සැබැවින්ම, සෑම මිනිසෙකුගේම ආදර සම්බන්ධතාව ඒ නීල්සිරි සහ ලිලීගේ අඳුරු කාමරය වැනිය. කෙතරම් කාලයක් ආදරයෙන් බැඳී සිටියද, මිනිසෙකුට තම අනෙකාව කිසිදාක සම්පූර්ණයෙන් තේරුම්ගත නොහැක.

■ අනුසර වීරසිංහ

බයිබලයේ උප්පත්ති කතාවට අනුව වරක් මේ මිහිමත ජීවත් වූ මිනිස්සු එක්ව දෙවියන්වහන්සේගේ නිවහන වූ ස්වර්ගය දක්වා උස් වූ විසල් කුලුනක් ඉදි කරන්නට වූහ. එය බාබෙල් කුලුන නම් විය. සකල මනුෂ්‍ය වර්ගයා සතු මේ අප්‍රමාණ ශක්තිය නෙත ගැටෙන දෙවියන්වහන්සේ, ඔවුන් තව දුරටත් මෙලෙස එකමුතුව සිටියහොත් කඩිනමින් තමන්ගේ ආධිපත්‍යයෙන්ද මිදී, ඔවුන්ට රිසි දේ සිදු කරනු ඇතැයි බිය විය. එනිසාම, උන්වහන්සේ විවිධ ‘භාෂාවන්‘ නිර්මාණය කර ඒවා මිනිසුන්ට තෑගි කරන්නට වූහ. එදායින් පසු එකී භාෂාවන්ගෙන් අදහස් හුවමාරු කරගත් මිනිසුන්ට, තවත් මිනිසෙකු කී දේ සම්පූර්ණයෙන්ම වටහාගන්නට හෝ භාෂාව යොදාගෙන සිය සිතුවිලි තවකෙකුට සම්පූර්ණයෙන් ම තේරුම් කරන්නට නොහැකි විය. ඉතින්, එකිනෙකා හරිහැටි තේරුම් ගන්නට නොහැකි වූ මිනිස් වර්ගයා බෙදී වෙන් වන්නට වූහ. ඉනික්බිති, මෙලෙස ඉරිසියාකාර දෙවියන්වහන්සේ විසින් තෑගි කළ භාෂාවන්ගෙන් කවියෝ කවි ලියූහ. කතන්දරකාරයෝ කතන්දර ලියූහ. එහෙත්, භාෂාව නම් එකී උගුලට විරුද්ධව කැරලිගැසූ හිතුවක්කාර ලේඛකයන් බිහි වූයේ අතලොස්සකි. ඒ අතරින්, ලාංකීය සාහිත්‍යයේ අකුරු එක්ක අරගල කරමින්, භාෂාවකින් ප්‍රකාශ කිරීමට සමත් ‘අදහස් විශ්වයෙන්‘ ඔබ්බේ පවත්නා මිනිස් හැඟීම්, අද්දැකීම් හා අවිඥානික සිතිවිලි සිය කතන්දර හරහා කියාපාන්නට තැත් කළ හිතුවක්කාර කෙටිකතාකරුවෙක් විය. ඔහු නමින් අජිත් තිලකසේන ය. අජිත්ගේ අසූ අටවන ජන්ම දිනය යෙදෙන ඔක්තෝබරයේ ම, ඔහුගේ ඒ හිතුවක්කාර අරුමැසිවාදී කෙටිකතා ලෝකයට යළිත් එබී බලන්නට සිත් වූයේ එබැවිනි.

1960 දී ‘සතුරෝ‘ කෙටිකතා එකතුව ප්‍රකාශයට පත් කරමින් කෙටිකතාකරණයට පිවිසෙන අජිත්, ඉනික්බිති දශක ගණනාවක් තිස්සේ ‘පිටුවහල් කර සිටිද්දී‘, ‘රාත්‍රියේ පූර්ව භාගය‘, ‘සුන්නද්දූලි‘, ‘සුබ රාත්‍රියක් අහවරයි‘, ‘සාදය‘ ආදි කෙටිකතා සංග්‍රහ රැසක් නිර්මාණය කළේය. එසේම, දෘෂ්ටිගෝචර, සංයුක්ත කවි සහ නැවුම් කාව්‍යාත්මක හැඩතලයන්ගෙන් යුත් නිසඳැස් ද අත්හදා බලන්නට විය. ධර්මසේන පතිරාජ විසින් අධ්‍යක්ෂණය කළ විශිෂ්ට සිනමාපටයක් වූ ”පාරදිගේ”හි තිර රචනය කරන්නේ ද අජිත් තිලකසේන නම් මේ අපූරු මිනිසා විසිනි.

අජිත්හට ඔහුට ම අනන්‍ය වූ කතන්දර කීමේ කලාවක් විය. එය යම් ආකාරයකට ගුප්ත, මායාකාරී සහ අධිසත්තාවාදී (surreal) ශෛලියකට නෑකම් කියන්නට විය. කලාකරුවෙකු ලෙස අජිත්හට තමා අවට වූ ලෝකය සෞන්දර්යාත්මක ලෙස ප්‍රතිනිර්මාණය කරන්නට තව දුරටත් ගතානුගතික යථාර්ථවාදී ආඛ්‍යානයන්ගේ සහාය අවැසි නොවීය. මේ නිසාම, අජිත්ගේ කෙටිකතා තුළ තව දුරටත් සාම්ප්‍රදායික යථාර්ථවාදී කතාකලාවේ දක්නට ලැබෙන පැහැදිලි, පරිපූර්ණ චරිත හමු නොවේ. ඒ වෙනුවට චරිතවල ඡායාමාත්‍රික සෙවණැලි, නොඑසේ නම් එක ම පුද්ගලයෙකු සතු ප්‍රතිවිරෝධී මනෝභාවයන් සංකේතවත් කරන ගූඪ චරිත දක්නට ලැබේ. එකී චරිත අතර ගොඩනැගෙන සංවාද පවා තව දුරටත් තාර්කික හෝ යථාර්ථවාදී වනවාට වඩා යම් විකාරරූපී සහ අතාර්කික බවක් උසුලන බැව් පාඨකයාට පෙනී යයි. ඔහුගේ ”සුන්නද්දූලි” කෙටිකතා සංග්‍රහයේ එන ”හමුවීම” නම් කෙටිකතාව මීට කදිම නිදසුනකි.

”ලිලී! ලිලී! මේ ලිලී නේද?” කතාව ඇරඹෙන්නේම, තට්ටු නිවාස සංකීර්ණයක වූ තම ගෙදර දොරට තට්ටු කරන හඬින්, දොරෙන් එහාපස සිටිනු ඇත්තේ ලිලී නම් ගැහැනිය බව සිතා දොර විවර කළ විට තම අනුමානය නිවැරැදි බව දැනගැනීමෙන් සතුටට පත් වූ නීල්සිරි නම් පිරිමියාගේ ඒ දෙබසෙනි. එහෙත්, අපට කතාවේ අවසානය වනතෙක්ම, මේ චරිත ද්විත්වයෙහි නිශ්චිත අනන්‍යතාවක් හෙළි නොකරන්නට රචකයා ප්‍රවේශම් වෙයි. ලිලී සහ නීල්සිරි අතර අඳුර පිරුණු කාමරය තුළ සිදුවන විකාරරූපී දෙබස් අතරින් පාඨකයාට එක්වරම දැනගන්නට ලැබෙන්නේ ඔවුන් විවාහ වී සිටින යුවලක් බවත්, කුමන හෝ හේතුවකට ලිලී නම් ස්ත්‍රිය මුහුදෙන් එතෙර රටක විප්‍රවාසීව සිට, යළිත් වසර හතකට පසු අහස් යාත්‍රාවෙන් ඔහු බලන්නට පැමිණි බවත්ය. ඇගේ ඒ ගමන ගැන විස්තරයද යම් අභූතරූපී බවක් දරයි : ඇය අහස් යාත්‍රාවෙන් බැස රික්ෂෝවක් මිලට ගත් බවත්, මඳ දුරක් යද්දී රික්ෂෝකාරයාට හති වැටෙන විට ඔහුව ආසනයේ තබා තමා රික්ෂෝව ඇදගෙන දිවූ බවත්, එලෙස මාරුවෙන් මාරුවට දෙදෙනා එය ඇදගෙන මෙතෙක් දුර ආ බවත් ඇය කියයි. ඒ අතර නීල්සිරි, තමා ළඟදී දිනෙක සිහිනයෙන් ගෙදර දොර විවර කළ විට කල්කටාවේ සිටි බවද, ඉන්දියානු වීදිවල කොලුකුරුට්ටන් තම සපත්තු මදින්නට පොර කෑ අන්දමද විස්තර කරයි. ඉන්පසු ලිලී ඔවුන්ගේ දරුවන් කොහේදැයි අසයි. එහෙත්, නීල්සිරිගේ මතකයට අනුව ඔවුන්ට කිසිදා දරුවන් සිටියේ නැත. ඉන්පසු කෙමෙන්, ලිලීට සිය පවුලෙන් වෙන්වීමත් සමග මගහැරුණු නෑයන් මතකයට නැගුණ ද, ඒ හැම කෙනෙක්ම මියගොස් ඇති බැව් නීල්සිරි තහවුරු කරයි. ඉන්පසු දෙදෙනා තම මංගල දිවියේ අසිරිමත් මොහොතවල් ස්මරණය කරන්නට තැත් කළද, ඒ මතකයන් පවා තව දුරටත් යථාර්ථයන්ම නොවන බවත්, ඔවුන් නැරඹූ චිත්‍රපටි සහ සිහින ඇසුරින් ගොඩනැගුණු ඒවා බවත් සිහි වෙයි.

කතාවේ තවත් දුරට යනවිට තමාට ලිලී කියා සැමවිට ම අමතන්නේ මන්ද? තමා ලිලී නොව නන්දා බැව් ඇය නීල්සිරිට කියයි. නීල්සිරිද තමාගේ නම විමලසිරි බව කියයි. එවන් සියලු හිස්, අර්ථශුන්‍ය සාද කතාලතා අවසානයේ ඔවුන් දැනගන්නේ මේ කාන්තාව තට්ටු කර ඇත්තේ වැරදි දොරට බවත්, ඈ සොයන පිරිමියාගේ කාමරය ඇත්තේ ඉහළ මාලයේ බවත්ය. ඉතින්, ඇය සිය මුහුණවත් නොපෙන්වා ඒ අඳුරු කාමරයෙන් පළා යන්නට තීරණය කරයි. සැබැවින්ම, සෑම මිනිසෙකුගේම ආදර සම්බන්ධතාව ඒ නීල්සිරි සහ ලිලීගේ අඳුරු කාමරය වැනිය. කෙතරම් කාලයක් ආදරයෙන් බැඳී සිටියද, මිනිසෙකුට තම අනෙකාව කිසිදාක සම්පූර්ණයෙන් තේරුම්ගත නොහැක. සැබැවින් ම, අපි ආදරය කරන්නේ ඒ ‘නාඳුනනාබවේ අන්ධකාරය‘ අතරින් අපට දිස්වන අපේ අනෙකා ගැන, අපේ සිත විසින්ම නිර්මාණය කරගන්නා ෆැන්ටසියටය.

කෙසේ නමුත්, මෙලෙස තිලකසේනයන්ගේ චරිත අතර ගොඩනැගෙන අතාර්කික, අර්ථශුන්‍ය දෙබස් සහ සිදුවීම්, පළමුවන ලෝක යුද සමයට ප්‍රතික්‍රියාවක් ලෙස, නූතන ධනේශ්වර සමාජයේ මිනිසාගේ පැවැත්මට බලපෑම් කළ තාර්කිකත්වයටත්, හේතුපලවාදයටත් එරෙහිව ගොඩනැගුණු ඩාඩාවාදී (Dadaism) කලාව සහ අධියථාර්ථවාදයේ (surrealism) අනුහස දරයි. යුරෝපය පුරා එවැනි කලාවන් පැතිරී යන්නට බලපෑ හේතු ගණනාවක් විය. එතෙක් ක්‍රිස්තියානි විශ්වාස පද්ධතිය තුළ වූ, සියලු මිනිසුන් දෙස සංකේතීය පියෙකු සේ බලා සිටිමින් ඔවුන්ගේ හොඳ, නරක තීරණය කළ දෙවියන්වහන්සේ, විද්‍යාව සහ හේතුපලවාදය පැතිරුණු සමාජය තුළ මිය ගොස් ඇති බව ෆ්‍රෙඩි්‍රක් නීට්ෂේ කීය. එලෙස දෙවියන් මියැදුණු විශ්වයක සාරධර්ම හා වටිනාකම් අහිමි වූ, පරාරෝපණය, දික්කසාද, යුද්ධය ආදි ගැටලු රැසකින් පීඩා විඳිමින් සිය සංස්කෘතික මුල් අහිමි කරගත් මිනිස්සු බිහි වන්නට වූහ. අර්නස්ට් හෙමිංවේ වැනි රචකයෙකුගේ යථාර්ථවාදී කෙටිකතාවලට පවා බොහෝවිට වස්තුවිෂය වූයේ එවැනි මිනිසුන්ය.

අජිත්ගේ බොහොමයක් කෙටිකතාවලද දක්නට ලැබෙන්නේ සිය ගම්මානයෙන් සංස්කෘතික පෙකණිවැල කපාගෙන නගරයට සේන්දු වී දිවි ගෙවන බෝඩිම්කාරයන්, ලිංගික අසහනයෙන් පෙළෙන ලුම්පන් තරුණයන්, සිදාදියේ කන්තෝරුවල සේවය කරන පහළ මධ්‍යම පන්තිකයන් ආදීන්ය. 71 කැරැල්ලට පසු ඔහු අතින් ලියවෙන ”රාත්‍රියේ පූර්ව භාගය” වැනි කෙටිකතා එකතුවක් පුරාම මෙය දක්නට ලැබේ. ඔහුගේ ”පාරදිගේ” තිරපිටපතේ චන්දරේ නම් තරුණයාද එවැන්නෙකි. සිය පෙම්වතිය හදිසියේ ගැබ් ගෙන ඇතැයි දැනගන්නා ඔහු ඇගේ ගබ්සාව සිදු කිරීමට මුදල් සොයන්නට සිදාදියේ පාරවල් පුරා දිව ගොස් හති වැටී එක් තැනෙකදී කියා සිටින්නේ ”අපි අහක විසි කරලා තියෙන එඬරු දඬු වගේ. මුල් නෑ. ඒත් දලුදානවා.” කියාය. හෙමිංවේගේHills like White Elephants කෙටිකතාවේ ගබ්සාවක් කරගැනීම ගැන දෙගිඩියාවෙන් තැවෙන තරුණ යුවලගේ ජීවිතයේ නිස්සාරත්වයම වෙනත් ආකාරයකට මේ නන්නත්තාර ලුම්පන් නාගරික තරුණ යුවල වූ චන්දරේ හා ස්වර්ණා හරහා නිරූපණය වේ. එපමණක් නොව, ලාංකීය නාගරික න්‍යෂ්ටික පවුල් සංස්ථාවට පුහු ආගමික සදාචාරයේ බලපෑම ලැබුණු අන්දම ඔහුගේ ”සුන්නද්දූලි” කෙටිකතාවේ විස්තර කරයි. එහිදී අපට හමුවන සිරිනාග නම් පිරිමියාට ඔහුගේ බිරිඳ වූ බාබරා කෙතරම් ලිංගික ආරාධනා සිදු කළත්, ඔහු අප්‍රාණිකව සයනයේ වැතිර සිටී. ඊට හේතුව සොයා බලන විට බාබරාට හමුවන්නේ ඔවුන්ගේ දුකින් හා අඳුරින් පිරුණු කාමරයේ තිරයක් පසුපස වූ බුදු පිළිමය සිරිනාගට අවිඥානික බලපෑමක් කරන බවයි. නච්ච, ගීත, වාදන ඈ කලාවන්ද, ලිංගික ජීවිතයද පාපයක් ලෙස සිතා මර්දනය කිරීමෙන් නිර්වාණය සොයාගන්නට හැකැයි ඉගැන්වූ පටු වික්ටෝරියානු ථේරවාදී බුදුදහමේ සීමාවන් එලෙස අජිත් විවේචනය කරයි. කතාව අවසානයේ ඒ බුදු පිළිමය සුන්නද්දූලි වූ විට කාමරය පුරා වොට් දහසක විදුලි බුබුළු දැල්වී, ජෑස් සංගීත නාදයෙන් පිරී සිරිනාග කාම සම්භෝගයට සූදානම් වීමෙන් එය මනාව තහවුරු වේ.

කෙසේ නමුත්, මෙවන් සංකීර්ණ වියවුලක පැටලුණු මිනිස් දිවිය විවරණය කරන්නට තව දුරටත් පවත්නා ධනේශ්වරයට වහල්කම් කරන යථාර්ථවාදී රීතිය අපොහොසත් වීමත් සමග, ෆ්‍රාන්ස් කෆ්කා වැනි රචකයෝ අධියථාර්ථවාදයට සමීප වූහ. කෆ්කාගේ ”රූපාන්තරණය” (The Metamorphosis) කතාවේ පවුල් ජීවිතයේ වගකීම් හමුවේ අසරණව කුරුමිණියෙකු බවට පත්වන ග්‍රෙගරි සම්සා මෙන්ම අජිත්ගේ ”රූපාන්තරණය” කෙටිකතාවේ කෝච්චියක් බවට පත් ව රේල්පීලි දිගේ දුවන මිනිසෙකු දැකිය හැකි වේ. අවසාන භාගය තුළ තිලකසේනයන්ටද නැවතත් ගතානුගතික යථාර්ථවාදී ශෛලියක් තුළ දියවී යාමට සිදු විය. එහෙත්, එතෙක් ඔහුගේ අපූර්ව අධිසත්තාවාදී කෙටිකතා හැම එකක්ම සමකාලීන මිනිසා දුටු අවිඥානික සිහිනවල දේශපාලනය සොයාගිය හිතුවක්කාර ප්‍රකාශනයන් විය. ඒවා හරියට සැල්වදෝර් ඩාලිගේ සිතුවමක් නැත්නම් ඩේවිඩ් ලින්ච්ගේ චිත්‍රපටයක් සේ ඊට ම අනන්‍ය වූ ක්ෂුද්‍ර මායාකාරී ලෝකයක් නිර්මාණය කරන්නට විය. අජිත්ට ඊටම අනන්‍ය වූ සමරූපීකරණයට ලක් වූ නැවුම් හෝඩියක්ද විය. ඉතින් කෙතරම් ඇකඩමික් විචාරකයන් හා ආචාර්යවරුන්ට සම්මත කෙටිකතාකරුවන්ගේ ලයිස්තුවේදී මගහැරුණද, භාෂාව මැවූ දෙවියන් බාබෙල් කුලුන මත මරා දැමූ නිහඬ නූතනවාදී විප්ලවකාරයා ලෙස අජිත් තිලකසේනයන් සැමදා අපගේ මතකයේ රැඳෙනු ඇත.■

■ ඡායාරූපය : එම්.ඒ. පුෂ්පකුමාර

‘මේ බක් මාසයයි. මේ කාලයට රාශි වශයෙන් එකතු වන වියළි බට කොළත්, බට ගස්වල කොපුත් ගැන ඔහුට සිහිවේ. කලකට පෙර අපූ කුඩා කාලයේදී නිවසේ කැඩුණු ජනේලය අසල හිඳගෙන කල්පනාවෙන් ගත කළ ආනන්දයෙන් පිරුණු ඒ දවස් ඔහුට සිහි වේ. සීතල රාත්‍රිවල සැප පහසු ස්පර්ශයක් ගෙන දෙන පොරෝණය යට ගුළි වී සිටි සැටි ඔහුට සිහි වේ. ඒ සියල්ල අනන්ත වූ කාල ප්‍රවාහයට අසු වී ගසා ගෙන ගොස් ඇත.

සමහර දිනවල සිහිනෙන් පමණක් ඔහු නිශ්චින්දිපුරයට ගමන් කරයි. ඔවුන්ගේ ගේ අසල ඇති පාළු ඉඩමට වසන්තය පැමිණ ඇත. බක් මස මුල් භාගයේ දී හඳුනන සහ නොහඳුනන වන මලින් කැලෑ රොද පිරී යයි. නිවසේ කැඩුණු ජනේලය අයිනේ සිටියදී අතීතයේ සැප දුක් අතර දී හඳුනා ගත් කුරුල්ලෝ කීචි බීචි හඬින් ගී ගයති. දස වසරක වයසේ දී ගෙවූ ළමා කාලය පෙරලා ඔහු වෙත සිහිනෙන් පැමිණෙයි. මේ වන විට ජනේලයේ සලකුණක්වත් තිබිය නොහැක. දීර්ඝ වූ දවල් කාලයෙන් පසු සන්ධ්‍යාවේ රන්වන් හිරුරැස් වැටේ. තුරු වදුළුවල සෙවණැළි දික් වන වෙලාවේ පොල්කිච්චාගේ නාදය ඇසේ. අර මෝඩ ළමයා දැන් ජනේලය අසල නැත.:’ අපූගේ ලෝකය, විභූතිභූෂණ බන්ද්‍යොපාධ්‍යාය, පරිවර්තනය : චින්තා ලක්‍ෂ්මී සිංහ ආරච්චි.

ගහ කොළ මලින් පලින් බරවෙන බක් මාසය සශ්‍රීකත්වයේ මාසය කියලයි අපි හඳුන්වන්නෙ. තමන් වාසය කරන තැන් අලු‍ත්වැඩියා කරලා, අලු‍ත් පාටක් හරි සුදු හුණු හරි පිරියම් කරලා, දොර ජනෙල්වලට අලු‍ත් රෙදි තිර පළන්දලා, තමනුත් අලු‍ත්ම ඇඳුම් අඳින්න සූදානම් වෙන වකවානුවක් තමයි මේ. ඇහැට පෙනෙන මේ සූදානම සමාජීය සහ සංස්කෘතික අච්චු දෙකටම දාල බැලු‍වමත්, බහුතරයකට හරිම සතුටුදායක අත්දැකීමක්. මේකෙ මූලිකම ප්‍රකාශනය තමයි අලු‍ත් වීම. ඒ අලු‍ත්වීම තමයි සන්තුෂ්ටියේ මුහුණුවරින් එළියට එන්නෙ. මේ කාලයෙදි ජීවිතේ අනුන්ගෙන් දිනාගන්න බැරිවුණ දේවල් තෑගි බෝග මාර්ගයෙන් දිනා ගන්නත් සමහර අය උත්සුක වෙනවා. ‘පහුගිය වතාවෙ නං අපි අවුරුද්දට අර වැඩේ කළා. මේ පාර නං ඒක කරන්න වෙන්නෙ නැහැ’ විදිහට සමහරුන් වෙතිනුත්, ‘ඉස්සර අපේ කාලෙ අවුරුද්දට කරපු සහ දැකපු දේවලින් කීයෙන් කීයද අද අයට දකින්න තියෙන්නෙ’ කියල වැඩිහිටියන්ගෙනුත් සංකේතාත්මකව එළියට එන්නෙ මොකක්ද? සමාජයේ බහුතරයක් සිදුවීම් සිද්ධවෙන්නෙ එහෙම නැත්නම් උපදින්නෙ ඔවුන් සිතාගෙන සිටින හේතුවලින් නොව ඊට බොහෝ සෙයින් වෙනස්වූ හේතුවලින් බව තේරුම් ගන්නේ කීයෙන් කීදෙනෙක්ද? වැඩි දෙනෙක් හිතාගෙන ඉන්නෙ තමුන් වර්තමානයේ ගතකරන ජීවිතය දුෂ්කර එකක් කියලා. නමුත් තමන්ගේ සෙවණැල්ල වගේ තමන් එක්කම ඉදිරියට යන ඒ වර්තමානය කාලයක් ගියාම ඒ අයට මතක් කරලා දෙන්නෙ අතීතයට එක වුණු එදා වර්තමානය තමන්ගේ දැන් වර්තමානයට වඩා මොනතරම් පලදායක වෙලා තිබුණාද කියන එක.

මේ විදිහට කාලයා විසින් මකා හරින්න හරි, වැඩි දියුණු කරගන්න හරි උත්සාහ කරන්නෙ මොන වගේ රූපකයක්ද? සන්තුෂ්ටිය හරි අසන්තුෂ්ටිය උත්පාදනය වෙන්නෙ තමන්ගෙම මානසික උපයාගැනීම් මත නෙවෙයිද? මේකෙ ප්‍රධානතම කරුණුකාරණා බවට පත්වෙන්නෙ සංවිධිත චින්තනයකින් තොරව ක්‍රියාත්මක වීම කියලයි අපට නම් හිතෙන්නෙ. ඒ සංවිධිතබව වුණත් සාම්ප්‍රදායික සන්නිවේදනයකට බඳුන් වුණාම බොහොමයක් සංසිද්ධිවල හේතු ඵල සම්බන්ධයන් විමසා බැලීමේ දුරස් වීමක් වෙන්න පුළුවන්. ගතානුගතික මතිමතාන්තරවල එල්බ ගැනීමෙන් තොරව, බුද්ධිමත් වාහකයෙක් ඔස්සේ යවන පණිවුඩයක්, තවත් බුද්ධිමත් ග්‍රාහකයෙකුගේ සංජානනයකට බඳුන් වුණොත් ඒ තුළින් ඉස්මතුවෙන සංවේදනය දෙන පණිවුඩය ‘හැමදාම වසන්තය’‍ කියන එකයි.
වසන්තය හැමෝටම වසන්තයක්ම වෙනවාද, ඒ වසන්තය එක එක තැන්වලට ඇතුල්වෙන්නේ ඒ ඒ තැන්වලට අනන්‍ය විදිහටද? බහුජන ව්‍යවහාරය අනුව ගම කියන්නෙ සුන්දර, පිවිතුරු නිදහස් තැනක්. පිරිසිදු වාතාශ්‍රය, දිය උල්පත් එක්ක ගමේ ජීවත්වෙන්නෙ වාසනාවන්ත උදවිය. අර ගමේ ගෙදර ජනේලෙන් බලන ළමයා දකින්නෙ වර්ණවත් වටාපිටාවකින් සහ කුරුලු‍ කූජනයෙන් පොහොසත් අති මනස්කාන්ත දර්ශනයක්. කෙමෙන් කෙමෙන් සංකෝචනය වී තිබුණත් මේ දැක්ම යම් තාක් දුරට ගමේ රැඳිලා තියෙන බව පිළිගන්න වෙනවා. එහෙම නම් ගමේ බහුතරයක් නගරයට සංක්‍රමණය වෙන්නෙ ඇයි? මෙතෙන්දි තමයි ආර්ථිකය කියන සන්දර්භය උඩට එන්නෙ. මොකද වෙළඳපොළ ආර්ථිකය ක්‍රියාත්මක වෙන්නෙ නගරයෙ. උගත්කමෙන් සන්නද්ධ වෙන්න වෙන්න මූල්‍ය ආයතන ඇතුළු බහුතරයක් ආර්ථික දැතිරෝදය කරකවන ආයතනවල තිබෙන රැකියා වරප්‍රසාද සියල්ලම තිබෙන්නෙ නගරයේ. ඉතින් නාගරික ජීවන රටාවත් ග්‍රාමීය ජීවන රටාවට අභියෝග කරමින් සිටිනවා. නගරයේ මිහිරි හඬින් ගීත ගයන සියොත් කැලක් නැහැ. නගරයේ දෘශ්‍ය පථය සමන්විත වෙන්නෙ කපුටු ගහනයෙන්. මේ ඡායාරූපයේ නගරයේ ගසක අත්තක වසා සිටින කපුටු ජෝඩුවේ සංවාදය මොන වගේ එකක්ද? නගරයේ දූවිල්ලෙන් සමන්විත කර්කශ පරිසරය මැද දිරාපත්වී මිය යමින් තිබෙන අත්තක් මත සිදුවන සංවාදයේ මූලික නිමිත්ත තමන්ට උරුම රාජධානියේ තම වාසස්ථානය අහිමිවීම වෙන්න බැරිද? නගරයේ කපුටාගේ නිවාසය අහිමිවීම පසුබිම් වන්නේ අලු‍තින් ඉදිවී ඇති සුඛෝපභෝගී නිවාස සංකීර්ණයකට. අහිමිවීම සහ හිමිවීම පිළිබඳ සංකේතය මෙයයි. අද නාගරික සමාජ සංස්ථාව තුළ ආර්ථික ශක්තියෙන් පොහොසත්ව ස්ථාවරව සිටින බහුතරයක්, මම මුලින් පැවසූ ගමෙන් නගරයට සංක්‍රමණයවූ කණ්ඩායමයි. මේ නිවාස සංකීර්ණයේ නිවසක ජනේලයෙන් අවට බලන ළමයෙකුගේ නෙත ගැටෙන රූපකය සටහන් වන්නේ කුමන සන්දර්භයක් මතද? වසන්තයේ පණිවුඩය සංජානනය කරන ග්‍රාහක තනතුර ඔබ සතුද?■

■ මුහම්මද් තාරික්

දෑස් නොපෙනීම ජීවිතය හැර යෑමට හෝ ජීවිතය ගැන කලකිරීමට කිසිසේත්ම හේතුවක් නොවේ. කළු‍වර ලෝකයක ජීවත් වන එවැනි මිනිසුන් ජීවිතයේ එළිය දකින්නේ හදවතිනි. දෑස අන්ධ වුවද ඔවුන් විවිධ අංශවලින් දක්ෂතා දක්වන පිරිසකි. විපුල සරත් ප්‍රනාන්දු දෘශ්‍යාබාධිතයෙකු වුවද අපූරු මිනිසෙකි. ඔහුගේ භාර්යාව යූ.ඩී. කමලා රණසිංහද දිරිය කාන්තාවකි. ඇගේද එක් ඇසක් සම්පූර්ණයෙන්ම නොපෙනෙන අතර අනෙක් ඇසද පෙනෙන්නේ ඉතා දුර්වල මට්ටමෙන්ය. මෙම යුවළට ඇත්තේ කාටවත් අත නොපා ජීවත් වන්නට වෙර දරන අසීමිත උත්සාහය පමණි.

සරත්ට අපූරුවට වේවැල් විවීමේ හැකියාව ඇත. වේවැල් පුටු අතරේ ඔහුගේ ඇඟිලිවලින් මැවෙන රටා දකින්නට ඔහුට වරම් නැති නමුත් ඒ වේවැල් රටා දකින්නට අපට හැකියාව හිමිවිය. සරත්-කමලා යුවළ තම ජීවිතය ගැටගහගන්නේ වේවැල් පුටු විවීමෙන් උපයා ගන්නා මුදල්වලිනි.

මෙලොව එළිය දුටු දිනයේ ඔහුගේ එක් ඇසක් අන්ධ බවට වෛද්‍යවරු සරත්ගේ මවට කියා සිටියහ. එහෙත් සරත් දෙමව්පියන්ට මැණිකක් විය. සිය පුතණුවන්ගේ දෑස සුවපත් කිරීමට ඔවුහු උත්සාහ කළහ. ඒ වෑයම නිශ්ඵල විය.

“මගේ උපන් ගම මොරටුව. මං මුලින්ම ඉගෙන ගත්තේ පුවක්අරඹේ මෙතෝදිස්ත විද්‍යාලයේ. මට වයස 12 වෙනකම් එක ඇහැක් පෙනුණා. 1975 මගේ අනිත් ඇහෙත් පෙනීම නැතිවුණා. මගේ ඇහේ පෙනීම නැවත ලබා ගන්න තාත්තා අක්ෂි රෝහලටත් ගෙනගියා. ඒත් බැරි වුණා. මං කතෝලික කෙනෙක්. අපේ ඉඳිබැද්ද දේවස්ථානයේ පියතුමාගේ මාර්ගයෙන් මං රත්මලාන අන්ධ විද්‍යාලයට ඇතුළත් වුණා. බ්‍රේල් ක්‍රමයට ඉගෙන ගෙන සාමාන්‍ය පෙළ විභාගය සමත්වුණා. ඉන්පස්සේ උසස් පෙළ හදාරන්න ගියේ මොරටුව වේල්ස් කුමර විද්‍යාලයට. එහිදී ගුරුවරු මට ගොඩක් උදව් කළා. මං බ්‍රේල් ක්‍රමයට උසස් පෙළ විභාගයටත් පෙනී ඉඳලා ඒකෙනුත් සමත් වුණා.”

සරත් තම පාසල් අධ්‍යාපනයෙන් පසුව සමාජයට අවතීර්ණ වූයේය. ඔහුට සමාජයට බරක් වූ පුද්ගලයෙකු ලෙස ජීවත් වීමට නොහැකිය. එහෙයින් ඔහු මොරටුව ප්‍රදේශයේ ශිෂ්‍යත්ව හා ඉන් ඉහළ ශ්‍රේණියේ පාසල් දරු දැරියන්ට උපකාරක පංති පවත්වන්නට තීරණය කළේය. ශිෂ්‍යත්ව පංති සඳහා සරත් ප්‍රදේශයේ දක්ෂ ගුරුවරයෙක් විය.

සහකාරිය ඔහුට හමුවූ ආකාරයද අපූරු කතාවකි. සරත් ඔහුගේ සහ ඇයගේ ජීවිතය වෙනස් කළ සිදුවීම ගැන විස්තර කළේ මෙසේය.

“2002 අවුරුද්දේ දවසක් මගේ යාළු‍වෙක් කෑම එක ඔතාගෙන ආපු පත්තර පිටුවක මංගල දැන්වීමක් තිබිලා. එක ඇහැකින් බාගයක් විතරයි පේන්නේ. සුරා සූදුවෙන් තොර කෙනෙක් නම් දෑස් දෙකම පේන්නේ නැති කෙනෙක් වුණත් අක්කාට විවාහ කරලා දෙන්න කැමතියි කියලයි තිබුණේ. ඉතින් ඒක කියවලා මං වගේම කෙනෙක් ඉන්නවා. මේක ගැළපෙන යෝජනාවක් වේවි, ලියලා යවමු කිව්වා යාළු‍වා. ඒත් මං මුලදී කැමති වුණේ නැහැ. මංගල දැන්වීම දාලා තිබුණේ කෙල්ලගේ නංගි. එයා හිටියේ රට.

යාළු‍වාගේ බලකිරීමටත් එක්ක දැම්මේ. මංගල යෝජනාවට පිළිතුරු ලිපි හතළිස් ගාණක් ගිහින් තිබුණා. ඒත් එයා අවසානයේ එක ලිපියක් තෝරාගෙන තිබුණා. ඒ මං යවපු ලිපිය. එහෙම තමයි කමලා මට හම්බුණේ. අපි 2002 දෙසැම්බර් 27 වැනිදා විවාහ වුණා.”
කමලාගේ ගම කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ වාරියපොලය. සරත් සහ කමලා යුවළට ජීවත් වීමට නිවසක් කමලාගේ නැගණියගේද උපකාරය මත ගොඩනඟන ලදි. නව යුවළ විවාහයෙන් පසු සිය ස්ථීර පදිංචිය ලෙස ජීවිතය ගතකළේ වාරියපොලය. එම ප්‍රදේශයේ දරු දැරියන්ට සරත් උපකාරක පංති පැවැත්වීය. එහෙත් ගොවිතැන ජීවනෝපාය කරගත් පවුල් බහුල වශයෙන් ජීවත් වූ හෙයින් පවත්නා ආර්ථික අපහසුකම් නිසා දරු දැරියෝ පාසල් අධ්‍යාපනයෙන් සෑහීමකට පත් වූහ. සරත්ගේ ඉගැන්වීමේ ඉඩ ඇහිරිණ.

සරත් හඳුන්කූරු නිෂ්පාදනය කර තැනින් තැනට ගොස් විකිණීමේ වෙළඳාම ආරම්භ කළේය. මේ සියලු‍ කටයුතු සඳහා සරත්ගේ අත්වාරුව වූයේ කමලාය. මෙසේ වාරියපොල ප්‍රදේශයේ මාස 8 ක් පමණ ගත කළ සරත් හා කමලා නැවත මොරටුවට පැමිණ කුලියට නිවසක් ගෙන පදිංචි වූහ. මේ වන විට තම ජීවිකාව පවත්වා ගැනීමට පුටු විවීමේ රක්ෂාව පිළිබඳ අදහසක් සරත්ට පහළ විය. මොරටුව යනු ලී බඩුවලට ප්‍රකට ප්‍රදේශයකි. සරත්ගේ මවටත් සහෝදරියටත් පුටු විවීමේ හැකියාව තිබුණි. පස් හැවිරිදි වියේ සිටම සහෝදරිය හා මව පුටු වියනු තමාට පෙනීම ඇති එකම ඇසෙන් බලා සිටියා සරත්ට මතකය.

“අක්කා ගෙදරදී පුටු වියද්දී ඒ පුටුව පස්සට වෙලා මං බලන් ඉන්නවා. අම්මා තේ හදලා ගේන්නෙ හකුරු කෑල්ලක් එක්ක. අක්ක හකුරුවලට ආසයි. ඉතිං මං කියනවා අක්කාට පුටු වියන හැටි උගන්වනවා නම් හකුරු කෑල්ල දෙනවා කියලා. අක්කා ඉතිං හකුරු කන්න තියෙන ආසාවට මට පුටු වියන්න උගන්වනවා. එහෙම තමයි මං පුටු වියන්න ඉගෙන ගත්තේ.”

පුටු විවීම තම ජීවනෝපාය කර ගත් සරත් තම සහකාරිය සමඟ සමාජයට බරක් නොවී ආදරයෙන්, විශ්වාසයෙන් හා සමගියෙන් යුතුව ජීවත් වෙයි. පුටු විවීම උදෙසා ඒ වෙනුවෙන් වූ හැකියාවක්ද ඉවසීමක්ද සරත් සතු වේ. පුටු සුද්ද කර දෙනු ලබන්නේ කමලා විසිනි. කමලාටද පුටු විවීමේ හැකියාව ඇත. ඇය පුටු විවීමට ඉගෙනගත්තේ සරත්ගෙනි. සරත් මුලින්ම පුටුවේ සිදුරු ඇඟිලිවලින් ගණන් කර වේවැල්වලින් අවශ්‍ය රටාවට පුටුව වියයි.

“මම පුටු විවීම පටන් ගත්තේ 2003 අවුරුද්දෙ ඉදලා. මුල් දවස්වල අපි දෙන්නා, පුටු වියනවා පුටු වියනවා, කියලා පාරවල් වල කෑගහමින් තමා වැඩ හොයාගත්තේ. 2003 ඉඳන් 2012 වෙනකම් අපි ඒ විදිහට වැඩ කළා. ඒ කාලේ ගොඩක් දුෂ්කරතා විඳින්න සිදුවුණා. සමහර දවස්වලට පුටු හම්බවෙනවා. තවත් සමහර දවස්වලට උදේ ඉඳන් හවස් වෙනකම් ඇවිද්දත් පුටු නොලැබුණු දවස් තිබුණා. අපේ ජීවිතේ දුෂ්කරයි තමයි. ඒත් අනුන්ට අතපාලා ජීවත්වෙනවාට වඩා තමන්ගේ ශ්‍රමය ශක්තිය යොදවලා ජීවත් වෙන එක තමයි ඉතා අර්ථවත්. පස්සේ මට ෆර්සාන් කියන හිතවතාව හමුවුණා. එයා මගේ නමින් මුහුණු පොතේ ගිණුමක් හඳුන්වලා දුන්නා, මගේ දූරකථන අංකය සඳහන් කරලා. ඒකෙන් පස්සේ වැඩක් තියෙනවා නම් මිනිස්සු මට කතා කරනවා. ඇවිදලා වැඩ හොයන දුෂ්කරතාව ඒ නිසා අඩු වුණා. ඒක මට පහසුවක් වුණා. දූරකතනයෙන් කතා කරලා කිව්වම අපි දෙන්නා රට පුරා ගිහින් පුටු වියනවා. ගිය අවුරුද්දෙත් මේ අවුරුද්දෙත් ගියෙ නැහැ කොවිඩ් නිසා. අන්තිම වතාවට පොලොන්නරුව ගියා පස්සේ නුවරඑළියත් ගියා. කමලා තමයි මාව එක්ක යන්නේ. කමලාත් පුටු වියන වැඩේට මට උදව් වෙනවා. මට ඇස් නැහැ කියලා මම වැලපෙන මනුස්සයෙක් නෙවෙයි. මම දෙනෙතින් නෙවෙයි ලෝකය බලන්නෙ මනසින්. අපිට ස්පර්ශය ඒ කියන්නේ ඇඟිලි තුඩ ඉතා වටිනවා. ඇඟිලි තුඩින් අතගාලා පුටුව වියන්නත් මානසික ඒකාග්‍රතාවක් තියෙන්න ඕනෑ. අනික අවබෝධය තියෙනවා නම් ඕනෑකම තියෙනවා නම් අවශ්‍යතාව තියෙනවා නම් කරන්න බැරි දෙයක් නැහැ.”

කමලා සරත්ගේ අත්වාරුව වෙමින් ලංකාවේ විවිධ ප්‍රදේශවල නිවාසවලට ගොස් පුටු විවීම සිදු කරන්නීය. සරත්ට ඕනෑම ප්‍රදේශයකට බයකින් තොරව යාමට හැකිය. ඒ කමලාගේ විශ්වාසවන්ත මඟ පෙන්වීම සහ අත්වාරුව නිසාය.

‘අපි කසාද බැඳලා ගොඩක් සතුටින් ජීවත් වෙනවා. එයාගේ ඇස් දෙකත් ඉපදෙනකොටම පෙනීම නැති වෙලායි තිබුණේ. එයා කුරුණෑගල සඳගල අන්ධ විද්‍යාලයේ ඉගෙනගන්න කාලයේ ඇස් දෙක ඔපරේෂන් කරලා තියෙනවා. ඒත් එක ඇහැක් හදා ගන්න බැරි වුණත් අනිත් ඇහෙන් පෙනීම සීයට පනහකට වගේ ලැබිලා තියෙනවා. අපි දෙන්නාම එකපාර කේන්ති ගන්න එක දවසක්වත් නැහැ. එක්කෙනෙකුට කේන්ති ගියොත් අනිත් කෙනා හිනාවෙනවා. එහෙමයි අපි ජීවත් වෙන්නෙ. ගෙදර උයන පිහන වැඩ රෙදි හෝදන වැඩ කරන්නෙත් මෙයා තමයි. පුටු වියලා ලැබෙන මුදල් ගැනලා බාර ගන්නෙත් මෙයා තමයි. මට දුර කෙනෙක් වැඩ බාර දෙනවා නම් එයා කතා කරද්දිම මම රෙකෝඩ් කර ගන්නවා ගෙදරට යන පාර එහෙම. දූරකථන අංකයත් එයාටම කියන්න කියලා රෙකෝඩ් කර ගන්නවා.’

සරත් කිසිම දිනක ජීවිතය විඳවා නොමැති අතර ඔහු ජීවිතය විඳින සුන්දර මිනිසෙකි. පසුගිය කොවිඩ් සංචරණ සීමා දිනවලදී සරත් හා කමලා නිවෙසට වී කල් ගෙවුවද කාටවත් අතපාන්නට නොගියහ. මේ දිරිය යුවළගේ රැකියාවට අත්වැලක් සැපයිය හැකි නම් එය ඔවුන්ගේ ජීවිතයට විශාල ශක්තියක් වනු ඇත.

“දෘශ්‍යාබාධිත අපි සමාජයට සේවය කරන්න කැමති. තරගකාරී සමාජය එක්ක හැප්පෙන්න කැමතියි. අපිට අනුකම්පාව එපා. අපිට ඕනෙ සහයෝගය විතරයි. සතුට තියෙන්නේ රුපියල් සත මත නෙවෙයි”■

මත්පැන් භාවිතය උත්කර්ෂයට නංවන එක කමක් නෑ, ඒත් කාන්තාවන් විදියට අපේ මේ විඳීමත් ඒක ඇතුළෙ ලකුණු වෙන්න ඕනෑ කියලයි මම හිතන්නේ.

■ අමන්දිකා කුරේ

මත්පැන් භාවිත කිරීම සම්බන්ධයෙන් විවිධ පුද්ගලයෝ විවිධ මත දරති. ඇතැමුන් එයට එකඟ අතර ඇතැම්හු එය වැරදි ක්‍රියාවක් ලෙස නිර්වචනය කරති. ආගමික භක්තීන් මත ද ඇතැම් ආගම් මත්පැන් පානය වරදක් ලෙස අර්ථ දක්වා ඇත. ශ්‍රී ලංකාව තුළ බහුලව මත්පැන් පානය කරන්නෝ පිරිමිය. ඒ නිසාම මත්පැන් භාවිතය සම්බන්ධයෙන් කාන්තාවන්ගේ අදහස් දැනගැනීමට මෙවර අපි උත්සාහ කළෙමු.

තමාගේ අත්දැකීම් ඇසුරින් මත්පැන් භාවිත කිරීම සම්බන්ධයෙන් තමා දරන මතය පිළිබඳව අප සමග අත්දැකීම් බෙදාගත් කාන්තාවන්ගේ ඉල්ලීම පරිදි ඔවුන්ගේ අනන්‍යතාවන් සඳහන් නොකළෙමු.

පවුල් සංස්ථාව තුළ සිය සැමියා මත්පැන් පානයට යොමු වී සිටීම සම්බන්ධයෙන් හතලිස් පස් හැවිරිදි කාන්තාවක් සිය අත්දැකීම් මෙලෙස එක් කළා ය.

”මම විවාහ වෙනකොටත් මගේ සැමියා යම් ප්‍රමාණයකට මත්පැන් පානය කළා. නමුත් ටික කාලයක් ගත වෙද්දි ඔහු දිනපතාම මත්පැන් භාවිතා කරන්න පුරුදු වෙලා හිටියා. ඒකත් එක්කම ඔහු බීමත්ව පැමිණෙන දවස්වල ගෙදර අඬදබර ඇති වුණා. ඔහුට හැමදේම නුරුස්සනා ස්වභාවයක් කාලයත් එක්ක ඇති වුණා.

ඇත්තම කිව්වොත් මට මත්පැන් භාවිතය සම්බන්ධයෙන් තියෙන්නේ ඒක ඉතාම නරක දෙයක් හැටියටයි. මත්පැන් ශරීරයට හොඳත් නෑ. ඒ වගේම මිනිස්සුන්ගේ මානසිකත්වය වෙනස් කරනවා මත්පැන්වලින්. ඇත්තටම මම ආදරය කරපු කෙනා නෙවෙයි මත්පැන්වලට ඇබ්බැහි වුණාට පස්සෙ හිටියෙ. මිනිස්සු සතුටට, දුකට, කේන්තියට ඔක්කොටම බොන්න පුරුදු වෙලා. මම කියන්නේ යම් සීමාවකටවත් මත්පැන් පානය කිරීම හොඳ නෑ කියලා. මම විවාහ වෙනකොට මගේ සැමියා යම් සීමාවකට තමයි මත්පැන් පාවිච්චි කළේ. නමුත් පුරුදු වුණාම ඒක නැතිව බැරි වෙනවා. මත්පැන් තහනම් කරනවා නම් මම කැමතියි. මගේ පුතාත් මත්පැන්වලට ඇබ්බැහි වෙයි කියලා බයයි. ඒ නිසා මත්පැන් තහනම් කරනවා නම් මම කැමතියි”

‘මම සාම්ප්‍රදායික විදියට මත්පැන් පාවිච්චියට විරුද්ධ කෙනෙක් නෙවෙයි. ඒත් මගේ ස්වාමි පුරුෂයා බොන නිසා ඒ ගැන මට දැනෙන දේවල් කිහිපයකුත් තියෙනවා.’ ඒ කොළඹ වසන හිතමිතුරු සමාගමට ළැදි සාහිත්‍යකරුවකුගේ බිරිඳකි.

‘පොත්පත් කියවන මට, සැමියාගේ හිතමිතුරන් ගෙදර ආවාම මත්පැන්වලට අවශ්‍ය බයිට් ආදිය කිසිම අකමැත්තකින් තොරව ලෑස්ති කරලා දෙන මට මත්පැන් ගැන තියෙන්නේ නරක අදහසක් නෙවෙයි. මත්පැන් එක්ක තියෙන මේ මිත්‍ර සමාගම්වල තියෙන සුන්දරත්වයත් මම දැකලා තියෙනවා. විඳලා තියෙනවා. මත්පැනේ ගුණය නොබොන අනුවණ දනෝ නොදනිත් කියලා කියනවනේ. වෙන්න පුළුවන්. නමුත් මං කියන්නේ ගැහැනියක් හැටියට මට හිතෙන දේ. ඔබ හිතන්න, හැමදාම සෑහෙන්න බීලා, ඕනෑවට වඩා කියවමින්, සිහියත් පොඩ්ඩක් අවුල් කරගෙන ඉන්න මිනිහෙක් එක්ක එක ඇඳක රාත්‍රියක් නිදාගන්න එක මොන වගේ අත්දැකීමක්ද කියලා. අවම වශයෙන් ඔහුගෙ කටින් එන මත්පැන් ගඳ රාත්‍රියක් මුළුල්ලේ විඳිනවා කියන එක මොන වගේ අත්දැකීමක්ද කියලා හිතන්න. එවැනි කෙනෙක් තුරුලු කරගෙන නිදාගන්න එක, ශාරීරිකව හැසිරෙන එක, සමහර විට ඔහුගේ ආත්මාර්ථකාමී වුවමනාවන්ගෙන් පමණක් සියල්ල අවසන් වෙන එක විඳීම කාන්තාවකට මොන වගේ අත්දැකීමක්ද කියලා. මං හිතන්නේ එතැනදි මට මාව අහිමි වෙනවා කියලා. මං පොත්පත් කියවන හින්දා, යාළුවො ගොඩක් ඇසුරු කරන හින්දා මගේ ලෝකය අනෙක් සාමාන්‍ය ගැහැනුන්ට වඩා දිග පළලයි. මට ඉන්නේ ගැහැනු දරුවො දෙන්නෙක්. ඉතින් හැමදාම හවසට ඒගොල්ලෝ තාත්තාත් එක්ක තියෙන සම්බන්ධය ටිකක් දුරස් වෙනවා මට පෙනෙනවා. සැමියා ඒක වළක්වාගන්න ටිකක් අතිශයෝක්තියෙන් හැසිරෙනවා. වැඩි ආදරයක්, සෙනෙහසක් පෙන්නනවා. ඒත්, ඒකෙනුත් පවුල ඇතුළෙ ඇතිවෙන්නේ එක විදියක ව්‍යාජ ඉවසීමක්, හැසිරීමක් කියලායි මට හිතෙන්නෙ නම්. මත්පැන් භාවිතය උත්කර්ෂයට නංවන එක කමක් නෑ, ඒත් කාන්තාවන් විදියට අපේ මේ විඳීමත් ඒක ඇතුළෙ ලකුණු වෙන්න ඕනෑ කියලයි මම හිතන්නේ. මොකද මත්පැන් පුරුෂ අයිතියක් හැටියට හැඳින්වෙන කොට, ඒකෙ අනිත් පැත්තෙ ගැහැනුත් ඒ වගේම දරුවොත් ඉන්න බව ගොඩක් අයට අමතක වෙන වැදගත් කාරණයක්. ඒ වගේම ඒ හැසිරීම් විවාහ ජීවිතයේ ගැහැනියගේ උරුමයක් හැටියට සැලකෙනවාට මම විරුද්ධයි’ ඇය කියන්නීය.

‘මං මත්පැන්වලට කිසිසේත් විරුද්ධ නෑ. ඒත් මගේ ස්වාමිපුරුෂයා නොබොනවා නං ඇත්තටම මම වඩා කැමතියි.’ ඇය තවදුරටත් කියයි.

මේ තවත් මැද පන්තික කොළඹ බිරිඳකගේ අදහසයි.

‘මගේ වයස දැන් පනහක් ඉක්මවලා නිසා ටිකක් සන්සුන්ව හැම දෙයක් දිහාම බලන්න පුළුවන්. තරුණ කාලෙ මමත් මත්පැන් පාවිච්චි කළා. ඒක පිරිමි ළමයි එක්ක හරි හරියට හිටීමක්, ‘සෝෂල්’ වීමක් හැටියට තමයි ඒ කාලේ හිතුවේ. අද ඉඳලා ආපස්සට හැරිලා බලනකොට, එදා නොබිව්වා නම් හොඳයි කියලා හිතන්නෙත් නැහැ.

අපි සම වයසෙ ගැහැනු යාළුවො දහදොළොස් කෙනකුගෙ කණ්ඩායමක් තියෙනවා. වරින්වර හම්බවුණාම, අපේ ජීවිත ගැන අත්දැකීම් සහ අදහස් අපි අවංකවම හුවමාරු කරගන්නවා. මගේ යාළුවන්ගෙන් බොහොම දෙනෙක්, ස්වාමිපුරුෂයා මත්පැන් පානය කිරීම ගැන ප්‍රසිද්ධියේ කිසිම අදහසක් දරන්නේ නැහැ. ඒක ඔවුන්ට අයිති කලාපයක් නෙවෙයි කියලා ඔවුන් හිතනවා වගේ. ඒත් ටිකක් කතාබහ දුරදිග යනකොට, මට තේරෙනවා, ඔවුන් ඒ ගැන දරන්නේ හොඳම ආකල්පයක් නොවෙන බව. ඒක ඔවුන්ගේ ඇතුළාන්තයෙන් එන කල්පනාව. හැබැයි, ඔවුන් මත්පැන්වලට විරුද්ධත් නැහැ. මං විශේෂයෙන් කියන්න කැමතියි, කවුරුත් වැඩිය කතා නොකරන නමුත් අපි කණ්ඩායම කතාකරන දෙයක්. මත්පැන් පාවිච්චි කරන සැමියන්ගේ ලිංගික හැසිරීම් ගැන. අපි ගැහැනු හැටියට අපේ අවශ්‍යතාවල් ගැන අලුතෙන් කියන්න ඕනෑ නෑනේ. අපිටත් සම සමව හැඟීම් දැනීම් තියෙනවානේ. නමුත් අපේ බොහෝ දෙනාගේ අත්දැකීම තමයි, බීලා ආවාම අපේ සැමියන් එතැනදී අසාර්ථක වෙනවා කියන එක. ඒත්, ඔවුන්ගේ ආධිපත්‍යය නිසාත්, මත්පැන්වලින් ඇතිවෙන අමුතු උත්කර්ෂය නිසාත් අපේ පැත්ත, තමන්ගේ ලිංගික සහායිකාව ගැන සැලකිල්ලට ගන්නේම නැහැ. අකමැති මත්පැන් ගඳක් එක්ක, එවැනි අත්දැකීමක් විඳීම පවා ගැහැනියකට පහසු දෙයක් නෙවෙයි. ඒක විඳීමක් නෙවෙයි, ඉඩ දීලා සිටීමක් හැටියට තමයි යාළුවො බොහෝ දෙනෙක් කියන්නේ. මේක ඉඳලා හිටලා දවසක් වුණාට කමක් නැහැයි කියමුකො. ඒත් අපි අතරෙ ඉන්නවා අඩුවැඩි වශයෙන් හැමදාම ඒ අත්දැකීම විඳින බිරින්දෑවරුන්. මාත් ඒ වාගේ කෙනෙක්. ඒක කොයිතරම් අවාසනාවන්ත දෙයක්ද? ප්‍රශ්නේ, මේ අදහස් ගැහැනු ගැහැනු අතරෙම ඉඳලා හිටලා කතාවුණත්, උඩ එන්නේ නැතිව යටපත්වෙලා යන එකයි. ඉතින් බොන එක පිරිමි අයිතියක් හැටියට විතරක් හැමදාම පවතිනවා.’

මේ කතා කරන්නී හතළිස් හත් වියැති පිරිමි හා ගැහැනු දරුවන් දෙදෙනකුගේ මවකි.
‘මගේ දරුවො දෙන්නා තරුණ වයසෙ. තාත්තා හැමදාම හවසට බීලා ගෙදර එන එක ගැන ඒගොල්ලන්ගෙ පැහැදීමක් නැහැ. නමුත් ස්වාමි පුරුෂයා හවසට සාමාන්‍ය තත්වයටත් වඩා හොඳට, කරුණාවන්තව, ආදරෙන් ළමයින්ට සලකන බව පෙනෙනවා. දවස ගත කරන්නෙත් විහිළුවෙන් සතුටෙන්. ඒවා හොඳයි තමයි. ඒත් බොන්නේ නැතුව ඒ විදියට හැසිරෙන්න පුළුවන් නම් ළමයි තවත් කැමති බවයි මට පෙනෙන්නේ. මොකද, රෑට පෙන්වන ආදරණීය හැසිරීමේ වෙනසක් පහුවදා උදේට පෙනෙන හින්දා.

ස්වාමිපුරුෂයාත් හැමදාම උදේට කිසියම් වරදකාරී හැඟීමකින් හැසිරෙනවා මට පෙනෙනවා. ඉස්සෙල්ලා දවසෙ රෑ හැසිරීම අවුල් කියලා එයාට හිතෙනවා ඇති. මේ දෙවිදියක හැසිරීම මටත් අවුල්. මං ජීවත් වෙන්න ඕනෑ ඔහුගේ කොයි හැසිරීම එක්කද? මේක දැන් ජීවිතේටම බද්ධවෙලා තියෙන හින්දා අමුතු දෙයක් නම් නෙවෙයි. ඒත් මොකක් හරි ජීවිතෙන් මගඇරිලා තියෙනවා කියලා මට හිතෙනවා. මම දන්නේ නෑ පුතාත් බොයිද නැද්ද කියලා. ඒත් බොනවා නම් එයා ටිකක් සැලකිල්ල දක්වන්න ඕන කාරණා තියෙනවා කියලා අම්මා කෙනෙක් හැටියට, බිරිඳක් හැටියට මට හිතෙනවා.’
තවත් තිස් පස් හැවිරිදි කාන්තාවක් ඇගේ අත්දැකීම් ගැන මෙලෙස පැවසුවා ය.

”මත්පැන් අධික ලෙස භාවිතා කරනවා නම් මම කැමති නෑ. නමුත් යම් සීමාවකට යටත්ව මත්පැන් පාවිච්චි කළාට කමක් නෑ කියලා මම හිතනවා. මගේ පියාත් මත්පැන් පානය කළා යම් සීමාවකට. ඉඳ හිට පඩි ලැබුණු දවස්වලට තමයි ඔහු එහෙම කළේ. ඔහු මත්පැන් පානය කරලා ආවාට අපි තරහ වෙයි කියලා හිතලා අපට රසකැවිලි අරන් එනවා ඒ දවස්වලට. අම්මාටත් අම්මා කැමති දෙයක් ගේනවා. මගේ තාත්තට සින්දු කියන්න පුළුවන්. ඔහු ඒ දවස්වලට අපේ ගෙදර තිබුණු ඩොල්කිය අරගෙන සින්දු කියනවා. මම විවාහ වුණ කෙනාත් යම් ප්‍රමාණයකට මත්පැන් පාවිච්චි කරනවා. ඔහුත් යම් වගකීමක් ඇතිව ඇබ්බැහි නොවී ඒවා පාවිච්චි කරන්නේ. මම විවාහ වෙනකොටම ඔහුට කිව්වා මත්පැන්වලට ඇබ්බැහි වෙලා ඉන්න අයට කැමති නෑ කියලා. ඔහු ලබා දුන් පොරොන්දු ඒ විදිහටම රැකගෙන ඉන්නවා. දරුවන් සිටින පියෙක් හැටියට ඔහු වගකීමෙන් හැසිරෙන නිසා ඔහු දැනට මත්පැන් පානය කරන රටාවට මගේ ලොකු විරුද්ධත්වයක් නෑ. නමුත් ඔහු එය සම්පූර්ණයෙන්ම නවත්වනවා නම් මම ගොඩක් කැමතියි.”

වර්තමානය වන විට බොහෝ විට කාන්තාවනුත් මත්පැන් භාවිතා කරති. එවැනි කාන්තාවකගෙන් ද අප මත්පැන් භාවිතය සම්බන්ධයෙන් ඇගේ අදහස විමසුවෙමු.
”යම් සීමාවක් යටතේ මමත් භාවිත කරනවා. අපේ කුඩා කළ පටන් පවුල් සංස්කෘතිය ඇතුළෙ විශේෂ උත්සවවලදි ගැහැනු අයත් වයින්, බියර් වගේ දේවල් පාවිච්චි කළා. ඒ නිසා මට ඒ ගැන ලොකු විශේෂයක් නෑ. මත්පැන් පානය කරනවා නම් තමන් විසින් තමන්ට සීමාවක් දාගන්න ඕනෑ. මගේ සැමියාත් ඔහුගේම සීමාවකට අනුව තමයි මේ දේවල් පාවිච්චි කරන්නේ. ශරීරයට අහිතකර නොවන විදිහට ඇබ්බැහි නොවන විදිහට පාවිච්චි කරන එකයි වැදගත්. ගොඩක් මිනිස්සුන්ට මේ සීමාව කියන දේ තේරෙන්නෙ නෑ. ලංකාවෙ ගොඩක් මිනිස්සු බොනවා කිව්වාම හිතන්නේ සිහිය නැතිවෙලා වැටෙන තරමටම බොන්න ඕනෙ කියලා. එක්කෝ බීලා තමන්ගෙ දරුවන්ට බිරිඳට තමාව චණ්ඩියෙක් හැටියට ප්‍රදර්ශනය කරන්න ඕනෙ කියලා. මේ නිසා තමයි ලංකාවේ සමාජය ඇතුළෙ වුණත් බොන එකට ඒ තරම් හොඳ පිළිගැනීමක් නැත්තේ. නමුත් මධ්‍යම පන්තියේ සිට ඉහළ පන්තිවල මත්පැන් භාවිතය හරිම සාමාන්‍ය දෙයක්. තමන්ගෙ වෘත්තීය කටයුතුත් එක්කකරගෙන යන නිසා එයාලා ගොඩක් වෙලාවට වගකීමක් සහිතව මේ දේවල් පාවිච්චි කරන්නේ. තමන් තමන් ගැන වගකීමක් අරගෙන භාවිත කිරීම වැදගත්. මම නම් හිතන්නේ මත්පැන් භාවිතය නරක දෙයක් නෙවෙයි, එහි සීමාව තුළ පාවිච්චි කරන තාක්”

මත්පාන් බාවිතය මිනිස් ශිෂ්ටාචාරය තරම්ම පැරණි දෙයකි. මත්පැන් විනාශකාරී දෙයක් ලෙස සලකා, මිනිස් භාවිතයෙන් ඉවත් කරන්නට අමද්‍යප හා සුචරිතවාදීන් කෙතරම් බණ කීවද, මත්පැන් මිනිස් දිවියේම ඓන්ද්‍රිය පුරුද්දක් බව අමුතුවෙන් කිවයුතු නැත. අදද සමාජ කණ්ඩායම් අතර මත්පැන් භාවිතය සාමාන්‍ය දෙයකි. සාමාන්‍යයෙන් බටහිර රටවල ජීවත් වන ජනතාව ආහාර වේල් සමග ද වයින් වර්ග භාවිත කරන අතර නිවසේ පරිභෝජනය සඳහා ද ඔවුහු යම් ප්‍රමාණයකට මත්පැන් වර්ග භාවිත කරති. ඒවා අලුතෙන් කිවයුතු දේ නොවේ.

අද මත්පැන් භාවිතය ගැන ආචාරධර්මීය සීමා පැනවී තිබේ. ‘රෙස්පොන්සිබල් ඩි්‍රන්කින්’ හෙවත් වගකීම්සහගත බීම වැනි සංකල්ප එවැනි භාවිතයකි. සාමාන්‍ය පිරිමියකුට දවසකට අවුලක් නැතිව ගත හැකි මත්පැන් ප්‍රමාණය මෙන්ම, කාන්තාවකට පානය කළ හැකි දෛනික සීමාවන්ද ඒ වගකීම්සහගත මත්පැන් භාවිතය තුළ සැකසී තිබේ. ‘රෙස්පොන්සිබල් ඩි්‍රන්කින්’ ගැන නොදන්නේ වුවත්, තමාට අපහසුවක් නොවන පරිද්දෙන්, තමාගේ ශරීරයට හානිකර නොවන අයුරින් හා අනෙකුත් පුද්ගලයන්ට ද කරදරයක් සිදු නොවන අන්දමින් මත්පැන් භාවිත කිරීමට බොහෝ දෙනා පුරුදු වී සිටිති.■