සංශෝධන කෙටුම්පතේ වගන්තියකට ජනමත විචාරණයකුත් ඕනෑ
දූෂණ විරෝධී පනතට ගෙන එන්නට සැලසුම් කළ සංශෝධනයක් මගින්, අධිකරණය සතු අධිකරණ බලයට හා එමගින් ජනතාවගේ පරමාධිපත්ය බලයට බලපෑම් එල්ල විය හැකි බවට ශ්රේෂ්ඨාධිකරණය නිගමනය කරයි. ඒ, 2023 අංක 9 දරන දූෂණ විරෝධී පනතට ගෙනඑන්නට නියමිත සංශෝධනය ගැන ශ්රේෂ්ඨාධිකරණයට ඉදිරිපත් වූ පෙත්සම් විභාග කොට දුන් තීරණය තුළිනි.
ශ්රේෂ්ඨාධිකරණයේ එම තීරණය, කථානායක ජගත් වික්රමරත්න විසින් සැප්තැම්බර් 22 වැනිදා පාර්ලිමේන්තුවට දන්වන ලදි.
දූෂණ විරෝධී පනතට ගෙනඑන්නට උත්සාහ කළ එම සංශෝධනයේ 17 වැනි වගන්තිය මගින්, අධිකරණයේ අධිකරණ බලය අල්ලස් හෝ දූෂණ විමර්ශන කොමිෂන් සභාවේ අධ්යක්ෂ ජෙනරාල්වරයා වෙත පවරාදීමට ආණ්ඩුව කළ උත්සාහය ඒ අනුව වැළකී තිබේ. ශ්රේෂ්ඨාධිකරණය තම තීරණයෙන් පවසන්නේ, එම වගන්තිය ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවට පටහැණි බැවින්, එය සම්මත කරගැනීමට නම් පාර්ලිමේන්තුවේ තුනෙන් දෙකක අනුමැතිය හා ජනමත විචාරණයකදී ජනතාවගේ අනුමැතිය අවශ්ය බවයි.
එම 17 වැනි වගන්තියෙන් යෝජනා කර තිබෙන්නේ, අල්ලස් හෝ දූෂණ චෝදනා යටතේ අත්අඩංගුවට ගන්නා සැකකරුවන්ට ඇප ලබාදීමේ අවස්ථාව තවදුරටත් පටු කිරීමටය.
එම වගන්තිය අනුව, රුපියල් ලක්ෂයකට වැඩි නොවන අල්ලසක් ඉල්ලා සිටීම, පිළිගැනීම හා පිරිනැමීම පිළිබඳව සැකකරුවකු හෝ, දූෂණය වරද සිදුකිරීමෙන් රජයට රුපියල් ලක්ෂ 5කට අඩු නොවන පාඩුවක් කරන, තමාට හෝ වෙනත් තැනැත්තකුට රුපියල් ලක්ෂ 5කට අඩු නොවන වාසියක් ප්රතිලාභයක් හෝ අනුග්රහයක් අත්කර ගෙන ඇති සැකකරුවකු හෝ සම්බන්ධයෙන්, අල්ලස් හෝ දූෂණ චෝදනා විමර්ශන කොමිසමේ අධ්යක්ෂ ජෙනරාල්වරයා නිකුත් කරන සහතිකයක් මගින් එම මූල්යමය වටිනාකම ස්ථිර කර ඇති විට, ඒ සැකකරු වෙත ඇප දෙනු ලැබිය හැක්කේ මහාධිකරණයක් විසින් පමණකි. එසේ කළ හැක්කේද විශේෂ හේතු ඉදිරිපත් කළහොත් පමණකි.
මේ සංශෝධනය අනුව, ඇප දීම හෝ නොදීම හෝ පිළිබඳව මහේස්ත්රාත් අධිකරණයට ඇති බලය, හුදෙක් අල්ලස් කොමිසමේ අධ්යක්ෂ ජෙනරාල්වරයාගේ සහතිකයක් මත, මහාධිකරණය වෙත පැවරෙයි. මහාධිකරණයෙන් ඇප දීමේ ක්රියාවලිය සාමාන්ය තත්වයන් යටතේ දීර්ඝ කාලයක් ගතවන එකක් වන අතර, එතෙක් සැකකරු රිමාන්ඩ් බන්ධනාගාරගතව සිටිය යුතුය.
සංශෝධනයට එරෙහිව පෙත්සම් 15ක් ඉදිරිපත් විය. පෙත්සම්කරුවන් ශ්රේෂ්ඨාධිකරණයට ඉදිරිපත් කළ කරුණු අනුව, මෙහි ඇති බරපතළකම වන්නේ පුද්ගලයකුට ඇප ලබාදිය යුතුද නැද්ද යන්න තීරණය කිරීමේදී, අධිකරණයට හිමි ස්වාධීන විනිශ්චයික බලය, විධායක ස්වභාවයක් ඇති ආයතනයක නිලධාරියකු එනම් කොමිසමේ අධ්යක්ෂ ජෙනරාල්වරයා නිකුත් කරන සහතිකයකින් සීමාවීමේ අවදානමයි. මෙය එක් පුද්ගලයකු හෙවත් රජයේ නිලධාරියකු අතට, අධිකරණමය බලය පැවරීමකි.
සිය තීරණයේදී ශ්රේෂ්ඨාධිකරණය, පනත් කෙටුම්පතේ 17 වැනි වගන්තිය ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවේ 3 වැනි ව්යවස්ථාව සමඟ කියවිය යුතු 4 (ඇ) ව්යවස්ථාවට පටහැනි බවට නිගමනය කර ඇත. ව්යවස්ථාවේ 3 වැනි ව්යවස්ථාවෙන් ජනතාවගේ පරමාධිපත්ය බලය යනු කුමක්දැයි විස්තර කරන අතර, 4 වැනි ව්යවස්ථාවෙන් පැහැදිලි කරන්නේ එම පරමාධිපත්ය බලය ක්රියාත්මක වන ආකාරයයි.
යෝජිත සංශෝධන පනත් කෙටුම්පතේ 17 වැනි වගන්තියෙන් යෝජනා කර තිබුණේ දූෂණ විරෝධී පනතේ 149 (1) වගන්තිය වෙනුවට ඇතුළත් කළ යුතු අලුත් වගන්තියකි.
එම යෝජිත වගන්තියෙන් තවදුරටත් කියැවුණේ, දූෂණ විරෝධී පනත යටතේ වන වැරදි සියල්ලම සංඥය වැරදි විය යුතු බවයි. එනම්, වරෙන්තුවක් නොමැතිව අත්අඩංගුවට ගත හැකි වැරදි විය යුතු බවයි. එමෙන්ම, ඒවා ඇප දිය නොහැකි වැරදි විය යුතු බවයි.
17 වන වගන්තිය මගින් අධිකරණ අධීක්ෂණය දැඩි ලෙස සීමා කර ඇති අතර, එමගින් ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවේ 4(ඇ) වගන්තිය (ජනතාවගේ අධිකරණ බලය) සහ 13 (2) වගන්තිය (අත්තනෝමතික ලෙස අත්අඩංගුවට ගැනීමෙන් ආරක්ෂා වීමේ අයිතිය) උල්ලංඝනය වන බවට පෙත්සම්කරුවෝ තර්ක කළහ. ස්වාධීන අධිකරණ පරීක්ෂාව යටපත් කරමින් විධායක/පරිපාලන බලතල ව්යාප්ත කිරීම මගින් බලතල බෙදීමේ මූලික නීතිමය පදනම උල්ලංඝනය වන බවද ඔවුහු පෙන්වා දුන්හ.
‘ඇප දීම රීතිය බවත් ඇප නොදීම ව්යතිරේකය බවත්’ කියන ඇප ලබාදීමේ මූලික නීතිමය පදනම වෙනස් කර, රක්ෂිත බන්ධනාගාරගත කිරීම ප්රධාන සම්මතය බවට පත් කිරීමට දැරූ උත්සාහයක් ලෙස 17 වැනි වගන්තිය පෙත්සම්කරුවෝ පෙන්වා දුන්හ. එමගින් මූලික අයිතිවාසිකම්වලින් තහවුරු කර ඇති පුද්ගල නිදහසට සහ වරදකරු වන තෙක් නීතිය හමුවේ නිර්දෝෂි ලෙස සැලකීමේ පූර්ව නිගමනයට අසාධාරණ ලෙස බලපෑම් සිදුවන බවද කියැවිණි.
ශ්රේෂ්ඨාධිකරණ තීරණය අනුව, 17 වැනි වගන්තිය දැනට පවතින ආකාරයෙන්ම සම්මත කිරීමට ආණ්ඩුව තීරණය කළහොත්, පාර්ලිමේන්තුවේ මුළු මන්ත්රී සංඛ්යාවෙන් තුනෙන් දෙකක විශේෂ බහුතරයක් ලබාගැනීම ප්රමාණවත් නොවේ. එයට ජනමත විචාරණයකදී ජනතාවගේ අනුමැතියද අනිවාර්යයෙන් ලබාගත යුතුය. එසේ නොකරන්නේ නම් අදාළ වගන්තිය ඉවත් කිරීමට හෝ ශ්රේෂ්ඨාධිකරණයේ නිර්දේශයන්ට අනුකූලව සංශෝධනය කිරීමට ආණ්ඩුවට සිදුවනු ඇත.
මේ අතර සංශෝධන කෙටුම්පතේ 6 (7) වගන්තිය සහ 7 වැනි වගන්තිය සම්බන්ධයෙන්ද ව්යවස්ථාමය ගැටලු පවතින බව ශ්රේෂ්ඨාධිකරණය තීරණය කර තිබේ. ඒවා දැනට පවතින ආකාරයෙන් සම්මත කරන්නේ නම් තුනෙන් දෙකක විශේෂ බහුතරයක් අවශ්ය වෙයි. එහෙත්, එම වගන්ති සම්මත කිරීම සඳහා ජනමත විචාරණයක් අවශ්ය නැත.
6 (7) වගන්තියෙන් කරන්නේ, ශ්රී ලංකා විදුලි සංදේශ පනත යටතේ බලපත්රලාභී හා ජනමාධ්ය අමාත්යාංශයේ ලියාපදිංචි ජනමාධ්ය ආයතනවල හිමිකරුවන්ට, සභාපතිවරුන්ට සහ අධ්යක්ෂවරුන්ට වත්කම් බැරකම් ප්රකාශ ඉදිරිපත් කිරීම අදාළ කිරීමය. මේ වගන්තිය ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවේ 12(1) එනම්, නීතිය ඉදිරියේ සමාන සැලකීම හා රැකවරණය ලැබීමට ඇති අයිතිය සහ 14(1)(අ) වගන්තිය එනම් තොරතුරු දැනගැනීමේ අයිතිවාසිකම යන ඒවාට පටහැණි බව තීරණය වූ අතර, ඒ වගන්ති සම්මත කිරීම සඳහාද විශේෂ බහුතර බලයක් අවශ්ය වේ.
මෙම යෝජිත සීමා කිරීම් මගින් මහජනතාවට තොරතුරු දැනගැනීමට ඇති අයිතියට සහ යහපාලනය අධීක්ෂණය සඳහා සිවිල් සමාජයට ඇති අයිතියට අනවශ්ය බාධාවක් ඇතිවන බව පෙත්සම්කරුවන් පෙන්වා දී තිබිණ.
සංශෝධන පනතේ 7 වන වගන්තියෙන් මුල් පනතේ 80(1)(ැ) වගන්තිය අහෝසි කිරීමට යෝජනා කර තිබිණ. එමගින්, වත්කම් ප්රකාශ කළ යුතු පුද්ගලයන්ගේ විෂය පථය පටු වන බවට කරුණු දක්වන ලදි. සහවාසී සාමාජිකයන් සහ සමීප පවුලේ සාමාජිකයන් වත්කම් ප්රකාශ කිරීමේ වගකීමෙන් නිදහස් කිරීම මගින් දූෂිත නිලධාරීන්ට නීති විරෝධී ලෙස උපයාගත් වත්කම් ඥාතීන්ගේ නම්වලින් සැඟවීමට මහා පරිමාණ නීතිමය හිඩැසක් නිර්මාණය වන බවද පෙත්සම්කරුවෝ පෙන්වා දුන්හ.
ශ්රේෂ්ඨාධිකරණයේ තීරණය ලබාදුන්නේ, ශිරාන් ගුණරත්න, මහින්ද සමයවර්ධන, සම්පත් විජේරත්න යන විනිසුරුවරුන් විසිනි. ඔවුන් තිදෙනාගෙන් කිසිවෙකු 22 වැනි ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථා සංශෝධනය පිළිබඳ පෙත්සම් විභාගයේ පංචපුද්ගල විනිසුරු මඬුල්ලට ඇතුළත් නොවීම විශේෂ කාරණයකි.
2026 ජූලි 27 වන දින ගැසට් පත්රයේ පළ කර, 2026 අගෝස්තු මාසයේදී පාර්ලිමේන්තුවට ඉදිරිපත් කරන ලද දූෂණ විරෝධී (සංශෝධන) පනත් කෙටුම්පත අභියෝගයට ලක් කරමින් ශ්රේෂ්ඨාධිකරණය හමුවේ මෙම පෙත්සම් ගොනුකර තිබිණ. ට්රාන්ස්පෙරන්සි ඉන්ටර්නැෂනල් ශ්රී ලංකා ආයතනය, විකල්ප ප්රතිපත්ති කේන්ද්රය සහ මහාචාර්ය ජී.එල්. පීරිස් ඇතුළු විවිධ සිවිල් සංවිධාන, ශ්රී ලංකා නීතිඥ සංගමය හා තවත් අය පෙත්සම්කරුවන් අතර වූහ.
