උයන්ගොඩගේ ‘මම් කෙසේ පවසම්’ : මනුෂ්‍යත්වයට එරෙහි සියලු බලවේග හමුවේ මිනිස් ආත්මයේ ප්‍රතිරෝධයේ සාක්ෂිය    උදේනී  ජයවීර

(මහාචාර්ය ජයදේව උයන්ගොඩගේ ‘මම් කෙසේ පවසම්’ කාව්‍ය සංග්‍රහයේ දෙවන මුද්‍රණයේ මංගල නිකුතුව පසුගිය දිනක සිදුවිය. මෙම කෘතියේ පළමු මුද්‍රණය නිකුත් වී ඇත්තේ 1977 වර්ෂයේදී ය)

සිරගෙය යනු ධනේශ්වර රාජ්‍යයේ මර්දන යාන්ත්‍රණයේ කොටසක් මෙන්ම පන්ති පාලනයේ උපකරණයකි. එය මිනිසාගේ මානුෂිකත්වය ක්‍රමානුකූලව ක්ෂය කිරීමට සැලසුම් කළ අවකාශයකි. එහිදී කාලය අරුතක් නැති පුනරාවර්තනයක් බවට පත්වන අතර, අනන්‍යතාව හුදු අංකයක් බවට ඌනනය වෙයි;  බාහිර ලෝකය සමඟ ඇති බැඳීම් ද එයින් සහමුලින්ම බිඳ දමනු ලබයි. එවැනි පරිසරයක කවියක් ලිවීම යනු හුදෙක් කලාත්මක නිර්මාණයකට වඩා වැඩි දෙයකි. එය මර්දනයේ සියලු බලවේගවලට එරෙහිව මානුෂිකත්වය ප්‍රතිෂ්ඨාපනය  කිරීමේ ක්‍රියාවකි. “මම තවමත් සිතමි, මම තවමත් විඳිමි, මම තවමත් මිනිසෙක්මි” යනුවෙන් ප්‍රකාශ කිරීමකි.

ජයදේව උයන්ගොඩගේ ‘මම් කෙසේ පවසම්’ කාව්‍ය සංග්‍රහය ලියැවී ඇත්තේ, 1971 අප්‍රේල් කැරැල්ල හරහා සිරිමා බණ්ඩාරනායක රජය – ලංකා සම සමාජ පක්ෂය (ලසසප) සහ කොමියුනිස්ට් පක්ෂය ද ඇතුළත් සභාග රජය – සන්නද්ධ ලෙස පෙරළා දැමීමට තැත් කිරීමේ චෝදනාව මත, ඔහු 1971–1977 කාලය තුළ දේශපාලන සිරකරුවෙකු ලෙස සිරගතව සිටි සමයේදී ය.

කවි හතළිස් පහකින් සමන්විත මෙම සංග්‍රහය සිරගත ජීවිතය, ප්‍රේමය, වියෝව, සමාජ අසාධාරණය සහ දේශපාලන පරාජයේ පසුබිම එකට ගෙන එන සංකීර්ණ කාව්‍ය කෘතියකි. එය එක් අතකින් සිරගත ජීවිතයේ ආත්මීය අත්දැකීමේ අව්‍යාජ කාව්‍යමය ලේඛනයකි. අනෙක් අතින්, 1971 පරාජයෙන් පසු බිහි වූ දේශපාලනික හා න්‍යායාත්මක අර්බුදය කලාත්මකව ප්‍රකාශ වන කෘතියකි.

මෙම  කාව්‍ය නිර්මාණ බිහිවන්නේ 1971 අප්‍රේල් කැරැල්ලේ පරාජිත පසුබිම තුළ ය. නිදහසින් පසු ලංකාවේ වර්ධනය වූ ආර්ථික අර්බුද සහ විරැකියාව හමුවේ විශේෂයෙන් ග්‍රාමීය තරුණ පරපුර අතර දැඩි අසහනයක් පැවතිණි. ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ මෙම අසහනය මෙහෙයවනු ලැබුවේ  ජනතාවාදය, මාඕවාදය සහ ගරිල්ලාවාදී අදහස් මිශ්‍ර වූ රැඩිකල් සුළු ධනේශ්වර, ජාතිකවාදී ව්‍යාපාරයක් ලෙසය. එය කම්කරු පන්තියෙන් සහ සමාජයේ අනෙකුත් පීඩිත කොටස්වලින් හුදෙකලා වූ ව්‍යාපාරයකි.  ජවිපෙය  කුඩා කණ්ඩායමක සන්නද්ධ ක්‍රියාමාර්ගයකින් රාජ්‍ය බලය අත්පත් කරගත හැකි යැයි විශ්වාස කළ දෘෂ්ටිවාදයක සීමාවන් ද සමඟින්, අවසානයේ දරුණු පරාජයකට මුහුණ  දුන්නේය. එම පරාජිත පසුබිම තුළ මෙම කවි නිර්මාණය කරන කවියා, ඒ ඔස්සේ  තමන්ගේ අනන්‍යතාවයේ පදනම නැවත සොයා ගැනීමට උත්සාහ කරයි.

කවියෙකු  සිය නිර්මාණ සඳහා උත්තේජනය හා ආවේශය  ලබන්නේ ද, වස්තු විෂය උපුටා ගන්නේ ද  ජීවිතය නමැති කඳුළු මිටියාවත (Valley of Tears) සමග සම්පර්කයෙනි. එහිදී කලාකරුවාගේ පෞද්ගලික හැඟීම් සහ අත්දැකීම් කලා නිර්මාණයක ආරම්භක අමුද්‍රව්‍ය පමණි. එහෙත් සැබෑ කලාකරුවා ඒවා එලෙසම ඉදිරිපත් නොකරයි. සැබෑ කලාකරුවා කරන්නේ, එම අමුද්‍රව්‍ය තම බුද්ධියෙන් හා අවබෝධයෙන් නැවත සකස් කර, ලෝකය පිළිබඳ සත්‍යයක් හෙළි කරන සංකල්පරූප බවට පරිවර්තනය කිරීමයි; කලාත්මක නිර්මාණයක් බවට පත්  කිරීමයි. එබැවින් සැබෑ කලාකරුවා යනු ‘අදහස් දකින්නෙකු’ ලෙස හැඳින්විය හැකිය. ඔහු සිය පෞද්ගලික හැඟීම් ඔස්සේ ජීවිතය, මිනිසුන් සහ සමාජය පිළිබඳව විද්‍යාවට හෝ දේශපාලනයට හසු නොවන සත්‍යයන් හඳුනා ගනී.  එහිදී රසිකයා රස විඳින්නේ කලාකරුවාගේ හුදු හැඟීම් නොව, එම හැඟීම් තුළින් හෙළි වන ජීවිතය පිළිබඳ සත්‍යයයි. ඒ අනුව කලාවේ සැබෑ මෙහෙවර වන්නේ මානව ජීවිතය සහ සමාජ සබඳතාවල ගැඹුරු ස්වභාවය අවබෝධ කර ගැනීමට රසිකයාට නව ආලෝකයක් ලබා දීමයි.

මෙනයින් ‘මම් කෙසේ පවසම්’ කාව්‍ය සංග්‍රහය මනුෂ්‍ය ජීවිතය කොතෙක් දුරට ආලෝකවත් කර තිබේද යන්න විචාරාත්මකව විමසා බැලීම මෙම ලිපියේ අරමුණයි.

ඒ අනුව කාව්‍ය සංග්‍රහයේ කේන්ද්‍රීය ලෝක දැක්ම, ජීවන දර්ශනය සහ කාව්‍යමය ලක්ෂණ වඩාත් පැහැදිලිව නියෝජනය කරන කවි කිහිපයක් ඔස්සේ සමස්ත කාව්‍ය අත්දැකීම කියවා බැලීමට මේ රචනයෙන් උත්සාහ කෙරෙයි.

70 දශකයේ කාව්‍ය නිර්මාණවල සුලභව දකින්නට ලැබුණු ප්‍රවණතාත්මක ලක්ෂණ (ජනතාවාදී ලක්ෂණ හෝ දේශපාලන ප්‍රචාරකවාදී ලක්ෂණ ) උයන්ගොඩගේ  කවිවල දකින්නට නොලැබීම  ඔහුගේ කාව්‍ය සංග්‍රහයේ විශේෂ ලක්‍ෂණයකි.

මෙම කාව්‍ය සංග්‍රහයේ අඩංගු කවි හතළිස් පහ විමසා බැලීමේදී, ඒවා සිරගතවීමේ අත්දැකීම සහ නිදහස අහිමි වීමේ වේදනාව, හුදෙකලාව, පවුල් සබඳතා හා වෙන්වීමේ වේදනාව, ප්‍රේමය සහ විප්‍රයෝගය, සමාජ අසාධාරණය, කම්කරු පන්තියේ සූරාකෑම හා පීඩනය, සමාජ පීඩනයට හා කොන්කිරීමට ලක් වූ මිනිසුන්ගේ ජීවිත සහ මානව ගෞරවය, සොබාදහම සමඟ ඇති සහකම්පනීය බැඳීම, මෙන්ම සංජානනය, යථාර්ථය සහ ජීවිතයේ අර්ථය පිළිබඳ දාර්ශනික ගවේෂණය යන තේමා කිහිපයක් වටා ගොඩනැගෙන බව පෙනේ. එහෙත් මෙම විවිධ අත්දැකීම් සියල්ලම එකට බැඳ තබන අභ්‍යන්තර සූත්‍රය වන්නේ, මනුෂ්‍යත්වයට එරෙහි සියලු බලවේග හමුවේ  මානව විඤ්ඤාණයේ ප්‍රතිරෝධය සහ ජීවන ලාලසාවයි

කෘතිය කියවන විට මුලින්ම හමුවන්නේ 71 කැරැල්ල පිළිබඳ එහි ඇති  ගැඹුරු නිහඬතාවයි. රාජ්‍ය පෙරළීමේ උත්සාහයකට සම්බන්ධ වූවෙකුගෙන් සාමාන්‍යයෙන් අපේක්ෂා කළ හැකි වීරත්වය හෝ දේශපාලන ප්‍රතිඥා මෙහි දක්නට නැත; කැරැල්ල පිළිබඳ සෘජු ආවර්ජනයක් ද දක්නට නැත;  එය සම්බන්ධයෙන් පසුතැවීමක් ද නැත; එය උත්කර්ෂයට නංවන රොමෑන්තිකත්වයක් හෝ එය විවේචනාත්මකව විග්‍රහ කිරීමේ උනන්දුවක්  ද නැත. මෙම නිහඬතාව  අහම්බයක් යැයි සිතිය නොහැක. කෘතියක ඇතැම් දේ නොතිබීම එහි ඇති දේ තරම්ම අර්ථවත් ය.

ඒ අනුව ඔහුගේ කවි තුළ, ඔහුගේ ජීවිතයේ වඩාත්ම තීරණාත්මක තේරීම වූ සන්නද්ධ අරගලයකට සහභාගී වීම පිළිබඳ මතකය අතුරුදහන් වේ. මෙම නිහැඬියාව කවියාගේ පසුකාලීන ගමන් මග සමඟ අනුකූල වන අතර, ඔහු නැවත කිසිදිනක කවි ලිව්වේ ද නැත. සිරෙන් නිදහස් වන විටත් උයන්ගොඩ සිය මුල් කාලීන රැඩිකල් දේශපාලන ස්ථාවරයෙන් බැහැර වී සිටියේ ය. ඉන් අනතුරුව ඔහු විශ්වවිද්‍යාල ශාස්ත්‍රීය ක්ෂේත්‍රයට සහ සිවිල් සමාජ මැදිහත්වීම්වලට අවතීර්ණ විය. පසුව ඔහු පවත්නා ධනේශ්වර රාජ්‍යයේ සහ ක්‍රමයේ ව්‍යූහාත්මක ප්‍රතිසංස්කරණ වෙනුවෙන් පෙනී සිටින වාම-ලිබරල් බුද්ධිමතෙකු ලෙස ප්‍රකට විය.

කාව්‍ය සංග්‍රහයේ ආරම්භක කවිය වන ‘ප්‍රොමිතියස් භාවනා’ සමස්ත කෘතියේම ප්‍රවේශිකාව ලෙස ක්‍රියා කරමින් එහි ස්වරය සහ දාර්ශනික පදනම ස්ථාපිත කරයි. ග්‍රීක පුරාණෝක්තියේ එන ප්‍රොමිතියස් යනු මිනිසාට ගින්දර (දැනුම සහ යහපත) දීමේ ‘අපරාධය’ වෙනුවෙන් පර්වතයක බැඳ දමනු ලැබූ අමරණීය ටයිටන්වරයාය. ඔහු තමන්ට ලැබෙන බියකරු දඬුවම කල්තියා දැන සිටියේ ය. දිනපතා දහවලේ රාජාලියෙකු ඔහුගේ අක්මාව කා දැමුවද, ඔහු අමරණීය බැවින්  රාත්‍රියේ එය නැවත වැවුණි. පසුදින දහවලේදී ද රාජාලියා නැවත පැමිණ මෙම අලුතින් වැවුණු අක්මාවම කා දැමූ අතර, එමඟින් ඔහුට දිනක් පාසා අනන්ත වේදනාවක නිමක් නැති චක්‍රයක් උරුම විය. කවියා මෙම චරිතය තම ස්වයං-ප්‍රතිරූපය කරගනිමින්, කැරැල්ලේ අවසානය සිරගෙය බව දැන දැනම තමන් මේ ගමන පැමිණි බව පවසයි. මෙහි අධිෂ්ඨානයේ සහ අභිමානයේ ස්වරයක් ගැබ්ව ඇත. එහෙත් කාලය ගෙවී යත්ම, රැහැන් ගෙල වටා එතෙන්නට පටන් ගනී. අවසානයේ මෙම අධිෂ්ඨානය බිඳ වැටේ.

“ප්‍රෝමිතියස් රැහැණින් බැඳුන බව දැන දැනම

පෙර කලෙක

කෙඳිරියක් නොනඟා

සිරගෙයට ආවෙමි…

පා බැඳුණු රැහැන් පට

ගෙල ද සිර කරන්නට එතෙන බව දැනනෙන්නේ

කෑ ගැසෙයි ඉබේටම

ගිරිය යට මොර දෙන විලාපය

හඬ නොනැඟ මැකී යයි

බියකරු සිහිනෙක පරිද්දෙන්

සිහිනයකි,

අඩක් දුටු සිහිනයකි,

කෙළවරක් නොදක්නා එකම සිහිනයකි,

ඇස් ඇරී මොහොතකුදු නොපවතියි.

බීත සිනය දිග ඇරෙයි.

ඉන් වැළකී ඉන්නට මඟක් නැත.

නිහඬය – හෙණ ගසන කලෙක මෙන්.

සීතලය – උදුනක බැඳෙනු මෙන්.

මගේම දෑතට හසුව

මගේ ගෙළ සිඳෙනු ඇත මොහොතකින්

එයින් වළකින්නට

පැන දුවමි – කොරෙකුට

කෑ ගසමි – ගොළුවෙකුට.”

කවියේ ව්‍යුහය නිශ්ශබ්දතාවයෙන් ආරම්භ වී ක්‍රමයෙන් මානසික බිඳවැටීමක් කරා ගමන් කරයි. නිරුත්තරව කාලය ගත කළ කවියා, සිරගෙයි දිගු අත්දැකීමත් සමඟ “පා බැඳුණු රැහන් පට ගෙල ද සිර කරන්නට එතෙන බව” දැනෙන අවස්ථාවට පැමිණෙයි. එහිදී “කෑ ගැසෙයි ඉබේටම” යන ප්‍රකාශය මඟින් ආරම්භක පාලනය කළ හැකි නිශ්ශබ්දතාව බිඳ වැටී, පාලනය කළ නොහැකි අභ්‍යන්තර කෑගැසීමක් බවට පරිවර්තනය වන ආකාරය දැක්වේ.

කවියේ දෙවන භාගයේ යථාර්ථය සහ සිහිනය අතර මායිම් දියවී යයි. “අඩක් දුටු සිහිනය” සහ “කෙළවරක් නොදක්නා එකම සිහිනය” වැනි සංකල්පරූප මඟින් සිරගෙයි අත්දැකීම බියකරු සිහිනයක් ලෙස නිරූපණය කෙරේ. “නිහඬය – හෙණ ගසන කලෙක මෙන්” සහ “සීතලය – උදුනක බැඳෙනු මෙන්” යන විරෝධාභාසී උපමා යුගල තුළින් සාමාන්‍ය භාෂාවට ග්‍රහණය කළ නොහැකි ආන්තික අත්දැකීම ප්‍රකාශ කරයි.

අවසානයේ “මගේම දෑතට හසුව මගේ ගෙල සිඳෙනු ඇත” යන චිත්තරූපය ස්වයං-විනාශයේ හැඟීමක් ඉදිරිපත් කරන අතර, “පැන දුවමි – කොරෙකුට, කෑ ගසමි – ගොළුවෙකුට” යන අවසාන පේළි විප්ලවවාදියාගේ ක්‍රියාකාරී හැකියාව අහිමි වූ අසරණභාවය සංකේතවත් කරයි. මේ අනුව, කවිය පරාජිත විප්ලවවාදියාගේ අභ්‍යන්තර ලෝකය බලවත් ලෙස නිරූපණය කරන්නකි.

ප්‍රොමිතියස් රූපකය හරහා දැන දැනම දුක් විඳීමට තෝරාගත් විප්ලවවාදියාගේ ස්වයං-අවබෝධය ඉදිරිපත් කරන කවිය, එම ආරම්භක අභිමානය ක්‍රමයෙන් බිඳ වැටී පරාජිත නිහැඬියාව සහ සම්පූර්ණ අසරණභාවය දක්වා ගමන් කරන ආකාරය නිරූපණය කරයි. එය විප්ලවීය අභිලාෂයේ සිට පරාජයේ නිහැඬියාව දක්වා වූ 1971 පරම්පරාවේ ඛේදවාචකය සංක්ෂිප්ත කිරීමකි.

එහෙත් මෙම අත්දැකීම ප්‍රකාශ වන්නේ සෘජු දේශපාලන ප්‍රකාශනවලින් නොව, ප්‍රොමිතියස් මිථ්‍යාව, රූපක සහ ප්‍රතිවිරෝධී චිත්ත රූප ඔස්සේය. ඒ අනුව 1971 කැරැල්ල සෘජුව සඳහන් නොවුවද, “ගින්න සොරකම් කිරීම” විප්ලවයේත්, “රැහැනින් බැඳීම” සිරගත වීමේත් සංකේත ලෙස ක්‍රියා කරයි. මෙමඟින් දේශපාලන අත්දැකීම ග්‍රීක මිථ්‍යා කතාව තුළට උත්කර්ෂණය වී කවියට විශ්වීය කලාත්මක අර්ථයක් හිමි වේ. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, 1971 අප්‍රේල් කැරැල්ල සහ එහි පරාජය නිශ්චිත ඓතිහාසික අත්දැකීමක් ලෙස සෘජුව නම් කිරීමක් හෝ විශ්ලේෂණය කිරීමක් සිදු නොවන අතර, එය ප්‍රොමිතියස්ගේ සදාකාලික වධය තුළට අවශෝෂණය වී අතුරුදහන් වෙයි.

***

සිරගෙයක් තුළ ආදරය සහ මතකය යනු දේශපාලන ක්‍රියාවන් ය. සිරගෙය නිර්මාණය කර ඇත්තේ මිනිසාගේ සියලු මානව බැඳීම් සිඳ දැමීමට ය. එබැවින් සිරගෙයි සිට ආදරය කිරීම, ආදරණීයයන් සිහිපත් කිරීම, මතකයන් රැක ගැනීම යන මේ සියල්ල එම විනාශකාරී යාන්ත්‍රණයට එරෙහි ප්‍රතිරෝධයේ ක්‍රියා ය.

උයන්ගොඩගේ ආදරය සහ මතකය පිළිබඳ කවි මෙම ප්‍රතිරෝධය ගැඹුරු මානව හැඟීම් තුළින් ප්‍රකාශ කරයි. මෙම කවිවල කලාත්මක ශක්තිය පවතින්නේ ඒවායේ අවංකභාවය තුළ ය.

මෙම කාව්‍ය සංග්‍රහයේ වඩාත්ම සංවේදී කොටස් වන්නේ ප්‍රේමය  හා විරහව  ආශ්‍රිත කවි ය. මෙම කවි සමූහය ස්වරූපයෙන්, තේමාත්මක ප්‍රවේශයෙන්, සහ චිත්තවේගීය ලේඛනයෙන් එකිනෙකට  වෙනස් ය. එමගින් කවියාගේ ප්‍රේම අත්දැකීමේ විවිධ මානයන් හෙළි වේ.  ඒවා සාම්ප්‍රදායික ප්‍රේම කාව්‍යයකින් අපේක්ෂා කරන කායික ආකර්ෂණය හෝ රොමෑන්තික උද්වේගය මත ගොඩනැගුණු කවි නොවේ. එහි ප්‍රේමය බොහෝ විට මතකය, දුරස්ථභාවය, අපේක්ෂාව සහ අහිමි වීමේ හැඟීම සමඟ බැඳී පවතී. නිදසුනක් ලෙස, ‘ස්මරණ යාත්‍රා’ කාව්‍යයේදී කවියා සිය පාසල් වියේ ප්‍රේමය මතකය හරහා යළි අවදි කරන්නේ, සිරගෙදර පීඩාකාරී හුදකලාව තුළ තමා හුදෙක් ‘සිරකරුවෙකු’ පමණක් නොව, මානුෂීය සබඳතාවලින්, ආදරයෙන් සහ මතකයන්ගෙන් පිරි ඉතිහාසයක් ඇති ජීවමාන මනුෂ්‍යයෙකු බව තමාටම සිහිපත් කර ගනිමින් තම ආත්මීය අනන්‍යතාව රැකගැනීමටය. එහිදී මතකය යනු අතීතය වෙත පලා යාමක් නොව, වර්තමානයේ මානුෂිකත්වය රැකගැනීමේ මාධ්‍යයකි.

මෙම කාව්‍ය සංග්‍රහයේ ප්‍රේමය යනු හමුවීමකට වඩා වෙන්වීම මඟින් නිර්වචනය වන අත්දැකීමක් බව පෙනේ. සිරගත මිනිසෙකුට ආදරය යනු භෞතික හමුවීමක් නොව, මතකයේ සහ මනෝලෝකයේ පවතින ආත්මීය සබඳතාවකි. ඒ නිසා මෙම කවිවල ප්‍රේමය ප්ලේටෝනික මානයකට සමීප වේ. ‘විප්‍රයෝගය’ නමැති කවිය තුළින් ප්‍රකාශ වන්නේ භෞතික වෙන්වීම නොතකා පවතින අභ්‍යන්තර බැඳීමකි. එහෙත්, එය ද අවසානයේ අහිමි වීමකට ලක් වේ. කවියා මෙසේ පවසයි:

“ඉක්බිතිව තව තවත් සිතින් ළං වීමු අපි
ඔබ ගතෙහි මුදු මෙළෙක නොදත්තද
ඔබ සිතෙහි මුදු මෙළෙක හැඳින්නෙමි.
ඔබ හදෙහි තෙතමනය
මසිත දිරි උපදවන එකම උල්පත වී.”

මෙහිදී කවියාගේ අවධානය යොමුවන්නේ පෙම්වතියගේ ශරීරය වෙත නොව ඇගේ අභ්‍යන්තර මනුෂ්‍යත්වය  වෙතය. “ඔබ ගතෙහි මුදු මෙළෙක නොදත්තද , ඔබ සිතෙහි මුදු මෙළෙක හැඳින්නෙමි” යන පද මගින් ප්‍රේමය කායික ආකර්ෂණයකින් අධ්‍යාත්මික හඳුනාගැනීමක් බවට පරිවර්තනය වූ බව පෙන්වා දෙයි. අවසානයේ වෙන්ව සිටින පෙම්වතිය කෙරෙහි ඇති මතකය සහ ඇගේ හදවතේ ඇති තෙතමනය සිරකරුවාගේ අභ්‍යන්තර ලෝකය සනසවන, ඔහුගේ පැවැත්මට අර්ථයක් ලබා දෙන බලවේගයක් බවට පත්වේ.

‘අරුමයකි!’  නමැති කවිය උයන්ගොඩගේ විශිෂ්ටතම නිර්මාණ අතරට අයත් වන්නේ, එය හුදු විරහ විලාපයක් නොව, මානව මතකයේ සහ සංජානනයේ ස්වභාවය පිළිබඳ සත්‍යයක්  අනාවරණය කරන බැවිනි.

අරුමයකි! 

“උකටලී වුණු සිත

කුමන හෝ අරමුණක යොද  ගනිමැයි සිතා

අරමුණක් නොමැතිවම

අවුස්සා ඇද දමා පෙරළමි

ඉවතලූ කරදාසි පොත් පත්.

ඒ අතර තිබී මා නෙත ගැටෙයි

පෙර කලෙක උකටලී සිතින්  මිදෙමැයි සිතා

සිතට ආ නෙක හැඟුම් නොසිහියෙන් කුරුටු ගෑ

අකුරු වැල්.

එයින් එක වදනකුදු කියවිය නොහැකි වුව

ඒ සියලු කුරුටු ගී අතර මතු වී පෙනෙයි

සිහිනි සිතුවමක් මෙන්

ඔබේ වත.

එවිට තුටු පහටුයෙන් මසිත ඉතිරී යයි,

කිසි දිනෙක සිතුවමක් අඳින්නට නොදත්තද

නොදැනීම ඔබ රුව ඇඳුණ හැටි සිත සිතා.

එහෙත් ඒ සුළු කලකි

ඇසිල්ලක් ගෙවුන තැන

සිත යළිදු පරඬලා පතක් වෙයි.

දෙනෙත් පිස දැමුණ පසු තිබෙන්නේ

ඉරි ඇඳුණ අකුරු කොට විනා ඔබේ රුව නොවේ.”

කවියේ ආරම්භය උකටලී ය, අරමුණු විරහිත ය. කවියා සිත යම් අරමුණක යෙදවීමට උත්සාහ කරයි, නමුත් අරමුණක් නොමැතිවම පරණ කඩදාසි අවුස්සයි. මෙම ක්‍රියාව අහේතුක ය; ස්වයංක්‍රීය ය. එහෙත් හරියටම මෙම අහේතුක ක්‍රියාව තුළින්, අනපේක්ෂිත දෙයක් සිදු වේ. කියවිය නොහැකි කුරුටු අකුරු අතරින් පෙම්වතියගේ රුව මතු වේ. මෙහි ඇති ප්‍රතිවිරෝධය ගැඹුරු ය: භාෂාව අසමත් වූ තැන එනම්, වචන කියවිය නොහැකි තරමට අපැහැදිලි වූ තැන – ප්‍රතිරූපය උපදී. අරුත අතුරුදහන් වූ තැන, ආදරය දිස් වේ. කවියා තමන් කිසි දිනෙක සිතුවමක් අඳින්නට නොදත්තද, සිතටත් නොදැනීම ඇගේ රුව ඇඳුණ හැටි ගැන මවිත වේ. ඔහුගේ අවිඥානය, ඔහුගේ දැනුවත් පාලනයෙන් තොරව, පෙම්වතියගේ රුව සිතුවම් කර ඇත.

එහෙත් කවියේ සැබෑ බලය පවතින්නේ ඉන්පසු සිදුවන දෙය තුළ ය. ඇසිල්ලක් ගෙවුන තැන සිත යළිදු පරඬලා පතක් බවට පත් වෙමින් ප්‍රතිරූපය අතුරුදහන් වේ. අවසානයේ එහි ඉතිරි වන්නේ ඉරි ඇඳුණ අකුරු කොට විනා ඇගේ රුව නොවේ. පෙම්වතියගේ රුව නැවත අතුරුදහන් වී, ලෝකය නැවත අරුතකින් තොර ඉරි බවට පත් වේ. මෙය හුදු විලාපයක් නොව සංජානනයක් වන්නේ මෙහිදී ය. කවියා හුදෙක් “මට ඇයව මතක් වුණා, දැන් නැති වුණා, මට දුකයි” නොකියයි.  ඒ වෙනුවට, ඔහු මානව අත්දැකීමේ මූලික සත්‍යයක් සංකල්පරූප  තුළින් අනාවරණය කරයි. අපගේ ප්‍රියතමයන්ගේ මතක පවා ස්ථිර නොවන අතර, ඒවා පැමිණෙන්නා සේම අතුරුදහන් ද වේ. ඒවා අපගේ පාලනයෙන් ඔබ්බට පැමිණ, අපගේ පාලනයෙන් ඔබ්බටම ගිලිහී යයි. මෙය හුදෙක් කවියාගේ පෞද්ගලික දුක නොව, සියලු මිනිසුන්ගේ පොදු අත්දැකීමක සත්‍යයකි.

කාව්‍ය ග්‍රන්ථයේ එන  ප්‍රේම කවි සමූහය එක්ව ගත් විට, ඒවා සිරගත මිනිසෙකුගේ ප්‍රේමය ආශ්‍රිතව සිතිවිලි සහ හැඟීම්වල සම්පූර්ණ චිත්‍රයක් මවයි: ප්‍රේමයේ අසිරිමත් බව හා ලාලසීත්වය, මතකයේ අනියතභාවය, අභ්‍යන්තර බැඳීමේ බිඳෙනසුලු බව, සහ ලෞකික ප්‍රේමයේ ළඟා විය නොහැකි බව. එහෙත් මෙම කවි තුළ ඇත්තේ ස්වයං අනුකම්පාවක් නොව, පැහැදිලි දැක්මකි. කවියා තමාගේ තත්ත්වය ගැන තමාව රවටා ගන්නේ නැත. ඔහු යථාර්ථය දෙස සෘජුව බලා, එය නම් කරයි, එය කවියක් බවට පත් කරයි. බොරු සැනසීම් ප්‍රතික්ෂේප කරන එම අවංකත්වයම මෙම කවිවල සැබෑ ශක්තියයි.

***

උයන්ගොඩගේ සංග්‍රහයේ දේශපාලන හා සමාජ අසාධාරණය තේමා කරගත් කවි සමූහය – ‘නික්ම යාම’ (05), ‘සපත්තුවේ ගීය’ (08), ගහට කියන කවි’ (04), ‘වන්දි ගැනීම’ (30), ‘උදුම්බරා වත’ (15), ‘සීලවතී වග’ (41), ‘ඔරුකාරයාගෙන් පැමිණිල්ලක්’ (37), – සුවිශේෂී ලක්ෂණ කිහිපයක් දරයි.

සපත්තුවේ ගීය

“අවුරුදු ගණනක් එක  පිම්මේ

උදේ හවා දහවල් රෑ

අව්ව වැස්ස කාල ගුණේ දේශ ගුණේ

ඇබිත්තකින් හිතට නොගෙන

ස්වාමියාට  කඹුටා ලූ සපත්තු කබල

කසළ ගොඩින් නැගිට ඇවිත්

කියයි මෙසේ…

උදේ හිටන් රෑවෙන තුරු හති නොබලා

ගත වීරිය හිඳෙන තුරා උගුරේ රස මියෙන තුරා

පැක්ටේරිය තුළ ඉඳගෙන

ඇඟ  හත්තිය විකුණුවාට

අද මොනවද ඔබට ඉතිරි

සාගින්නයි සයරෝගෙයි හැරුණ විටදී.

බලාපොරොත්තුව හිතේ පුරා ගෙන

ප්‍රාර්ථනාවෙන් හද ගැබ්බර වී

යන්ත්‍රයකින් පණ ආවා වාගේ

ඒ අතටත් මේ අතටත් ඔබ දිව් කාලෙදී

ඔබ උසුළාගෙන

මා සිටියේ

කම්හල්පති අබියස දිළිසෙන්නට නොව

ඉස්සරහට ඔබ යන ගමනේ

ඔබගේ දෙපයට ශක්තිය දෙන්නයි.

මාසයක්ම ගත දහදිය විකුණා

ස්වාමියාගෙන් ඔබලත් මුදලින්

මා ගත දිලිසන අලෙව බිඳක් වත්

ආයුවඩන සැප සාත්තුවක්වත්

නොලැබ ගියද මට

මට මෙන් ඔබටත්

කුස පුරවන ගත දිදුලන අහර ලැබෙන

දිනය එතැයි

සැනසී සිටියෙමි

අප දෙන්නම මහලු වන තුරා.

මාන්සියයෙන් මිරිකුණ මුත්

කිසි දින ඔබ වෙත පැමිණිලි නොකළේ

මබේ දුකත් මගේ දුකත්

සම  හවුලේ බෙදා ගන්න

සිදුවූ නිසයි, මට මෙන් ඔබටත්.

මා ගත වෙර සිඳී ඇතැයි ඔබ සිතුවද

මා සිත ඉතිරෙන  වීරිය

ඔබටත් නොව ඔබගේ පුතුටත්

නිදහස වෙත යන පෙර ගමනේදී

දෙපය සවිය සුරකින්නට දිව්රයි.”

‘සපත්තුවේ ගීය’ යනු උයන්ගොඩගේ සමස්ත කාව්‍ය සංග්‍රහයේම විශිෂ්ටතම කලාත්මක ජයග්‍රහණයකි. එයට හේතුව, මෙම කවිය කලාත්මක ස්වරූපය සහ දේශපාලන අන්තර්ගතය අතර පූර්ණ ඒකීයත්වයක් අත්කර ගැනීමයි.

සපත්තුව යනු කම්කරුවාගේ ජීවිතයේ වඩාත්ම සමීප සහ නිහඬ සාක්ෂිකරුවා බැවින්, ඊට හඬක් දීමට කවියා ගත් මූලික කලාත්මක තේරීම අතිශය නිර්මාණශීලී වේ.  සපත්තුවට  ඔහුගේ සෑම පියවරක්ම දැනේ; එය ඔහුගේ දහදිය උරා ගනී; එය ඔහු සමඟම ගෙවී යයි. එහෙත් කිසිදා කිසිවෙකු සපත්තුවෙන් එහි අත්දැකීම නොවිමසයි. කවියා හරියටම එය කරයි. ඔහු සපත්තුවට කතා කිරීමට ඉඩ දෙයි. සපත්තුව කම්කරුවාට කතා කරන්නේ සමානයෙකු ලෙස ය,  “මහන්සියෙන් මිරිකුණ මුත් කිසි  දින  ඔබ වෙත පැමිණිලි නොකළේ ඔබේ දුකත් මගේ දුකත් සම හවුලේ බෙදා ගන්න මට මෙන් ඔබටත් සිදුවූ නිසයි,” යනුවෙන් පවසමින්.

සපත්තුව සහ කම්කරුවා යන දෙදෙනාම එකම සූරාකෑමේ ක්‍රියාවලියේ ගොදුරු වේ. දෙදෙනාම ගෙවී යයි. දෙදෙනාටම ඔවුන්ගේ ශ්‍රමයේ ඵල අහිමි වේ. “මාසයක්ම ගත දහදිය විකුණා ස්වාමියාගෙන්  ඔබලත් මුදලින් මා ගත දිලිසෙන අලෙව් බිඳක් වත් ආයුවඩන සැප සාත්තුවක්වත් නොලැබ ගියද මට” යනුවෙන් සපත්තුව පවසන්නේ, කම්කරුවාට මෙන්ම තමාට ද සාධාරණ ප්‍රතිඵල අහිමි වූ බවයි.

එහෙත් කවිය එතැනින් නතර නොවේ. සපත්තුවේ “ගත වෙර සිඳී ඇතැයි” කම්කරුවා සිතුවද, සපත්තුවේ “සිත ඉතිරෙන  වීරිය” තවමත් පවතී. එය කම්කරුවාගේ පුතුගේ “නිදහස වෙත යන පෙර ගමනේදී දෙපස සවිය සුරකින්නට” දිවුරයි. මෙම අවසානය තුළ, කවිය පන්ති අරගලයේ පරම්පරාගත අඛණ්ඩතාව  රූපකයක් තුළින් අනාවරණය කරයි. සපත්තුව ගෙවී ගියද, එහි “වීරිය” එනම්, එහි අරගලයේ ආත්මය ඊළඟ පරම්පරාවට උරුම වේ.

මෙම කවියේ ඇති විශේෂත්වය නම්, එහි දේශපාලන ප්‍රකාශනය එහි  සංකල්පරූපවලින් වෙන් කළ නොහැකි වීමයි. සපත්තුව හුදු රූපකයක් නොව, ජීවමාන හඬක්, ස්වාධීන පැවැත්මක් ඇති චරිතයකි. එයට තමන්ගේම ඉතිහාසයක්, තමන්ගේම දුකක්, තමන්ගේම බලාපොරොත්තුවක් ඇත. එය කම්කරුවාට දේශනා නොකරයි; එය ඔහු සමඟ සංවාදයක යෙදෙයි. එය, ‘සංකල්පරූප මගින් යථාර්ථ ඥානනය’ යන කලාත්මක මූලධර්මය සාර්ථකව සාක්ෂාත් කිරීමකි.

සීලවතී වග

(“දරුවෙකු නැති ශෝකයෙන් සීලවතී මැණිකේ දිවිනසාගත් බව මරණ පරීක්ෂණයේදී හෙළි විය.” –  පත්තර වාර්තාවකින් -)

“නැති හින්ද දරු උපතක්

ඇයි අක්කේ,

උඹ මැරුණේ.

යුග’වසන සිදු ගොසද පරදා

ගෙමිදුලට ආ මහ පිරිස්

නුඹේ පිය සැමි වෙතට එළඹී

‘නැති බැවින් දරු කෙනෙකු මනනද

මෙපුර නස්නේ’ යි

හඬ නොගෑවේද?

දූපුතුන් නැති ශෝක තැවුලෙන්

හඬා වැළපුණු උඹේ දුක දැක

තව්තිසා සුරපුරට කැඳවා

උඹේ මුදු නැබ මඬල පිරිමැද

පුතෙකු උඹ කුස පිළිසිඳින්නට

නො ආවා වේද

ඉඳුරු දික්පති

උඹ කරා

එහෙම කොහොම සිදු වෙන්නද,

උඹ,

නමින් සීලවතී වුණත්

ඔකාවස් නිරිඳුන්ගෙ බිසොවුන් නොවූකොට.”

‘සීලවතී වග’ කවිය ජයදේව උයන්ගොඩගේ අන්තර්පාඨීය (intertextual) ප්‍රතිනිර්මාණය  ඉතා සාර්ථකව නිරූපණය කරන කාව්‍යයකි. කවියේ ආරම්භයම පුවත්පත් වාර්තාවක් උපුටා දැක්වීමෙන්  එහි සිදු වීම, හුදෙක් පෞද්ගලික ශෝකාන්තයක් නොව සමාජ යථාර්ථයක් ලෙස කියවීමට පාඨකයා යොමු කරයි. මෙම කවියේ සැබෑ කලාත්මක බලය නිර්මාණය වන්නේ අලගියවන්නගේ කුස ජාතක කාව්‍යයේ එන සීලවතී බිසව පිළිබඳ සම්භාව්‍ය කතා පුවත  නූතන සමාජ  යථාර්ථයක්  විනිවිද දැකීම සඳහා ප්‍රතිසන්දර්භගතකරණයෙනි.

කුස ජාතක කාව්‍යයේ සීලවතී බිසවට දරුවන් නොමැති වීම රාජ්‍යයේ පැවැත්ම පිළිබඳ අර්බුදයක් ලෙස ඉදිරිපත් වන අතර, ‘නැති බැවින් දරු කෙනෙකු මන නද මෙපුර නසිතෙ යි ‘ යන ප්‍රකාශයෙන් නිරූපණය වන්නේ රාජවංශයේ බිඳවැටීම පිළිබඳව ජනතාව තුළ ඇති වන දේශපාලන භීතියයි. ජයදේව උයන්ගොඩ මෙම සම්භාව්‍ය පද්‍ය ඛණ්ඩය නූතන කවියට බද්ධ කරන්නේ එහි මුල් අර්ථය උඩුයටිකුරු කරමින් තියුණු උපහාසාත්මක ප්‍රතිඅර්ථයක් ගොඩනැඟීම සඳහාය. වර්තමාන ‘සීලවතී මැණිකේ’ ද දරුවෙකු නැති ශෝකයෙන් තැවුණද, ඇගේ ගෙමිදුලට රැස්වන මහා සෙනඟ ඇගේ සැමියා ඉදිරියේ වැලපෙන්නේ ඇයට පිළිසරණක් වීමට හෝ ඇගේ  ඛේදවාචකය බෙදා ගැනීමට නොවේ. ඒ වෙනුවට, ඔවුන් පැමිණෙන්නේ ඇයට නින්දා අපහාස කරමින් ඇයව මානසිකව පීඩාවට පත් කිරීමටයි. මෙමඟින් නිරූපණය වන්නේ, ස්ත්‍රියකගේ සමස්ත මානව වටිනාකම ඇගේ ‘මවක වීමේ හැකියාව’ මත පමණක් තීරණය කරන පීතෘමූලික දෘෂ්ටිවාදයේ රුදුරු සමාජ සත්‍යයයි.

කවියේ දෙවන වැදගත් අන්තර්පාඨීය සම්බන්ධය වන්නේ ඉඳුරු දික්පති පිළිබඳ සඳහනයි. කුස ජාතක කාව්‍යයේ   සීලවතී බිසවගේ ශෝකය අවසන් කරමින් දිව්‍යමය මැදිහත්වීමක් සිදු වන අතර, ඇයට කුස කුමරු පිළිසිඳ ගැනීමේ වරම ලැබේ. නමුත් උයන්ගොඩගේ කවියේ එවැනි ආශ්චර්යයක් සිදු නොවේ. “උඹ, නමින්  සීලවතී වුණත්, ඔකාවස් නිරිඳුන්ගෙ බිසොවුන් නොවූකොට” යන අවසාන පේළි උපහාසය ඉක්මවා යන කටුක උත්ප්‍රාසයක් නිර්මාණය කරයි. දෙදෙනාගේම නම සීලවතී වුවද, සමාජ පන්තිය සහ බලය වෙනස් නිසා එක්  සීලවතියකට ලැබුණු පිහිට තවත්  සීලවතියකට නොලැබෙන බව කවියා පෙන්වයි. එමඟින් කවියා විවේචනය කරන්නේ මිථ්‍යා විශ්වාසය පමණක් නොව, සමාජ බලය සහ පන්ති පිහිටීම අනුව යුක්තිය සහ පිළිසරණ පවා අසමාන ලෙස බෙදී යන සමාජ යථාර්ථයයි.

කවියේ විශේෂත්වය වන්නේ, කවියා සීලවතී මැණිකේගේ මරණය පෞද්ගලික දුර්වලතාවක් ලෙස නොපෙන්වා, සමාජය විසින් නිර්මාණය කරන ලද මරණයක් ලෙස කියවීමට සලස්වා තිබීමයි. දරුවන් නොමැති වීම ස්ත්‍රියකගේ පෞද්ගලික වේදනාවක් පමණක් නොව, සමාජය ඇය මත පටවන වරදක් බවට පත්වන ආකාරය කවිය හෙළි කරයි. ඒ අනුව, මෙය තනි පුද්ගලයෙකුගේ ශෝකය නොව, පීතෘමූලික සමාජයක සියලුම ස්ත්‍රීන් මුහුණ දෙන පොදු අත්දැකීමක කාව්‍යමය නිරූපණයකි.

ඒ අනුව “සීලවතී වග” කවිය සම්භාව්‍ය සාහිත්‍යයෙන් ලබාගත් සංකේත නූතන යථාර්ථය සමඟ ගැටගසා, ස්ත්‍රියගේ වටිනාකම  මාතෘත්වයට පමණක් සීමා කරන සමාජ  දෘෂ්ටිවාදය, පන්ති අසමානතාව සහ පීතෘමූලික බල ව්‍යුහය එකවර විවේචනය කරන සාර්ථක අන්තර්පාඨීය කාව්‍යයක් ලෙස සැලකිය හැකිය.

දේශපාලන හා සමාජ අසාධාරණය තේමා කරගත් කවි  සමූහයේ කාව්‍යමය ජයග්‍රහණ අතර හමුවන තවත් කාව්‍ය නිර්මාණයකි ‘නික්ම යාම’. එය මලෙයහම්  වැවිලි කම්කරුවන් පරම්පරා ගණනාවක් ශ්‍රමය වැය කළ භූමියෙන් නෙරපනු ලැබීමේ ඓතිහාසික ඛේදවාචකය  තේමා කර ගනී. මෙහිදී කවියා තම පෞද්ගලික වේදනාවක සීමාව ඉක්මවා ගොස් නිදහස, විරෝධය සහ  මානව දුක්ඛ වේදනා කෙරෙහි පිළිමල්භාවය (Defiance)  පෙන්වා සිටි. කවියා ජවිපෙ දෙමළ ජාතිකයන් කොන් කිරීමේ සහ නොසලකා හැරීමේ  සුළු ධනේශ්වර  දෘෂ්ටිවාදය  ඉක්මවා  යන සමාජීය විඥානයක් ප්‍රකට කරමින් මලෙයහම්  වැවිලි  කම්කරුවන්ගේ පරම්පරාගත වහල්භාවය, සූරාකෑම සහ ව්‍යූහාත්මක පීඩනය පිළිබඳ  විවේචනය කරයි. මෙම අසාධාරණ තත්ත්වයට එරෙහිව මඟ පෙන්වන නායකත්වයක් නොමැති බවත්, අවසානයේ කම්කරුවන් නැවතත් එම සූරාකෑමේ චක්‍රයටම ඇද වැටෙන බවත්  කවියා එහිදී පෙන්වා දෙයි.

***

මෙම කාව්‍ය සංග්‍රහයේ කවියාගේ මව, පියා සහ සහෝදරිය පිළිබඳ නිර්මාණ වනාහි, සිරකරුවා සහ තම පවුලේ සාමාජිකයන් අතර පවත්නා දයාලු මානව බන්ධුත්වය පසක් කරන සන්තාපීය කාව්‍යාවලියකි. සිරගත වීම පුද්ගලයාගේ නිදහස පමණක් නොව, ඔහුගේ පවුල් සබඳතාද අහිමි කරන අත්දැකීමක් බව මෙම කවි අතිශය අව්‍යාජ ලෙස ලේඛනගත කරයි. ඒවායේ පොදු තේමාව වන්නේ, ආදරණීයයන්ගේ දුක්ඛයට සහභාගී වීමට කවියාට නොහැකි වීමයි. ඔහුට ලෙඩ වූ මව රැකබලා ගැනීමට නොහැක; පියාගේ අවසන් ගමනට සහභාගී වීමට නොහැක; සහෝදරිය හමුවන්නේ සිරගෙයි සංචාරක හමුවීමකදී පමණි. ආදරය තිබුණද එය ක්‍රියාවෙන් ප්‍රකාශ කළ නොහැකි වීමෙන් උපන් අසරණභාවය මෙම කවිවල ගැඹුරුතම වේදනාවයි.

‘කලකින් දුටු අක්කාට’ කවියේදී වසර කිහිපයකට පසු සහෝදරිය හමුවන මොහොතේ ඇය  ඔහුගේ දෝත තුළ සිය මුහුණ  සඟවා ගෙන  හඬයි. “දවස් ගණන් මුවින් දොඩන දේට වඩා නුඹේ කඳුළු එක බිඳුවක් කොපමණ දේ මට කියයිද!” යන පද පෙළෙන් වචන අසමත් වන තැන කඳුළු කතා කරන ආකාරයත්, සිරගෙයි හමුවීම්වල නිහැඬියාවත් සහකම්පනයෙන් යුතුව  ග්‍රහණය කරයි.

‘ලෙඩ වූ අම්මාට’ කවියේදී මවගේ අසනීපය ඇසූ විටත්, සුවය ලැබූ බව දැනගත් විටත් කවියා හඬයි. හැඬීම එකම වුවද එහි හේතු වෙනස්ය. “ඔබට දෙවන පුතු නොපැමිණිය බව… මව්නි, උදහස් නොවෙන් මා හට” යන පද පෙළෙන්, මව අසල සිටිය යුතු මොහොතේ සිටිය නොහැකි වූ දරුවෙකුගේ වරදකාරී හැඟීම සහ සමාව අයැදීම භාවාත්මක  ලෙස ප්‍රකාශ වේ.

‘තාත්තාගේ මරණයෙන් දෙවැනි වසර ළං වෙයි’ කවියේදී වසර දෙකකට පසුවත් පියා පිළිබඳ කවියක් සම්පූර්ණ කළ නොහැකි වීමෙන් ශෝකයේ ගැඹුර ප්‍රකාශ වෙයි.

“ඔබේ ගුණ කඳ වෙතින් ඉපදී

හදෙහි මුමුණන භක්ති ගීතය

ලියා ලන්නට තැත් දැරුව මුත්

දෙවසරක කාලය මුළුල්ලේ

දහස් වරකුත් මා ලියුවේ

මුල් වදන පමණමය, පියණෙනි.

දෙනෙත් රුරා ගලන කඳුලින්

පත් ඉරුව සේදී ගලද්දී

කෙසේ ලියමිද එයින් ඔබ්බේ.”

දහස් වරක් ලිවීමට උත්සාහ කළද ලියැවෙන්නේ මුල් වදන පමණ ය ;  කඳුළින් කඩදාසිය සේදී යයි. එය හුදු සංකල්පරූපයක් නොව, ශෝකය භාෂාව ඉක්මවා යන අත්දැකීමක් බවට කළ ප්‍රකාශයකි.

“මට හෙළූ කඳුළින් ආයු කල් කෙටි වූ තාත්තාට” යනුවෙන් සමස්ත සංග්‍රහයම කවියා පියාට පිළිගන්වයි. කවියාට පියාගේ අවසන් ගමනට සහභාගී වීමට නොහැකි විය. සිරගෙයි සිට තනිව හැඬීමත්, කාව්‍යය පියාට උපහාරයක් ලෙස පුද කිරීමත් පමණක් ඔහුට ඉතිරි විය. ඒ අනුව මෙම කවි පවුල් වියෝවේ පෞද්ගලික වේදනාව පමණක් නොව, දේශපාලන සිරගත වීම මිනිස් සබඳතාවලට ගෙවන සංවේදී මානුෂීය මිලද සටහන් කරයි.

ගහට කියන කවි’ නමැති කාව්‍ය නිර්මාණය තුළින් කවියා පීතෘ සෙනෙහස පිළිබඳ ආත්මීය අත්දැකීමක් ආරම්භක ලක්ෂ්‍යය ලෙස ගනියි. එහෙත් එම කවිය හුදෙක් පෞද්ගලිකත්වයේ සීමාව ඉක්මවා යමින්, පීඩිත ගැමි ජනතාවගේ දුෂ්කර ජීවිතයත්, සොබාදහම මත යැපෙන ගැමි ආර්ථිකයේ අවදානමත් නිරූපණය කරයි. කවියා කර්කශ ගසේ සංකේතය භාවිත කරන්නේ නිරන්තර පීඩනයෙන් වැහැරී ගිය ගැමි පියෙකුගේ පොදු ආත්මය සහ දිළිඳුකමේ යථාර්ථය සංවේදීව මතු කිරීමටය. කෙටියෙන් කිවහොත්, මෙය පෞද්ගලික හැඟීම් ප්‍රකාශනයෙන් ඔබ්බට ගොස් පුළුල් සමාජීය මානව අත්දැකීමක් සන්නිවේදනය කරන කලාත්මක කූටයකට ළඟා වූ කවියකි.

***

අමුතු ආයුබෝවන් කීමක්

(හිරගෙදර ඇතැම් සිරකරුවන් දෙදෙනෙකු ඔවුන්වුන් හා පෙම්බැඳි සිටීම අරුමයක් නොවේ. හිරගෙයින් නිදහස් වන විට ඒ ප්‍රේමය ද අහෝසි වේ. මේ එවැනි අහෝසි වීමේ අවස්ථාවකි.)

“ළමැද පිරුණු පියයුරු නැත
 සුනිල් වරල නුඹ සතු නැත
 සොඳුරු ලඳුන් නැති වූ තැන
 සොඳුරු ළදකගේ වෙස්ගෙන
 ටික කලකට නුඹ මවෙත තුන් සොම්නස
 මට අමතක නොමැත සබඳ.

දඟගෙය තුළ දෙපා රැඳී

පවුරෙන් කොටු වී සිටි ඒ සමයේ

හද බැඳියන් ඇසුර අහිමි වූ කාලේ

ගත ඇවිලුණු ගිනි නිවන්න

නුඹ මට සෙනෙහස පිදූ වග

කෙලෙස ඉවත් වෙද මතකින්

ලිහා දැමූ සඳ අප පා බැඳුණ රුහැන්

පැමිණ සිටිමු යළි ලොව වෙත

තරණය කර සිපිරි දොරටු

මම යළි එක්වී සිටින්නෙමි

බිරිඳත් දරු කැලත් සමඟ

නුඹ ආවද මා නිවහන දොරකඩ වෙත

නුඹ කැඳවිය නොහැකිය මට

එළිපත පසුකර ඇතුළට

නික්මී යන්නැයි මම ඇරයුම් කරන්නෙමි

මිතුර නුඹට.

එය ඇසූ සඳ

නුඹේ ළපටි සිත නොතලාගෙන නික්මෙන්.

‘අමුතු ආයුබෝවන් කීමක්’ නමැති නිර්මාණය කාව්‍යයට නඟන්නේ සමාජයීය තහංචියකට (taboo) ලක් වූ විෂයයකි. එය සිරගත පුරුෂ සිරකරුවන් අතර ලිංගික ආශාමය බැඳීමක් අගතියෙන් තොරව, මානුෂීය ගෞරවයකින් නිරූපණය කළ නිර්භීත කාව්‍ය නිර්මාණයකි. අදට සාපේක්ෂව එකල පැවති ඊනියා සමාජ සම්මතයන් නිසා එය තහනම් මාතෘකාවක් වී තිබුණි. මෙම කවිය සමරිසි (homosexual)  පුරුෂයෙෙකු සහ විෂමරිසි  (heterosexual) පුරුෂයෙකු අතර සබඳතාවක් විෂය කර ගනී. කවිය නිර්මාණය වී ඇත්තේ විෂමරිසි  පුරුෂයාගේ දෘෂ්ටිකෝණයෙනි. මෙහි විෂමරිසි දෘෂ්ටිකෝණය යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ කථකයාගේ ලිංගික අනන්‍යතාව පමණක් නොව, ඔහු ලෝකය තේරුම් ගන්නා සංජානන රාමුවයි.

විෂමරිසි  පුරුෂයාට ඔහුගේ සංජානනයේ පවතින විෂමරිසි රාමුව හේතුවෙන් සහකරුවා පෙනෙන්නේ ස්වාධීන පුරුෂ අනන්‍යතාවයක් සහිත පුද්ගලයෙකු ලෙස නොව, ‘සොඳුරු ළදකගේ වෙස්ගත්’ ආදේශකයක් ලෙසය.

ඔහුට මෙම සම්බන්ධය තාවකාලික විසඳුමක් පමණක් වූ අතර, ඔහුට ‘බිරිඳත් දරු කැලත් සමඟ’ සුමටව සමාජගත  වීමට හැකි විය. එහෙත් සමරිසි සහකරුවාගේ බැඳීම විෂමරිසි කථකයාගේ බැඳීමට වඩා සංවේදී හා අසමමිතික (විෂම)  එකක් ලෙස  කවියෙහි පෙනෙයි. එහෙයින්, කථකයාගේ ජීවිතය ඉදිරියට ගමන් කළ හැකි වුවද, සමරිසි සහකරුවාට ඉතිරි වන්නේ දොරකඩින් ප්‍රතික්ෂේප වීමේ අත්දැකීමයි. කථකයා සහකරුවාගේ අත්දැකීම කියවන්නේ තමන් සතු විෂමරිසි සංජානන රාමුව තුළිනි. එම සම්බන්ධතාව තම ජීවිතයේ තාවකාලික පරිච්ඡේදයක් ලෙස ඔහු අත්දකිද්දී, සහකරුවාට එය කුමන අර්ථයක් ගත්තේද යන්න ඔහුගේ සංජානනයට ඇතුළත් නොවේ.

මෙම අසමමිතිය හේතුවෙන්, කථකයාගේ දයානුකම්පිත ස්වරය මතුපිටින් පෙනුණද, එය සහකරුවාගේ අත්දැකීමේ සම්පූර්ණ අභ්‍යන්තර ලෝකය හඳුනාගන්නා දෘෂ්ටියක් බවට පත් නොවේ. ඒ අනුව, සමරිසි සහකරුවාගේ අත්දැකීම කවියේ යටිපෙළේ පවතින ශෝකාන්තයක් ලෙස කියවිය හැකිය. කථකයාගේ සංජානනය විෂමරිසි අත්දැකීමේ සංකල්ප සහ භාෂාව මගින් සීමා වී ඇති බව පෙනෙන අතර, ඒ හේතුවෙන් ඔහුට සහකරුවාගේ අත්දැකීමේ ගැඹුර, ශෝකය සම්පූර්ණයෙන් වටහාගැනීමට නොහැකි වෙයි.

මෙලෙස මෙම කව, සමාජ තහංචි මැඬගෙන යාමේ කවියාගේ ශක්තිය මෙන්ම, ඔහුගේම (හෝ අවම වශයෙන් කථකයාගේ) දෘෂ්ටියේ සීමාව ද එකවර හෙළිදරව් කරන බව පෙනේ. විෂමරිසි දෘෂ්ටිකෝණයක සිට සමරිසි අත්දැකීම සහ ඒ ආශ්‍රිත භාව ලෝකය ප්‍රකාශ කිරීමේදී අවශ්‍ය සංකල්ප රාමුවක් හා වචන මාලාවක් නොතිබීම මෙහි දෘෂ්ටිමය සීමාවයි. එනම්, කවිය ලියැවුණු යුගයේ සමරිසි සබඳතා පිළිබඳ කායික, මානසික හා සමාජීය මානයන් තේරුම් ගැනීමට අවශ්‍ය විද්‍යාත්මක හා සංස්කෘතික සංකල්ප ලංකා සමාජය තුළ තවමත් ප්‍රචලිතව නොතිබිණි. එබැවින්, මෙය හුදෙක් කවියාගේ දෘෂ්ටියේ සීමාවක් නොව, එම සමයේ ලාංකේය සමාජයේ සමරිසිභාවය පිළිබඳ අවබෝධයේම සීමාව පිළිබිඹු කරන ඓතිහාසික (කලාත්මක) ලේඛනයක් ලෙස ද කියවීම වඩාත් යෝග්‍ය වනු ඇත.

***

‘මායාව’ යනු සංජානනය සහ යථාර්ථය අතර සම්බන්ධය ගවේෂණය කරන, බුද්ධිමය වශයෙන් අභිලාෂකාමී දාර්ශනික කවියකි.

මායාව

“පා මුළෙහි සිටින විට කඳු මුදුන නොපෙනෙයි.”

එබස් අදහාගෙන

වෙර දරා කඳු මතට නඟින කල

කන්ද නොව නැග්මකි.

“කඳු මුදුන සිටින විට කඳු පත්ල නොපෙනෙයි.”

ඒ බසද අදහමින්

පා මුළට බසින කල

හෙලක් මිස පා මුළක් නොපෙනෙයි.

යොදුන් ගණනක එළිය විහිදන

පහන් කණුවක් ගැන අසා හිඳ

නෙතින් දකිමැයි සිතා ගිය කල

ඒ පහන් රුක මුල අඳුරමය.

ලෝකයම මායා ලෝකයක් නොවන්නෙද?

ඉක්බිතිව පසුපසට දෙපා ගමනෙහි යෙදිණ.

හිස කෙළින් කරවා බැලූ කල

කන්දත් බෑවුමත් දුර පෙනෙයි.

පහන් රුක එළියද නෙත ගැටෙයි.

මායාව මින් කුමක් වූයෙද?

අප දකින්නේ ලෝකයද, නැතහොත් අප බලන කෝණයෙන් හැඩගැසුණු ලෝකයක්ද? ‘මායාව’ කවිය මේ පැරණි දාර්ශනික ප්‍රශ්නය සංකල්පරූප මඟින් විමසයි. අප දකින දෙය සැමවිටම සම්පූර්ණ සත්‍යය නොවේ. අප සිටින ස්ථානය අනුව ලෝකයේ එක් පැත්තක් පෙනෙන අතර තවත් පැත්තක් සැඟවෙයි. එබැවින් එක් දෘෂ්ටිකෝණයකින් හෙළිවන දෙය, තවත් දෘෂ්ටිකෝණයකින් නොපෙනී යයි.

‘මායාව’ කවිය මේ යථාර්ථය කඳු මුදුන, බෑවුම සහ පහන් කනුව යන  සංකේත ඔස්සේ ගවේෂණය කරයි. එහිදී මායාව ඇත්තේ වස්තුව තුළ නොව අප දකින සීමිත කෝණය තුළ බවත්, සත්‍යය වෙත ළඟාවීමට අවශ්‍ය වන්නේ දෘෂ්ටිකෝණය වෙනස් කිරීම බවත් කවියා යෝජනා කරයි. මෙය ඉතා ආකර්ෂණීය පිළිතුරකි.

එහෙත් කවියේම එන සංකල්පරූප අපට තවත් ගැඹුරු යමක් කියා පායි. කවියේ පැවසෙන පරිදි, පහන් කනුව මුල අඳුරු වන්නේ ආලෝකය විහිදෙන්නේ ඈතට බැවිනි. එමෙන්ම කඳු මුදුනත්, පාමුලත් එකවර නොපෙනෙන්නේ කන්දේම පවතින ව්‍යූහාත්මක ස්වභාවයෙනි. එනම්, මායාව යනු හුදු මිනිස් බැල්මේ පවතින සීමාවක් පමණක් නොව, එය බාහිර ලෝකයේම පවතින වෛෂයික යථාර්ථයකි.

කවියාගේ පිළිතුරෙන් ඔබ්බට ගිය විමසුමක් ද කළ හැකිය. සත්‍යය හෙළි වන්නේ නිවැරදි ස්ථානයේ සිට නිරීක්ෂණය කිරීමෙන් එනම්, දෘෂ්ටිකෝණය වෙනස් කිරීමෙන් පමණක් නොවේ. පුඩිමක සැබෑ රසය හඳුනා ගැනීමට නම්, එය අනුභව කර බැලිය යුතුය. කන්දක සැබෑ ස්වභාවය දැන ගැනීමට එය දුර සිට බැලීම ප්‍රමාණවත් නොවේ; එය තරණය කළ යුතුය. පහනක සැබෑ ස්වභාවය දැන ගැනීමට එහි එළිය දෙස බැලීම ප්‍රමාණවත් නොවේ; එය දැල්විය යුතුය, නිවිය යුතුය. මේ අර්ථයෙන් කවියාගේ “පසුපසට යාම” අපූරු රූපකයක් වුවද, සත්‍යය සම්පූර්ණයෙන් හෙළි වන්නේ ලෝකය සමඟ ප්‍රායෝගිකව අන්තර්ක්‍රියා කිරීමෙන්, එය පරිවර්තනය කිරීමෙන්, එම පරිවර්තනයේ ප්‍රතිඵල තුළින් අපගේ දැනුම පරීක්ෂා කිරීමෙනි.

ඒ අර්ථයෙන් “මායාව” යනු සත්‍යයට ළඟා වීමේ අපහසුව ගැන ලියැවුණු අව්‍යාජ කවියකි. එහි අවසන් ප්‍රශ්නයට සරල පිළිතුරක් නැත. ඒ ප්‍රශ්නයම එහි ශක්තියයි.

උයන්ගොඩයන්ගේ මෙම කාව්‍ය සංග්‍රහය තුළ විමර්ශනයට ලක් කළ යුතු තවත් අපූර්ව නිර්මාණ රැසක් තිබුණද, දැනටමත් මෙම විචාරයේ දීර්ඝත්වය සීමාව ඉක්මවා ගොස් ඇති බැවින් ඒ සියල්ල මෙහි ලේඛනගත කිරීමට ඉඩක් නොවේ. එවැනි ඇතැම් නිර්මාණ අතරින් ‘උදුම්බරා වත හෙවත් දික්කසාදය’, ‘මාර යුද්ධය’, ‘වන්දි ගැනීම’, ‘කඳුළු’, ‘ඔරුකාරයාගේ පැමිණිල්ලක්’, ‘ඉර බැස ගිය පසු’, ‘අමල් බිසෝ’, ‘තනි වූයෙන්…’, ‘දෙගොඩ’, ‘කල් බැලීම’, ‘සංවේගයට කරුණකි’ සහ ‘සිරකරුවකුගේ විලාපය’ වැනි කවි කිහිපයක් මෙහිදී ඔබගේ අවධානයට යොමු කරමි.

***

ජයදේව උයන්ගොඩගේ ‘මම් කෙසේ පවසම්’ කාව්‍ය සංග්‍රහයේ භාෂාව, සම්භාව්‍ය සිංහල කාව්‍ය සම්ප්‍රදාය, එදිනෙදා ජන ව්‍යවහාර බස සහ දේශපාලන විඥානයෙන් පෝෂිත නූතන කවි බස අතර ගොඩනැගෙන ඓන්ද්‍රීය සංශ්ලේෂණයකි. එහි කාව්‍යමය ශක්තිය ප්‍රධාන වශයෙන් රඳා පවතින්නේ එහි භාෂාවේ ඇති සරලත්වය, අව්‍යාජත්වය සහ ආත්මීය ස්වරය මතය. සංකීර්ණ උපමා රූපක භාවිතයක්  හෝ අධික අලංකාර භාෂාවක් මත විශ්වාසය නොතබන උයන්ගොඩ, ඒ වෙනුවට ‘අලංකාර අවමතාවාදී’ (minimalist) ශෛලියක් අනුගමනය කරයි. එහිදී බොහෝ විට ස්වභාවික කථන භාෂාවට සමීප සරල, සංවාදශීලී බසක් උපයෝගී කරගන්නා ඔහු, බොහෝ කොට කවි ගොඩනඟන්නේ තමන් සමඟම කරන අභ්‍යන්තර නිහඬ සංවාදයක ස්වරූපයෙනි. එම නිසා, මෙම නිර්මාණවල කාව්‍යමය බලය බිහිවන්නේ භාෂාමය ප්‍රයෝගවලින් නොව, අත්දැකීමේ පවතින අව්‍යාජත්වය තුළිනි.

එහෙත් මෙම සරලත්වය සියලු කවිවල එකම මට්ටමේ කාව්‍යමය සාර්ථකත්වයක් අත්කර නොදෙන අතර,ඇතැම් නිර්මාණවල ව්‍යංගාර්ථය ඌන වී වාච්‍යාර්ථය ඉස්මතු වීමෙන් ඒවා වාර්තාමය ස්වභාවයකට සමීප වන අවස්ථා ඇත. එමෙන්ම සංකල්පරූපමය ගැඹුර, දාර්ශනික විමසුම සහ කාව්‍යමය අර්ථපූර්ණත්වය ද සියලු කවි පුරා එකම තීව්‍රතාවයෙන් දක්නට නොලැබේ. එසේ වුවද, මනුෂ්‍යත්වයට එරෙහි සියලු බලවේග හමුවේ මිනිස් ආත්මයේ ප්‍රතිරෝධය කාව්‍යමය භාෂාවකට පෙරළීම මෙම කෘතියේ සැබෑ වටිනාකමයි.

කාව්‍ය සංග්‍රහයේ තවත් කැපී පෙනෙන ලක්ෂණයක් වන්නේ ඖචිත්‍යය පිළිබඳ සංවේදී අවබෝධයයි. සිරගත ජීවිතය, දෙමාපියන් වෙත ලියූ සංවේදී කවි, ප්‍රේමය ආශ්‍රිත කවි හෝ සමාජ විවේචන රැගත් නිර්මාණ වුවද, ඒ ඒ අත්දැකීමට ගැළපෙන භාෂා රටාවක් කවියා තෝරා ගනියි. අතිශයෝක්තියෙන් තොර සෘජු ප්‍රකාශනය චිත්තවේගය වඩාත් බලවත් කරයි.

ඔහුගේ  සංකල්පරූප ලෝකය සොබාදහම, පුරාණෝක්ති සහ එදිනෙදා ජීවිතයේ සාමාන්‍ය වස්තූන් මත ගොඩනැඟී ඇති අතර, ඒවා මඟින් පුද්ගලික අත්දැකීම් සහ සමාජ යථාර්ථය ව්‍යංගාර්ථවත් ලෙස විවරණය කරයි. එමෙන්ම පුරාණෝක්තිමය රූපක නූතන අත්දැකීම් සමඟ ගැටගස්වා නව අර්ථකරණයකට ලක් කිරීමත්, සෘජු හා නිරවද්‍ය උපමා භාවිතයෙන් අදහස ප්‍රබල ලෙස සන්නිවේදනය කිරීමත් ඔහුගේ කාව්‍ය භාෂාවේ වැදගත් ලක්ෂණ වේ. නිදහස් පද්‍ය රටාව, කෙටි වාක්‍ය සහ ස්වභාවික කථන රිද්මය මෙම කවිවල භාෂා ශෛලියට විශේෂ ස්වරූපයක් ලබා දෙයි. මෙනයින් ඔහුගේ කවි බස සැමවිටම යම් සමාජ යථාර්ථයක් වෙත යොමු වී පවතී.

කාව්‍ය සංග්‍රහයේ පෙරවදනේ ගුණදාස අමරසේකර පෙන්වා දුන් පරිදි, තම මනසට විෂය වන අනු භූතියක් වචනයට නගා කවියට පෙරළීමට අවශ්‍ය කවි සිත හා වදනිසුරු බව (වචන හැසිරවීමේ පරිණතභාවය) උයන්ගොඩ සතුව තිබේ.

එහෙයින්, උසස් කවියෙකු බවට පත්වීමේ විභවය ඔහු තුළ පැහැදිලිවම පැවති බව මෙම කවිවලින් පෙනී යයි. ජීවිතයේ මේ පරිණත අවධියේදී වුව ද, එම කාව්‍ය ප්‍රතිභාව නැවත වරක් වචන බවට පත්වනු දැකීම මෙම ග්‍රන්ථය කියවන පාඨකයන්ගේ නිරායාස අපේක්ෂාවක් වනු ඇත.

උයන්ගොඩ 1971 දී ජවිපෙ සාමාජිකයෙකු ලෙස සන්නද්ධ කැරැල්ලකට සහභාගී විය. එම දේශපාලන තේරීමෙන් පෙනී යන්නේ, ඔහු එක් අවධියක ලෝකය වෙනස් කළ හැකි බව විශ්වාස කළ බවත්, ඒ සඳහා සාමූහික ක්‍රියාමාර්ගයක් ගැනීමට සූදානම් වූ බවත් ය. එහෙත් කෘතිය සහ කවියා අතර පෙනෙන මූලික වෙනස වන්නේ මෙයයි. කවියා ක්‍රියාවක් ගත්තේ ය; නමුත් ඔහුගේ කවි එම ක්‍රියාව ගැන නිහඬ ය. කවියා ලෝකය වෙනස් කිරීමට උත්සාහ කළේ ය; එහෙත් ඔහුගේ කවි ලෝකය වෙනස් කිරීමේ හැකියාව ගැන කිසිවක් නොකියයි. කවියා සාමූහික දේශපාලන ව්‍යාපාරයක කොටස්කරුවෙකු වුවද, ඔහුගේ කවි තුළ පවතින්නේ හුදෙකලා පුද්ගල ආත්මයක් පමණි.

මෙම නිහඬතාව අහම්බයක් නොව, කවියා තමාට සත්‍යවාදීව ප්‍රකාශ කළ නොහැකි අත්දැකීම් බොරු වීරත්වයකින් හෝ කෘත්‍රිම පසුතැවීමකින් පුරවා නොදැමීමෙන් ප්‍රකාශ වන අව්‍යාජත්වයේ ලකුණකි. එමෙන්ම, කැරැල්ලක් යනු කුමක්ද, එය අසාර්ථක වූයේ ඇයි, පරාජය වූයේ ඇයි සහ එහි ඓතිහාසික අරුත කුමක්ද යන ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු සැපයීමට අවශ්‍ය න්‍යායාත්මක රාමුවක් නොතිබීම නිසා, කැරැල්ල පිළිබඳ අත්දැකීම න්‍යායාත්මකව විග්‍රහ කර ගැනීමට නොහැකි වූ තත්ත්වය සහ පැරණි වමේ පාවාදීම, ජවිපෙ න්‍යායාත්මක බංකොලොත්භාවය හා කම්කරු පන්තියට ස්වාධීන නායකත්වයක්  නොමැති කම නිසා  1971 පරාජයෙන් පසු සමස්ත විප්ලවවාදී ව්‍යාපාරය වෙලාගත් දරුණු න්‍යායාත්මක හා දේශපාලනික අර්බුදය ද එම නිහඬතාව තුළින් ප්‍රකාශ වේ. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස කවියාගේ වඩාත්ම තීරණාත්මක දේශපාලන අත්දැකීම කවිවලින් අතුරුදහන් වන අතර, සාමූහික දේශපාලන ක්‍රියාව වෙනුවට පුද්ගල ආත්මයේ අත්දැකීම කෘතියේ කේන්ද්‍රය බවට පත්වෙයි.

එහෙත් මෙම නිහඬතාවන් මධ්‍යයේ වුවද, කවි තුළ පැහැදිලිව ප්‍රකාශ වන ජීවන දර්ශනයක් හඳුනාගත හැකිය. එහි කේන්ද්‍රීය අත්දැකීම වන්නේ සිරගත වීම, වියෝව, මරණය සහ අසාධාරණය යන විවිධ ස්වරූපවලින් ප්‍රකාශ වන දුක්ඛයයි. එනමුත් මෙම කවි කිසිවිටෙක සම්පූර්ණ බලාපොරොත්තු සුන්වීමකට හෝ ශුන්‍යවාදයකට යටත් නොවේ. කවියා දුක්ඛය පිළිගනී, එය නම් කරයි, එය දෙස සෘජුව බලයි, නමුත් එයට යටත් නොවේ. කවියා තමන්ගේ එක් කවක මෙසේ කියයි: “මේ බිත්ති, මේ පවුරු නැගිලා තිබෙන්නේ වැලි ගොඩැල් මත නේද?”

මෙම ප්‍රතිරෝධී ආකල්පයට පදනම සපයන්නේ කවියා ලෝකය සමඟ ගොඩනඟා ගන්නා බැඳීම් ය. කවියාගේ ජීවිතයට අරුතක් ලැබෙන්නේ පෙම්වතිය, මව්පියන්, සොබාදහම, පීඩිත මිනිසුන් ඇතුළු ලෝකය සමඟ ඔහු ඇති කරගන්නා බැඳීම් තුළිනි. මෙම බැඳීම් බොහෝ විට භෞතිකව බිඳී ඇතත්, ඔහු සිරගතව සිටින බැවින් ඒවා මතකය, සිතිවිල්ල සහ සහානුභූතිය තුළින් පවත්වා ගනු ලැබේ. මෙම ජීවන දර්ශනය තුළ මිනිසා යනු හුදෙකලා පරමාණුවක් නොව, අන් අය සමඟ ඇති බැඳීම් තුළින් අරුත ලබන ජීවියෙකි. මෙය ධනේශ්වර පුද්ගලවාදය ප්‍රතික්ෂේප කිරීමක් වන අතර, කෘතියේ ප්‍රගතිශීලී දාර්ශනික හරය ද මෙය තුළ පවතී.

එහෙත් මෙම කාව්‍ය සංග්‍රහයේ මූලික සීමාව වන්නේ එහි දක්නට ලැබෙන ව්‍යූහාත්මක බෙදීමයි. කෘතියේ අන්තර්ගත කවි හතළිස් පහ පුරාම මෙම ලක්ෂණය අඛණ්ඩව දැකිය හැකිය. එහි එන කවි, එකිනෙකට වෙනස් කාව්‍යමය ලෝක දෙකක් ස්පර්ශ කරමින් ගමන් කරයි.

එක් ලෝකයක ප්‍රේමය, වියෝව, පවුල් සෙනෙහස, මතකය සහ හුදෙකලා වේදනාව වැනි පෞද්ගලික අත්දැකීම් කවියාගේ “මම” හඬින් ප්‍රකාශ වන අතර, අනෙක් ලෝකයේ පන්ති සූරාකෑම, ස්ත්‍රී පීඩනය සහ ආර්ථික අසාධාරණය වැනි සමාජ අත්දැකීම් නිරීක්ෂකයෙකුගේ දෘෂ්ටිකෝණයෙන් ඉදිරිපත් වේ. මෙමබෙදීමේ සාරය නම්: පළමු ලෝකයේ කවිවල, කවියා “මම” ලෙස පෙනී සිටින විට, සමාජ ලෝකය අතුරුදහන් වේ. දෙවන ලෝකයේ කවිවල, සමාජ ලෝකය පෙනී සිටින විට, කවියාගේ “මම” අතුරුදහන් වේ. පෞද්ගලිකත්වය සහ දේශපාලනය, “මම” සහ “අපි” එකිනෙක ස්පර්ශ නොකරන ලෝක දෙකක් ලෙස  පවතී. මෙම ලෝක දෙක කිසිවිටෙක එකිනෙක හමු නොවෙයි; එකිනෙක ආලෝකවත් නොකරයි. දේශපාලන සිරකරුවෙකු ලෙස සිරගතව සිටියදී මෙම කවි ලියූ කවියෙකුගේ කෘතියක මෙම බෙදීම විශේෂ අර්ථයක් ගනී. ඔහුගේ දේශපාලන ක්‍රියාකාරකම්වලට දඬුවමක් ලෙස ඔහුගේ පෞද්ගලික ජීවිතය උදුරා ගනිමින් ඔහුව සිරගත කරනු ලබයි.  එම නිසා, ඔහුගේ සැබෑ අත්දැකීම් තුළ පෞද්ගලික ජීවිතය සහ දේශපාලන යථාර්ථය වෙන් කළ නොහැකි ලෙස එකිනෙකට බැඳී පවතී.

එහෙත් කාව්‍ය තුළ කවියාගේ සිරගත ජීවිතය සහ සමාජ අසාධාරණය එකම ඓතිහාසික ක්‍රියාවලියක විවිධ ප්‍රකාශන ලෙස සංස්ලේෂණය නොවේ. කවියාට තමාගේම සිරගත වීම සහ තේ වතු කම්කරුවන්ගේ නෙරපා හැරීම එකම සමාජ ක්‍රියාවලියක ප්‍රකාශන ලෙස දැකිය නොහැක.  මේවා එකිනෙකට වෙනස් සිදුවීම් දෙකක් නොව, එකම ධනේශ්වර රාජ්‍යයේ පන්ති පාලනයේ විවිධ ප්‍රකාශනයන් දෙකකි. තේ වතු කම්කරුවන්ගේ ශ්‍රමය සූරාකෑම සඳහා අවශ්‍ය සමාජ කොන්දේසි පවත්වා ගැනීම මෙන්ම, එම ක්‍රමයට අභියෝග කරන දේශපාලනික විරෝධය – 71 කැරැල්ල – මර්දනය කිරීම ද එකම රාජ්‍ය යන්ත්‍රයේ කාර්යයන් වේ. එහෙත් කවියා තම සිරගත වීම සහ කම්කරුවන්ගේ දුක්ඛය මෙම එකම සමාජ-ඓතිහාසික ක්‍රියාවලියේ ප්‍රකාශනයන් ලෙස සංස්ලේෂණය නොකරන අතර, ඒවා වෙන් වූ අත්දැකීම් ලෙස නිරූපණය කිරීම කෘතියේ මූලික ඥානන සීමාවක් බවට පත්වේ.

එහෙත් මෙම ව්‍යූහාත්මක බෙදීම තුළම විසඳුමේ බීජය ද අන්තර්ගතය. කවියා මෙම  බෙදීමය න්‍යායාත්මකව වටහා ගෙන නැති වුවද, ඔහු එය අවංකව ප්‍රතිනිෂ්පාදනය කරයි. මෙම අවංක ප්‍රතිනිෂ්පාදනය තුළම,  බෙදීම දෘශ්‍යමාන වේ. එය දෘශ්‍යමාන වූ පසු, එය ජය ගත හැකි ප්‍රශ්නයක් බවට පත් වේ.

මෙතෙක් විග්‍රහ කළ ලක්ෂණ මත පදනම්ව කෘතිය සමස්තයක් ලෙස ඇගයූ විට, එහි ශක්තියත් සීමාවත් එකවර හඳුනාගත හැකිය. මෙම කවි මනුෂ්‍යත්වයට එරෙහි සියලු බලවේග හමුවේ මිනිස් ආත්මයේ ප්‍රතිරෝධයේ සාක්ෂි ලෙස පවතී. සිරගෙයි බිත්තිවලට මිනිසෙකුගේ ආදරය, මතකය, සොබාදහම සමඟ ඇති බැඳීම සහ අන් අය කෙරෙහි ඇති සහානුභූතිය සම්පූර්ණයෙන් විනාශ කළ නොහැකි බව ඒවා අපට සිහිපත් කරයි. එහෙත් මෙම ප්‍රතිරෝධය කෘතිය තුළ ප්‍රකාශ වන්නේ සාමූහික සමාජ පරිවර්තනයක හැකියාව ලෙස නොව, පුද්ගල ආත්මයේ ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව ලෙස ය. එබැවින් මෙම කෘතියේ ලෝක දෘෂ්ටියේ ප්‍රධාන සීමාව වන්නේ, සමාජ යථාර්ථය  පිළිබඳ අවබෝධය,  පුද්ගල අත්දැකීම් මට්ටමේ සිට සමාජ-ඓතිහාසික අවබෝධයක මට්ටමට ඔසවා තැබීමට එය සමත් නොවීමයි. එහෙත් එය කවියාගේ පෞද්ගලික අසමත්වීමක් නොව, ඔහුගේ පන්ති පිහිටීම, දේශපාලනික අත්දැකීම සහ 1971 පරාජයෙන් පසු බිහි වූ ඓතිහාසික හා දෘෂ්ටිවාදාත්මක සීමාවන්ගේ කලාත්මක ප්‍රකාශනයකි. එබැවින් ‘මම් කෙසේ පවසම්’ හි කල්පවත්නා වටිනාකම පවතින්නේ එම සීමාවන් අභිබවා යෑම තුළ නොව, ඒවා තුළ සිට තම යුගයේ මානුෂික හා ඓතිහාසික සත්‍යය අව්‍යාජ ලෙස කාව්‍යයට නඟා තිබීම තුළය.

ඒ අනුව, උයන්ගොඩගේ කවිවල ව්‍යූහාත්මක  බෙදීම සහ නිහඬතාවන් විශ්ලේෂණය කිරීම ඒවායේ වටිනාකම අවලංගු කිරීමක් නොව, කෘතිය බිහි වූ ඓතිහාසික මොහොතේ සීමාවන් සහ හැකියාවන් එකවර අවබෝධ කර ගැනීමේ උත්සාහයකි. මෙම සන්දර්භය තුළ ‘මම කෙසේ පවසම්’  කෘතිය කියවිය හැක්කේ ධනේශ්වර රාජ්‍ය මර්දනයට එරෙහි මානුෂික විරෝධයේ සහ පීඩිතයන්ගේ හඬ නියෝජනය කරන  සත්‍යවාදී කලාත්මක ලේඛනයක් වශයෙනි. එහි ප්‍රධාන කලාත්මක සාර්ථකත්වය රැඳී ඇත්තේ රාජ්‍ය මර්දනයේ ආත්මීය අත්දැකීම සහ සිරගත ජීවිතයේ සංකීර්ණ චිත්තවේගීය අත්දැකීම් එනම්, වීරත්වය සහ බිය, ප්‍රේමය සහ වියෝගය, ප්‍රතිරෝධය සහ බිඳවැටීම කිසිදු උත්කර්ෂයකින් හෝ විකෘතියකින් තොරව, සංයමයෙන් හා කාව්‍යමය බලයකින් යුතුව සත්‍යවාදීව ග්‍රහණය කර ගැනීම තුළය. එබැවින්, එහි හොඳම කවි තුළින් ප්‍රකාශ වන මනුෂ්‍යත්වයට එරෙහි සියලු බලවේග හමුවේ මිනිස් ආත්මයේ ප්‍රතිරෝධය, පීඩිතයන් සමඟ ඇති සහානුභූතික බැඳීම සහ අසාධාරණයට එරෙහි සදාචාරාත්මක කෝපය ඕනෑම ප්‍රගතිශීලී පාඨකයෙකුට ඉහළ වටිනාකමක් ගෙන දෙන  බුද්ධිමය  කියවීමක්  බවට පත් කරයි.