ගල්අඟුරු මිලදී ගැනීම් විමර්ශනය කිරීම සඳහා ජනාධිපති අනුර කුමාර දිසානායක විසින් අප්රේල් 17 වැනිදා පත්කරන ලද විශේෂ ජනාධිපති කොමිසම, රාජ්ය පාලනයේදී ආණ්ඩුවක් විසින් වෛරය හා පළිගැනීම යොදාගැනෙන්නේ කෙසේදැයි පෙන්වන හොඳම උදාහරණයකි. එම ජනාධිපති කොමිෂන් සභාව පත්කර ඇත්තේ ‘ආරම්භයේ පටන්ම, එනම් නොරොච්චෝල ලක්විජය විදුලිබලාගාරය ආරම්භයේ පටන් මේ දක්වා’ ගෙන්වන ලද ගල්අඟුරු සම්බන්ධ අක්රමිකතාවන් ගැන සොයාබැලීමටය.
එවැනි ජනාධිපති පරීක්ෂණ කොමිෂන් සභාවක් හදිසියේ පත්කරන්නට හේතුවුණේ කුමක්ද? 2025-2026 වාරය සඳහා ලක්විජය බලාගාරයට ගල්අඟුරු ගෙන්වීමේදී බලවත් දූෂණයක් සිදුවී ඇතැයි විපක්ෂය පසුගිය කාලයේ කරුණු සහිතව ඉතා බලවත් ලෙස පෙන්වාදීමය. අප්රේල් 2 වැනිදා නිකුත් කරන ලද ජාතික විගණන කාර්යාලයේ විශේෂ විගණන වාර්තාවෙන්ද එම දූෂණය පිළිගත හැකි කරුණු රාශියක් මගින් තහවුරු කරන ලදි. විපක්ෂය ඉල්ලා සිටියේ එම දූෂණය සම්බන්ධයෙන් සොයාබැලීමට පියවර ගන්නා ලෙසය. එම විමර්ශන අවසන් වන තුරු බලශක්ති ඇමති කුමාර ජයකොඩි ඇමති තනතුරෙන් ඉවත් කරන ලෙසය. නැතිනම් ඔහුට ඉල්ලා අස්වන ලෙසය.
ඉල්ලුවේ එය වුණත්, ජනාධිපති දුන්නේ මුල සිටම ගල්අඟුරු ගෙන්වීම ගැන පරීක්ෂණ කරන ජනාධිපති කොමිෂන් සභාවකි. මේ පියවරෙන් කියාපාන්නේ කුමක්ද? ‘කවුරුවත් අපේ වැරදි පෙන්වාදෙන්න එන්න එපා. අපි ඔවුන්ගෙන් පළිගන්නවා’ කියන අතිශය ග්රාම්ය හැසිරීමයි. මේ හැසිරීම, ලංකාවේ ‘දූෂිත ධනේශ්වර දේශපාලන පක්ෂයක හෝ එහි නායකයන්ගේ’ නොවේ. ලංකාවේ දේශපාලනයේ ශිෂ්ටසම්පන්න වෙනසක් කිරීමට ජනතාවගෙන් බලය ඉල්ලාගෙන පත්වුණු නිර්ප්රභු ජාතික ජන බලවේග ආණ්ඩුවේ හැසිරීමයි.
මේ සිදුවීමෙන් පැහැදිලි වන්නේ, කුමාර ජයකොඩිට විරුද්ධව ගල්අඟුරු දූෂණය ගැන චෝදනා ඉදිරිපත් නොකළා නම්, ආරම්භයේ සිටම ගල්අඟුරු ගෙන්වීමේ දූෂණ ගැන සොයන්නට මේ ආණ්ඩුවට කිසිම වුවමනාවක් නොතිබුණු බව නොවේද? මෙය දේශපාලන වශයෙන් කෙතරම් වරදසහගත තත්වයක්ද?
දැන් සිදුවන්නේ කුමක්ද? තමන්ගේ වැරදි පෙන්වාදීම ගැන උරණවී, මහ විසාල මුදලක් හා කාලයක් නාස්ති කරමින් මෙන්ම, ස්වාධීන ශ්රේෂ්ඨාධිකරණ විනිසුරුවරුන් දෙදෙනකු හා මහාධිකරණ විනිසුරුවරයකු, දේශපාලන විවේචනවලට ලක්වීමේ අවදානමටද නිරාවරණය කරමින්, තමන්ගේ වෛරී දේශපාලනය ඉදිරියට ගැනීමට ජනාධිපතිවරයා පියවර ගැනීමයි.
ජනාධිපති පරීක්ෂණ කොමිෂන් සභා හා විශේෂ ජනාධිපති විමර්ශන කොමිෂන් සභා ගැන ලංකාවේ ඉතිහාසය වූකලි දේශපාලන පළිගැනීම් හා බොහෝ දුරට බැඳුණු ඉතිහාසයකි. ඒ බොහොමයක්, ඒ මොහොතේ පවතින ආණ්ඩුවේ දූෂණයක්, අක්රමිකතාවක් හෙළිකර ගැනීම සඳහා පත්කරන ලද ඒවා නොවේ. පවතින ආණ්ඩුව විසින්, පරණ ආණ්ඩුවල, පරණ දේශපාලකයන්ගේ වැරදි සෙවීම සඳහා පත්කරන ලද ඒවාය. ජේආර් ජයවර්ධන ජනාධිපතිවරයා, තම දේශපාලන ප්රතිවාදියාවූ සිරිමා බණ්ඩාරනායක, දේශපාලන වශයෙන් නිහඬ කර තැබීම සඳහා පත්කළ විශේෂ ජනාධිපති කොමිෂන් සභාවේ සිට මේ දක්වා වරින්වර පත්කරන ලද එම දෙවර්ගයේම කොමිෂන් විසින් පෙන්වාදෙනු ලබන තිත්ත ඇත්ත නම් එයයි.
විශේෂ ජනාධිපති කොමිෂන් සභාවලට පත්කිරීම් ලැබීමෙන්, තම අපක්ෂපාතිත්වය, දේශපාලන නැඹුරුව වැනි දේ පිළිබඳව සමාජය තුළින් ප්රශ්න නැගෙන්නට ඉඩ ඇති බව, ඒවාට පත්වීම් ලබන විනිසුරුවරුන්ද තේරුම් ගත යුතුය. පාලකයන්ට මේවායේ තිබෙන දේශපාලන අරමුණු නිසා, ඒ විනිසුරුවරුන්ගෙන් කිසිම අඩුපාඩුවක්, පක්ෂපාතීත්වයක් සිදුනොවී තිබියදීත්, ඔවුන් දේශපාලන විවේචනවලට නිරාවරණය වීම වැළැක්විය නොහැකිය.
අනෙක් අතට, ජනාධිපති අනුර කුමාර දිසානායක, මෙම කොමසාරිස්වරුන් (විනිසුරුවරුන්) නම් කිරීමද, කල්පනාවෙන් සලකා බැලිය යුතු ළැදියාවන් අතර ගැටීමක් පෙන්වා දෙයි.
විපක්ෂයෙන් ගල්අඟුරු දූෂණයක් ගැන ඇමති කුමාර ජයකොඩිට චෝදනා එල්ලවද්දී ජනාධිපතිවරයා සිටියේ එවැනි කිසිම දූෂණයක් සිදුවී නොමැතිය කියන දැඩි ස්ථාවරයේය. ඇමතිවරයා කිසිම වරදක් කර නැතැයි කියන ස්ථාවරයේය. ජනාධිපතිවරයා මුලින් මුලින් පාර්ලිමේන්තුවට පැමිණ පැවසුවේද, මාධ්ය සාකච්ඡාවලදී පැවසුවේද, ගල්අඟුරු ප්රමිතියෙන් බාල නැති බවත්, දූෂණයක් සිදුවී නැති බවත්ය. විපක්ෂය දිගින් දිගටම පැහැදිලි කරුණු දක්වද්දී ජනාධිපතිවරයා, ගල්අඟුරු ප්රමිතියෙන් බාල බවද, එයින් අතිරේක වියදමක් සිදුවන බවද, ඩීසල් තොග පිළිබඳ අවදානමක් තිබෙන බවද පිළිගත් නමුත්, කුමාර ජයකොඩි මහතා දූෂිතයකු නොවන බව දැඩිව කියා සිටියේය. ඔහුගේ ආණ්ඩුව ඇමති ජයකොඩිට එරෙහි විශ්වාසභංගයේදී ඇමතිවරයා ආරක්ෂා කරගත්තේය. ඉල්ලා අස්නොවීමට ඇමතිවරයාද, අස්නොකිරීමට ජනාධිපතිවරයාද දැඩි තීරණ ගෙන තිබිණි.
ඒ අනුව, මේ කාරණයේදී ජනාධිපතිවරයා නියෝජනය කරන්නේ පැහැදිලිවම එක් පාර්ශ්වයකි. ඒ චුදිතයාගේ පාර්ශ්වයයි. චුදිතයාගේ පාර්ශ්වයේ ප්රධානියා, එම චෝදනා ගැන විභාග කරන්නට කොමිසමක් පත්කිරීම ළබැඳියාවන් අතර පැහැදිලි ගැටුමක් නිරූපණය කරයි.
ඇත්ත. ජනාධිපති කොමිෂන් සභාවක් පත්කරනු ලබන්නේ ජනාධිපති විසිනි. අන් කවුරුන් එය කරන්නද? එහෙත්, තමා අනිවාර්යයෙන් පත්කිරීම කළ යුතු නම්, පාරදෘශ්යභාවය පිළිබඳ ගැටලුවක් ඇති නොවන්නට ජනාධිපතිවරයාට කටයුතු කළ හැකි ආකාරයක් තිබිණ. එනම්, ජ්යෙෂ්ඨත්වයෙන් ඉහළම ශ්රේෂ්ඨාධිකරණ හා අභියාචනාධිකරණ විනිසුරුවරුන් දෙදෙනකු තෝරාගැනීමයි. ජනාධිපතිවරයා විසින් දැන් නම්කරනු ලැබ සිටින ශ්රේෂ්ඨාධිකරණ හා අභියාචනාධිකරණ විනිසුරුවරුන් දෙපළ ජ්යෙෂ්ඨතම විනිසුරුවරුන් නොවන බව පෙනේ.
එයින් අදහස් වන්නේ එම විනිසුරුවරුන් දෙපළ, කනිෂ්ඨත්වය නිසා ජනාධිපතිගේ වුවමනාව අනුව, තම අපක්ෂපාතීත්වය පාවාදෙමින් කොමිසමේදී කටයුතු කරාවිය යන්න නොවේ. එවැන්නක් සිදුවන්නට කිසිසේත් ඉඩක් නැත. ඔවුන් දෙපළ, ඉතාම අපක්ෂපාත, කීර්තිමත් හා ඉතාම පුළුල් නෛතික දැනුමක් ඇති විනිසුරුවරුන් බව ප්රකට කරුණක් නිසාය.
ජනාධිපතිවරයාත්, ආණ්ඩුවත් මේ කොමිසමෙන් කවර දේශපාලනයක් බලාපොරොත්තු වුවද, එය සිදුනොවී, කොමිසමේ වැඩකටයුතු ස්වාධීනව, අපක්ෂපාතීව හා විචක්ෂණව පවත්වනු ඇති බවට අපට ඇති විශ්වාසය, මේ විනිසුරුවරුන් තුන්පළගේ කීර්තියයි.
කලකට ඉහතදී, රාවය ප්රධාන කර්තෘ වික්ටර් අයිවන්, එවක අගවිනිසුරු සරත් නන්ද සිල්වාට (ඔහු නිතීපතිව සිටි කාලයේ කළ දේ ගැන) එරෙහිව තමා විසින් පවරනු ලැබ තිබුණු මූලික අයිතිවාසිකම් නඩු විභාග කිරීම සඳහා, ජ්යෙෂ්ඨත්වයෙන් ඉහළ සිට පහළට විනිසුරුවරුන් පස්දෙනකු පත්කරන ලෙස අගවිනිසුරුවරයාගෙන් ඉල්ලා සිටියේය. එහෙත් අගවිනිසුරු සරත් සිල්වා නම් කළේ, කනිෂ්ඨම විනිසුරුවරයාගේ සිට ඉහළට පස්දෙනෙකි.
ජනාධිපති අනුර කුමාර දිසසානායක මේ කොමිෂන් සභාව පත්කළේ, පරණ ගල්අඟුරු මිලදී ගැනීම් ගැන මාධ්යවල ඉඩ වෙන්කර ජනතා අවධානය වෙන පැත්කට යවා, කුමාර ජයකොඩි ඇමතිගේ දූෂණ ක්රියා ජනතාවට අමතක කරන්නට යැයිද බලවත් චෝදනාවකි.
මේ අපකීර්තිය පොඩියකින් හෝ ලිහිල් කරගැනීමට නම්, ජනාධිපතිවරයා තමා විසින් පත්කරන ලද කොමිසමට විධාන කළ යුතුව තිබුණේ, කුමාර ජයකොඩි ඇමතිවරයාට අදාළ ගල්අඟුරු දූෂණය ගැන විමර්ශනය කර වාර්තාවක් ඉදිරිපත් කරන ලෙසය. එම වාර්තාව ඉදිරිපත් කළ පසුව, එම කොමිසමේ විධාන පත්රයේ කාලය හා විෂය පථය දිගු කරමින්, ආරම්භයේ සිට කුමාර ජයකොඩි දූෂණය දක්වා ගල්අඟුරු ගෙන්වීම ගැන විමර්ශනය කර වාර්තාව ඉදිරිපත් කරන ලෙසය. එය ජනාධිපති බලය යටතේ කළ හැකිව තිබෙන්නකි. තවත් ක්රමයක්, ප්රකට විචාරකයකු වන විජයානන්ද ජයවීර යෝජනා කර තිබිණ. එනම්, ආරම්භයේ සිට ගල්අඟුරු ගෙන්වීම ගැන සොයන්නට පැවරුවත්, පළමුව කුමාර ජයකොඩි ඇමති සම්බන්ධ චෝදනා විභාග කොට, අතුරු වාර්තාවක් ඉදිරිපත් කරන ලෙස කොමිසමට නියම කිරීමය.
අවාසනාවට, ජනාධිපතිවරයාට එම ‘සද්භාවයේ’ විධානය අමතකව ගොස් ඇති බව පෙනේ. ඒ වෙනුවට ඉදිරියට පැමිණ ඇත්තේ ජනාධිපතිවරයාගේ වෛරය, පළිගැනීම හා අසද්භාවයේ විධානයයි. එය මේ වන විට අවුරුදු එකහමාරක ධුරකාලය තුළ එකක් පිට එකක් ලෙස ආණ්ඩුව ඇදවැටී ඇති දේශපාලන මඩගොහොරුවලට එකතු වුණු අලුත්ම එක වනවාට සැකයක් නැත.
ජනාධිපතිවරයා ඒ විදියට නම නියම නොකිරීම නිසා, කොමිසම බොහෝ විට සිය කාර්යය පටන්ගනු ඇත්තේ, මුලින්ම ගෙනා ගල් අඟුරු තොගවල සිටය. එවිට, කොමිසමේ පරීක්ෂණ කුමාර ජයකොඩි වෙත ළඟාවන්නට කාලයක් ගතවනු ඇත. මේ විනිසුරුවරුන් එදිනෙදා සිය විනිශ්චයාසනවලට නැගී නඩුද විසඳන නිසා, ඒ කාලයත් බේරාගෙන කොමිසමේ වැඩද සිදුකිරීම, කාලය කළමනාකරණය පැත්තෙන් අභියෝගාත්මක දෙයකි. එහෙත්, බලාපොරොත්තු සහගත කාරණා නම්, මේ විනිසුරුවරුන්ගේ කාර්යක්ෂමතාවත්, විමර්ශනයේ සැලකිය යුතු පදාසයක් ලිපි ලේඛන මත රඳා පැවතීමත්ය.
ගල්අඟුරු ලංකාවට ගෙන්වීම පිළිබඳ ඉතිහාසය මෙන්ම, ලංකාවට ගල්අඟුරු බලාගාර තුනක් ලැබීම පිළිබඳ කතාවද දූෂිත එකක් බව අමුතුවෙන් කිවයුතු නැත. නොරොච්චෝලේ ලක්විජය නමින්, මේ බලාගාර ඉදිවුණේ රාජපක්ෂ ජනාධිපතිගේ කාලයේදීය. බලාගාරයට වර්ෂයකට අවශ්ය විශාල ගල්අඟුරු ප්රමාණය, අවශ්ය පරිදි තමන් විසින්ම ප්රසම්පාදනය කරගෙන සපයා ගන්නට ලක්විජය බලාගාරයේ එකම සැපයුම්ලාභියා වන ලංකා විදුලිබල මණ්ඩලයට කිසිම නොහැකියාවක් නොතිබුණි. එහෙත්, විදුලිබල මණ්ඩලයේ සිටින වෘත්තීයමය, පළපුරුදු හා විචක්ෂණ නිලධාරීන් හරහා ගල්අඟුරු සපයාගන්නට ගියහොත් තමන්ට එම ගනුදෙනුවලින් අවශ්ය පරිදි විශාල අත යට ප්රතිලාභ ලබාගන්නට නොහැකි වන බව මහින්ද රාජපක්ෂ ජනාධිපතිවරයා දැනසිටියේය. ලංකා ගල්අඟුරු පුද්ගලික සමාගම විදුලිබල මණ්ඩලයට පිටතින් පිහිටුවන්නේ ඒ වුවමනාව සපුරාගන්නටය. එම සමාගමට තම ඥාතීන් හෝ අන්තේවාසිකයන් පත්කිරීමෙන්, රාජපක්ෂගේ වුවමනාව තෘප්ත වීමට මාර්ගය පෑදුණේය. එනිසා ලංකා ගල්අඟුරු සමාගමේ ඉතිහාසය කොහොමටත් අපකීර්තිමත් හා දූෂිත එකකි.
ආසන්නතම උදාහරණයක් හැටියට ගතහොත්, විවාදයට තුඩුදී තිබෙන 2025-26 වාරය සඳහා ගල්අඟුරු ගෙන්වීමට ටෙන්ඩරය ලද ට්රයිඩන්ට් චැම්පාර් සමාගමට පෙර, ලංකාවට ගල්අඟුරු සපයමින් සිටි සමාගමට මහින්ද රාජපක්ෂගේ පුත් යෝෂිත රාජපක්ෂගේ සම්බන්ධයක් තිබුණු බව ප්රසිද්ධ දෙයකි. එම ඉතිහාසය පුරා සිදුවන්නට ඉඩ තිබුණේ, රාජපක්ෂ පවුලේ වඩාත්ම දක්ෂ ව්යවසායක පුත්රයා වන යෝෂිත රාජපක්ෂ හරහා ඩීල් දමා, කප්රුකක් වන් ගල්අඟුරු ගෙනඒමේ ටෙන්ඩරය රාජපක්ෂ ගජමිතුරු ව්යාපාරිකයන් අතර බෙදීයාමය. ටෙන්ඩර්, ප්රසම්පාදන මාර්ගෝපදේශ කැළයට පලවා හැරීමය.
ඒ නිසා, ගල්අඟුරු ගෙන්වීම ගැන විමර්ශනයක් කිරීමට විශේෂ ජනාධිපති කොමිසමක් පත්කළ යුතුව තිබුණේ, ජාතික ජන බලවේගයේ මේ ආණ්ඩුව බලයට පත්වූ විගසමය. මක් නිසාද යත්, දූෂණ විරෝධී හඬ නමින් ෆයිල් 400ක් පෙන්වමින් විශාල දූෂණ විරෝධී ව්යාපාරයක් ජාතික ජන බලවේගය විසින් ඒ කාලයේ පවත්වාගෙන ගිය නිසාය. මේ ගල්අඟුරු ගෙන්වීමේ දූෂණද, නිසැකවම එම ෆයිල් 400 අතරේ තිබෙන්නට ඇත.
එහෙම කළා නම්, කුමාර ජයකොඩි ඇමතිවරයාගේ නම ගල්අඟුරු දූෂණයකට සම්බන්ධ වෙන්නේද නැත. ජනාධිපතිවරයා කොමිසම පත්කිරීමෙන් ළැදියාවන් අතර ගැටුමක් ඇතිවන්නේද නැත. අවාසනාවට, මේ කොමිසම පත්කරන්නට, විපක්ෂයෙන් පළිගැනීමේ චේතනාව පහළ වන තුරුම සිටින්නට ජනාධිපතිවරයාට සිදුවිය.
නොරොච්චෝලෙයි ලක්විජය බලාගාරය ලංකාවේ විදුලිබල අවශ්යතාවෙන් 30-40%ක් අතර ප්රමාණයක් සපුරන අතර, බලාගාරය ක්රියාත්මක කිරීමට වසරකට ගල්අඟුරු මෙටි්රක්ටොන් මිලියන 2.25ක් පමණ අවශ්ය වේ. එම ගල්අඟුරු ප්රමාණය සැපයීම සඳහා, ලංකා ගල්අඟුරු (එල්සීසී) සමාගම, 2007 සමාගම් පනත යටතේ පිහිටුවා තිබේ. 2010 සිට ඒ සමාගම විසින් ගල්අඟුරු ප්රසම්පාදනය සිදු කෙරෙයි. විදුලිබල හා බලශක්ති අමාත්යාංශය යටතේ පවතින මේ සමාගමේ, ලංකා විදුලිබල මණ්ඩලය කොටස් 60%කද, භාණ්ඩාගාරය 20%කද, සිලෝන් ෂිපින් කෝපරේෂන් 10% කද, ශ්රී ලංකා වරාය අධිකාරිය 10%කද හිමිකාරිත්වය දරයි.
2010 සිට 2026 මාර්තු 11 දක්වා එල්සීසී සමාගම නැව්තොග 465ක් ප්රසම්පාදනය කර තිබේ. එයින් 135ක් ක්ෂණික ප්රසම්පාදනය (ස්පොට් ටෙන්ඩර්) යටතේද, 240ක් දීර්ඝ කාලීන ප්රසම්පාදනය (ටර්ම් ටෙන්ඩර්) යටතේද සපුරාගෙන තිබිණ. නැව් තොග 9ක් ලබාගෙන තිබුණේ යෝජනා (අන්සොලිසිටඩ් ප්රොපෝසල්) මගිනි.
‘ශ්රී ලංකාව තුළ ගල් අඟුරු ආශ්රිත විදුලි ජනන ක්රියාවලිය ආරම්භ වූ අවස්ථාවේ සිට 2026 අප්රේල් 16 වන දිනෙන් අවසන් වූ කාල සීමාව තුළ රජයට අයත් සී/ස ගල්අඟුරු පුද්ගලික සමාගම හෝ එහි අනුප්රාප්තිකයින් මඟින් ලංකාවට ගල්අඟුරු ආනයනය කිරීමේදී සහ විදුලිය නිෂ්පාදනයේදී අක්රමිකතා හෝ නීති විරෝධී ක්රියා සිදුවී ඇත්දැයි පරීක්ෂා කර බැලීම සඳහා ජනාධිපති අනුර කුමාර දිසානායක විශේෂ ජනාධිපති පරීක්ෂණ කොමිෂන් සභාවක් පත්කරනු ලැබ තිබේ. කොමිෂන් සභාවේ සභාපති ලෙස ශ්රේෂ්ඨාධිකරණ විනිසුරු ගිහාන් කුලතුංගත්, සාමාජිකයන් ලෙස අභියාචනාධිකරණ විනිසුරු ආදිත්ය පටබැඳිගේ මහතාත්, මහාධිකරණ විනිසුරු සංජීව සෝමරත්න මහතාත් පත් කරනු ලැබ සිටිති.
කොහොම වුණත්, විශේෂ ජනාධිපති කොමිසසමක් යනු සේවයේ සිටින ඉහළ අධිකරණ විනිසුරුවරුන් විනිශ්චය කරන, අර්ධ අධිකරණමය ස්වභාවයක් ගත් විනිශ්චය සභාවකි. එහිදී සාමාන්ය අධිකරණයකදී මෙන් පැමිණිල්ල ඉදිරිපත් කළ යුතු අතර, බොහෝ විට ඒ සඳහා නීතිපති දෙපාර්තමේන්තුවේ ජ්යෙෂ්ඨ නිලධාරියකුගේ සහාය ලබාගැනීමට කොමිසසම කටයුතු කරනු ඇත. ආණ්ඩුව කියන්නේ, ගල්අඟුරු ගැන චෝදනා කළ අය දැන් මේ කොමිසම ඉදිරියට පැමිණ සාක්ෂි හා තොරතුරු ලබාදිය යුතු බවයි. දැනට වාර්තා වන අන්දමට සමගි ජන බලවේගයේ මන්ත්රීවරු කොමිසම ඉදිරියට පැමිණ එහි විමර්ශනයට සහාය වීමට බලාපොරොත්තුවෙන් සිටිති.
කොමිසමට සාක්ෂිකරුවන් කැඳවීමටද, ලේඛන සාක්ෂි වශයෙන් කැඳවීමටද, සාක්ෂිකරුවන්ගෙන් ප්රශ්න ඇසීමටද බලය තිබේ. වාර්තාව ඉදිරිපත් කිරීම දක්වා කොමිසමට දී ඇති කාලය මාස 6කි. කරුණු දන්නා අය කියන්නේ මේ මාස 6 තුළ කොමිසමට සිය කාර්යය නිම කළ හැකි බවයි. බොහෝ කරුණුවලට අදාළ ලිපි ලේඛන තිබේ.
විශේෂ ජනාධිපති කොමිසමක විශේෂත්වය වන්නේ විමර්ශනය අවසානයේදී, අදාළ යම් චෝදනාවකට වරදකරුයැයි තීරණය කරන අයගේ ප්රජා අයිතිවාසිකම් අහෝසි කරන ලෙස සිය නිර්දේශවලදී යෝජනා කිරීමට කොමිසමට ඇති බලයයි. එවිට එම නිර්දේශ පාර්ලිමේන්තුවට ඉදිරිපත් කර, මන්ත්රීවරුන් තුනෙන් දෙකක අනුමැතියෙන් සම්මත කළ විට අදාළ අයගේ ප්රජා අයිතිය අත්හිටුවිය හැකිය.
ඒ අතර, 2009-2016 කාලය තුළ ගල්අඟුරු සැපයීම සම්බන්ධයෙන්, (එවකට) විගණකාධිපති දෙපාර්තමේන්තුව 2016 වසරේදී සකස් කළ විශේෂ විගණන වාර්තාවක්ද තිබේ. එම වාර්තාවෙන්ද, 2009 (එනම් ආරම්භයේ සිට) -2016 කාලය තුළ ගල්අඟුරු සැපයීම පිළිබඳ විමර්ශනාත්මක කරුණු හමුවෙයි. ඒ නිසා ජනාධිපති කොමිසමට වැඩේ තවත් ලෙහෙසි වනු ඇත. මේ වාර්තාව ජාතික විගණන කාර්යාලයේ වෙබ් අඩවියේ ඇත.
එම වාර්තාවට අනුව, අදාළ කාලය තුළ ලංසු කැඳවීමේ ක්රියාවලියේ අඩුපාඩු තිබේ. පුවත්පත් දැන්වීමේ ගල්අඟුරු සැපයීම ගැන අවුරුදු 5ක පළපුරුද්දක් ගැන අවශ්යතාවක් තිබුණත්, වසර 3ක පමණක් පළපුරුද්දක් සපුරා තිබුණු ආයතනවලටද ලංසු අයැදුම්පත්ර නිකුත් කර තිබිණි. මෙය ප්රසම්පාදන මාර්ගෝපදේශ සංග්රහය කඩකිරීමකි. එමගින් අයැදුම් කළ හැකිව තිබුණු ආයතනවලට අවස්ථාව අහිමි කර ඇති බවත් විගණනය නිරීක්ෂණය කර ඇත. එමගින් ගල්අඟුරු සමාගම, අවාසිසහගත ලෙස තරගකාරිත්වය අඩුකරගෙන ඇත.
මේ ආදි ලෙස පරණ ගල්අඟුරු ගෙන්වීම් ගැන විගණක වාර්තාවලින්ම මූලික කරුණු පැහැදිලි කරගත හැක්කේය.
