■ අනුරංග ජයසිංහ

‘කාමරය ඇතුළේ මමත්, අනෙක් රංගන ශිල්පියාත්, අධ්‍යක්ෂත්, කැමරා ශිල්පියාත්, තව කෙනෙකුත් හිටියා. විශේෂ උපදෙසක් ලැබුණේ නෑ. දර්ශනයේදී මගේ පියවුරු කැමරාවට නිරාවරණය වුණා. එහෙත්, අනෙක් කොටස්වල යට ඇඳුම් තිබුණා. රංගන ශිල්පියාගේත් එහෙමයි. මමත් රංගන ශිල්පියාත් සංසර්ගයේ යෙදෙනවා වගේ රඟපෑවා. මගේ මුහුණේ ඉරියව් වීඩියෝ කළා.’
මෙය අපේ රටේ ලිංගික දර්ශන ගණනාවක රඟපෑ නිරූපිකාවකගෙන් වසරකට පමණ පෙර එම දර්ශන ගැන විමසූ කල කී කතාවක්. ඇය මේ විස්තර කළේ ලංකාවේ තිබෙන අසාර්ථක ලිංගික දර්ශන අතරින් එකක් ගැන.
දර්ශනය අසාර්ථක වීම රංගනයේ යෙදෙන ශිල්පීන්ගේ වරදක්ද? වෙන කුමන දර්ශනයක් රඟපෑම අසීරු වුණත්, ලිංගික සම්බන්ධයකදී එන උද්වේගය රඟපා පෙන්වීම එතරම්ම අසීරු වෙන්නේ කොහොමද? ‘අධ්‍යක්ෂ සහ අනෙක් අය බලාගෙන ඉන්නවා. අනෙක අපි මේක කරන්නේ ඇත්තටමත් නෙවෙයි. ඒ නිසා කොච්චර අමතක කරන්න උත්සාහ කළත්, ලෙහෙසි නැහැ.’ පෙර කී නිරූපිකාව විස්තර කළේ එහෙම.

හොලිවුඩයේත් එහෙමයි
ව්‍යාජ බව පෙනෙන ලිංගික දර්ශන ඇත්තේ ශ්‍රී ලංකාවේ පමණක් නොවෙයි. පැරණි හොලිවුඞ් චිත්‍රපටිවල ඕනෑ තරම් එවැනි දර්ශන තිබුණා. මෑත කාලයේදීත් එවැනි දර්ශන සහිත චිත්‍රපටි ඕනෑ තරම්. හාස්‍යමය වුවමනා සඳහා සිතාමතා එවැනි ව්‍යාජකමක් ආරෝපණය කළ චිත්‍රපටි ඇතත්, අනෙක්වා අසාර්ථකවීම්. සැබෑවට ලිංගික ක්‍රියාවක නොයෙදී, එය මවා පෙන්වීම කාටවත් ලෙහෙසි නැහැ. ලිංගික උද්වේගය කියන්නේ අපට සැලසුම් කර මවාගත හැකි දෙයක් නෙවෙයි.
අනෙක, ලිංගික දර්ශනයක් රඟපෑමේදී එය හැකි තරම් වෘත්තීයමය වශයෙන් කරන්නත් සිදු වෙනවා. ශිල්පීන් සහ ශිල්පිනියන්ගේ ආරක්ෂාව ගැන සිතන්නට සිදු වෙනවා. ඔවුන් අපහසුතාවට ලක් නොවන ආකාරයට කතා කරන්නට සිදු වෙනවා. එය ලෙහෙසි නෑ. ඒ වෙනුවෙන් විවිධාකාර අය විවිධාකාර උපක්‍රම පාවිච්චි කර තිබුණා. ඇතැම්විට නිරුවත් සිරුර සඳහා වෙනත් නිරූපණ ශිල්පියෙකු හෝ ශිල්පිනියක යොදාගෙන පරිගණක මාධ්‍යයෙන් ශිල්පිනිය හෝ ශිල්පිනියගේ මුහුණ සම්බන්ධ කළා. ගේම් ඔෆ් ත්‍රෝන්ස් කතා මාලාවේ සර්සි ලැනිස්ටර්ට රඟපාන ලීනා හියෙඩි සිටින නිරුවත් දර්ශනය එවැන්නක්.
සංසර්ගයක් රූගත කරද්දී, නළුනිළියන්ගේ ලිංගික අවයව වැසීම සඳහා විවිධාකාර උපක්‍රම පාවිච්චි කළා. මේස් සහ අනෙකුත් ආවරණ. ඇතැම්විට දර්ශනයේ සිටින දෙදෙනා හෝ කිහිපදෙනා වෙන වෙනම රූගත කොට පරිගණක මාධ්‍යයෙන් ඒ අය එකතු කළා.

අපහසුතාව
කල්පනා කළ යුත්තේ දර්ශනය නිසි පරිදි රූගත කිරීම ගැන පමණක් නොවෙයි. එවැන්නක් රඟපෑමත් ලිංගික වශයෙන් යමෙකු හිංසනයට ලක් කෙරෙන සිදුවීමක් විය හැකියි. විවිධාකාර ස්පර්ශයන්, ඉරියව් නිසා රංගනයේ යෙදෙන අය පීඩාවට පත් විය හැකියි. ඇතැම් අධ්‍යක්ෂවරුන් හෝ නිෂ්පාදකයන් එවැනි දර්ශන සිතාමතා පාවිච්චි කරන්නේ කලාත්මක වුවමනාවලට නොව, ශිල්පීන් හෝ ශිල්පිනියන් නිරුවත් කිරීමේ හුදු වුවමනාවට විය හැකියි.
රංගන ශිල්පිනී සල්මා හයෙක් කුප්‍රකට හොලිවුඞ් සිනමා නිෂ්පාදක හාවි වයින්ස්ටීන්ට බරපතළ චෝදනාවක් කළා. ඒ ඇය නිරුවත් කිරීම සඳහා බලහත්කාරයෙන් නිරුවත් දර්ශනයක් චිත්‍රපටියට එකතු කළ බවට. හාවි වයින්ස්ටීන්ට 2017 දී ආන්දෝලනාත්මක ලෙස එවැනි චෝදනා ගණනාවක් ආවා. (මේ වෙද්දී ඔහු ලිංගික අපරාධ ගණනාවකට වරදකරු වෙලා.) 2017 දී ‘මී ටූ’ ව්‍යාපාරයෙන් තවත් මෙවැනි සිදුවීම් ගණනාවක් ගැන හෙළිදරව් වුණා.
අපහසුතාවේ වෙනත් පැත්තක්ද තිබෙනවා. යම් දර්ශනයක රඟපාන ශිල්පිනියන් හෝ ශිල්පීන් ලිංගික ක්‍රියාවක් රූගත කරද්දී දෙදෙනාටම හෝ එක් අයෙකුට සැබෑ ලිංගික උත්තේජනයක් ඇති වීම අනෙක් පැත්ත. එසේ වුණොත් රඟපාන චරිතයෙන් බලාපොරොත්තුවන හැසිරීම වෙනුවට සැබෑ පුද්ගලයාගේ හැසිරීම මතු වෙනවා. අනෙක දර්ශනය අවසන් වූ පසු ඔවුන් දැඩි අපහසුතාවකට හා ආතතියකට පත් වෙනවා.
මේ සියල්ල නිසා එවැනි දර්ශනයක් වෘත්තීයමය ලෙස රඟපෑම පහසු නැහැ.

සංසේචන සමාජයෝජක
කිසිම නිර්මාණයක කිසිම දර්ශනයක් රංගන ශිල්පිනියකගේ හෝ ශිල්පියෙකුගේ ජීවිතයේ තිත්තම අත්දැකීමක්, පීඩාකාරීම අත්දැකීමක් විය යුතු නැහැ.
2018 දී එච්බීඕ නාළිකාවේ කතා මාලාවල එවැනි දර්ශන සඳහා වෙනම විශේෂඥයන් යොදවන්නට පටන්ගත්තා. මුලින්ම ‘ද ඩෙයුස්’ කතා මාලාවට ‘ඉන්ටිමසි කෝඩිනේටර්’ හෙවත් සංසේචන සමායෝජකයන් පාවිච්චි කළේ ඒ නිසායි. අපේ කලාපයේ නැටුම් දර්ශන සඳහා වෙනම විශේෂඥයන් ඉන්නවා වාගේ. එච්බීඕ නාළිකාවෙන් පසු නෙට්ෆ්ලික්ස්, හුලු, ඇමසන් වැනි ආයතනත් ඒ ක්‍රමයම පාවිච්චි කරන්නට පටන්ගත්තා.
මේ වන විට ඉදිරිපෙළ කතා මාලා 23ක පමණ සංසේචන සමායෝජකයන්ගේ නම් කතා මාලාවේ නාමාවලියට එකතු කර තිබෙනවා. පුහුණුව ලත් සංසේචන සමායෝජකයන් 50-60 අතර ප්‍රමාණයක් හොලිවුඩයේ, බි්‍රතාන්‍යයේ සහ නිව්යෝර්ක්හි ඉන්නවා.
මීට පෙර ලොව පුරා සජීවී වේදිකාවල සංසේචන සමායෝජකයන් සිටියාලු. එහෙත් සිනමාවේ සහ කතා මාලාවල ලිංගික දර්ශන මෙහෙයවූවේද අනෙක් දර්ශන මෙහෙයවන අය. අධ්‍යක්ෂවරයා, සහාය අධ්‍යක්ෂවරුන් සහ රංගනය මෙහෙයවීමේ අධ්‍යක්ෂවරුන්, ඔවුන්ගේ නියෝජිතයන් බොහෝ විට ලිංගික දර්ශනවලට අදාළවත් කටයුතු කළා. ලිංගික දර්ශන ගැන විශේෂ අවබෝධයක්, හැකියාවක් පෙන්වූ අය ඊට පෙරත් සිටි බව ඇත්ත. කාලයක් තිස්සේ එවැනි දර්ශන ගැන විශේෂ අවබෝධයක් තිබෙන පුද්ගලයන් සිනමාවේත් පාවිච්චි කෙරුණා. එහෙත්, නිල වශයෙන් ඒ සඳහාම වෙන් වූ වෙනම වෘත්තිකයන් පාවිච්චි කිරීම ඇරඹුණේ 2018 දී.

අධ්‍යක්ෂවරුන්ගේ ආතතිය
‘අධ්‍යක්ෂවරුන් විශාල පීඩනයන් වින්දා. මොකද, ඔවුන් නළුනිළියන්ට වගකියන්නත් ඕනෑ. එයාලාට ප්‍රශ්නයක් නැතිද කියා හොයා බලන්න ඕනෑ. ඒ අතරේම ඔවුන්ට අවශ්‍ය කලාත්මක නිර්මාණය ලබා ගැනීමට මොනිටරය දිහා බලා ඉන්නත් ඕනෑ. ඒක ලොකු පීඩනයක්.’ මේ සංසේචක සමායෝජිකාවක වන යාරිට් ඩොර් හොලිවුඞ් රිපෝටර් වෙත දක්වා තිබුණු අදහසක්.
‘ඩෙඞ් මී’ නම් කතා මාලාවේ අධ්‍යක්ෂ ලිස් ෆීල්ඞ්මන් හොලිවුඞ් රිපෝටර් සමඟ අදහස් දක්වමින්, එම මතය අනුමත කර තිබුණා. ‘ඔවුන් ලොකු සැහැල්ලුවක්. අපි තරුණ යුවළක් මෝටර් රථයක පසුපස උද්වේගකර ලිංගික දර්ශනයක් සැලසුම් කළා. අපි දැනගෙන හිටියා ඒක ටිකක් තදබල දර්ශනයක් වන බව. සාමාන්‍යයෙන් අපි යම්කිසි දර්ශනයක් කොළයක ලියනවා. මේක හොඳයි කියලා හිතනවා. ඒත්, දර්ශනතලයට ගියාම තමයි මතක් වෙන්නේ දැන් මම මේ කොළේ තියෙන උද්වේගකර දේවල් කරන්න කියලා නළුනිළියන්ගෙන් ඉල්ලන්න ඕනෑ නේද කියලා. ඒ වෙලාවට දැනෙන්නේ ‘පිම්ප්’ කෙනෙක් වගේ. ඒ නිසා වෘත්තීයමය වශයෙන් එවැනි ක්‍රියාවක් මෙහෙයවන්න කෙනෙක් ඉන්න එක ලොකු දෙයක්.’ ‘සමහර වෙලාවට නළුනිළියන්ගෙන් අධ්‍යක්ෂවරයා කොච්චරවත් ඔයා හොඳින්ද කියලා අහන එක එයාලාටම එපා වෙනවා. මට වැඬේ කරන්න දීලා කටපියාන ඉන්නවාද කියලා සමහර වෙලාවට අහනවා.’ එසේ කියන්නේ ‘ද ග්‍රේට්’ කතාමාලාවේ අධ්‍යක්ෂ ටෝනි මැකන්මාරා. එවැනි මොහොතක විශාල ආතතියක් දර්ශන තලය තුළ පැතිරෙනවා.
බොහෝ නළුනිළියන් පවා ඒ ගැන විවිධ අවස්ථාවල කියා තිබෙනවා. වඩා හාස්‍යමය ආකාරයකින් වුව ගේම් ඔෆ් ත්‍රෝන්ස් කතා මාලාවේ ‘කලීසි ඩෙනෙරිස් ටාගේරියන්’ චරිතය රඟපෑ එමීලියා ක්ලාර්ක් පවා එවැනි දර්ශනයක තිබෙන පීඩනය ගැන කතා කර තිබුණා. විවිධ අවස්ථාවල හේලි බෙරී, කේට් වින්ස්ලට් ආදි ලෝ ප්‍රකට රංගන ශිල්පිනියන් එවැනි දර්ශන කතා කරද්දී, ඒ පීඩනය සහ ආතතිය පෙනෙන්නට තිබුණා. බොහෝ විට ඔවුන් සරල විහිළුවකින් එවැනි අවස්ථාවල තිබුණු ආතතිය යටපත් කළත්, සැබෑ ලෙස ඔවුන් ආතතියෙන් සිටි බවට මතවාද බොහොමයි.
‘සමහර වෙලාවක රූගත කිරීම් පටන්ගනිද්දී අධ්‍යක්ෂවරයා කියනවා, හරි මං හිතන්නේ හරියට ආවා කියලා. ඊට පස්සේ නළුනිළියන් ඇතුළු හැමෝම සැහැල්ලුවෙන් හිනාවෙනවා. මං එහෙම වෙලාවලට ආසයි.’ යාරිට් ඩෝර් තමන්ගේ නව වෘත්තිය ගැන අත්දැකීම් විස්තර කරන්නේ ඒ විදියට. මීට පෙර ඇය සටන් ජවනිකාවල වැඩ කළ කෙනෙක්. පුහුණුව ලැබීමෙන් පසු ඇය මේ අලුත් රැකියාවේ යෙදෙනවා.
‘අපි අනිවාර්යයෙන්ම වැඬේට යොමුවෙලා ඉන්නවා. ඒ වගේම අපි වෘත්තීයමය විදියට වැඬේ කරනවා. ඒ අතරේම යම්කිසි අවබෝධයක් ලැබෙන්න ඕනෑ, අපි අමුතු ඇඟලුම් ඇඟේ එල්ලාගෙන ලිංගික දර්ශනයක් රඟපානවා පමණක් බව. එක විදියකට ඒක විහිළු සහගතයි. නළුනිළියන් හිනාවෙනවා දැක්කාම, ඒකෙන් අර පීඩනය නැතිවෙලා යනවා.’
සිනමා සහ රූපවාහිනී ක්ෂේත්‍රවල පළමු සංසේචන සමායෝජක ලෙස සලකන්නේ ඇලීසියා රෝඩිස්. ඇය මීට පෙර සටන් ජවනිකාවල රඟපෑම් සහ සටන් ජවනිකා අධ්‍යක්ෂණය කළ කෙනෙක්. පසුකාලීනව ඇය වේදිකාවෙහි ලිංගික අපරාධ දර්ශන සැලසුම් කරන්නටත් පටන්ගෙන තිබුණා. 2015 දී ඇයත්, ටෝනියා සිනියාත් ‘ඉන්ටිමසි ඩිරෙක්ටර්ස් ඉන්ටර්නැෂනල්’ නම් ආයතනයක් පටන්ගත්තා. ඔවුන්ගේ අරමුණ වුණේ මේ වෘත්තීයමය ක්ෂේත්‍රය සිනමාවටත් ගෙන යෑම. එච්බීඕ ආයතනය 2018 දී ද ඩෙයුස් ඇතුළු කතා මාලා වෙනුවෙන් මුලින්ම තෝරාගත්තේ ඇය. අප පෙර කී එච්බීඕ කතා මාලාවට අමතරව වොච්මෙන් වැනි කතා මාලාවල සංසේචන සමායෝජක ලෙස ඇය වැඩ කළා.

වැඬේ කෙරෙන හැටි
බොහෝ අය කියන විදියට ගෙවුණු අවුරුදු දෙකේදී සංසේචන සමායෝජක නම් වෘත්තියේ උපරිම දස්කම් දැක්වූ කෙනා ඉටා ඕ බ්‍රයන්. ඇය අවස්ථා කිහිපයකදී මෙම වෘත්තියේ කාර්යභාරය විස්තර කර තිබුණා.
එක් පැත්තකින් ඔවුන් විවිධාකාර උපකරණ පාවිච්චි කරනවා. පිරිමියෙකුගේ ලිංගික අවයව වසාගන්නට බෑගයක් වැනි පුංචි ඇඳුමක්. කාන්තාවන්ගේ අවයව වසාගන්නට ඇඳුම්. ඔවුන්ගේ පියවුරු වසාගත හැකි කොටස් ඒ අතර තිබෙනවා. විශේෂයෙන් ලිංගික අවයව එකිනෙක ස්පර්ශ වෙද්දී අපහසුවක් නොදැනෙන්නට බැටළු සම් මෙන් සුමුදු සහ සුවපහසු ඇඳුම් පාවිච්චි කෙරෙනවා. ඒ නිසා එවැනි දර්ශනයකදී පසුපසින් හෝ වෙනත් කෝණයකින් නළුනිළියන් නිරුවත් යැයි පෙනුණත් ඇත්තටම ඔවුන් නිරුවත් නැහැ.
ඊට අමතරව අනෙක් කාරණය අප මුලින්ම සඳහන් කළ අවුල ලිහාගැනීම. මේ දර්ශනය වඩා තාත්වික අයුරින් අවසන් කරන්නේ කෙසේද යන්න. සැබෑ නොවන ලිංගික දර්ශනයක්, විශාල කාර්යමණ්ඩලයක් සහ ඉදිරිපිට, සැබෑ එකක් වාගේ කරන්නේ කෙලෙසද යන්න. ඒ සඳහා ඔවුන් විවිධාකාර අභ්‍යාස පාවිච්චි කරනවා.
මුලින්ම විවිධ සතුන් ලිංගික ක්‍රියාවල යෙදෙන විට ඔවුන්ගේ ඉරියව් අනුකරණය කරනවා. ඒ සතුන්ගේ ශබ්ද ආදිය අනුකරණය කරනවා. යම් දර්ශනයකදී තිබිය යුතු හැඟීම්, උද්වේගය සත්ව ඉරියව් ඇසුරෙන් පූර්ව අභ්‍යාසවලදී සැලසුම් කරනවා. අන්තිමේ ඔවුන් එයට සත්ව ශබ්ද වෙනුවට මිනිස් ශබ්ද එකතු කරනවා. ඒ අනුව ඔවුන්ට සැබෑ ලිංගික ක්‍රියාවක් අනුකරණයේදී එන ආතතිය දැනෙන්නේ අඩුවෙන්. වඩා සැහැල්ලුවෙන් එම දර්ශනය අවසන් කිරීමේ හැකියාව ලැබෙනවා. තමන් ලිංගික දර්ශන රඟපෑමෙන් පසු, ඒ ගැන පසුතැවිලි වූ බව පැවසූ රංගන ශිල්පිනියන් බොහෝයි. එවැනි කතාන්දර නිසා කිසිදා එවැනි දර්ශනවලට සහභාගි නොවන අයත් බොහෝයි. එහෙත්, සංසේචන සමායෝජන වෘත්තිය පුළුල් වෙන තරමට අනාගතයේ නළුනිළියන් සැහැල්ලුවෙන් එවැනි දර්ශනවලට එකතු වේවි.■

• මං ආශීර්වාද ලත් ගැහැනියක්. දක්ෂ අධ්‍යක්ෂවරු සමඟ වැඩකරන්න මට අවස්ථාව ලැබුණා. මං එයාලා හොයාගෙන ගියේ නැහැ. එයාලා මාව සොයාගෙන ආවා.

■ පවිත්‍රා රූපසිංහ

‘ඔයා බැඳලද?’
‘නෑ…තාම හිතලවත් නෑ…’
‘ඒ මොකද?’
‘සීතල පළාත්වල ඉන්න ගෑනු බඳින්න නරකයි… බැඳලා සීත පළාත්වලට ගෑනු ගෙනාවට කමක් නෑ…’
තුන්වෙනි යාමය චිත්‍රපටය සන්ත්‍රාසයට කලින් හාස්‍යය ගෙනාවේ එහෙමයි. ‘කළුදිය දහරේ’ ඉනෝකා, ‘තුන්වැනි යාමයේ’ ප්‍රින්සි, ‘පාරදිගේ’ ස්වර්ණා වුණු ඉන්දිරා ජොන්ක්ලස් අහසේ සිට පොළව ස්පර්ශ කළ චරිතාංග නිළියක්. සංස්කෘතිය නම් කටුරෙද්ද පොරවාගත් සමාජයක, සීමා ඉරා දැමූ චිත්‍රපට අධ්‍යක්ෂවරුන්ගේ සිනමාපටයන්හි පෙරළිකාර ගැහැනු චරිතයන්ට පණ දුන් ඉන්දිරා රිදීතිරයේ නොමැකෙන නාමයක්.

කලාවට ප්‍රවිෂ්ට වන්නේ කොහොමද?
අම්මා කලාවට කැමතියි. මං පුංචි කාලේ යහපත් එඬේරා කන්‍යාරාමයේ අයර්ලන්තයේ මදර්ස්ලාගෙනුයි ඉගෙනගත්තේ. එයාලා සංගීතයට, නාට්‍යයට ඉතාමත් ආශා කළා. ගෙදරත්, පාසලත් එක විදියටම කලාවට දැක්වූ කැමැත්ත පුංචි කාලෙම කලාවට යොමුවන්න බලපෑවා. විද්‍යාවටයි, කලාවටයි මං එක සේ ප්‍රේම කළා. මම උසස්පෙළ කරද්දියි මුලින්ම ෆිල්ම්එකකට ආරාධනා ලැබුණේ. ඒ වන විට ඉංග්‍රීසි වේදිකා නාට්‍ය ගණනාවකට දායකවෙලා හිටියා. මට ඕනෑවුණා නාට්‍ය සහ සිනමාව අතර තිබෙන වෙනස කියවාගන්න.
මගේ පෙම්වතා හමුවෙලා, අපි විවාහවීමෙනුත් පසුව මට බාරගත් ෆිල්ම්එක ගැන කලකිරීමක් ඇතිවුණා. හස්බන්ඞ්ගෙන් බාධාවක් තිබුණේ නැහැ. ඒත් ෆිල්ම්එකේ පරිපාලන කටයුතු හරිම දුර්වලයි. උදේ අටට පිටත් වෙනවා කිව්වාට වාහනය එන්නේ දවල් එකොළහට. එද්දීත් එහෙමයි. අත්සන් කළ කන්ට්‍රැක්ට් එක මඟදී වෙනස් වුණා. ඒවා සාමාන්‍ය දේවල් විදියට තමයි ඒ අය සැලකුවේ. මට ඒ අපිළිවෙළට හුරුවෙන්න අමාරු වුණා. අලුත බැඳපු කෙනෙක් විදියට, විවාහ ජීවිතේ වෙනුවෙන් මං ඒ ෆිල්ම්එකෙන් ඉවත් වුණා.
මං ඒ කාලයේ මොඞ්ලින් කළා. ලයනල් වෙන්ඞ්ට් තියටර්එකේ ෆැෂන් ෂෝ තිබුණා. ලස්සන ඇඳුම් කඩ තියෙන අය ෆැෂන් ෂෝ කළා. ඊවා ද සිල්වාට තිබුණා ‘මරිපෝෂා’ කියලා ලස්සන බතික් ඇඳුම් කඩයක්. මරිපෝෂා ස්පාඤ්ඤ වචනයට සිංහලයෙන් කියන්නේ සමනලයා කියලයි. සෑම අවුරුද්දකම වාර දෙකක් මරිපෝෂා සංවිධානය කළා ෂෝස්. මේ අතර සිනමාවට සම්බන්ධ පවුලේ මිතුරෝ මට සිටියා. රොඞ්නි ජොන්ක්ලාස්, මයික් විල්සන්, මණික් සහ ආතර් සී. ක්ලාක් වගේ අය සමීපයෝ. මං ‘බැද්දේගම’ චිත්‍රපටයේ රඟපාද්දී ආතර් සී. ක්ලාක් තමයි ලෙනාඞ් වුල්ෆ්ට හිටියේ.
මට මතක් වෙනවා සුද්දා තැලු පෙලූ හැටි
අපි කතා කළේ පණගැහි ගැහි දනින් වැටී
මාස්ටර් සර් මගේ හිමි තැන මට දෙන්න (කළුදිය දහර)

දේශපාලනික තේමාවක් රැගත් ‘කළුදිය දහර’ චිත්‍රපටයේ ඉනෝකා ගැන අදහස කුමක්ද?
කළුදිය දහරේ අධ්‍යක්ෂ මණික් සන්ද්‍රසාගර මට හමුවුණේ පාසල්වියේ. අපි යාළුවෝ නොවුණත්, කතෝලික පාසලේ සිටිද්දී එකිනෙකා දැනසිටියා. මණික් කළුදිය දහරට මට කතාකළා. එහි අපූරු තේමාවට මම බොහෝ ප්‍රියකළා. හොඳ නළුවෝත් එහි රඟපෑවා. මනෝ බ්‍රකන්ජි ඉංග්‍රීසි වේදීකාවේ කීර්තිනාමයක් තිබුණු කෙනෙක්. රවීන්ද්‍ර රණ්දෙණියවත් මා පාසල් වියේ දැකලා තිබුණා. මං කළුදිය දහරට ආස වුණේ ඒ චරිතයට කැමති හින්දාම නෙමෙයි. මට සිනමාවට ඇතුළුවෙන්න ආසාවක් තිබුණා. පළමුවන අවස්ථාවත් අතහැරුණා. මණික්ගේත් පළමුවන ෆිල්ම් එක කළුදිය දහරයි. ඔහු කරන දේ හරියටම කරනවා කියන විශ්වාසය මට තිබුණා. මණික් ෆිල්ම්එක හැත්තෑවේ කළත් රිලීස් කළේ 1974දීයි. ඒ වෙද්දී සිරිමාවෝ මැතිනිය ඉඩම් ප්‍රතිසංස්කරණ පනත ගෙනැවිත් අක්කර විසිපහකට ඉඩම් අයිතිය සීමාකළා. තරුණ කැරැල්ලයි, වතුකරයේ ඉඩම් ප්‍රශ්නයි අතරම චිත්‍රපටය රිලීස් වුණා නම් තත්වය බොහෝ වෙනස් වෙන්න තිබුණා. ෆිල්ම් එකේ සින්දුව ජනප්‍රියයි. කතාවත් ජනප්‍රිය වෙන්න තිබුණු අවස්ථාව ප්‍රමාදය නිසා නැතිවුණා කියලායි මට හිතෙන්නේ.
කළුදිය දහරේ මගේ චරිතය ලෝක දෙකක් අතර හිරවුණු ගැහැනියකගේ කතාවක්. මගේ තාත්තා බි්‍රටිෂ් සම්භවයක් තියෙන වතු සුපිරින්ටෙන්ඩන්ට් කෙනෙක්. තාත්තා වත්තේ කම්කරුවන්ට සලකන්නේ ඉතාමත් පහත් විදියටයි. මගේ චරිතය, කම්කරුවන් කෙරේ අනුකම්පාවක් සහිත එකක්. ඒ තේමාවට මං හරිම කැමතියි. මගේ ඇත්ත ජීවිතයේදීත් අපට වඩා අඩුවෙන් තිබුණු අය ගැන මං හැමදාමත් සොයා බලනවා. ඒ නිසාම මට කළුදිය දහරේ ඉනෝකාගේ චරිතය තදින් දැනුණා.
‘ප්‍රින්සි: මිනිස්සු මොනවා හිතුවාම මට මොකද? දැන් මාව දකින ඒක මිනිහෙක්වත් අඩුගානේ හිතනවාද, මට වෙලා තියෙන දේ ගැන. උදේ ඉඳන් රෑවෙනකම් නටන්නේ බහුබූත’ (තුන්වෙනි යාමය)

තුන්වෙනි යාමයේ මානසික ව්‍යාකූලත්වයට පත්වුණු තරුණයාගේ බිරිඳ ඔබයි. චිත්‍රපටය පුරාම පුද්ගල සම්බන්ධතා ගැටුමක් තිබෙනවා. ඒ චරිතය ඔබට අභියෝගයක් වුණාද?
මං පුංචි කාලෙ ඉඳලාම මනෝ විද්‍යාවට ආසයි. ඒ හින්දාමද මන්දා මට මේ චරිතයේ තිබෙන ගුප්තබව දැනුණේ නැහැ. ධර්මසිරි බණ්ඩාරනායක චිත්‍රපටයට ගේන්නේ කුමක්දැයි මම තේරුම් ගත්තා. බටහිර ලෝකයට මේ කතාව අලුත් නැහැ. පනහේ දශකයේදීයි බටහිර සිනමාවේ මේ තේමාව කතාකළේ. ලංකාවේ මේ දේවල් විවෘතව කවුරුත් කතා කරන්නේ නැහැ. ධර්මසිරි සමාජයේ යටගසා තිබුණු තේමාවක් උඩට ගෙනාවා.
‘ප්‍රින්සි: වචනයක්වත් කතා කරන්න කෙනෙක් නැහැ. එක්කෝ මම වැඩිවියට පත්වෙච්ච නැකත, මහා කාලකණ්ණි නැකතක් වෙන්න ඇති. නැත්නම් මට විතරක් මෙහෙම් වෙන්න විදියක් නැහැනේ.’
ධර්මසිරි මට ප්‍රධාන චරිතයට කළ ආරාධනාවේදී කිව්වා, ඔබ ලයනල් වෙන්ඞ්ට්එකේ ජුලියස් සීසර් ඉංග්‍රීසි නාට්‍යයක රඟපාමින් සිටියදී ඔබව මගේ වැඩකට සම්බන්ධ කරගන්න හිතුවා කියලා. ජුලියස් සීසර් මැරූ එක් චරිතයක් විදියටයි මං එහි රඟපෑවේ. වසන්ත කොටුවැල්ල ෆිල්ම්එකේ ප්‍රධාන නළුවායි. ධර්මසිරි ඔහුගේ චරිතයට මුලින් ආරාධනා කර තිබුණේ වෙනත් කෙනෙකුට. ෂූටින්වල පළමු දවසේම ධර්මසිරිට හිතෙනවා ඔහු මේ චරිතයට මදි කියලා. ඒ අනුව ඔහුට අදාළ සියලු ගෙවීම් කරලා ආපසු යවා එයාම චරිතයට පණදෙනවා කියන චේතනාවෙන් අවශ්‍ය ඇඳුම් එහෙමත් ඇඳගෙන ෂූට්එකට එනවා. එතනදී ධර්මසිරි එකපාරටම වසන්ත දිහා මොහොතක් බලාගෙන ඉඳලා ‘ඔබ තමයි කෙනා’ කියනවා. වසන්ත හිටියේ චිත්‍රපටයේ සහාය අධ්‍යක්ෂවරයා ලෙසයි. වසන්ත මේ චරිතයට හොඳ සාධාරණයක් ඉටුකළා.
අහසේ මැවුණත් ඉරවට සැදුණත්
සඳවට ගැවසී හුළඟේ වැදුණත් පාරදිගේ

‘අපට මුල් නෑ.. ඒ වුණාට දලු එනවා’ ධර්මසේන පතිරාජගේ ‘පාරදිගේ’ චිත්‍රපටයේ ඔබේ පෙම්වතා චන්දරේ, විජය කුමාරතුංගයි. ඒ චරිතය ඔබට සුවිශේෂද?
පාර දිගේ ෆිල්ම්එකේ මට ලැබුණේ ප්‍රබල චරිතයක්. ඒත් අමාරුවුණේ නැහැ. ෆිල්ම්එකේ සාර්ථකත්වයට පතිරාජගේ තේමාව හේතුවුණා කියලා මට හිතෙනවා. පතිරාජගේ දර්ශනයත් අජිත් තිලකසේනගේ පිටපතත් ඉතාමත් ප්‍රබලයි. ගමෙන් නගරයට පැමිණ, ගමේත් නගරයේත් මුල් නැති තරුණ පරපුරේ ජීවිත පිළිබඳ කතාන්දරය ලස්සනට එහි මතුකළා. ඔවුන් නගරයේ පාවුණ චරිත. ඒත් එයාලාගේ ජීවිතවලත් බලාපොරොත්තු තිබුණා. ෆිල්ම්එකේ අවසානයේ ගබ්සාව පිළිබඳ තීන්දුව තදින් අල්ලා නොගෙන අන්තිමට ඔහු ගැහැනිය බාර ගන්නවා. ඒවා තමයි දලු. බලාපොරොත්තු කියන්නේ දලුයි. දලු තියෙනවා නම් මල් හටගන්නවා. මල් තිබේ නම් පල හටගන්නවා. මුල් නැතිවුණත් දලු ආපු මේ පරම්පරාවේ වුණත් පුංචි බලාපොරොත්තු තිබුණා.
‘එතකොට උඹ හදන්නේ මේ ගෙදරට වැද්දියෙක් ගේන්නද? කොහේවත් නැති එකෙකුට මට කියලා නංගි කියවගන්න. තොට ඒ ගෑනි මෙහාට ගේන්න මම ඉඩ තියන්නේ නැහැ’ (බැද්දේගම)

ඔබ ලංකාවේ දක්ෂ අධ්‍යක්ෂවරුන් යටතේ රඟපෑවා. එය රංගවේදිනියකට ලැබෙන සුවිශේෂ අවස්ථාවක් නේද?
මං ආශීර්වාද ලත් ගැහැනියක්. දක්ෂ අධ්‍යක්ෂවරු සමඟ වැඩකරන්න මට අවස්ථාව ලැබුණා. මං එයාලා හොයාගෙන ගියේ නැහැ. එයාලා මාව සොයාගෙන ආවා. පතීලා ගැන මං දන්නේ එයාලා සමඟ වැඩ කරද්දීයී. එයාලා කරන දේයි, අපි කරන දේයි අතර හොඳ අවබෝධයක්, සමපාතබවක් තිබුණා. මේ අය තමන් කරන්නට යන දේ ගැන හොඳ අවබෝධයකයි සිටියේ. ඔවුන් තමන්ට ඕනෑ දේ මොකක්ද කියලා මුලින් අපට කියනවා. රඟපෑමේදී අපිටත් ලොකු ඉඩක් දෙනවා. අපව රාමු කළේ නැහැ.

ඔබ දායක වී තිබෙන නිර්මාණ බොහොමයක් දේශපාලනික තේමාවන්. බොහොමයක් අධ්‍යක්ෂවරු වාමාංශික අදහස් දැරූවන්. ලංකාවේ දේශපාලනය ඔබ දකින්නේ කොහොමද?
දේශපාලනය ගැන කතා කරන්න මං කැමති නැහැ. අපි අවුරුදු පහකට වරක් ඡන්දය පාවිච්චි කරනවා, එච්චරයි. අපිව නියෝජනය කරමින් පාර්ලිමේන්තුවට යන නියෝජිතයන් අප වෙනුවෙන් පෙනීසිටිය යුතුයි. ඒ අතර අපි අපේ ජීවිතවල විවිධ දුක් කම්කටොළුවලට මුහුණ දෙනවා. අපේ ජීවිතවල ඒ විවිධ ප්‍රශ්නවලට අපි සමහර අවස්ථාවලදී දේශපාලනඥයන්ගෙන් උදව් ඉල්ලනවා. එයාලා අපට උදව් කරාවි කියලා බලාපොරොත්තු වෙනවා. අනෙක අතට, වාමාංශික හඬක් රටට අවශ්‍යයි. රුසියානු, චීන, කියුබානු කොමියුනිස්ට්වාදයත්, ඇමෙරිකාවේ ධනවාදයත් ගත්තාම හැම එකකම හොඳ නරක දෙකම තියෙනවා. සමාජයේ විවිධ මතවාද තිබිය යුතුයි කියලායි මා සිතන්නේ. එක මතයක සිටියොත් සමාජය විචිත්‍ර වෙන්නේ නැහැ. සමාජයේ විවාදයක් අවශ්‍යයි. මං කොමියුනිස්ට් හෝ ධනේශ්වර නෙමෙයි. පුද්ගලිකව මං යන්නේ මැද මාවතක.

ඔබ දැන් සිනමාවෙන් ඈත්වෙලාද? ලංකාවේ වර්තමාන සිනමාව ඔබ දකින්නේ කෙසේද?
රඟපෑමෙන් ඉවත් වුණත් මං සිනමාවට ඉතාමත් සමීපයි. ලංකාවේ සිනමාවෙන් දුරස් වුණාට ජාත්‍යන්තර චිත්‍රපට සමඟ සමීප බැඳීමක් මට තිබෙනවා. දෙසතියකට පෙර ‘ඇජෙන්ඩා 14’ කෙටි චිත්‍රපටි උළෙලේ ජූරියට සහභාගි වීමට අනෝමා රාජකරුණාගෙන් මට ආරාධනාවක් ලැබුණා. ලංකාවේ තරුණයන් මොබයිල් ෆෝන්වලින් පවා ඉතාමත් හොඳ තේමාවන් කෙටි චිත්‍රපටවලට ගෙනැවිත් තිබුණා. අපට ෆිල්ම්ස්වලින් අනාගතයක් තිබෙන බව ඒ උළෙලේදී මං දැක්කා. අපට තිබෙන්නේ මුදල් ප්‍රශ්නයක්. කාගේත් හදවතට කතා කරන්න පුළුවන් සදාකාලික තේමාවන් තිබෙනවා. ඒවා වෙත අප යොමුවනවා නම් මෙරට සිනමාව ඉදිරියේදී රැකේවි. මගේ ජීවිතේ තව කොච්චර කල් ඉතිරිද කියලා මං දන්නෑ. රඟපෑමට ආරාධනාවක් ලැබුණොත් මං එය ගන්නවා.

1983 ලංකාවේ තීරණාත්මක වසරක්. ඔබ ලංකාවේ කලාවෙන් ඉවත්ව 1983දී විදෙස්ගත වෙනවා.
මගේ සැමියා 1983 වසරේ නිශ්චිත මොහොතකදී කල්පනා කළා මැදපෙරදිග පදිංචියට යන්න. එය හොඳ තීරණයක්. අපි පවුලම රටින් ගියා. අපි දෙන්නා ලංකාවට ආවත්, අපේ ළමයි කවදාවත් ලංකාවට එන එකක් නැහැ. ජාතිය, ආගම ගැන රණ්ඩු වෙන්න මට කිසිම උනන්දුවක් නැහැ. ලංකාව විතරයි හොඳ කියන්නත් මට ඕනෑ නැහැ. හැම රටකම හොඳ සහ නරක දෙකම තියෙනවා. අපිට වැදගත් රට, ජාතිය, ආගම නෙමේ මනුෂ්‍යත්වයයි.’■

■ පවිත්‍රා රූපසිංහ

දරුවන්ට පිපෙන්න පිටියක් එදා තිබුණා. නිදහස් සුළඟේ පහසින් සඳකිරණේ නැහැවෙමින් පිපෙන්නට වෙරදැරූ පුංචි කැකුළු, අද රූස්ස ගස් මුදුනේ පිපී දිලෙනවා. ඒ සෑම මලකටම අයිතිකාරයෙක් සිටියා. ඒ සිරි අයියා (යූ.ඒ.එස්. පෙරේරා) හෝ කරු අයියා (කරුණාරත්න අබේසේකර) යි. ඒත් සිරි අයියාටයි, කරු අයියාටයි අයිතිය ඉල්ලන්නේ ‘ළමාපිටිය’යි. මේ ළමාපිටිය ගැන පැරණි වූ, අලුත් කතාවක්.

දිලීප අබේසේකර..

රේඩියෝ සිලෝන්
ලංකා ගුවන්විදුලිය, ‘රේඩියෝ සිලෝන්’ ඇරඹුණේ 1925 දීයි. ඉන් දශකයකට පසුව ඉංග්‍රීසි බසින් ළමා වැඩසටහනක් ඇරඹුණා. සවස හයහමාරේ පටන් හතහමාර දක්වා තිබුණු එම වැඩසටහන මෙහෙයූවේ ආන්ටි කර්ක්. එයාගෙන් පසුව ආන්ටි ජෙනී. බීබීසී ගුවන්විදුලියේ ආකෘතියයි තිබුණේ. 1936දී සිංහල, දමිළ ළමා වැඩසටහනක් ඇරඹුණා. මෙහෙයවූයේ සිරියලතා නැන්දා නම් වූ කැතරින් හපුගලයි. පසුව ආරියරත්න මාමාත්, ඉනික්බිතිව දමයන්ති අක්කා වූ චන්ද්‍රා රන්හොටී මෙනෙවියත් වැඩසටහන් මෙහෙයවූවා. ඇය ටික කාලයකට ඉන්දියාවට ගියායින් පසුව එකල ප්‍රකට කවියෙකු වූ යූ.ඒ.එස්. පෙරේරා මහතාට ළමා උයන වැඩසටහන භාරවුණා.
යූ.ඒ.එස්.පෙරේරා මුලදී ළමා උයන මෙහෙයවූවේ ‘සිරිමල් අයියා’ නමින් වුණත්, පසුව ‘සිරි අයියා’ වුණා. දමයන්ති අක්කා ගිය විට, සිරි අයියා පළමු දවසේ වැඩසටහන අරඹමින් දරුවන් ඇමතුවේ මෙහෙමයි.
‘පොඩි අයට පැනදී
මට සනසන්න අණදී
සතියකට පෙරදී
අක්කා ගමනක් ගියා පැහැදී’
එදා පටන් ගුවන්විදුලියේ ‘ළමා පිටිය’ සිරි අයියාගේයි. කාලයක් යද්දී, තමාගේ සහායට ගැහැනු හඬක් ඕනෑ කියූ සිරි අයියා, ‘සොමි අක්කා’ නමින් අලුත් චරිතයක් ළමා පිටියට ගෙනාවා. ඒතමා ටි්‍රලීෂියා අබේකෝන් (පසුව ගුණවර්ධන). පසුව සොමි අක්කාගේ චරිතයට ඊවා ද සිල්වා සහ නන්දා කෙවිටියාගල එකතු වුණා. සිරි අයියාගේ ළමා පිටියේ සිටි ළමුන් අතරින් මම අහලා තියෙන විදියට මගේ තාත්තා වන කරුණාරත්න අබේසේකර ප්‍රමුඛයායි. තාත්තා සමඟ හෙන්රි ජයසේන, මිණිවන් පී. තිලකරත්න, සරත් විමලවීර, චිත්‍රානන්ද අබේසේකර, ගුණදාස අමරසේකර වගේම පසුව ගුවන් විදුලියේ අධ්‍යක්ෂ ජෙනරාල් වූ රිජ්වේ තිලකරත්න මහතාද සිටියා.
වරක් සර් ජෝන් කොතලාවල උත්සවයකදී සිරි අයියා හමුවුණු වෙලාවක අත්දෙකම අල්ලාගෙන පවසා තිබෙනවා ‘ආ… ගුවන් විදුලියේ සිරි අයියා… මට බොහොම සන්තෝෂයි ඔබ හමුවීම’ කියලා. සිරි අයියා කියන්නේ විදුහල්පතිවරයෙක්. කවියෙක්, අධිනීිතිඥවරයෙක්. එදා ළමා වැඩසටහන් භාරදුන්නේ එවන් අයටයි. ඔහු පණහ දශකයේදී ගීත නිර්මාණ කරන්න පටන්ගෙන තිබෙනවා. මුල් කාලයේදී තිබුණේ අවවාදාත්මක ගීතයි.
සුරතල් නංගියෙ අපෙ අම්මා
ඇඟ ලේ කැටි කිරි කර නම්මා
හතළිහේ සිට පනස්ගණන් කොළඹ නාලන්දා විදුහලේ පුංචි කාලේ ඉගෙනගනිමින් සිටියදී මගේ තාත්තා ළමා පිටියට සම්බන්ධ වෙලා තියෙනවා. සිරි අයියා සිටින කාලේ ළමා පිටිය කළේ ඔහු තනිවමයි. ඔහුගෙන් පසුව ළමා පිටිය, දවස් පහට පස්දෙනෙක් මෙහෙයනවා. සිරි අයියා විශ්‍රාම ගියායින් පසුව, ළමා පිටිය භාරගත්තේ මගේ තාත්තා. තාත්තාට කිව්වේ ‘කරු අයියා’ කියලායි.
පණහ දශකයේ මුල්භාගයේ සිට හැටේ දශකය දක්වා තාත්තාගේ කාලයේ ළමා පිටියට ආ චරිත තමයි නන්දා මාලනී, ප්‍රේමකීර්ති ද අල්විස්, ඉන්ද්‍රාණි විජේබණ්ඩාර, මල්ලිකා කහවිට, අමිතා වැදිසිංහ, මල්කාන්ති පීරිස්, විජිත කුසුම් ලියනගේ ආදින්. තාත්තාගේ කාලේ දවස් පහට පස්දෙනෙක් වැඩසටහන් ඉදිරිපත් කළා. සරත් විමලවීරත් එක්කෙනෙක්. සින්දුවල තනු හැදුවේ ඩී.ඩී.ඩැනී, තිලකසිරි ප්‍රනාන්දු, කුලරත්න තෙන්නකෝන්. ‘දැන් නිවාඩු කාලෙ හින්දා නෑ ඉස්කෝලේ’, ‘අපෙ අම්මා කොළඹ ගිහිල්ලා’, ‘මොනරු නුඹට කවුද දන්නෙ ඇඳුම් කට්ටලේ’, ‘බුදු සාදූ’ මේ බොහෝ ගී ළමා පිටියේ අයම ලියපු ගීත, ළමා පිටියේ අයම ගැයුවා. ගායනාවන් කළේ සජීවීවයි. සෑම ගීතයක්ම රෙකෝඞ් කළේත් නැහැ. කාලයක් යද්දී ජනප්‍රිය වුණු ගී පමණක් රෙකෝඞ් කළා. එදා ළමා පිටියේ ගී ගැයූ ජනප්‍රිය ළමයෙක් වුණු එස්. ලියනගේ දවසක් විහාර මහා දේවියේ එළිමහන් ප්‍රසංගයකට රැගෙන ගොස් තිබෙනවා. ඒ මයික්‍රෆෝනයට ඔහු උස නැහැ. ඉතින් මගේ තාත්තා ඔහුව මයික්‍රෆෝනය ඉදිරියේ වඩාගෙන ගීය ගයන්න සලස්වා තිබෙනවා.
ළමා පිටිය තනි කෙනෙකුගේ අතේ රැඳුණු දෙයක් නෙමෙයි. අද තිබෙන වැඩසටහන්වලින් ළමා පිටියේ ආකෘතිය තේරුම් ගන්න බැහැ. ළමා පිටියෙන් අලුත් ශිල්පීන් සහ රසිකයන් බිහිවුණා. නන්දා මාලනීට පුංචි කාලෙදිම රසිකයන් හැදුණා. ළමා පිටිය කියන්නේ චේන් එකක්. ඒ රසිකයන් ජීවිත කාලයම එයත් එක්ක ඉන්නවා. ඊට රසිකයන් තවත් එකතු වෙනවා. ළමා පිටියෙන්, කලාවෙන් එපිට ක්ෂේත්‍රවලත් ප්‍රවීණයන් හැදුණා. දොස්තර උපුල් රන්ජන් විජේවර්ධන, දොස්තර බුද්ධදාස බෝධිනායක, සුනිල් සරත් පෙරේරා මහතා එවැන්නන්. කලාවෙනුත්, පරිපාලනයෙනුත් ඉහළටම ඇවිත් ගුවන් විදුලියේ මුල් පුටුවට පැමිණි සුනිල් සරත් ගුවන් විදුලියෙන් බිහිවූ විශිෂ්ටයෙක්.
එදා ළමුන්ට, ගුවන්විදුලියෙන් ලැබුණු මාර්ගෝපදේශකත්වය අද කිසිම වැඩසටහනකින් ලැබෙන්නේ නැහැ. අද ළමුන් වැඩසටහන්වලට එන්නේ තෑගි දිනන්න. එදා ආවේ සහභාගිත්වයට සහ දීර්ඝ කාලීනව කලා මාධ්‍ය සමඟ එකතුවීමට ආසාවෙන්. ඒ අය ජීවිත කාලය පුරාම වැඩිහිටි කලාකරුවන්ගේ මාර්ගෝපදේශකත්වය ලැබුවා. ඒ එක්කම ඒගොල්ලන්ගේ සමකාලීනයෝ ඒ අයත් සමඟම ගමනට එකතුවුණා. එනම් නන්දා මාලනී- සුනිල් ආරියරත්න, ප්‍රේමකීර්ති- නිරංජලා විදියට. ඔවුන්ට වෙනම රසික සමාජයකුත් හැදුණා. ළමාවියේ දස්කම් දැක්වූ කලාවේ දීර්ඝ කාලයක් නියැළී සිටින පිරිසක් අද නැහැ. අද තියෙන්නේ යෞවනයටම කේන්ද්‍ර වුණු මාධ්‍ය කලාවක්. එතැනදී ඔහුන්ට දරුවන් මඟහැරෙනවා.

ගායන ශිල්පිනී මල්ලිකා කහවිට..

සරස්වතී මණ්ඩපය විශ්වවිද්‍යාලයක්
පණහ දශකයේදී තමයි මම ළමා උයනට එකතු වුණේ. එදා වැඩසටනේ මෙහෙයවූවේ සරත් විමලවීර මහත්මයා. ළමා පිටියේ ස්වභාවය මෙහෙමයි. කරුණාරත්න අබේසේකර මහතා සවස දෙකහමාරට එතැනදීම ගීත ලියලා, එතැනදීම තනු යොදලා, රිහසල් කරලා, සවස පහට සජීවීව අපි ගයනවා. මාත් එක්ක එදා සිටියේ චන්ද්‍රා කබ්රාල්, දයාරත්න රණතුංග, අමරා රණතුංග, ඇන්තනී මහවාසල, කල්‍යාණි ලියනගේ වැනි අයයි. කරුණාරත්න අබේසේකර මෙහෙයවූ ළමා වැඩසටහන ‘සරස්වතී මණ්ඩපය’ නම් වුණා.
ළමා වැඩසටහන්වලින් වඩාත්ම ජනප්‍රිය වුණේ එයයි. එයින් ළමා ගායක ගායිකාවන් බොහෝමයක් බිහිවුණා. නන්දා මාලනී, චන්ද්‍රානි ගුණවර්ධන, අමිතා වැදිසිංහ, දයාරත්න රණතුංග, සනත් නන්දසිරි, එස්. ලියනගේ වගේ එදා එහි සිටි අය අදත් ජනප්‍රියයි. සරස්වතී මණ්ඩපය, දරුවන් වෙනුවෙන් විශ්වවිද්‍යාලයක් වුණා. ගායනය පමණක් නොවෙයි, අධ්‍යාපනික අංග, විද්‍යා විත්ති, රටතොට තොරතුරු, පද්‍ය, විචිත්‍රාංග වැනි අංග රාශියක් එහි තිබුණා. මේ අත්දැකීම් ළමයින්ට විශේෂ දැනුම් සම්භාරයක් දුන්නා. එදා මා ගැයූ ගී අතර, ‘ලේනාගේ පිට මැද ඉරි තුන ඇන්දේ, බකමූණෝ හ්ම් හ්ම්, හිනැහේවී බෝනික්කා’ වැනි ගීත අදටත් ළමයින් ගයනවා.
ළමා පිටියේ ලද අත්දැකීම්වලින් පසුව සරල ගී, චිත්‍රපට පසුබිම් ගායනයටද, පසුව මා යොමුවුණා. මා මුලින්ම පසුබිම් ගායනා කළේ ‘දස්කම’ චිත්‍රපටයේ ඇන්ජලීන් ගුණතිලක සමඟයි. ඒ වගේම මිල්ටන් පෙරේරා සමඟ ගයන ‘සඳුන් ගසේ සමන් වැලක් එතෙන්නේ’ ගීතය. ‘සිහින ගඟේ පිහිනා පිහිනා’ වැනි චිත්‍රපට ගීත ඇතුළුව මා චිත්‍රපට හතළිහක පමණ ගයා තිබෙනවා. ඒ සියල්ලටම පදනම වුණේ ළමා පිටියයි.

ගායන ශිල්පිනී  දමයන්ති ජයසූරිය..

එකමුතුව අදටත් එහෙමයි

ළමා පිටියට මං ගියේ 1968දී. ගායනා පරීක්ෂණයෙන් තේරුණු පසුව අපව භාරගත්තේ සුනෙත් ගෝකුළ මහත්මයායි. සතියේ දවස් කීපයකම වැඩසටහන් තිබුණා. දවසක ළමා ගීත, තවත් දවසක ළමා රංග පීඨය වගේ. ළමා රංග පීඨයේ වැඩසටහන සංවිධානය කළේ මහින්ද අල්ගමයි. පසුව ගුවන්විදුලි නාට්‍යවලටත් තේරුණ මා ඒවායේත් රඟපෑවා. තවත් දවසක ‘කනිටු සරසවිය’ නමින් සඟරාමය වැඩසටහනක් තිබුණා. අශෝක තිලකරත්න මහතායි මෙහෙයවූවේ. එහි අපට තිබුණේ කවි, ලිපි ලස්සනට කියවන්න. ගිරව් වගේ නෙමෙයි වචන හරියට උච්චාරණය කළ යුතු වුණා. සති අන්තයේ ‘සංගීත සන්ධ්‍යාව’ වැඩසටහනේ තියෙන්නේ ළමා ගීතයි.
මුල් කාලෙදී ළමාපිටියේ එක්වන්නේ සමූහ ගායනාවන්ටයි. ‘මනකල් හදවිල් තලයෙහ පිපි නිවහල් මල්-රටට පිපෙන මල් අපි වෙමු පුංචි කුකුළු මල්’ ගීතය අපි සාමූහිකව ගයනවා. ගීතය ප්‍රචාරණය වෙද්දී අපි යාළුවන්ට, නෑයින්ට කියනවා අහන්න කියලා. අපිත් රේඩියෝවට කණ තියාගෙන අහනවා. ඒ වුණාට අපේ කටහඬ වෙන්ව හඳුනාගන්න බැහැ. යාළුවෝ නෑයෝ හමුවුණාම කියනවා ඔයාගෙ කටහඩ ඇහුණේ නැහැනේ කියලා. ඒ සමූහ ගායනාවලින් පසුව පේළියක් දෙකක්, තුන් හතරදෙනෙක් එක්කුවෙලා ගයන්න දෙනවා. පසුව දෙන්නෙක් එක සින්දුවක් ගායනා කරනවා. අවසානයේදී තනියම සින්දුවක් ගයන්න දෙනවා. මා මුලින්ම ගැයුවේ ‘අන්දරවැට උඩ ඉඳගෙන- හැමදාම හැන්දෑවට- හිතේ දුකට ඉකිබිඳ බිඳ-ඇයි අඬන්නෙ පොල්කිච්චෝ’ ගීතයයි.
එදා ළමා පිටියේ තිබුණු මයික්‍රෙෆෝනයට අපි උස නැහැ. බංකුවක් උඩ නැගලා සින්දුව කියනවා. ‘සංගීත සන්ධ්‍යාවේ’ ගී තනු නිර්මාණය කළේ නන්දා මාලනී, සනත් නන්දසිරි, දයාරත්න රණතුංග, සරත් දසනායක, අමිතා වැදිසිංහ, වික්ටර් දලුගම, ඩී.ආර්. පීරිස් යන අයයි. මෙතැන විශේෂත්වය නම් මොවුන්ගෙන් බොහෝදෙනා කලින් ළමාපිටියේ සිටි අය වීමයි. ළමා පිටියෙන්ම පෝෂණය කරගත් දැනුම, ඊළඟ පරපුරට ළබාදීමේ ක්‍රමවේදයක් ළමා පිටියේ තිබුණා. ගීත රචනා කළේත්, කලින් ළමා පිටියේ හිටපු අයමයි. ඒ අතරින් සුනිල් ආරියරත්න, අජන්තා රණසිංහ, මහින්ද අල්ගම, චන්ද්‍රසිරි සෙනෙවිරත්න, ගාමිණී විජේතුංග, සුනිල් සරත් පෙරේරා මතකයි. ළමා පිටිය ඇසුරින් සෑම මාසයම තරංගනී ශාලාවේ ළමා ගී ප්‍රසංගයක් තියෙනවා. ඕඩියන්ස් එකක් ඉදිරියේ සින්දුවක් කියන්න අපට පුරුදු කළා. ප්‍රසංගයට විශාල පිරිසක් ආවා. ‘හොර පූසෙක් ඤාව්, තැපැල් පියුම් මාමේ… මට ලියුම් ගොඩක් ඕනේ’, ‘අඬන්නෙ ඇයි පොල්කිච්චෝ, හූණු සාස්තරකායෝ’ එදා මා ගැයූ ගී අතර අදටත් ජනප්‍රියයි.
එදා ළමා පිටිය නොතිබුණා නම් අපි නන්නත්තාර වෙනවා. ළමා පිටියෙන් අපි ශික්ෂණය ලැබුවා. ඉගෙනගන්න ලැබුණු දේවල් හරියටම සරසවියක් වගේයි. ඒ වාගේම අපේ එකමුතුව අදටත් එහෙමයි. අවුරුදු දාසයේදී ළමා පිටියෙන් ඉවත් වුණා. එදා මා සමඟ හිටියේ රෝහණ සිරිවර්ධන, නිරංජලා සරෝජිනී, ලංකා රාජිනී, ගීතා කාන්ති ජයකොඩි, රත්නා ලාලනී, චිත්‍රා කුමාරි කළුබෝවිල, සමන් අතාවුදහෙට්ටි, කමල් දේශප්‍රිය වැන්නන්. ගායනය, රංගනය, නිවේදනය, ගීත රචනය අතරින් තමන්ගේ දස්කම්වලට ගැළපෙන ක්ෂේත්‍රය අපි තෝරාගත්තා.
අපේ සින්දු දැන් වෙනත් ළමුන් ලවා ගායනා කරවලා විකුණනවා අපේ නමවත් සඳහන් නොකර. මෑතකදී මා එෆ්එම් නාලිකාවක වැඩසටහනකට ගියා. ඒ නිවේදිකාව කිව්වා, අක්කාගේ ‘තැපැල් පියුම් මාමා, හොර පූසා’ අද ප්‍රචාරය කරනවා කියලා. මං සතුටු වුණේ මගේ පොඩි කාලෙ කටහඬ මට අහන්න ලැබෙනවා කියලා. ගීතය ප්‍රචාරය වෙද්දීත් කිව්වා ‘දමයන්ති ජයසූරිය එදා ගැයූ හඬින්’ කියලා. නමුත් දෙවියනේ ඒ හඬ වෙනත් දියණියකගේ හඬක්.
එදා අපි ගැයූ ළමා ගීවල තිබුණේ ළමා ලෝකයේ අහිංසක සුන්දරත්වයයි. ‘ඉරටු කෑල්ලක බත් ඇට අමුණා… උඹට දෙන්න මං මෙන්න ගෙනාවා’ ගීය එවැන්නක්. හූණන්ට බත්ඇට දෙන එක ළමුන්ගේ අත්දැකීමක්. අද දරුවෝ වැඩිහිටියන්ගේ සින්දු ගයනවා. ඒ ළමුන් තමන් ගයන පදවල තේරුම දන්නෙත් නැහැ. එදා අපිට හොඳ ළමා ගී සාහිත්‍යයක් තිබුණා. ඒ ගීත ලිව්වේත් ඒවාට තනු දැම්මේත් ඒ පිළිබඳ දැනුවත් අයයි. ළමා ගී තනුවල විශේෂත්වය තමයි, ළමුන්ට ඉක්මණට ග්‍රහණය කරගන්න පුළුවන්. නන්දා මාලනී ගයන ‘බුදු සාදු’ වගේම ‘හින්චි පින්චි හාවා’ ගීතයත් එහෙමයි. ළමුන්ට ඒ වචන පහසුයි. අපි තවමත් ක්ෂේත්‍රයේ පවතින්නේ ළමා පිටියේ පන්නරය හින්දායි. පසුව චිත්‍රපට සින්දු කිව්වේත් සරල ගී පරීක්ෂණවලින් සමත්වුණේත් ඒ පදනමේ සිටයි. අද ළමයින්ට ඒ අවස්ථාව නැහැ. අපි එදා ඉගෙනගත්තා, වැටුණා, නැගිටිනවා. පසුව ශක්තිමත්ව ක්ෂේත්‍රයේ ස්ථාවර වුණා.’
ළමා පිටියෙන් පෝෂණය වී කලා ලොවේ බැබලෙන්නන්, ළමා පිටිය සිහිපත්කළේ එහෙමයි. කලින් සදා නිම කළ යාන්ත්‍රණයක් නැති වුණත්, මොඩලයක් විදියට ළමා පිටිය රටේ කලා ශිල්පීනුත්, කලා රසිකත්වයත් පෝෂණය කළා. සිදාදියේ කලා ශිල්පීන් බිහිකරමින්, ඈත ගම්දනව් සිසාරා රසිකයන් බිහිකරමින් ළමාපිටිය දශක ගණනාවක් කළ මෙහෙය විශිෂ්ටයි. සිරි අයියාගේ, කරු අයියාගේ ළමාපිටිය නම් තක්සලාව කලාවේ අනාගතයට මඟ එළිකළා. අද දිළෙන තරුවලට අහස තැනුවේ ඔවුනුයි. ඒ තරු විඳින මහපොළොව තැනුවේත් ඔවුනුයි.■