ගොඩවාය, ගාල්ල, දොඩංදූව අතීතයේ සේද මාවතේ නම් දැරූ නැව්තොටවල් ය. එහෙයින් ලංකාවේ දකුණු දිග මුහුදු තීරය නෞකා ගමනාගමනයට අතීතයේ සිට ප්රසිද්ධියක් උසුලයි. රතු මුහුදේ සිට චීනය දක්වා වන නාවික මාර්ගයේ පැරණිම වෙළඳ නෞකාවේ තොරතුරු මෙකී දක්ෂිණ වෙරළ තීරයෙන් හමුවීම ඊට එක් නිදසුනකි. අදින් වසර 2100 කට පෙර අම්බලන්තොටට නොදුරු ගොඩවාය වරායට නොදුරු සාගරයේ ගිලීගිය එම නෞකාව සොයාගැනීමත් සමග නාවික පුරාවිද්යාඥයන්ට තමන් එතුවක් එළඹ සිටි බොහෝ නිගමන මුළුමනින්ම වෙනස් කරන්නට සිදුවිය. සේද මාවතේ ඉන්දු රෝම වෙළඳාම අප සිතා සිටියාට වඩා බොහෝ පැරණි බව ලෝකයට හෙළිවූයේ එම නෞකාව සොයාගැනීමත් සමගය.
ඒත් මෑත අතීතයේ ශ්රී ලංකාවට නොදුරු නෞකා අනතුරු ගැන කතා කිරීමේදී අපේ සිහියට එන්නේ සංගමන්කන්දට නොදුරුව අනතුරට පත් ඉන්ධන ප්රවාහන නෞකාවක් වූ නිව් ඩයමන්ඩ් සහ කොළඹ වරාය පෙනෙනා මානයේ ගිනිගෙන ගිලීගිය එක්ස්ප්රස් පර්ල් නෞකා අනතුරු දෙකය. රසායනික ද්රව්ය පුරවා තිබූ එක්ස්ප්රස් පර්ල් නෞකාවෙන් ශ්රී ලංකාවේ සමුද්ර ජීවීන් සහ වෙරළ සම්පතට සිදුවූ විනාශය අදටත් නිවැරදිව තක්සේරු කර නැත.
එක්ස්ප්රස් පර්ල් නෞකා අනතුරේ පාරිසරික ගැටලු පමණක් නොව නෛතික ගැටලුද තවමත් විසඳී නැත්තේය. එසේ තිබියදී තවත් නාවික අනතුරක් මීට දෙසතියකට පෙර ගාල්ලට නොදුරු දක්ෂිණ වෙරළ කළාපයේ සිදුවිය. ඒ ඇමරිකානු සබ්මැරීනයක් විසින් එල්ලකළ ටෝපිඩෝ ප්රහාරයකින් ඉරාන යුද නෞකාවක් වූ අයිරිෂ් ඩෙනා ෂඍෂී ෘැබ් ගිලී යාමය. දෙවන ලෝක යුද්ධයට පසු ඉන්දීය සාගරයේ එල්ලවූ පළමු සබ්මැරීන් ප්රහාරයෙන් ඉරාන නෞකාව ගිලීයාමත් සමග එය ශ්රී ලංකා ජල තීරයේ අයිතියට සහ ස්වෛරීභාවයට අභියෝගයක් ලෙසත්, ඉන්දීය සාගරයේ සාමකාමී බවට තර්ජනයක් බවටත් මත පළවෙන්නට විය. එකී බරසාර තර්ක විතර්ක මැද අපට අමතකව ගිය වැදගත්ම කරුණක් විය. ඒ ඉරාන නෞකාව ගිලීයාමෙන් ශ්රී ලංකාව අවට සමුද්රීය පරිසරයට සිදුවූ හානියයි .
ඕනෑම මුහුදු යාත්රාවක් අනතුරට පත්වීමෙන් පසු එහි ඇති ඉන්ධන, රසායනික ද්රව්ය මෙන්ම වෙනත් භාණ්ඩද සාගරයට එක්වීම සාමාන්ය ස්වභාවයයි. එහෙත් අනතුර සිදුවූ ස්ථානයේ සිට වෙරළ තීරයට ඇති දුර සහ සාගර දිය වැල්වල පිහිටීම අනුව එකී අපද්රව්ය වෙරළට පැමිණීමට ගතවන කාලය තීරණය වෙයි. ඒ අනුව ඇමරිකානු සබ්මැරීන් ප්රහාරයෙන් ඉරාන නෞකාව මාර්තු හතර වෙනිදා මුහුදු බත් වුවද ඉන් සාගරයට එක්වූ තෙල් වැනි දේ ශ්රී ලංකාවේ වෙරළට දිනක් දෙකක් තුළ පැමිණියේ නැත. ඒ සඳහා දින තුනකට අධික කාලයක් ගත විය.
සමුද්රීය පරිසර ආරක්ෂණ අධිකාරිය නිකුත් කළ නිවේදනයකට අනුව ශ්රී ලංකා වෙරළ තීරයේ තෙල් පැල්ලම් මුලින්ම නිරීක්ෂණය වී ඇත්තේ පසුගිය හත්වෙනිදාය. ඒ හික්කඩුව සහ ගාල්ල අවට මුහුදු තීරයන්හිදීය. එකී තෙල් පැල්ලම් නිරීක්ෂණය වීමත් සමග වහා ක්රියාත්මකව තෙල් ඉවත්කර වෙරළ පිරිසිදු කිරීම ආරම්භ කළ බව සමුද්රීය පරිසර ආරක්ෂණ අධිකාරිය පවසයි.
එහෙත් හික්කඩුව කොරල් බීච් අවට සංචාරක වෙළෙඳ කටයුතුවල නියැලෙන්නෙකු වූ සුගත් සිල්වා පවසනුයේ පසුගිය පස්වෙනිදා පස්වරුවේ වෙරළට නොදුරු නොගැඹුරු මුහුදේ තෙල් පැල්ලම් දකින්නට තිබූ බවය .
“පස්වෙනිදා හවසත් තෙල් පැල්ලම් තිබුණා. ඩයිවිංවලට ගිය ගෙස්ට්ලා කිහිපදෙනෙක්ම ඒක දැකලා තිබුණා. කොහොම උනත් හත්වෙනිදා කට්ටියක් ඇවිල්ලා බීච් එක ක්ලියර් කළා. ඒ වැඩේ හොඳටම කළා. ඒ වුණාට ගොඩක් ගෙස්ට්ලා බීච් එකට එන එක නතර කළා. ඒ අය පොලියුෂන් බරපතළ විදියට හිතනවා. ඒකෙන් අපිට ලොකු පාඩුවක් උනේ” ඔහු පැවසීය.
පසුගිය 15 වෙනි ඉරිදා හික්කඩුව ප්රදේශයේ අප සංචාරය කරනා අවස්ථාවේ වෙරළ තීරය පිරිසිදුකර තිබුණද එහි සංචාරකයන්ගේ ගැවසීමේ අඩුවක් පැහැදිලිවම දැක ගන්නට හැකි විය.
පන්නංගල වෙරළ තීරයේදී හමුවූ ඝෝෂ් ෂර්වීන් පැමිණ තිබුණේ ඉන්දියාවෙනි. ඔහු දින දහයකට ආසන්න කාලයක් හික්කඩුව අවට නතරව සිටී. වෙරළ තීරය පිරිසිදුව කිරීමට තෙල් තට්ටුව වෙරළට පැමිණෙන තුරු සිටීම වැරදි බව ඔහුගේ අදහසයි.
“මම ඔක්කෝම බලා සිටියා. ඒ නිලධාරීන් හොඳින් වැඩ කළා. ඒත් අනතුර දැනගත් වහාම ඔබ ක්රියාත්මක වෙන්න තිබුණා. නැව අනතුරට මුහුණ දුන්නාම සී කරන්ට් (සමුද්ර දියවැල්) අනුව තෙල් වෙරළට එනවා. හැබැයි වෙරළට එන්න කළින් බූම් (ධසක ඊදදපි) දාලා තෙල් පැතිරෙන එක නතර කරන්න තිබුණා. ඊට පස්සේ ඒ තෙල් ඇබ්සෝර්බ් කරන හරි පුච්චන්න හරි තිබුණා. වෙරළට ආවාට පස්සේ වැලිත් එක්ක අයින් කරන එක බොහොම පරණ ක්රමයක්. ඒක ඕනෑ කෙනෙක්ට කරන්න පුළුවන්. ලංකාව වටේම මුහුද. මේ වගේ දේවල් නිතර වෙන්න පුළුවන්. නිලධාරීන් සාගරයේදී අනුගමනය කළ ක්රමය අපි හරියටම දන්නේ නෑ. නමුත් හැකි සෑම විටම තෙල් වෙරළට ඒම වලකන්නට ඕනෑ. ඒක සංචාරකයන් වගේම මුළු පරිසරයටත් බලපානවා.” ඔහු පැවසීය.
මෙම සිදුවීමට අදාළව කරුණු දක්වමින් සමුද්රීය පරිසර ආරක්ෂණ අධිකාරිය මාධ්ය නිවේදනයක් නිකුත් කර ඇත. එම නිවේදනයට අනුව, ගාල්ල දිස්ත්රික්කයට අයත් හික්කඩුව සහ පැරෑළිය යන වෙරළ තීරයන්හි මීටර් 20ක පමණ ප්රදේශයක තෙල් පැල්ලම් විසිරී ඇති බව වාර්තා වීමත් සමඟ, සමුද්රීය පරිසර ආරක්ෂණ අධිකාරිය සහ වෙරළ ආරක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුව ඒකාබද්ධව ක්රියාත්මක වී එම තෙල් පැල්ලම් ඉවත් කිරීමට කටයුතු කර ඇත. මෙම තෙල් පැල්ලම් කුමන හේතුවකින් හටගත්තේද යන්න හඳුනා ගැනීමට සමුද්රීය පරිසර ආරක්ෂණ අධිකාරිය සමත්ව ඇත. ඒ අනුව මුහුදේ ගසාගෙන ආ ීයැකක ක්දරුබ් ී2 ඡ 100 වර්ගයේ තෙල් බැරල් මගින් කාන්දු වු තෙල්වලින් මෙම තෙල් සාගරයට එක්ව ඇතිබව තහවුරු වී ඇත. මෙම තෙල් වර්ගය පිස්ටන් මගින් ක්රියා කරන එයාර් කොම්ප්රෙෂර්වල ඇතුළත කොටස් ලිහිසි කිරීම සඳහා යොදාගන්නා ලිහිසි තෙල් වර්ගයක් (ස්නේහක) ලෙස හඳුනාගෙන ඇති අතර, මෙය අන්තරායදායක තෙල් වර්ගයක් ලෙස වර්ගීකරණය නොවනා බව සමුද්රීය පරිසර ආරක්ෂණ අධිකාරිය සිය මාධ්ය නිවේදනයේ සඳහන් කරයි.
වෙරළ තීරයේ පිරිසිදු බව ආරක්ෂා කිරීම වෙනුවෙන් සමුද්රීය පරිසර ආරක්ෂණ අධිකාරිය, වෙරළ ආරක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුව සමඟ සහ අදාළ පාර්ශ්වකාර ආයතනයන්ගේ සහයෝගයෙන් පිරිසිදු කිරීමේ කටයුතු නොකඩවා ක්රියාත්මක කරනු බවත් පවතින තත්ත්වය හේතුවෙන් මුහුදු මත්ස්යයින්, කැස්බෑවුන් ඇතුළු සාගර ජීවීන්ට හානියක් සිදුවී ඇති බවට මේ දක්වා තොරතුරු වාර්තා වී නොමැති වුවද, සමුද්රීය පරිසර ආරක්ෂණ අධිකාරිය ඒ පිළිබඳව දැඩි අවධානයෙන් පසුවෙන බවත් එම නිවේදනයේ වැඩි දුරටත් සඳහන් වෙයි.
ඒ අනුව මෙම නෞකා අනතුරෙන් සිදු වු තෙල් කාන්දුව වැලකීමට ප්රමාණවත් පියවර ගත්තේද යන්න අප සමුද්රීය පරිසර ආරක්ෂණ අධිකාරියේ සභාපති සමන්ත ගුණසේකරගෙන් විමසුවෙමු. ඔහු පවසනුයේ මෙම සිදුවීමේදීද කාන්දු වූ තෙල් සාගරයේදී එකතු කළ බවත්, වෙරළට පැමිණියේ සුළු ප්රමාණයක් බවත් ය. වැඩිදුරටත් ඔහු ඒ පිළිබඳව මෙසේ අදහස් දැක්වීය .
“අපි තෙල් මුහුදේදී එකතු කළා. සුළු ප්රමාණයක් තමා වෙරළට ආවේ. මුහුදේදී එකතු කළත් වෙරළට ගේන්න වෙනවා. සාගරයේදීම පිළිස්සීමෙන් වඩා හානියක් වෙන්න පුළුවන්. ඒ ඒ තෙල් වර්ග අනුව එකතු කිරීමට යොදනා ක්රමය වෙනස් වෙනවා. මෙතන තියෙන්නේ ලුබි්රකන්ට්. ඒ කියන්නේ ස්නේහක කියලා සිංහලෙන් කියන්න පුළුවන්. සාමාන්යයෙන් ලුබි්රකන්ට් අර තෙල් වගේ එක පැච් එකක් විදියට තියෙන්නේ නෑ නේ. ඒක කැඩිලා යනවා. ඒක නිසා එකතු කිරීමේ ක්රම වෙනස් වෙනවා. කරුණු නොදැන එක එක්කෙනා එක එක විදියට අදහස් දක්වනවා. මේ ලුබි්රකන්ට් අඩංගු බැරල් හතරක් මුහුදේ තිබුණා. එයින් දෙකක් ඩැමේජ්. එකක් හොඳටම ඩැමේජ් . ඒත් අපි දන්නේ නෑ මේ බැරල්වල ඔරිජින් එක. ඒ කියන්නෙ එමේ බැරල් කොහෙන් ආවාද කියා දන්නේ නෑ. බැරල්වල තිබුණ තෙල් සහ මුහුදේ තිබුණ තෙල් හරියටම සමානයි” ඔහු පැවසීය .
මෙවැනි අනතුරකදී සමුද්ර ජීවීනට සිදුවිය හැකි හානි පිළිබඳව සමුද්ර ජීවීන් සහ කැස්බෑ සංරක්ෂණ විෂයේ ප්රාමාණික උගතෙකු වන තුෂාන් කපුරුසිංහගෙන් විමසුවෙමු. මෙවැනි තෙල් කාන්දුවක් සමුද්ර ජීවීන්ට මෙන්ම සමුද්රීය පරිසරයටද අනිවාර්යයෙන් හානි පමුණුවන බව ඔහු පවසයි.
“මුහුදට තෙල් හරි වෙනත් රසායනයක් එක් වීම මගින් කැස්බෑවන් ඇතුළු සමුද්ර ජීවීන්ට හානි සිදුවෙනවා. ඒක අනිවාර්යයි. තවමත් අපේ වෙරළට සතුන්ගේ මළසිරුරු ගසාගෙන ඇවිත් නැති වුණාට හානි සිදුවෙන්නේ නැහැ කියලා අපිට කියන්න බෑ. මුහුදේ තියෙන සත්ත්ව සහ ශාක ප්ලවාංග මේ වගේ තෙල් කාන්දු වීම් නිසා විෂ සහිත බවට පත් වෙනවා. අපි කවුරුත් ආහාරයට ගන්න හුරුල්ලෝ සාලයෝ වගේ මාළු තනිකරම ප්ලවාංග භක්ෂකයෝ. ඒ අයගේ ශරීරයට මේ විස ඇතුළු වෙනවා. මේ කුඩා මාළු තමයි ටූනා, බලයා වගේ ලොකු මාළු ආහාරයට ගන්නේ. ඒ ඔස්සේ ඒ මාළුන්ටත් විස ඇතුළු වෙනවා. මේ දාමය අවසානයේ මිනිසුන් දක්වාම පැතිරෙනවා. මුහුදු කුරුල්ලෝ, මාළු, කැස්බවෝ, කොරල් පර, මුහුදු තෘණ වගේ සමස්ත සාගර පරිසරයටම මේ හානිය බලපානවා.
අනිත් කාරණාව මේ තෙල් කාන්දුවෙන් මියගිය සත්තු ලංකාවේ වෙරළට නොපැමිණියාට රළ යන අතත් එක්ක දකුණු පැත්තට යන්න පුළුවන්. මුහුදේ තල්මසාගේ සිට හාල්මැස්සා දක්වා විශාල ජෛව ප්රජාවක් ඉන්නවා. මේ සතුන් විශාල ප්රමාණයක් විවිධ හේතු නිසා දිනපතා මැරෙනවා. ඒ සියලු දෙනාගේ සිරුරු වෙරළට ගොඩ ගසන්නේ නෑ. සමහර ඒවා මුහුදු පතුලට යනවා. තවත් ඒවා සතුන් විසින් කා දමනවා. සාමාන්යයෙන් මැරෙනා සමුද්ර ජීවීන්ගෙන් වෙරළට ගොඩගසන්නේ 10 %ක් පමණයි.” ඔහු පැවසීය.
මෙවැනි ඉන්ධන කාන්දුවලදී සාගරයට සහ වෙරළට සිදුවන හානිය අවම කිරීමට ප්රමුඛතාව දෙනු ලබයි. එය දෙවෙනි වනවා නම් ඒ අනතුරට පත් යාත්රාවේ සිටිනා මිනිසුන් බේරාගැනීමට පමණි. මුහුදට එක්වන තෙල් මගින් සිදුවන් හානි වැලකීමට පියවර රැසක් ගනු ලබයි. එහිදී තෙල් අවශෝෂණය කර ගන්නා බැක්ටීරියා විශේෂ යොදාගැනීම සහ මිනිස් හිසකෙස් යොදා සකසන පටි මගින් එකී තෙල් පැල්ලම් අවශෝෂණය කිරීම වැනි ක්රම රැසක් වන බව මේ සම්බන්ධයෙන් අදහස් දැක්වූ අය විසින් පවසන ලදි.
අරුණ ලක්ෂ්මන් ප්රනාන්දු
