22 වන සංශෝධනය සහ අධිකරණ ස්වාධීනත්වය පිළිබඳව සංවාදයට හා තර්කනයට ලක්විය යුතු කරුණු රැසක් ගැන මහජන කතිකාවක්, කොළඹ Capri Club හිදී ඉකුත් 21 වැනිදා පැවැත්විණි. එහිදී ශ්රී ලංකා නීතිඥ සංගමයේ හිටපු සභාපති, ජනාධිපති නිතීඥ සාලිය පීරිස් මහතා පළ කළ අදහස් ඇසුරෙන් මේ ලිපිය සම්පාදනය වේ.
එහිදී ජාතික ජන බලවේග රජය විසින් පාර්ලිමේන්තුවට ඉදිරිපත් කර ඇති 22 වන ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථා සංශෝධනය, අධිකරණයේ ස්වාධීනත්වය සහ ජනතා පරමාධිපත්යය කෙරෙහි එල්ල කරන බලපෑම පිළිබඳ ගැඹුරු සංවාදාත්මක කරුණු රැසක් අවධානයට ලක් කෙරිණි.
මේ අවස්ථාවට නීති ක්ෂේත්රයේ ප්රවීණ පිරිසක් සහභාගී වී සිටියහ. එහිදී ව්යවස්ථා සංශෝධනය පිළිබඳ විවිධ පැතිකඩ ඔස්සේ කරුණු පැහැදිලි කිරීම සඳහා ජනාධිපති නීතිඥ සාලිය පීරිස් මහතාට අමතරව යාපනය විශ්වවිද්යාලයේ නීති අංශයේ හිටපු අංශාධිපති, ආචාර්ය, නීතිඥ කුමාරවඩිවේල් ගුරුපරන් මහතා සහ නීතිඥ නුවන් බෝපගේ මහතා ද එක්ව සිටියහ. සංවාදය මෙහෙයවනු ලැබුවේ ප්රවීණ නීතිඥ සුදර්ශන ගුණවර්ධන මහතා විසිනි.
————————————————————————
- මේ සැබෑ විසඳුමද, වෙනත් අරමුණකට ආවරණයක්ද?
නඩු ගොඩගැසීම ශ්රී ලංකාවේ අධිකරණ පද්ධතිය මුහුණ දෙන බරපතළ ගැටලුවකි. එහෙත් එයට විසඳුම විනිශ්චයකාරවරුන්ගේ විශ්රාම වයස දීර්ඝ කිරීම පමණක්ද? නැතහොත් පද්ධතියේ සැබෑ අවහිරතා හඳුනාගෙන ඒවා විසඳීමද?
ශ්රී ලංකාවේ අධිකරණ පද්ධතිය ඇතුළත වසර ගණනාවක් තිස්සේ ගොඩගැසී ඇති නඩු ප්රමාණය අලුතෙන් ඇති වූ ප්රශ්නයක් නොවේ. නඩු ප්රමාදය හේතුවෙන් යුක්තිය ප්රමාද වන අතර, යුක්තිය ප්රමාද වීම අවසානයේ යුක්තිය අහිමි වීමක් බවට පත්විය හැකිය. එබැවින් නඩු ගොඩගැසීම අඩු කිරීම සඳහා රජය ක්රියාමාර්ග ගැනීම අත්යවශ්යය. එහෙත් එම අරමුණ සඳහා යෝජනා කර ඇති විනිශ්චයකාරවරුන්ගේ විශ්රාම යෑමේ වයස දීර්ඝ කිරීමේ ක්රමය පිළිබඳව මූලික ප්රශ්නයක් මතු වේ.
නඩු ගොඩගැසී ඇති ස්ථානය හඳුනා නොගෙන, විනිශ්චයකාරවරුන්ගේ සේවා කාලය දීර්ඝ කිරීමෙන් පමණක් නඩු ගොඩගැසීම අඩු කළ හැකිද යන ගැටලුව අප ඉදිරියේ වේ. ඇත්තවශයෙන්ම මෙය ප්රායෝගික තර්කයක්ද?
- නඩුවැඩිම ප්රමාණයක් තිබෙන්නේ කොතැනද?
නඩු ගොඩගැසීම පිළිබඳ සාකච්ඡාවකදී පළමුව අවධානය යොමු කළ යුත්තේ නඩු වැඩිම ප්රමාණයක් සිරවී තිබෙන්නේ කුමන අධිකරණ මට්ටමේද යන්නයි. ශ්රී ලංකාවේ නඩු පද්ධතියේ විශාල නඩු ප්රමාණයක් පවතින්නේ ශ්රේෂ්ඨාධිකරණයේ සහ අභියාචනාධිකරණයේ නොව, මහේස්ත්රාත් අධිකරණ සහ දිසා අධිකරණ මට්ටමේ ය.
එසේ නම් ප්රධාන ගැටලුව පවතින්නේ පහළ අධිකරණවල නම්, ඉහළ අධිකරණවල විනිශ්චයකාරවරුන්ගේ විශ්රාම වයස දීර්ඝ කිරීමෙන් සමස්ත නඩු ගොඩගැසීම විසඳන්නේ කෙසේද යන ප්රශ්නය නෛසර්ගිකවම මතු වේ. එය වෛද්යවරයකු රෝගියාගේ රෝග ලක්ෂණය වෙනුවට වෙනත් ස්ථානයකට ප්රතිකාර කිරීමක් වැනිය.
- යෝජනාවේ ස්වරූපය
මෙම යෝජනාව පිළිබඳ තවත් වැදගත් කරුණක් වන්නේ එය ඉදිරිපත් වූ ආකාරයේ වෙනසයි.
මුලදී සාකච්ඡාව වූයේ ඉහළ අධිකරණවල විනිශ්චයකාරවරුන්ගේ විශ්රාම වයස වැඩි කිරීම පිළිබඳවය. එහෙත් පසුව සියලුම විනිශ්චයකාරවරුන්ගේ විශ්රාම වයස වැඩි කිරීම පිළිබඳ අදහසක් ඉදිරිපත් විය. එහිදී තවත් ප්රශ්නයක් මතු වේ. දිසා අධිකරණ සහ මහේස්ත්රාත් අධිකරණ විනිශ්චයකාරවරුන් නියෝජනය කරන වෘත්තීය සංවිධාන පවා තම විශ්රාම වයස වැඩි කිරීමේ අවශ්යතාවක් නොමැති බව පවසන්නේ නම්, එම සංශෝධනයේ සැබෑ අවශ්යතාව කුමක්ද? විශේෂයෙන්ම තව වසර 10ක්, 20ක් හෝ ඊට වැඩි කාලයක් සේවය කළ හැකි විනිශ්චයකාරවරුන්ගේ විශ්රාම වයස වැඩි කිරීමෙන් පමණක් නඩු ගොඩගැසීමේ ගැටලුව විසඳිය නොහැකි බව අප අවධානයට ලක් විය යුතු වේ.
- සැබෑ අවහිරතා මොනවාද
නඩුවක් අධිකරණයේ පැවරීමේ පූර්ව ක්රියාවලිය ඇතුළත බොහෝ අවහිරතා තිබේ.
ඒ අතර ප්රධාන කරුණක් වන්නේ රජයේ රස පරීක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුවේ වාර්තා ලබාදීමේ ප්රමාදයයි. අපරාධ නඩුවක් ඉදිරියට ගෙන යාමට අවශ්ය විද්යාත්මක සාක්ෂි සම්බන්ධ වාර්තාවක් ලබාගැනීමට දීර්ඝ කාලයක් ගතවන්නේ නම්, එම නඩුවේ ඊළඟ පියවර ගැනීම අතපසු වීම සාමාන්ය කාරණයකි. එබැවින් රස පරීක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුවේ කාර්ය ධාරිතාව, මානව සම්පත්, තාක්ෂණික පහසුකම් සහ වාර්තා නිකුත් කිරීමේ ක්රියාවලිය පිළිබඳව ප්රතිසංස්කරණයක් නොකර, අධිකරණ විනිශ්චයකාරවරුන්ගේ සේවා කාලය දීර්ඝ කිරීම පමණක් නඩු කඩිනම් කිරීමට ප්රමාණවත් නොවේ.
- නීතිපති දෙපාර්තමේන්තුවේ මානව සම්පත් අර්බුදය
අනෙක් වැදගත් ගැටලුව වන්නේ නීතිපති දෙපාර්තමේන්තුවේ පවතින මානව සම්පත් හිඟයයි.
අනුමත කාර්ය මණ්ඩලයෙන් සැලකිය යුතු කොටසක් පමණක් සේවයේ සිටින අතර, රජයේ නීතිඥවරුන් සේවයෙන් ඉවත්ව යන විට එම පුරප්පාඩු කඩිනමින් පිරවීමට නොහැකි වීම නඩු කටයුතුවලට සෘජුවම බලපායි. එසේ නම් නඩු විභාග කිරීමට අවශ්ය නීතිමය සම්පත් ප්රමාණවත් නොවන අවස්ථාවක, විනිශ්චයකාරවරයකු තව වසර කිහිපයක් සේවයේ තබා ගැනීමෙන් පමණක් නඩු කඩිනම් කළ හැකිද?
මෙය අධිකරණ පද්ධතියේ එක් කොටසක් පමණක් ශක්තිමත් කර අනෙක් කොටස් දුර්වලව තබාගැනීමේ ප්රතිඵලයක් විය හැකිය.
- මහේස්ත්රාත්වරුන් බඳවා ගැනීමේ ප්රශ්නය
තවත් වැදගත් උදාහරණයක් වන්නේ නව මහේස්ත්රාත්වරුන් බඳවා ගැනීමයි.
මහේස්ත්රාත්වරුන් 50 දෙනෙකු බඳවා ගැනීමට අපේක්ෂා කළද අවසානයේ බඳවා ගැනීමට හැකි වී ඇත්තේ 33 දෙනෙකු පමණක් නම්, එම පරතරයට හේතුව කුමක්ද යන්න විමසිය යුතුය. අවශ්ය විනිශ්චයකාරවරුන් බඳවා ගැනීමට පද්ධතියට නොහැකි නම්, පවතින විනිශ්චයකාරවරුන්ගේ විශ්රාම වයස දීර්ඝ කිරීම එම මූලික ගැටලුවට ස්ථිර විසඳුමක් නොවේ.
එබැවින් ප්රශ්නය විය යුත්තේ “විනිශ්චයකාරවරු කොපමණ කාලයක් තබාගත හැකිද?” යන්න පමණක් නොව, “අපට අවශ්ය තරම් විනිශ්චයකාරවරුන් සහ අධිකරණ කාර්ය මණ්ඩලය කාර්යක්ෂමව බඳවා ගැනීමට නොහැකි වී ඇත්තේ ඇයි?” යන්නයි.
- පොලිස් විමර්ශනයේ දුර්වලතා
අපරාධ නඩුවක ගුණාත්මකභාවය තීරණය වන්නේ අධිකරණ ශාලාවට පැමිණි පසුව පමණක් නොවේ. එහි මූලික පදනම වන්නේ විමර්ශනයයි. අපරාධකරුවන්ට දඬුවම් කළ යුතු බවට සමාජයේ විශාල එකඟතාවක් තිබිය හැකිය. එහෙත් දඬුවම ලබාදිය යුත්තේ නිසි විමර්ශනයකින්, ප්රමාණවත් සාක්ෂි මත සහ සාධාරණ නඩු විභාගයකින් පසුවය. එබැවින් පොලිස් විමර්ශන ක්රමවේදයේ ඇති දුර්වලතා, විමර්ශන නිලධාරීන්ගේ පුහුණුව, තාක්ෂණික පහසුකම් සහ සාක්ෂි එකතු කිරීමේ ක්රියාවලිය ශක්තිමත් කිරීම අධිකරණ ප්රතිසංස්කරණයේම කොටසක් විය යුතුය.
- වෙනත් රටවලින් ගත හැකි පාඩම්
නඩු ගොඩගැසීම අඩු කිරීම සඳහා විනිශ්චයකාරවරුන්ගේ සංඛ්යාව හෝ සේවා කාලය පමණක් වැඩි කිරීම ලෝකයේ ඇති එකම ක්රමය නොවේ.
අපරාධ නඩු සම්බන්ධයෙන් වරද පිළිගැනීම දිරිගැන්වීම, නීතියෙන් අවසර දී ඇති පරිදි plea-bargaining වැනි ක්රමවේද හඳුන්වාදීම, නඩු පෙර අවස්ථාවේදී ගැටලු හඳුනාගැනීම සහ විමර්ශන කාර්යක්ෂම කිරීම වැනි ක්රමවේද ද භාවිත වේ. ශ්රී ලංකාවට වෙනත් රටවල ක්රම කිසිදු පූර්ව සැලසුමකින් හෝ අත්හදා බැලීමකින් තොරව අන්ධ ලෙස යෙදවීම වෙනුවට, මෙරට නීති පද්ධතියට ගැළපෙන ආකාරයේ විකල්ප නඩු විසඳුම් සහ කාර්යක්ෂම ක්රියාපටිපාටි හඳුන්වාදීමේද හැකියාවක් ඇත.
- සරලනීති සංශෝධනවලින් විශාල වෙනසක්
නඩු ගොඩගැසීම අඩු කිරීමට කළ හැකි එකම කාර්යය ව්යවස්ථා සංශෝධනය කිරීම නොවේ.
ඇතැම් අවස්ථාවලදී පවතින නීතිවල සරල සංශෝධන මගින් වැඩි පිරිසකට සෘජු සහනයක් ලබාදිය හැකිය. නිදසුනක් ලෙස දික්කසාද නීතියේ ඇතැම් ප්රතිපාදන සංශෝධනය කිරීම මගින් දීර්ඝ නඩු ක්රියාවලිය සරල කළ හැකි බවට යෝජනා ඉදිරිපත්ව තිබේ. එවැනි සංශෝධන සඳහා අවශ්ය කෙටුම්පත් පවා සකස් කර ඇත්නම්, ඒවා ක්රියාත්මක නොවන්නේ මන්ද යන්න ද විමසිය යුතුය. එවැනි පියවරකින් නඩු ගණන අඩු කිරීම පමණක් නොව, වසර ගණනාවක් අධිකරණය හමුවේ රැඳී සිටින සාමාන්ය පුරවැසියන්ට සෘජු සහනයක් ලබාදීමටද හැකි වනු ඇත.
- කාලසීමාව සම්බන්ධයෙන් මතුවන දේශපාලන ප්රශ්නය
විශ්රාම වයස සංශෝධනය කිරීමේ යෝජනාවේ කාලසීමාව පිළිබඳව ද බරපතළ ප්රශ්න මතු වේ. විශේෂයෙන් නොවැම්බර් මාසය වන විට ප්රධාන විනිශ්චයකාර ධුරයක් සම්බන්ධයෙන් විශ්රාම ගැනීමක් සිදුවීමට නියමිත නම්, එම සංශෝධනය එම කාලසීමාවටම ගෙන ඒමට ඇති හේතුව කුමක්ද යන්න රජය පැහැදිලි කළ යුතුය.
මෙහිදී වැදගත් වන්නේ කිසිදු පුද්ගලයෙකු පිළිබඳ පූර්ව නිගමනයකට පැමිණීම නොවේ. වැදගත් වන්නේ රාජ්ය ආයතනික තීරණයක කාලසීමාව සහ එම තීරණයෙන් ඇතිවන ප්රතිඵල අතර සම්බන්ධතාව පිළිබඳ සාධාරණ ප්රශ්න මතුවීමයි. රටක යුක්තිය පසිඳලීමේ ක්රමය එක් පුද්ගලයෙකුගේ හෝ පුද්ගලයන් කිහිප දෙනෙකුගේ සේවා කාලය මත රඳා පවතින තත්ත්වයකට පත්වන්නේ නම්, එය ශක්තිමත් ආයතනික පද්ධතියක ලක්ෂණයක් නොවේ.
- ඉල්ලා සිටියේ පුද්ගල වෙනසක් නොව පද්ධති වෙනසක්
2022 අරගල සමයේ රට පුරා මතු වූ ප්රධාන ඉල්ලීමක් වූයේ “system change” හෙවත් පද්ධති වෙනසකි.
එහි මූලික අර්ථය වූයේ පුද්ගලයන් මාරු කිරීමෙන් පමණක් නොව, පුද්ගල කේන්ද්රීය පාලන ක්රමයෙන් බැහැර වී ශක්තිමත්, ස්වාධීන සහ වගකීම් සහිත ආයතනික පද්ධතියක් ගොඩනැගීමයි. එවැනි පසුබිමක අධිකරණ පද්ධතියේ ස්ථාවරත්වය, එක් පුද්ගලයකුගේ සේවා කාලය දීර්ඝ කිරීම මත රඳා පවතින ආකාරයේ විසඳුමක් පිළිබඳව සමාජය ප්රශ්න කිරීම සාධාරණය.
- රජය ජනතාවටපැහැදිලි පිළිතුරක් දිය යුතු ඇයි?
මෙම සංශෝධනය සැබවින්ම අධිකරණ කාර්යක්ෂමතාව වැඩි කිරීම සඳහා නම්, රජයට ඒ පිළිබඳව පැහැදිලි තර්කයක් තිබිය යුතුය. එම තර්කය සමාජ මාධ්ය හරහා හෝ දේශපාලන ප්රකාශ හරහා පමණක් නොව, පාර්ලිමේන්තුවේදී සහ ජනතාව හමුවේ විවෘතව ඉදිරිපත් කළ යුතුය.
මේ සංශෝධනය අවශ්ය ඇයි?
එය මේ මොහොතේ අවශ්ය ඇයි?
එය මේ ආකාරයට සිදු කරන්නේ ඇයි?
එයින් නඩු ගොඩගැසීමේ කුමන නිශ්චිත ගැටලුව ඍජුව විසඳෙන්නේද?
මෙම ප්රශ්නවලට සංඛ්යාත්මක දත්ත, පර්යේෂණ සහ විශේෂඥ මතය පදනම් වූ පිළිතුරු ලබාදීම රජයේ වගකීමකි. එමෙන්ම ශ්රී ලංකා නීතිඥ සංගමය ඇතුළු වෘත්තීය සංවිධාන විසින් නඩු ගොඩගැසීම අඩු කිරීම සඳහා ඉදිරිපත් කර ඇති යෝජනා පිළිබඳව රජය කුමන ක්රියාමාර්ග ගෙන තිබේද යන්නද පැහැදිලි කළ යුතුය.
- යුක්තියේ ගුණාත්මකභාවය පිළිබඳ සහතිකයක්
අවසානයේ නඩු ගොඩගැසීම අඩු කිරීම අත්යවශ්ය බව කිසිවෙකුට ප්රතික්ෂේප කළ නොහැකිය. නමුත් “නඩු සංඛ්යාව අඩු වීම” යන්නෙන් පමණක් අධිකරණ පද්ධතිය සාර්ථක වූ බව තීරණය කළ නොහැකිය. නඩු ඉක්මනින් අවසන් කළ හැකිය. එහෙත් ඒවා සාධාරණව අවසන් නොවන්නේ නම් එය යුක්තියේ ජයග්රහණයක් නොවේ. ඒ නිසා අධිකරණ ප්රතිසංස්කරණයේ මූලික මිනුම් දඬු දෙකක් තිබිය යුතුය.
පළමුවැන්න නම් නඩු කඩිනමින් අවසන් කිරීමයි. දෙවැන්න නම් එම ක්රියාවලියේදී යුක්තියේ ගුණාත්මකභාවය සහ අධිකරණ ස්වාධීනත්වය ආරක්ෂා කිරීමයි.
· ප්රතිකාර කළ යුත්තේ රෝගයට මිස රෝග ලක්ෂණයට නොවේ
නඩු ගොඩගැසීමේ ගැටලුවට සැබෑ විසඳුමක් අවශ්යය. නමුත් එම විසඳුම විනිශ්චයකාරවරුන්ගේ විශ්රාම වයස දීර්ඝ කිරීමෙන් පමණක් සොයාගත නොහැකිය. රස පරීක්ෂණ වාර්තා ප්රමාදය, පොලිස් විමර්ශනවල දුර්වලතා, නීතිපති දෙපාර්තමේන්තුවේ පුරප්පාඩු, අධිකරණ නිලධාරීන්ගේ හිඟය, අනවශ්ය ලෙස දීර්ඝ වන නඩු ක්රියාපටිපාටි සහ යල්පැනගිය නීති ආදී මේ සියල්ල එක් හුයක් සේ එකට සම්බන්ධ පද්ධතිමය ගැටලු බව අමතක නොකළ යුතුය.
එබැවින් රජය කළ යුත්තේ නඩු ගොඩගැසීමේ “රෝග ලක්ෂණයට” පමණක් ප්රතිකාර කිරීම නොව, එම ගැටලුව නිර්මාණය කරන සමස්ත පද්ධතිය ප්රතිසංස්කරණය කිරීමය.
එසේ නොකළහොත් විශ්රාම වයස වැඩි කිරීමෙන් ලැබෙන්නේ තාවකාලික විසඳුමක් පමණක් විය හැකිය. එහෙත් ශ්රී ලංකාවට අවශ්ය වන්නේ තාවකාලික විසඳුමක් නොවේ. පුද්ගලයන් මත නොව ශක්තිමත් ආයතන මත රඳා පවතින, වේගවත් මෙන්ම ගුණාත්මක යුක්තියක් සහතික කරන අධිකරණ පද්ධතියක අවශ්යතාව අප ඉදිරියේ තිබේ.
