නාගරික වටපිටාවක ජීවත්වන පුද්ගලයෙකුට නිවසේ කසළ එක් දිනක් හෝ ගොඩගැසුණහොත් මුහුණ දීමට සිදුවන අපහසුතාව ගැන පැහැදිලි කිරීමක් අවශ්ය නැත. විශේෂයෙන් කොළඹ සහ තදාසන්න නාගරික ප්රදේශවල ජීවත්වන ජනතාවට දෛනික කසළ බැහැර කිරීම ප්රධාන ජීවන ගැටලුවක් බවට පත්ව තිබේ. මහල් නිවාස සංකීර්ණවල ජීවත්වන ජනතාවට මෙම ගැටලුව තවදුරටත් බරපතළ වේ. නියමිත දිනයේ කසළ රථ නොපැමිණියහොත් නිවෙස්වල කුණු ගොඩගැසීම, දුර්ගන්ධය පැතිරීම සහ පරිසර දූෂණයක් ඇතිවීම වැනි ගැටලු ඉතා ඉක්මනින් මතුවේ.
කොළඹ ඇතුළු නගරවල ඇතැම් ප්රදේශවල මාර්ග අසල ද දින ගණන් කසළ ගොඩගැසී ඇති අවස්ථා දැකගත හැක. කුණු බඳුන් පිරී ගොස් මාර්ගවලට පවා කසළ විසිරී යාම නාගරික පරිසරයේ සාමාන්ය දර්ශනයක් බවට පත්ව ඇත. එවැනි අවස්ථාවලදී මැස්සන් සහ විවිධ කෘමීන් වැඩිවීම නිසා පරිසර සෞඛ්යයටද තර්ජනයක් ඇතිවිය හැක.
ශ්රී ලංකාවේ කසළ කළමනාකරණය කිරීමේ නෛතික වගකීම පළාත් පාලන ආයතන වෙත පැවරී ඇති බව මධ්යම පරිසර අධිකාරිය පෙන්වා දෙයි. පළාත් පාලන පනත සහ නගර සභා ආඥා පනත අනුව කසළ එකතු කිරීම, ප්රවාහනය කිරීම සහ නිසි ආකාරයෙන් කළමනාකරණය කිරීම පළාත් පාලන ආයතනවල වගකීමකි. මධ්යම පරිසර අධිකාරිය මගින් එයට අදාළ මාර්ගෝපදේශ ලබා දීම සහ නියාමන කාර්යයන් සිදු කරයි.
මධ්යම පරිසර අධිකාරියේ නිලධාරියෙකු පෙන්වා දුන්නේ පළාත් පාලන ආයතන තම බල ප්රදේශයේ සියලු ස්ථානවලින් කසළ එකතු කර කළමනාකරණය කළ යුතු වුවද, ඊට අවශ්ය ධාරිතාව සෑම අවස්ථාවකම නොමැති බවයි. පළාත් පාලන ආයතනවල කසළ කළමනාකරණ සැලැස්ම අනුව කසළ එකතු කරන දින, ස්ථාන සහ ක්රම තීරණය කර ඇති අතර එය ප්රදේශයෙන් ප්රදේශයට වෙනස් වේ.
ජාතික ඝන අපද්රව්ය කළමනාකරණ සහායක මධ්යස්ථානයේ තොරතුරු අනුව, ඇතැම් පළාත් පාලන ආයතන තම වරිපනම් බල ප්රදේශය තුළ පමණක් කසළ එකතු කරයි. තවත් සමහර පළාත් පාලන ආයතන තම සම්පත් සහ ධාරිතාව අනුව මුළු බල ප්රදේශයේම කසළ එකතු කිරීමට උත්සාහ කරයි. එහෙත් කසළ ප්රමාණය ධාරිතාව ඉක්මවා යන අවස්ථාවල තුන්වන පාර්ශ්වයක් හරහා කසළ එකතු කිරීම සිදු කෙරේ.
කසළ පළාත් පාලන ආයතනවලට සම්පතක් ලෙසද සැලකේ. දිරන කසළ භාවිත කර කොම්පෝස්ට් නිපදවීම, නොදිරන කසළ වෙන් කර ප්රතිචක්රීකරණයට යොමු කිරීම සහ එමඟින් ආදායම් උපයා ගැනීම වැනි ක්රම ඇතැම් පළාත් පාලන ආයතන භාවිත කරයි. තෙත් කලාපයේ ඇතැම් ප්රදේශවල දිරන කසළ භාවිත කර ජීව වායු ඒකක පවත්වාගෙන යමින් එම වායුව විදුලිය නිපදවීමට හෝ උදුනක් දල්වා ගැනීමට භාවිත කරන අවස්ථාද ඇත.
එහෙත් සම්පත් සහ තාක්ෂණික පහසුකම් නොමැති බොහෝ පළාත් පාලන ආයතන එකතු කරන කසළ අවසානයේ වළ දැමීම හෝ විවෘත භූමිවල බැහැර කිරීම සිදු කරන බව පරිසර අංශ පෙන්වා දෙයි. එවැනි ක්රම පරිසරයට සහ මහජන සෞඛ්යයට අහිතකර බවද විශේෂඥයෝ අවධාරණය කරති.
පරිසර අංශ වාර්තා අනුව ශ්රී ලංකාවේ දිනකට නිෂ්පාදනය වන ඝන අපද්රව්ය ප්රමාණය ටොන් 7000කට ආසන්න වේ. එයින් විශාල කොටසක් දිරන කසළ වන අතර ඉතිරි කොටස ප්ලාස්ටික්, වීදුරු, ලෝහ සහ අනෙකුත් නොදිරන ද්රව්ය වේ. නාගරික ජනගහනය වැඩිවීමත් සමඟ මෙම කසළ ප්රමාණය තවදුරටත් ඉහළ යමින් පවතින බව සඳහන් වේ.
ලොරි හා සේවක හිඟය
කසළ එකතු කිරීම නියමිත දිනයට සිදු නොවීම සම්බන්ධයෙන් අදහස් දක්වමින් කොළඹ නගර සභාවේ ඉංජිනේරු අධ්යක්ෂ ඉංජිනේරු ෂයීනා එම්. මයිසාන් පැවසුවේ ඇතැම් දිනවල ජනතාවට උපදෙස් දී ඇති නියමිත දිනයට කොළඹ නගරයේ කසළ එකතු කිරීම සිදු නොවන බවයි.
“කොළඹ නගර සභාවේ තියෙන කුණු එකතු කරන ලොරි බොහොමයක් අවුරුදු 20ක් පමණ පරණයි. ඒවා නිතර කැඩෙනවා. ඒ නිසා ඒවා නඩත්තු කරන්න වෙලාවක් යනවා. අලුත් ලොරි ලබා දෙන ලෙස අපි කිහිප වතාවක් ඉල්ලීම් කළත් ඒවා ලබා දීලා නැහැ” ඇය පැවසුවාය.
“කසළ එකතු කරන සේවකයන්ගේ හිඟයක් තියෙනවා. අපිට අලුතින් සේවකයන් බඳවා ගන්නත් හැකියාවක් නැහැ. දවස් පඩියට සේවකයන් යොදවාගෙන තමයි දැනට කසළ එකතු කිරීම සිදු කරන්නේ”
මහරගම නගර සභාවේ කසළ අංශයේ ප්රකාශකයෙකු ද පැවසුවේ ඇතැම් අවස්ථාවල නියමිත දිනයට කසළ එකතු කිරීම සිදු නොවන බවයි. එයට ප්රධාන හේතුව වන්නේ කසළ එකතු කරන ලොරි කැඩී යාම බවද ඔහු සඳහන් කළේය.
නගර සභා විසින් කසළ එකතු කිරීම සඳහා කාලසටහන් නියම කර තිබුණද ඇතැම් අවස්ථාවල එය ක්රියාත්මක නොවන බවට ජනතාව චෝදනා කරති. ඇතැම් ප්රදේශවල සතියකට එක් වරක් හෝ දෙවරක් පමණක් කසළ එකතු කරන අතර, එම දිනවලද කසළ රථ නොපැමිණෙන අවස්ථා ඇති බව ජනතාව පවසති. එවැනි අවස්ථාවල නිවෙස්වල කසළ රැස්වීම සහ පරිසර දූෂණය වැඩි වීම සාමාන්ය තත්ත්වයක් බවට පත්වේ.
පැමිණිලි කරන්න පුළුවන්
එමෙන්ම පළාත් පාලන ආයතනය ක්රියාත්මක නොවන අවස්ථාවල ජනතාවට පළාත් පාලන කොමසාරිස්වරයා වෙත ද ඒ පිළිබඳව දැනුම් දීමට හැකියාව ඇත. එම මට්ටමින්ද ප්රශ්නයට විසඳුමක් නොලැබේ නම් පළාත් පාලන අමාත්යාංශය වෙත ලිඛිතව හෝ වාචිකව පැමිණිලි කිරීමේ අවස්ථාවද පවතී. එමෙන්ම තම ගෙවත්තේ කසළ කළමනාකරණය කර ගැනීමට නොහැකි අවස්ථාවල පළාත් පාලන ආයතනය වෙත කසළ එකතු කරන ලෙස ඉල්ලීමක් කිරීමටද ජනතාවට හැකියාව ඇත.
කසළ එකතු කිරීම නියමිත පරිදි සිදු නොවන අවස්ථාවල ඒ පිළිබඳව පැමිණිලි කිරීමට ඕනෑම පුද්ගලයෙකුට හැකියාව ඇති බව කොළඹ නගර සභාවේ ඉංජිනේරු අධ්යක්ෂවරිය සඳහන් කළාය.
“තමන්ගේ ප්රදේශයට නියමිත දිනයට කසළ එකතු කරන ලොරි නොපැමිණෙන්නේ නම් හෝ තමන්ගේ නිවසේ කසළ එකතු නොකරන්නේ නම් ඒ පිළිබඳව කොළඹ නගර සභාවට හෝ අදාළ දිස්ත්රික් කාර්යාලයට පැමිණිලි කළ හැකියි. උදාහරණයක් ලෙස වැල්ලවත්ත ප්රදේශයේ කෙනෙකුට කසළ එකතු කිරීම සම්බන්ධයෙන් ගැටලුවක් ඇති නම්, ඒ පිළිබඳව කොළඹ නගර සභාවේ දිස්ත්රික් 05 කාර්යාලයට දැනුම් දිය හැකියි. එම කාර්යාලවල දුරකථන අංක කොළඹ නගර සභාවේ නිල වෙබ් අඩවියේ සඳහන් කර තිබෙනවා”
මහරගම නගර සභා බල ප්රදේශයේ පුරවැසියෙකුට කසළ සම්බන්ධයෙන් ගැටලුවක් ඇති නම් ඒ පිළිබඳව 071 6884478 යන දුරකථන අංකයට දැනුම් දිය හැකි බව නගර සභාවේ කසළ අංශය සඳහන් කළේය.
මුදල් එකතු කරන්න බැහැ
එමෙන්ම කසළ එකතු කිරීමේදී සේවකයන් නිවෙස්, කඩ හෝ හෝටල්වලින් මුදල් එකතු කරන බවට ඇතැම් අවස්ථාවල චෝදනා මතුවී තිබේ. මේ පිළිබඳව අප කළ විමසීමකට පිළිතුරු දෙමින් කොළඹ නගර සභාවේ ඉංජිනේරු අධ්යක්ෂවරිය පැවසුවේ කසළ එකතු කිරීම සඳහා මුදල් ලබා දීම නීතිවිරෝධී ක්රියාවක් බවයි.
“මුදල් එකතු කිරීම නීතිවිරෝධීයි. එවැනි අවස්ථාවක් ඇති නම් ඒ පිළිබඳව කොළඹ නගර සභාවට හෝ අදාළ දිස්ත්රික් කාර්යාලයට පැමිණිලි කරන්න”
නාගරික ජනගහනය වේගයෙන් ඉහළ යන තත්ත්වයක් තුළ කසළ කළමනාකරණය ශ්රී ලංකාවේ වැදගත් පරිසර සහ මහජන සෞඛ්ය ගැටලුවක් බවට පත්ව ඇත. එවැනි තත්ත්වයක් යටතේ කසළ එකතු කිරීම නියමිත පරිදි සිදු නොවීම නගරවල ජීවත්වන ජනතාවට සෘජු බලපෑමක් ඇති කරන ගැටලුවක් ලෙස පෙනී යයි. එබැවින් නගර සභා සහ අනෙකුත් පළාත් පාලන ආයතන විසින් කසළ එකතු කිරීමේ පද්ධතිය වඩාත් කාර්යක්ෂම ලෙස ක්රියාත්මක කිරීම, අවශ්ය යාන්ත්රික පහසුකම් සහ සේවක සංඛ්යාව වැඩි කිරීම සහ කසළ කළමනාකරණය සඳහා දිගුකාලීන සැලසුම් ක්රියාත්මක කිරීම අත්යවශ්යයි. එසේ නොවුවහොත් නාගරික පරිසරයේ පිරිසිදුභාවය පවත්වා ගැනීම මෙන්ම මහජන සෞඛ්යය ආරක්ෂා කිරීමද තවත් අභියෝගයක් බවට පත්විය හැකිය.
