බලශක්තිය මේ දිනවල නිතර කථාබහ කරනා මතෘකාවකි. ඒ නොරොච්චෝලේ බලාගාරයට ගෙන ආ ගල් අඟුරු තත්ත්වයෙන් බාල බවට වාර්තා වීමත් සමගය. එහෙත් විදුලිබල ක්ෂේස්ත්රයේ අක්රමිකතා ඇත්තේ ගල් අඟුරු ආනයනයේදී පමණක් නොවේ. පරිසර හිතකාමී බලශක්ති ප්රභවයක් වන සූර්ය බල ශක්ති ක්ෂේත්රයේද අක්රමිකතා, දූෂණ කප්පරක් උසටය.
පුනර්ජනනීය බල ශක්තිය අද වනවිට ලෝ පුරා ඉහළ ඉල්ලුමක් සහිත බලශක්ති ප්රභවයය. ඒ අතරින් වඩාත් ඉහළ පිළිගැනීමක් ඇත්තේ සූර්ය බලය මගින් විදුලිය ජනනය කිරීමටය. එය සාපේක්ෂව සුළං විදුලියට වඩා පරිසර හිතකාමීය. විශේෂයෙන් වසර පුරාම පාහේ හිරු එළිය හොඳින් වැටෙනා නිරක්ෂබද රටක සූර්ය බල විදුලිය යනු ඉතා ලාභදායක බලශක්ති ප්රභයකි. එනිසා ලෝකයේ බොහෝ රටවල් පුනර්ජනනීය විදුලියට ඉඩ දීමේදී වැඩි අවධානයක් යොමුකරන්නේ සූර්ය බලාගාර කෙරෙහිය. එහෙත් සූර්ය බල විදුලියේ නියම ප්රයෝජනය ලබා ගන්නට නම් එය නිසි ස්ථානයක ස්ථාපිත කළ යුතු වන්නේය. අනෙක් අතට සූර්ය බලය යනු පෞද්ගලික මට්ටමින් ඉදිකළ හැකි බලාගාරයකි. පොසිල ඉන්ධන දහනය මගින් විශාල විදුලි ඒකක ප්රමාණයක් ජනනය කරනා ශ්රී ලංකාව වැනි රටකට විදුලිය උත්පාදනය කරනා අතරතුර අඩු ආදායම් ලාභී පවුල් සඳහා අමතර ආදායමක් ලෙසද එය භාවිත කළ හැක්කේය. විශේෂයෙන්ම දැඩි හිරු රශ්මියක් වසරේ වැඩි කාලයක් පතිත වන හම්බන්තොට, මන්නාරම, පුත්තලම වැනි ශුෂ්ක කලාපයේ ජන ජීවිතය නගාසිටුවීමට සූර්ය විදුලිය උපයෝගී කර ගත හැක. එහෙත් අවාසනාවකට මෙන් හම්බන්තොට දිස්ත්රික්කයේ සූර්ය විදුලිය ජනනය කිරීම අද වන විට පත්ව ඇත්තේ පාරිසරික සංහාරයක් ඇතිකරමින් අඩු ආදායම්ලාභීන් මගහැර ධනවත් සමාගම් පෝෂණය කරනා තක්කඩි ජාවාරමක් තත්ත්වයටය.
හම්බන්තොට ලංකාවේ ශුෂ්ක කලාපයේ පිහිටා ඇති දිස්ත්රික්කයකි. එහි ඇති ස්වාභාවික වන වැස්ම දිස්ත්රික්කය සතු ඉහළම සම්පත වෙයි. එහෙත් අවාසනාවකට මෙන් දේශපාලන අධිකාරිය බොහෝවිට විශ්වාස කරනුයේ හම්බන්තොට සංවර්ධනය ආරම්භ කළයුත්තේ පරිසර සංහාරයකින් බවය. අතීතයේ ක්රියාත්මක කළ මත්තල ගුවන් තොටුපොළ වැනි ව්යාපෘති ඊට නිදසුන් ය. ආණ්ඩු වෙනසකින් පසු මෑත භාගයේ සිදුවන්නේද ඊට සමාන දේය. හොඳම නිදසුන මහා පරිමාණ සූර්ය බලාගාර වෙනුවෙන් හම්බන්තොට දිස්ත්රික්කයේ මේ දිනවල සිදුවෙමින් පවතින අක්කර දහස් ගණනක වනාන්තර එළිකිරීම දැක්විය හැක්කේය. මෙලෙස එළිකරනා වනාන්තර සියල්ලම හම්බන්තොට අලි කළමනාකරණ රක්ෂිතය අවට ඒවාය. සීනුක්කුගල, ඔරුකෙන්ගල හා කපාපුවැව ප්රදේශවල වන අලි කළමනාකරණ රක්ෂිතය මායිමේ අලි – ඇතුන් ජීවත් වන වනාන්තර අක්කර 1000ක් පමණ මේ වන විටත් සූර්ය බලාගාර ඉදිකරනා සමාගම් විසින් එළිකරමින් පවතී. මේ බිම් සියල්ල අදටත් අලි ඇතුන් ගැවසෙන ඒවා වන අතර බර යන්ත්ර යොදාගනිමින් වනාන්තර එළිකිරීම නිසා එම ප්රදේශවල බරපතළ පාරිසරික විනාශයක් සිදුවෙමින් පවති.
මේ විනාශකාරී ක්රියාවට දායකව සිටිනා සූර්ය බලාගාර සියල්ලම පාහේ ඉකුත් ආණ්ඩු අනුමත කළ ඒවාය. එබැවින් ඒවා අනුමත කිරීම ගැන මේ ආණ්ඩුවට චෝදනාවක් නැත්තේය. මෙම සූර්ය බලාගාර හේතුවෙන් සිදුවෙන මහා පරිමාණ පාරිසරික විනාශය පරිසරවේදීන් පෙන්වා දෙමින් සිටිනුයේ කලක සිටය. එහෙත් හරිත වනාන්තර වනසා හරිත විදුලිය නිපදවීමට හැකි බව විශ්වාස කරන්නෝද නැත්තේ නොවෙති. එහෙයින් හම්බන්තොට වනාන්තර වනසමින් ඉදිවෙමින් තිබූ සූර්ය බලාගාර නොනවත්වා ඉදිවෙන්නට විය. ඊට යම් තරමකින් හෝ බාධාවක් වන්නේ වත්මන් රජය බලයට පත්වූ පසුවය.
එහි පළමු වෙඩිමුරය පත්තු කරන්නේ හම්බන්තොට දිස්ත්රික් පාර්ලිමේන්තු මන්ත්රී නිහාල් ගලප්පත්ති විසිනි. ඒ 2025 ජනවාරි 29 වනදා හම්බන්තොට දිස්ත්රික් සංවර්ධන කමිටු රැස්වීමේදීය.
පාර්ලිමේන්තු මන්ත්රී නිහාල් ගලප්පත්ති එම කමිටුවේ සභාපතිවරයාය. දිස්ත්රික් සංවර්ධන කමිටුවේදී දීර්ඝ වශයෙන් කරුණු දක්වන ඔහු දිස්ත්රික්කය පුරා ඉවක් බවක් නැතිව ඉදිවෙමින් පවතින සූර්ය බලාගාර සහ ඒවා මගින් සිදුවන පාරිසරික විනාශය දැඩි විවේචනයට ලක් කරන්නේය. එබැවින් පරිසරය විනාශ කරමින් ක්රියාත්මක විදුලි බලාගාර සියල්ල අත්හිටුවා පූර්ණ විමර්ශනයක් පවත්වා ඉන් අනතුරුව පරිසර හානි නොමැති ව්යාපෘති පමණක් ක්රියාවට නැගීමට ඔහු යෝජනා කරන්නේය. දිස්ත්රික් සංවර්ධන කමිටුව එම යෝජනාවට එකඟ වීමත් සමග එතුවක් ක්රියාත්මකව පැවති සූර්ය බලාගාර අක්රිය විය.
වලව වම් ඉවුර ගොවි බිම් ඇතුළු සමස්ත හම්බන්තොට ගොවිජනයා මුහුණ දෙමින් සිටිනා අලි මිනිස් ගැටුම යම් තරමකින් කළමනාකරණය කරන්නට පිහිටුවූ හම්බන්තොට අලි කළමනාකරණ රක්ෂිතය අනතුරේ හෙළමින් හතර අතේ ඉදිවෙමින් තිබූ සූර්ය බලාගාර අත්හිටුවීමේ ප්රීතිය එම ප්රදේශවල ජනයාට භුක්ති විඳීමට ලැබුණේ මාස කිහිපයකි. මේ වන විට එකී විදුලි බලාගාර සියල්ල පාහේ නැවත වැඩ ආරම්භ කර අත. ඒ සමගම පෙර පැවතියාට වඩා වේගයෙන් වනාන්තර එළිකිරීම සිදුවෙන බව වාර්තා වේ. සූර්ය බලාගාර ඉදිකිරීම නතර කරනා තීරණය ගනු ලැබුවේ පාර්ලිමේන්තු මන්ත්රී නිහාල් ගලප්පත්තිගේ තනි තීරණයට නොවේ. එය එම රැස්වීමට සහභාගි වූ ඉහළ රාජ්ය නිලධාරීන් සියලු දෙනා මන්ත්රීවරයා ගෙන ආ යෝජනාවට එකඟ වීමෙන් අනතුරුව ගන්න ලද පොදු තීරණයකි. එහෙත් එලෙස තහනම් කළ සූර්ය බලාගාර යළි ආරම්භ කරන්නට අවසර දෙන්නේ කුමන අවස්ථාවක ගත් තීරණයක් නිසාදැයි පැහැදිලි නැත. පුදුමය වන්නේ අක්රමවත් බලාගාර තහනම් කරන්නට යෝජනාව ගෙන ආ නිහාල් ගලප්පත්ති මන්ත්රීවරයා පවා නැවත මෙම බලාගාරයන්ගේ වැඩකටයුතු ආරම්භ කිරීම හමුවේ නෑසූ කන්ව සිටීමය.
මෙකී නිහඬතාවට හේතුව කුමක්දැයි සොයාබැලීමේදී කරුණු දෙකක් වටහා ගත හැකි විය, ඉන් පළමුවැන්න ආරම්භයේදී තනි තනිව කටයුතුකළ සූර්ය බල සමාගම් තහනමට පසු එක්ව කටයුතු කිරීමය. දෙවැන්න මෙම සමාගම් එක්ව පරිත්යාගයක් ලෙසින් කළ වක්ර අල්ලස් දීමක් නිසා දේශපාලන අධිකාරිය මෙන්ම නිලධාරීන්ද කසාය බිව් ගොළුවන් පරිද්දෙන් නිහඬව ඇති බවය. මේ පිළිබඳව අදහස් දක්වමින් මයුරපුර ප්රදේශයේ ගොවියෙකු පැවසුවේ, සෝලා සමාගම් අලි කළමනාකරණ රක්ෂිතය වටා විදුලි වැට ඉදිකිරීම සඳහා රුපියල් මිලියන 14 කට අධික මුදලක් දුන් බව ප්රසිද්ධ කරුණක් බවය. එය පරිත්යාගයක් ලෙස ලබාදුන් බැවින් අල්ලසක් ලෙස හැඳින්වීමට නොහැකි බවද ඔහු පවසන්නේය.
“ඔය මුදල් දීලා තියෙන්නේ ගොවි සංවිධානයට. කාගෙවත් අතට නෙවෙයි. ඒකෙන් එල්ලෙන විදුලි වැටක් ඉදිකරනවා. ඒක හොඳ වැඩක්. ඒත් සමාගම් දැන් දිගට හරහට කැලේ කපනවා. අපි විතරක් නොවේ හම්බන්තොට මහ විශාල පිරිසක් මේ ආණ්ඩුවට ඡන්දෙ දුන්නේ. අපි ගත්ත තීරණය හරි කියලා ගිය අවුරුද්දේ සෝලා සමාගම් තහනම් කිරීමෙන් පේනවා. ඒත් ඊට මාස කිහිපයකට පස්සේ මේ කටයුතු තිබුණාට වඩා වේගයෙන් දැන් සිදු වෙනවා. මොනවා කියන්නද, කාට කියන්නද කියලා අපිටත් දැන් හිතාගන්න බෑ..”
හම්බන්තොට අලි කළමනාකරණ රක්ෂිතය අනතුරේ දමමින් සූර්ය බලාගාර ඉදිකිරීමට එරෙහිව හඬ අවදිකළ ඉඩම් හා කෘෂිකර්ම ප්රතිසංස්කරණ ව්යාපාරයේ පරිසරවේදී සජීව චාමිකර පවසනුයේ සූර්ය බල සමාගම් විසින් දේශපාලන අධිකාරිය සහ නිලධාරීන් පෙර සඳහන් පරිත්යාගය හරහා කොටුකරගෙන ඇති බවය. මේ ඒ පිළිබඳව ඔහු පැවසූ අදහසය.
“නිහාල් ගලප්පත්ති මන්ත්රීවරයාගේ අදහසක් අනුව මේ අක්රමවත් සෝලා විදුලි ව්යාපෘති නතර කරනවා. ඊට පස්සේ මේ සමාගම් ගිහින් රාජ්ය නිලධාරීන් දේශපාලන අධිකාරියේ පුද්ගලයන්, ගොවි සංවිධාන නියෝජිතයන්, සුනිත්ය බල අධිකාරියේ වගේම මහවැලියේ නිලධාරීන් හමුවෙනවා. ඊට පස්සේ තමා අලි කළමනාකරණ රක්ෂිතය වටා එල්ලෙන විදුලි වැට ගහන්න පටන් ගන්නේ. නාගරවැව සිට මයුරපුර දක්වා සහ උස්ගල දක්වා කිලෝමීටර 12ක එල්ලෙන විදුලි වැටක් සමස්ත ලංකා ගොවිජන සම්මේලනයේ මෙහෙයවීම යටතේ ඉදිවෙනවා. මේ සඳහා සෝලා සමාගම් පහක් එක්ව රුපියල් මිලියන 14ක් ලබාදුන් බව පැවසෙනවා. ඉන් මිලියන 11ක් විදුලි වැට සඳහා වැයවෙනවා. ඉතිරි මිලියන 3 ලබාදුන් ආකාරය ගැන පැහැදිලි නෑ. මේ සමාගම් පසුගිය දිනවල අක්කර 50ක් විතර අලි ඉන්න කැලේ කපලා ගිනි තිබ්බේ. තවදුරටත් වනාන්තර කපමින් පවතිනවා. තවත් අක්කර සියයකට වඩා ලොකු කැලෑවක් වටකරලා විදුලි වැට ගැහුවා. ඒකෙන් පොඩි සතෙකුටවත් යන්න බෑ. ඊයේ පෙරේදා ඒ විදුලි වැටේ වැදිලා ගෝන්නු වගේ සත්තු මැරිලා ඉන්න ඡායාරූප මාධ්ය මගින් ප්රචාරය වුණා. හවස හය වෙද්දී ඒ පළාත්වල හරියට ඇඳිරි නීතිය දැම්මා වගේ. අලි රංචු ඉන්නේ ගෙවල් අද්දර. මොකද කැලෑ කපන නිසා සත්තුන්ට ඉන්න තැනක් නෑ. උන් ගම් වදිනවා. ඊට පස්සේ ආයිම පාරක් අලි එලවන්න කෝටි ගණන් වියදම් කරනවා. ඇත්තටම මේ මිනිසු පව්. බහුතරයක් ඉන්නේ වලව වම් ඉවුර යෝජනාක්රමය යටතේ ගෙනත් පදිංචි කරපු අය. අවුරුදු ගානක් දුක් විඳලා යාන්තම් ඔළුව උස්සාගෙන එද්දී දැන් අලි ටික ගෙනත් දැම්මා ගේ පිටිපස්සට. … “
කෙසේ වෙතත් මෙම සිදුවීමේදී දේශපාලන අධිකාරිය අල්ලස් ලබාගෙන ඇතැයි ඔහු චෝදනා කරන්නේ නැත. එහෙත් කොතැනක හෝ බරපතළ වරදක් සිදුව ඇත. එසේ නොවේ නම් වරක් දිස්ත්රික් සංවර්ධන කමිටුව මගින් තහනම් කළ ව්යාපෘතියක් නැවත සමාලෝචනයකට ලක් නොකර ආරම්භ කිරීමට හැකියාව නැත. ඉන් පැහැදිලි වන්නේ අත්හිටුවූ ව්යාපෘති නැවත ආරම්භ කර ඇත්තේ එල්ලෙන විදුලි වැට ඉදි කිරීමට මුදල් ලබා දීමේ පදනම මත බව ය. අනෙක් කාරණය එම මුදල් ලබාදී ඇති ගොවි සම්මේලනය ආණ්ඩුවට හිතවත් එකක් වීමය.
අලි කළමනාකරණ රක්ෂිතය වටා විදුලි වැට ඉදිකිරීම දිගින් දිගටම අතපසු වූ ක්රියවකි. එහෙයින් ඊට බරපැන සපයා සිත් සේ සූර්ය බලාගාර සඳහා වනාන්තර එළිකිරීමට සමාගම් කටයුතු කරමින් සිටිනා බව පැහැදිලිය. ඒ අනුව සෝලා සමාගම් මුදල් ලබාදීම වක්ර මාර්ගික අල්ලස් ලබාදීමකි. දිස්ත්රික් සංවර්ධන කමිටුවේ දී වරක් වනාන්තර වනසා හදනා බලාගාරයන්ට එරෙහිව හඬනැගූ නිහාල් ගලප්පත්ති මන්ත්රීවරයා පවා දැන් නිහඬය. ඔහු විදුලි සමාගම් වෙතින් ප්රතිලාභ ලැබූ බව කිසිදු පාර්ශ්වයක් චෝදනා නොකරයි. එහෙත් මේ විනාශය හමුවේ ඔහුගේ නිහඬ හැසිරීම ප්රශ්නසහගතය. වරක් හිටපු අමාත්යවරයෙකු වූ බන්දුල ගුණවර්ධන පැවසූ පරිදි සෙක්කුව ළඟ සිට චොකලට් කෑවත් මිනිසුන් සිතන්නේ පුන්නක්කු කෑ බවකි. එහෙයින් වහා වහා මේ සංහාරයනට එරෙහි වීම ඔහුගේ වගකීම වන්නේය. තවමත් ඔහු ප්රදේශයේ මන්ත්රීවරයාය. එමතුදු නොව දිස්ත්රික් සංවර්ධන කමිටුවේ සභාපතිවරයාය. එහෙයින් ඔහුට වගකීමක් මෙන්ම වග වීමක්ද ඇත්තේය. නිලධාරීන් සහ සිදුවීමට අදාළ රාජ්ය ආයතන ගැන අමුතුවෙන් ලියන්නට යාම ලිපිය අනවශ්ය ලෙස දිගු වීමක් පමණි. අනෙක් අතට කෙනෙක් අල්ලස් නොගත්තාද අල්ලස් ගත් අය අනාවරණය නොකිරීමද වරදකි. නිහාල් ගලප්පත්ති මන්ත්රීවරයා මේ සියල්ල බරපතළ ලෙස සිතට ගත යුතු වන්නේ තවමත් ඔහුට මහජන විරෝධය එල්ල නොවනා තත්ත්වයක් ඇති බැවිනි.
හම්බන්තොට අලි කළමනාකරණ රක්ෂිතය එහෙම පිටින්ම අර්බුද ගොඩකි. රක්ෂිතය ගැසට් කරන්නේ වල්සපුගල ගොවියන් මහපාරේ කළ සටනක ප්රතිඵලයක් ලෙසය. රක්ෂිතය ඇතුළේ ගල් කොරි ය. අනවසර හේන් ය. නීති විරෝධී මත්පැන් ජාවරම්කරුවෝය. හාවාගේ සිට ගෝනා දක්වා මසට මරනා දඩයම්කරුවෝය. වෙනෙකක් තබා මත්තල ගුවන් තොටුපොළ ඇත්තේද රක්ෂිතය ඇතුළේය. මේ සියලු ව්යාපෘති භුක්ති විඳින්නේ අලින්ට වෙන්කළ ඉඩම් ය. එහි ආරම්භයේ යෝජිත බිම් ප්රමාණය හෙක්ටයාර 30,000කට ආසන්නය. එහෙත් රාජ්ය ආයතන ගණනාවක් විරෝධය පෑම නිසා 2021 අප්රේල් මස 9 වනදා අලි කළමනාකරණ රක්ෂිතය ගැසට් කරන්නේ හෙක්ටයාර 23747 ක් පමණක් ඇතුල් කරය. එදා ඉවත්කළ හෙක්ටයාර 7000 අද යොදාගන්නේ සූර්ය බලාගාර වැනි සංවර්ධන කටයුතු සඳහාය. අලි කළමනාකරණ රක්ෂිතයේ මායිම සංවර්ධන කටයුතු සඳහා යොදාගැනීම දැඩි විනයක් සහ පවතින නීති රාමුවට යටතේ කළ යුතු සංවේදී ක්රියාවකි. එහෙත් එවැනි සංවේදී බවක් හම්බන්තොට සූර්ය බලාගාර ඉදිකිරීමේ ක්රියාවලියේ දැකගන්නට නොහැක. එහි තනිකරම ඇත්තේ වනසතුනට, පරිසරයට සහ ගොවි ජනයාට එරෙහිව සාපරාධී බලහත්කාරය පෑමකි.
ආණ්ඩුවට සල්ලි නැති නිසා විදුලි වැටට සමාගම්වලින් ගත් මුදල් යෙදවීම නිසා දේශපාලන අධිකාරිය නිහඬය. නිවාස වහල මත ඉදිකළ කුඩා සූර්ය පැනල හිමියන් නිපදවන විදුලි ඒකකයේ ගාස්තු අඩු කිරීම සහ නිෂ්පාදනයට අදාල සීමා රැසක් පැනවීමටත් කටයුතු කළ ආණ්ඩුව මහා පරිමාණ සූර්ය බලාගාර රටේ වනන්තර වනසමින් බලාගාර ඉදිකරද්දී බලා සිටිනුයේ පුදුමාකාර ඉවසීමකිනි.
මෙම විදුලි ව්යාපෘති සියල්ල ජාතික පාරිසරික පනතේ 23 වගන්තියට අනුව පරිසර බලපෑම් තක්සේරු ක්රියාවලිය මත පදනම් ව අනුමැතිය ලබා ගෙන සිදු කළ යුතු ඒවාය. එම වගන්තියට අනුව ප්රකාශිත 1993 ජුනි 24 වන දින 772/22 අංක දරන ගැසට් නිවේදනයට අනුව, හෙක්ටයාර 1 ට වැඩි භූමි ප්රදේශයක ඇති කැලෑ, කැලෑ ආශ්රිත නොවන ඉඩම් ප්රයෝජනය සඳහා යොදා ගැනීමේ සංවර්ධන ව්යාපෘති ක්රියාත්මක කිරීමට ප්රථමයෙන් හෝ මෙගාවොට් 50 කට වඩා වැඩි විදුලි බලාගාර ව්යාපෘති ඉදි කිරීමට ප්රථමයෙන් පරිසර බලපෑම් තක්සේරු (ඇගයීම්) ක්රියාවලියකට යටත් ව පූර්ව ලිඛිත අනුමැතිය ලබා ගත යුතු ය. නිවැරදි පරිසර බලපෑම් තක්සේරු ක්රියාවලියට යටත් ව අනුමැතිය ලබා ගැනීමකින් තොර ව ජාතික පාරිසරික පනතේ 23 අ උප වගන්තියට අනුව නීති විරෝධී ව ව්යාපෘති ක්රියාත්මක කිරීමේ දී පනතේ 31 වගන්තියට අනුව මහේස්ත්රාත් අධිකරණයක් ඉදිරියේ වරදකරුවකු කරනු ලැබූ විට රුපියල් 15,000 ක් නොයික්මවන දඩයකට හෝ වසර 2 ක් දක්වා බන්ධනාගාර ගත කිරීමකට හෝ මෙම දඬුවම් දෙකට ම යටත් කළ හැකි ය. ඒ පොතේ ඇති නීතියය. එහෙත් දැන් හම්බන්තොට පොළවේ ක්රියාත්මක වන්නේ ඊට ඉදුරාම වෙනස් දේය.
අරුණ ලක්ෂ්මන් ප්රනාන්දු
