පුද්ගලයන් පස්දෙනෙකුගෙන් එක්කෙනෙක් මානසික අවපීඩනයෙන් පීඩා විඳිනවා
ශ්රී ලංකාවේ සෑම දිනකම කිහිප දෙනෙක් තම ජීවිතය අවසන් කරගනිති. එය බොහෝවිට පවුලක්, ගමක් හෝ වැඩබිමක් තුළ සිදුවන නිහඬ විපතක් ලෙස පෙනී යයි. නමුත් මෙම සිදුවීම් සියල්ල එකතු වූ විට එය රටක මානසික සෞඛ්ය තත්ත්වය පිළිබඳ බරපතළ සංඥාවක් බව පෙනී යයි.
ශ්රී ලංකාවේ දිවිනසාගැනීම් පිළිබඳ සංඛ්යාලේඛන හා මානසික සෞඛ්ය පර්යේෂණ පෙන්වා දෙන්නේ රට තුළ නිහඬව වර්ධනය වෙමින් පවතින මානසික සෞඛ්ය අර්බුදයක් ඇති බවයි. එය විවෘතව කතා නොකෙරෙන නමුත් සමාජයේ විවිධ ස්තරවල ජීවිතවලට සෘජුව බලපාන ගැටලුවකි.
ශ්රී ලංකාවේ මානසික සෞඛ්ය තත්ත්වය පිළිබඳව අදහස් දක්වමින් උතුරු ඇමරිකාවේ ශ්රී ලාංකික වෛද්ය සංගමයේ සභාපති මනෝචිකිත්සාව සහ ස්නායු විද්යා විශේෂඥ වෛද්ය තාරික් පෙරේරා පෙන්වා දෙන්නේ මානසික අවපීඩනය හෙවත් මානසික දුක්ඛිතභාවය ශ්රී ලංකාව තුළ ඉතා බරපතළ සෞඛ්ය සහ සමාජ ගැටලුවක් බවට පත්ව ඇති බවය. ඔහු සඳහන් කරන්නේ මානසික අවපීඩනය සඳහා උදව් ඉල්ලා ගැනීම පිළිබඳව ශ්රී ලංකාවේ තවමත් දැඩි සමාජ තහනමක් පවතින බවයි. බොහෝ පුද්ගලයන් මානසික සෞඛ්ය ගැටලුවක් ඇති බව පිළිගැනීමට හෝ ඒ සඳහා වෛද්ය සහාය ලබා ගැනීමට ලැජ්ජාවට කාරණාවක් බව ඔහු පෙන්වා දෙයි. මෙය බොහෝ අවස්ථාවලදී රෝගීන් ප්රතිකාර නොලැබීම සහ ගැටලුව තවත් තීව්ර වීම සඳහා හේතුවක් වන බව විශේෂඥ වෛද්යවරයා පැවසීය.
වෛද්යවරුන්ගේ දැඩි හිඟය
ශ්රී ලංකාව තුළ මානසික සෞඛ්ය සේවාවන් සම්බන්ධයෙන් දැඩි සම්පත් හිඟයක්ද පවතින බව විශේෂඥ වෛද්ය තාරික් පෙරේරා පෙන්වා දෙයි. ඔහු පවසන්නේ ශ්රී ලංකාවේ ජනගහනය මිලියන 21ක් පමණ වන අතර එම ජනගහනයට සේවය කිරීමට සහ මනෝවිද්යාව සම්බන්ධයෙන් රෝගීන්ට ප්රතිකාර කිරීම සඳහා ශ්රී ලංකාව තුළ දැනට සේවය කරන්නේ මනෝචිකිත්සක වෛද්යවරුන් 80ක් පමණ බවය.
ඒ අනුව එක් මනෝචිකිත්සක වෛද්යවරයෙකුට පුද්ගලයන් 200,000ක් පමණ සේවය කිරීමට සිදුවන තත්ත්වයක් පවතින බව ඔහු පෙන්වා දුන්නේය. වෛද්යවරුන්ගේ මෙම හිඟය මානසික සෞඛ්ය සේවාවන්ට රෝගීන් ප්රවේශ වීම සීමා කරන බවත් වෛද්යවරයා පැවසීය. මෙම තත්ත්වය වෙනත් රටවල් සමඟ සසඳන විට විශාල වෙනසක් දක්නට ලැබෙන බවත් උදාහරණයක් ලෙස ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ එක් මනෝචිකිත්සක වෛද්යවරයෙකුට ප්රතිකාර කළ යුතුව ඇත්තේ පුද්ගලයන් 5,000ක් පමණ බවත් වෛද්යවරයා පැවසීය.
මානසික අවපීඩනය (ාැචරුිසදබ) ප්රතිකාර සඳහා හෙද වෘත්තිකයින් සහ වෛද්ය සහායකයින් වැනි මධ්යම මට්ටමේ සෞඛ්ය සේවා සපයන්නන් ද සම්බන්ධ වන බව ඔහු පැවසීය. එවැනි පද්ධතියක් ශ්රී ලංකාවේ නොමැති බැවින් මානසික සෞඛ්ය ප්රතිකාර බොහෝ දුරට කුඩා වෛද්ය කණ්ඩායමක් මත පමණක් රඳා පවතින බව විශේෂඥයෝ පෙන්වා දෙති.
පැතිරීම
මානසික අවපීඩනය සමාජය තුළ පුළුල් ලෙස පැතිරීම දිවිනසාගැනීම් සමඟ සෘජුව සම්බන්ධ වන බව විශේෂඥයෝ පෙන්වා දෙති. ශ්රී ලංකාවේ මානසික අවපීඩනය පැතිරීම පිළිබඳ දත්තද මෙම ගැටලුවේ බරපතළභාවය පැහැදිලි කරයි. 2023 වසරේ සිදුකළ පර්යේෂණ 33ක් විශ්ලේෂණය කිරීමෙන්, ශ්රී ලංකාවේ මානසික අවපීඩනය පැතිරීම සියයට 19.4ක් බව අනාවරණය වී තිබේ. එනම් පුද්ගලයන් පස්දෙනෙකුගෙන් එක් අයෙකු මානසික අවපීඩන තත්ත්වයෙන් පීඩා විඳින බවයි. මෙම අගය ලෝක සාමාන්ය මානසික අවපීඩනය පැතිරීම වන සියයට 3.8ට වඩා පස් ගුණයකට ආසන්න ඉහළ අගයකි.
තරුණයන් අතර ඉහළ අනුපාතය
තරුණ පිරිස අතර මෙම තත්ත්වය තවත් බරපතළ බව පර්යේෂණ දත්ත පෙන්වා දී ඇත. ශ්රී ලංකාවේ තරුණයන් අතර මානසික අවපීඩනය අනුපාතය සියයට 39.4ක් දක්වා ඉහළ ගොස් ඇත. එනම් තරුණයන් තුන්දෙනෙකුගෙන් එක් අයෙකු මානසික අවපීඩන තත්ත්වයෙන් පීඩා විඳින බවයි. වෛද්ය පෙරේරා පෙන්වා දෙන්නේ මෙම ඉහළ අගයන්ට රටේ දිගුකාලීන කම්පනකාරී ඉතිහාසය, දුක්ඛිත අත්දැකීම් සහ ආර්ථික පීඩනය වැනි සාධක හේතු වී ඇති බවයි.
ජාතික කම්පන සහ මානසික සෞඛ්යය
ශ්රී ලංකාවේ ජනතාව පසුගිය දශක කිහිපය තුළ විශාල ජාතික කම්පන රැසකට මුහුණ දී ඇත. 1983 වසරේ වාර්ගික ප්රහාර, වසර 26ක් පුරා පැවති සිවිල් යුද්ධය, 2004 සුනාමි ව්යසනය, 2019 වර්ෂයේදී සිදු වූ පාස්කු ඉරු දින ප්රහාරය සහ මෑතකාලීන ආර්ථික අර්බුදය වැනි සිදුවීම් සමාජයේ විශාල පිරිසකට මානසික කම්පන ඇති කිරීමට හේතු වී ඇති බව විශේෂඥ වෛද්යවරයා පැවසීය. මෙය සමුච්චිත ජාතික කම්පනය හෙවත් එකතු වූ ජාතික කම්පන තත්ත්වයන් මානසික අවපීඩනය සහ පශ්චාත් කම්පන ආතති ආබාධය (ඡඔීෘ) වැනි මානසික රෝග වර්ධනය වීමට බලපා ඇති බව වෛද්යවරයා පැවසීය.
පශ්චාත් කම්පන ආතති ආබාධ පැතිරීම සම්බන්ධ පර්යේෂණ දත්ත අනුව යුද්ධයෙන් බලපෑ උතුරු ප්රදේශවල කම්පන අනුපාතය සියයට 13.7ක් දක්වා වාර්තා වී ඇත. මෙවැනි මානසික තත්ත්වයන් දිවිනසාගැනීම් සමඟ සම්බන්ධ බවත් විශේෂඥ වෛද්යවරයා පෙන්වා දෙති.
දිවිනසාගැනීම් අනුපාතය
ශ්රී ලංකාවේ දිවිනසාගැනීමේ අනුපාතය පිළිබඳ සංඛ්යාලේඛනද මෙම ගැටලුවේ බරපතළභාවය පෙන්වා දෙයි. වෛද්ය තාරික් පෙරේරා සඳහන් කරන්නේ ශ්රී ලංකාව කාලයක් ලෝකයේ ඉහළම දිවිනසාගැනීම් අනුපාතය වැඩි රටක් ලෙස හඳුන්වනු ලැබුවද, අද වනවිට එය එම තත්ත්වයෙන් පහළට පැමිණ තිබෙන නමුත් සංඛ්යාලේඛන තවමත් සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ මට්ටමක පවතින බවයි.
දැනට ශ්රී ලංකාවේ ලක්ෂයක් ජනතාවට 15ක් පමණ දිවිනසාගැනීම් සිදු කරගන්නා බවත්, මෙය ලෝකයේ සාමාන්ය දිවිනසා ගැනීම් අනුපාතය වන ලක්ෂයක් ජනතාවට 5ක් පමණ වන අගයට වඩා තුන් ගුණයකට ආසන්න ඉහළ අගයක් බවත් මෙම ගැටලුව විශේෂයෙන් පිරිමි පුද්ගලයන් අතර දැඩි ලෙස දක්නට ලැබෙන බවත් ඔහු පැවසීය. ශ්රී ලංකාවේ පිරිමින් අතර දිවිනසාගැනීමේ අනුපාතය ලක්ෂයක ජනතාවට 37ක් දක්වා ඉහළ ගොස් ඇති බවත් වෛද්යවරයා පැවසීය.
විශේෂඥ වෛද්යවරයා පෙන්වා දෙන්නේ දිවිනසාගැනීම් බොහෝ විට අවම වශයෙන් සලකා බලන සමාජ ගැටලුවක් බවයි. දිවිනසාගන්නා බොහෝ පුද්ගලයන් මානසික අවපීඩනය හෝ පශ්චාත් කම්පන ආතති ආබාධය වැනි යටින් පවතින මානසික රෝගවලින් පීඩා විඳිමින් සිටින බවද ඔහු සඳහන් කරයි. ඒ අනුව දිවිනසා ගැනීම් යනු බොහෝවිට ප්රතිකාර නොලැබූ මානසික රෝගයක අවසාන ප්රතිඵලයක් බවත් ඔහු පැවසීය.
සාම්ප්රදායික ප්රතිකාර ක්රම
මානසික අවපීඩනය සඳහා භාවිත කරන සාම්ප්රදායික ප්රතිකාර ක්රම පිළිබඳවද වෛද්ය පෙරේරා පැවසූ අතර විශාදනාශක ඖෂධ දිගු කාලීනව ලබා ගැනීමෙන් බොහෝවිට අතුරු ආබාධ ඇති කළ හැකි බවත්, ඒවා ක්රියාත්මක වීමට කාලයක් ගතවන බවත්, නැවත ඇතිවීමේ අනුපාතය ඉහළ විය හැකි බවත් ඔහු සඳහන් කරයි. ඇතැම් පර්යේෂණ දත්ත අනුව දැඩි මානසික අවපීඩනය සඳහා විශාදනාශක ඖෂධ ඡක්ජැඉද (ප්ලැසීබෝ) වැනි සැබෑ ඖෂධීය ගුණයක් නොමැති, නමුත් රෝගියෙකුට සුවයක් දැනෙන බව පවසමින් ලබාදෙන (උදා: සීනි පෙත්තක්) ව්යාජ ඖෂධයක් ලබා දීමෙන් ප්රතිකාරයට සැලකිය යුතු අවධානයක් නොදක්වන බවට වෛද්ය ක්ෂේත්රයේ දැඩි විවාදයක් පවතින බව ඔහු පෙන්වා දෙයි. කෙසේ වෙතත් එම දත්ත මත පමණක් පදනම්ව රෝගීන් තම ඖෂධ නතර නොකළ යුතු බවද ඔහු අවධාරණය කරයි.
නව ප්රතිකාර ක්රම
මෙවැනි අභියෝග හේතුවෙන් මානසික අවපීඩනය සඳහා නව ප්රතිකාර ක්රම පිළිබඳව අවධානය යොමු කළ යුතු බව ඔහු පෙන්වා දෙයි. එවැනි ක්රමයක් ලෙස ට්රාන්ස්ක්රේනියල් චුම්බක උත්තේජනය හෙවත් ඔඵී ප්රතිකාරය හඳුන්වා දී ඇති බව ඔහු සඳහන් කරයි. මස්තිෂ්කයේ විශේෂ ප්රදේශවලට චුම්බක තරංග යොදා සිදු කරන මෙම ප්රතිකාර ක්රමය මානසික අවපීඩනය සඳහා වේගවත් බාහිර රෝගී ප්රතිකාරයක් ලෙස භාවිත කළ හැකි බව ඔහු පැවසීය.
මේ සියලු දත්ත පෙන්වා දෙන්නේ ශ්රී ලංකාවේ දිවිනසාගැනීම් යනු පුද්ගලයන්ගේ දුර්වලතාවක් නොව, සමාජයක් ලෙස අප නිර්මාණය කර ඇති මානසික සෞඛ්ය පද්ධතියේ හිස්තැන් පිළිබඳ අනතුරු සංඥාවක් බවයි. මානසික සෞඛ්ය සේවාවන්ට ප්රවේශය පුළුල් නොකරන්නේ නම් සහ සමාජයේ අපකීර්තිය අඩු නොකරන්නේ නම්, මෙම “නිහඬ අර්බුදය” තවදුරටත් ජීවිත අහිමි කරමින් ඉදිරියටත් පැතිර යාම වැළැක්වීම අපහසු විය හැක.
එබැවින් අපකීර්තිය අඩු කිරීම, මානසික සෞඛ්ය සේවාවන්ට ප්රවේශය වැඩි කිරීම, පාසල් සහ ප්රජා මට්ටමින් මානසික සෞඛ්ය අධ්යාපනය ශක්තිමත් කිරීම සහ නව ප්රතිකාර ක්රම රට තුළ ප්රවේශ කළ හැකි පරිදි සෞඛ්ය පද්ධතිය පුළුල් කිරීම ශ්රී ලංකාවේ මෙම නිහඬ මානසික සෞඛ්ය අර්බුදයට මුහුණ දීමට අත්යවශ්ය බව විශේෂඥයන් අවධාරණය කරති. රටක් ලෙස දිවිනසාගැනීම් සංඛ්යාව අඩු කර ගැනීම සෞඛ්ය අංශයේ පමණක් නොව සමාජයම එක්ව භාරගත යුතු වගකීමක් බව මෙම සංඛ්යාලේඛන අපට මතක් කරයි.
