත් සභා පුත්තලම දිස්ත්‍රික් වාරි මාර්ග ඉංජිනේරු කාර්යාලයට ඇවිත් අපේ සර්ව හම්බවෙලා ඔය කාරණේ කියන්න’ ටීඕ මිස් කියා ඇත.
එවන් සමාජමය ඉදිරිපත් වීමකට සිත තුළ පවත්නා පසුබෑම සහ වැවට දිනෙන් දින සිදුවන ව්‍යසනය මත හටගන්නා සිත්තැවුල සිතේ පැනනඟින අතරේ ධනුෂ්ක ඊට පසු දිනයෙක එම කාර්යාලයට ගොස් දිස්ත්‍රික් වාරි ඉංජිනේරු කමල් බන්දුල විජේරත්න හමුවිය.
‘ඕක බොහොම හොඳ වැඩක්; ඕකට මම මගේ සම්පූර්ණ සහයෝගය දෙනවා; ඒ හින්දා ගොවි සමිතියක් මඟින් ඔය ඉල්ලීම කරන්න.’ ඉංජිනේරුවරයා කීය. එහෙත්, තමාගේ සිත තුළ ඉපදුණු සංකල්පය සහ එය ක්‍රියාත්මක කිරීම පිළිබඳ අප්‍රතිහත ධෛර්යය සහ දැඩි අධිෂ්ඨානය අන් කිසිවකුට පැවරීමට ධනුෂ්ක අකමැති විය.
‘එහෙම නෙවේ සර්; ඔය වැඬේ මට තනියම බාර දීලා බලන්න. මට සල්ලිවත් වෙන උදව් පදව්වත් කිසි දෙයක් එපා; මට සර්ගේ අවසරේ විතරයි ඕනෑ.’
‘ඔයාට කෙලින්ම අවසර දෙන්න මට බැහැ. එහෙම නම් ඒකට ගොවි සමිතිවල එකඟත්වයක් තියෙන්නත් ඕනෑ. මට ලියුමක් මාර්ගයෙන් ඔයාගේ ඔය ඉල්ලීම ඉදිරිපත් කරන්න. ඊට පස්සේ මම මොකක්ද කරන්න පුළුවන් කියලා බලන්නම්.’ වාරි ඉංජිනේරු විජේරත්න කීය.
‘අනේ සර්, මට ඔය වැඬේ පුළුවන් වුණාට ලියුම් ලියනවා වගේ වැඩ නම් බැහැ’ ධනුෂ්ක ගත් කටටම කියා ඇත. ධනුෂ්කගේ ප්‍රකාශයකට අනුව එම කාර්යාලයේ නිලධාරීන් විසින් සකස් කරන ලද එම ලිපිය ධනුෂ්ක අත්සන් තබන ලදුව ඉංජිනේරු විජේරත්න විසිනස් භාරගන්නා ලදි.
මාර්තු මාසයේ කොරෝනා උවදුර පැතිරීමට ඔන්න මෙන්න කියා තිබියදී වාරි ඉංජිනේරු විජේරත්න සිය නිලධාරීන් ද සමඟ තිනිපිටිය වැව ප්‍රදේශයට පැමිණියේ විවිධ පාර්ශ්වයන් වෙතින් ධනුෂ්ක පිළිබඳ තොරතුරු විමසා බැලීමෙන් ද පසුව ය. ඒ අනුව ඔහුගේ එම උත්සාහය වැව ශුද්ධ කරන මුවාවෙන් එහි පතුලේ වැලි ඉවත් කිරීම වැනි යටි අරමුණක් සහිත ජාවාරමක් නොවන බව මනාව තහවුරු කර ගත් ඉංජිනේරු විජේරත්න ධනුෂ්කට මෙම වගකීම පැවරීම සම්බන්ධයෙන් ප්‍රදේශයේ ගොවි සමිති මඟින් විරෝධයක් එල්ල නොවන බව ද පසක් කර ගත්තේය. එහිදී ධනුෂ්ක ඉංජිනේරුවරයාට පෙන්වා දෙන ලද්දේ ඒ කාලයේ පැවති සුළං රටාවට අනුව වැවේ පාසි වැව් ඉවුරේ ඇති දේවාලය දෙසට පා වී අවුත් ගොඩ ගැසීමේ නැඹුරුවක් පවතින බැවින් වැව ශුද්ධ කිරීමට සුදුසුම කාලය එය බව ය. ඒ අනුව කාර්යාලයට ගොස් ඒ සම්බන්ධ යතුරු ලියනය කළ රාජකාරි ලිපියක් ධනුෂ්කගේ නිවසේ ලිපිනයට තැපැල් මඟින් එවීමට කල්ගත වන බැවින්, ඊට වඩා සුදුසු ක්ෂණික ප්‍රායෝගික විසඳුමක් කෙරෙහි ඉංජිනේරු විජේරත්නගේ අවධානය යොමු විය. එනම් ඒ මොහොතේම තම අත්අකුරින් ලියා අත්සන් කරන ලද කුවිතාන්සියක් මගින් ඒ සඳහා අවසරය ලබාදීම ය. සාමාන්‍යයෙන් රාජ්‍ය නිලධාරියෙකු වෙතින් අපේක්ෂා කළ නොහැකි මෙම ක්‍රියා පටිපාටිය පිළිබඳ ඉංජිනේරුවරයා තුළ ද යම් වැටහීමක් තිබූ බැවින් ඉන්පසු කාර්යාලයට ගිය ඔහු ඒ සම්බන්ධයෙන් ආයතනික ලොග් සටහනක් තැබීමටත් පසුව මාදම්පේ පොලිස් ස්ථානාධිපතිවරයාට, ප්‍රාදේශීය ලේකම්වරයාට සහ ප්‍රදේශයේ ගොවි සමිතිවලට ද පිටපත් සහිතව ධනුෂ්ක වෙත වැව ශුද්ධ කිරීම සම්බන්ධ නිල අවසර ලිපිය තැපැල් මඟින් එවීමටත් කටයුතු යොදා තිබිණ.
ඒ වන විට තනිවැල්ලේ දේවාලය සමීප වැව් ඉවුරු ජලය මත පාවෙමින් තිබූ සැල්වීනියා සහ ජපන් ජබර ප්‍රමාණය ටොන් සියදහසකි. එනිසා තමන් විසින් කායික ශ්‍රමයෙන් එක් කර ගන්නා ඒවා ගොඩ දැමීමට ‘යෝධ යකඩ අතක්’ අවශ්‍ය වෙයි. ඒ සම්බන්ධයෙන් මීට පෙර ද එම වැවේ සංවර්ධන කටයුතු සඳහා හවුල් කර ගත් බැකෝ යන්ත්‍රකරුවකු කියාසිටියේ කායික ශ්‍රමයෙන් වැව් ඉවුරට එක් කරන පාසි ගොඩ දැමීමට පමණක් බැකෝ යන්ත්‍රය සඳහා රුපියල් ලක්ෂ තුනකට වැඩි මුදලක් අවශ්‍ය විය හැකි බව ය.
වැව් දියවරේ මතු පිට සහ දිය පත්ලේ ඇති පාසි එක් රොක් කොට බැකෝ යන්ත්‍රයට දීමට තමන් තුළ ඇති අයෝමය හැකියාව ගැන මනා ආත්ම විශ්වාසයක් තිබූ ධනුෂ්ක එම වැව් දියෙන් පිහිට ලබන ජනතාවගෙන් එම මුදල් සම්මාදම් කිරීමට ඉටා ගත්තේ ය. එහෙත්, එය ඔහු සිතූ තරම් පහසු කටයුත්තක් නොවිණි. ඊට හේතුව සංවිධානාත්මක පදනමකින් තොරව තනි පුද්ගලයකුට මුදල් දීමට ඇතැමුන් කැමති නොවීම ය. කෙසේ හෝ ධනුෂ්කගේ මෙම අවංක අභිලාෂය උත්සාහය සහ කැපවීම තේරුම්ගත් සංජු සිහින, චාමර ජනිත්, නිශාන්ත හෙවත් මහතුන් සහ අමිල සුසන්ත කුමාර යන සගයෝ ධනුෂ්ක හා ගමේ ගෙයක් ගානේ සම්මාදම් යැදීමට යන්නට එකඟ වූහ.
‘ඔය වගේ වැඩකට සල්ලි එකතු කරන්න කලින් සමිතියක් පිහිටුවා ගනිල්ලා; නැත්නම් ගමේ මිනිස්සුන්ට සැක හිතෙයි’ ඔය අතරේ සමහරෙක් ධනුෂ්ක ඇතුළු පිරිසට එසේ අවවාද කළහ.
‘එතකොට කියන්නේ සමිති පිහිටුවා ගෙන සම්මාදමේ එන හැමෝම අවංකයි කියලා ද?’ ධනුෂ්ක ඒවාට පහසුවෙන් පිළිතුරු දුන්නේ එලෙසිනි. ‘මට ඔය ලොකු ලොකු සමිති සෙල්ලං තේරෙන්නේ නෑ; මම කියන්නේ මේ වැව සුද්ද කරන වැඬේ මට උපරිමයෙන් කරන්න පුළුවන් කියලායි.’ එම අවස්ථාවලදී ද ධනුෂ්කගේ පිළිතුර වූයේ එවැන්නකි.
කතෝලිකයෙකු වන ධනුෂ්ක තුළ පවතින මෙම අයෝමය චිත්ත සහ කායික ශක්තිය පිළිබඳ ප්‍රදේශයේ භික්ෂූහු පවා දැනසිටියහ. ඒ අනුව මාදම්පේ, ශ්‍රී සුදර්ශනාරාම පුරාණ විහාරය, නෙළුම් පොකුණ ශ්‍රී සිරිවර්ධනාරාමය සහ සුමන කුසුමාරාම පුරාණ විහාරය යන විහාරස්ථානවල භික්ෂූහු ද ධනුෂ්කගේ මේ කටයුත්තට අතහිත දෙන මෙන් දායකකාරකාදීන්ගෙන් ඉල්ලා සිටියහ. ගෙයින් ගෙට සම්මාදමේ ගිය ධනුෂ්ක ඇතුළු පිරිසට නිවෙස් අසූවකින් පමණ රුපියල් එක් ලක්ෂ හැට දහසක් පමණ එකතු කරගත හැකි විණි.
ඉන්පසු තමන් ඇතුළු තවත් තරුණ පිරිසක් විසින් ඔරු පාරු මඟින් තිනිපිටි වැව මැදට ගොස් කඩා දමන ලද පාසි තට්ටු සහ ඉවුර සමීපයේ වැව් පත්ලේ දිරා යමින් තිබෙන පාසි කුට්ටි ටොන් ගණනක් බැකෝ යන්ත්‍රය මඟින් ගොඩබිමට ඇද දැමීමෙන් ඇරඹුණු මෙම මහා සංග්‍රාමය සති කිහිපයක් පුරා එක දිගට පැවතියේ වැවේ තිබූ පාසි ස්කන්ධය මඳින් මඳ අඩු කරමිනි. එසේ ගොඩ දමන ලද පාසි ටොන් තුන හමාරක ට්‍රක් රථයක් රුපියල් දහස බැගින් පොල් පොහොර සේ අලෙවි කරමින් බැකෝ යන්ත්‍රයට ගෙවිය යුතු කුලියේ මදි පාඩුව පියවා ගැනීමට ද ඔවුහු සමත් වූහ.
ධනුෂ්ක ඇතුළු පිරිසගේ මෙම නොපසුබස්නා කැපවීම සහ වීර්යය නිසා මේ වන විට තිනිපිටිය වැවේ මතුපිටින් සෑහෙන කොටසක් පාසි නොමැති පැහැදිලි දියතලයක් බවට පත්ව ඇත.
මේ සියලු තත්වයන් යටතේ ධනුෂ්ක ඇතුළු පිරිසගේ යෝධ ශක්තියෙන් සුපෝෂිත තිනිපිටි වැවේ සක්‍රිය දියවර ඉදිරි මාස් කන්නයේ කුඹුරු අස්වැද්දීමට අපේක්ෂා කරන ප්‍රදේශයේ ගොවීන්ට දිව්‍යමය වරප්‍රසාදයක් සේ වනු ඇත. දෙවියන් මිනිසුන්ට පිහිට වන බවට පවත්නා පොදු ජන විශ්වාසය උඩු යටිකුරු කරමින් කලක් තිස්සේ අසරණව පැවැති මෙම තිනිපිටියේ දෙවියන්ගේ වැවට තනිවැල්ලේගම යකඩයා පිහිටවීම පිළිබඳ වෘත්තාන්තය නිමා වනුයේ එලෙසිනි.
අතීත කාලයේ මෙවැන්නක් කළා නම් ධනුෂ්ක හෙවත් යකඩයා මේ වැවට අරක් ගත් දෙවාත්මයක් ලෙස අමරණීය වනු නොඅනුමාන ය.■