පාරිභෝගික අධිකාරියේ උත්තරය; ‘කරන්න දෙයක් නෑ. රෙදි බෑග් එකක් ගෙනයන්න’

සිලි බෑග් හෙවත් ප්ලාස්ටික් බහාලු‍ම් මලු‍ නොමිලේ ලබා දීම තහනම් බව, අංක 2456/41 දරන අති විශේෂ ගැසට් පත්‍රයෙන් පාරිභෝගික කටයුතු පිළිබඳ අධිකාරිය 2025 ඔක්තෝබර් 01 වන දින පවසා තිබුණි.

පාරිභෝගික කටයුතු පිළිබඳ අධිකාරිය මෙම තීරණය ගෙන තිබුණේ පරිසර යුක්ති කේන්ද්‍රය විසින් ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයේ හමුවේ ගොනු කර තිබුණු මූලික අයිතිවාසිකම් පෙත්සමක් සම්බන්ධයෙන් ලබා දුන් තීන්දුවකට අනුවය.

එම මූලික අයිතිවාසිකම් නඩුව 2022 වර්ෂයේ ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය හමුවේ ගොනු කර තිබුණේ මෙරට පොලිතීන් භාවිතය හා ෂොපින් බෑග් භාවිතය නිසා සිදුවන පරිසර හානිය අවම කර ගැනීමේ අරමුණින්, පරිසර යුක්ති කේන්ද්‍රයේ ජ්‍යෙෂ්ඨ උපදේශක නීතිඥ රවින්ද්‍රනාත් දාබරේ විසිනි.

නඩුව පැවරීමෙන් පසුව ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය විසින් අධිකරණය නියෝගයක් නිකුත් කර තිබුණේය. එම නියෝගයේ සඳහන් කර තිබුණේ පාරිභෝගික ආරක්ෂණ පනත යටතේ ඇති යම් නියාමනයන් නිසා, පොලිතීන් භාවිතය සහ ෂොපින් බෑග් භාවිතය අවම කිරීමට මුදලක් අය කිරීමට බාධා පවතින බවය.

ඒ අනුව ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය, මධ්‍යම පරිසර අධිකාරිය සහ පාරිභෝගික කටයුතු පිළිබඳ අධිකාරියේ නිලධාරීන් අධිකරණය හමුවට කැඳවා එම නඩුවේ පාර්ශ්වවලට, නඩු තීන්දුවට එකඟ වන ආකාරයේ යෝජනා ඉදිරිපත් කර තිබිණි. ඒ අනුව 2024 මාර්තු 28 වන දින ෂොපින් බෑග් සඳහා විශේෂ බද්දක් අය කිරීමට පරිසර අමාත්‍යවරයා, එම අමාත්‍යංශයේ ලේකම්වරයා සහ මධ්‍යම පරිසර අධිකාරිය එකඟ වූහ.

2025 ඔක්තෝබර් 1 වන දා අගවිනිසුරුවරයා ඇතුළු ත්‍රිපුද්ගල විනිසුරු මණ්ඩලයක් ඉදිරියේ නඩුව කැඳවූ අතර එහිදී පෙත්සම්කරුවන් සහ වගඋත්තකරුවන් 2025 නොවැම්බර් මස 1 වන දා සිට බහාලු‍ම් මලු‍ සඳහා මුදලක් අය කර ගැනීමට එකඟ වී තිබිණි.

මුලින් කී ගැසට් පත්‍රයෙන් පසුව නොවැම්බර් 01 වැනි දින සිටම පාරිභෝගිකයන් වෙළඳසැල්වලින් ආහාර ද්‍රව්‍ය සහ අනෙකුත් භාණ්ඩ මිලදී ගනිද්දී ෂොපින් බෑග් සඳහා රුපියල් 3ක් සහ රුපියල් 5ක මුදලක් අය කරනු ලබයි. අධිකරණ නියෝගයෙන් පසුව ෂොපින් බෑග් නොමිලේ ලබා දීම වෙනුවට මුදලක් අය කිරීමට ගැසට් පත්‍රයක් නිකුත් කළද, එම ෂොපින් බෑග් සඳහා අය කළ යුතු උපරිම සිල්ලර මිල කුමක් දැයි පාරිභෝගික කටයුතු පිළිබඳ අධිකාරිය සඳහන් කර තිබුණේ නැත.

ගැසට්ටුවේ සඳහන් කර ඇති පරිදි අඩු ඝනත්වයෙන් යුතු පොලිඑතිලින් සහ රේඛීය අඩු ඝනත්වයෙන් යුතු පොලිඑතිලින් අඩංගු මලු‍ කිසිදු පාරිභෝගිකයෙකුට නොමිලේ ලබා නොදිය යුතු ය. ඒ සඳහා අය කරනු ලබන මුදල වෙනම බිල්පතේ සඳහන් කර තිබිය යුතු බව පමණක් ගැසට් පත්‍රයේ සඳහන් කර ඇත.

රුපියලේ බෑග් එක රුපියල් 3ට

කෙසේ වෙතත් ඔක්තෝබර් මාසයේ රුපියලක් හා රුපියල් පහක් ගෙවා ගන්නට තිබුණු ෂොපින් බෑග් මේ වෙද්දී කීල්ස්, කාගිල්ස් වැනි සුපිරි වෙළඳසැල්වල රුපියල් 3ක් හා රුපියල් 5ක් වැනි මුදලක් අය කරනු ලබන අතර ඔවුන්ගේ නිෂ්පාදනයන් වන රෙදි මිශ්‍ර අමුද්‍රව්‍යවලින් සෑදූ මලු රුපියල් 200කට ආසන්න මුදලකටත් අලෙවි කරනු ලබයි.

ෂොපින් බෑග් නොමිලේ ලබාදීම තහනම් කරමින් ගත් තීන්දුවට පෙර දිනකට ෂොපින් බෑග් මිලියන 20ක් පමණ බැගින් පරිසරයට එකතු වූ ෂොපින් බෑග් ප්‍රමාණය මේ වන විට සීයයට 50ක් පමණ අඩු වී ඇති බව නම් සතුටුදායක කාරණයකි.

එහෙත් ප්‍රශ්නය වී ඇත්තේ පාරිභෝගික අධිකාරියේ නොසැලකිලිමත්කම නිසා අතරමැදියන් වන සුපිරි වෙළඳසැල් ෂොපින් බෑග්වලින් විශාල මුදලක් ඉපැයීමය. ෂොපින් බෑග් තහනම් කළ ගැසට්ටුව ගහන්නට පෙර දිනකට රුපියලකට ෂොපින් බෑග් විකුණා උපයාගත් මිලියන 20ක මුදල මේ වන විට එක් ෂොපින් බෑග් එකක් රුපියල් තුනට විකිණීමෙන් පසුව රුපියල් මිලියන 60ක් පමණ බවට පහසුවෙන්ම පත් වී ඇත.

පාලන මිලක් වෙනුවට රෙදි බෑග් එකක් අරගෙන යන්න
ෂොපින් බෑග් තහනමෙන් පසුව අතරමැදියන් සහ සුපිරි වෙළඳසැල් හිමියන් පාරිභෝගිකයන්ගෙන් ෂොපින් බෑග් එකක් සඳහා රුපියල් 3ක් සහ රුපියල් 5ක මුදලක් අය කරගන්නා බැවින්, ඒ සඳහා පාරිභෝගික අධිකාරිය ගෙන ඇති ක්‍රියාමාර්ගය කුමක්දැයි ඇසූ විට, පාරිභෝගික කටයුතු අධිකාරියේ සභාපති හේමන්ත සමරකෝන් පැවසුවේ ‘මිනිසුන්ට ගෙදරින් බෑග් එකක් අරගෙන යන්න පුළුවන්නේ. ෂොපින් බෑග් එකක් කඩෙන් අරගෙන ගෙදර ගිහින්, ඒක විසිකරනවානේ. මිනිසුන්ව ෂොපින් බෑග් මිලට ගැනීමට අධෛර්යවත් කරන්නයි අපි මේ ගැසට් එක නිකුත් කළේ. දැන් මිනිසුන්ට තියෙන්නේ රෙදි බෑග් එකක් පාචිච්චි කරන්න. දැන් තියෙන එකම විසඳුම ඒකයි. අපි බලාපොරොත්තු වෙන්නේ ඒක.’

ජනතාව වැඩි මිලක් ලබා දී වෙළඳසැල්වලින් ෂොපින් බෑග් මිලදී ගැනීම කෙසේ වළක්වන්නේ දැැයි ඇසූ විට ඒ මහතා පැවසුවේ ජනතාව තමන්ගේ අතේ ඇති මුදල් වෙළඳසැල්වලට ලබාදී ෂොපින් බෑග් මිලදී ගැනීම අධිකාරියට නැවැත්විය නොහැකි බවය.
‘මිනිස්සු තමන්ගේ සල්ලි දීලා කඩවල්වලින් ෂොපින් බෑග් ගන්න එක අපිට නවත්වන්න බැහැනේ. මිනිසුන්ට තේරුණොත් අපි ෂොපින් බෑග්වලට සල්ලි නාස්ති කරනවා කියලා ඒ වෙලාවට ඒ අය ඒක නවත්වයි. මිනිසුන්ට ෂොපින් බෑග්වලට විකල්පයක් කියලා අපි කඩදාසි බෑග් එකක් හඳුන්වලා දෙන්නද කියන්නේ. එහෙම කරන්න බැහැනේ.’ ඒ මහතා පැවසීය.
මෙම ෂොපින් බෑග් නොමිලේ ලබා නොදීමේ ගැසට් පත්‍රයෙන් අනතුරුව කොළඹ නගරයේ දිනකට එකතු වන ප්ලාස්ටික් කුණු ප්‍රමාණය අඩු වී ඇති දැයි කොළඹ නගර සභාවේ ඝන අපද්‍රව්‍ය කළමනාකරණ අංශයේ ඉංජිනේරු අධ්‍යක්ෂ ෂහිනා එම් මයිසාන් මහත්මියගෙන් කළ විමසීමේදී ඇය පැවසුවේ නොදිරන කසළ දිනකට මෙටි්‍රක් ටොන් 150ක් විතර එකතු වන බවය.

අධිභාරය තවම නෑ

ෂොපින් බෑග් නොමිලේ ලබා දීමට එරෙහිව අධිකරණය හමුවේ පෙත්සමක් ගොනු කළ පරිසර යුක්ති කේන්ද්‍රයේ ජ්‍යෙෂ්ඨ උපදේශක නීතිඥ රවින්ද්‍රනාත් දාබරේ මේ පිළිබඳව අදහස් දක්වමින් පවසා සිටියේ පරිසර යුක්ති කේන්ද්‍රය පෙත්සම අධිකරණය හමුවේ ගොනු කිරීමෙන් බලාපොරොත්තු වූ පරිදි, ඉවක් බවක් නොමැතිව වෙළඳසැල් සහ සුපර් මාර්කට් හරහා නොමිලයේ ලබා දෙන පොලිතීන් මලු නිසා පරිසරයට දිනකට මිලියන 20 පමණ එකතු වූ ෂොපින් බෑග් ප්‍රමාණය මේ වෙද්දී සීයයට 70ක් පමණ අඩු වී ඇති බවය.

ෂොපින් මලු‍ භාවිතයෙන් පසු කසළ කළමනාකරණය සඳහා එම බෑග්වලට මිලක් අය කිරීම හරහා ලැබෙන මුදලෙන් යම්කිසි අධිභාරයක් රජය විසින් ලබාගෙන කසළ කළමනාකරණය කිරීම, පොලිතින් බෑග්වලට විකල්ප හඳුන්වා දීම, පොලිතීන් බෑග් නිකරුණේ පරිසරයට විසිකිරීමේ ආදීනව ගැන ජනතාව දැනුවත් කිරීම ඇතුළු පරමාර්ථද වූ නමුත් පාරිභෝගික අධිකාරියෙන් එය සිදු කර නොමැති බවය.

මේ සඳහා වසර තුනක් පමණ කාලයක් අධිකරණයේ ගතකොට, එවකට පරිසර අමාත්‍යාංශයත් පරිසර අධිකාරියත් පාරිභෝගික අධිකාරියත් හා මීට පෙර 2008 වසරේ දී පරිසර සංරක්ෂණ බද්දක් අයකිරීමට එරෙහිව අධිකරණයට ගිය පාර්ශ්වයේත් කැමැත්ත ලබාගෙන 2024 මාර්තු 28 වන දින එකඟතාවක් ඇති වූ බවය. ඒ අනුව ප්ලාස්ටික් බෑග්වලට මිලක් නියම කළ හැකි වන අතර 2008 වසරේ නොමිලේ පාරිභෝගිකයන්ට බෑග් එකක් ලබා දිය යුතු යැයි පාරිභෝගික අධිකාරිය මගින් පළකළ ගැසට් පත්‍රය ඉවත් කරවා ගන්නටත්, ඉහත සියලු‍ම ආයතන ප්ලාස්ටික් බෑග් වලට සංරක්ෂණ අධිභාරයක් අයකිරීමට එකඟ වී නඩුව අවසාන කරන්නට එකඟ වූ බවත් ඒ මහතා පැවසීය.

එසේ වුවත් එවකට පැවැති රජයත්, වර්තමාන රජයත් එය ක්‍රියාත්මක කිරීමට කටයුතු නොකිරීම නිසා 2025 වසරේ අග භාගයේ දී උසාවියට අපහාස කිරීමට එරෙහිව නැවත මෝසමක් හරහා එම නඩුව විභාගයට ගන්නා ලෙස පරිසර යුක්ති කේන්ද්‍රය ඉල්ලා සිටි බැවින් වර්තමාන රජයේ පාර්ශ්වයන් විසින් බෑග්වලට මිලක් අය කිරීමට හැකියාව ලැබෙන පරිදි ගැසට් පත්‍රයක් නිකුත් කළ බවය.

විශාල ලාභයක් ලබනවා

කෙසේ වෙතත් මෙම තීන්දුව හරහා දිනකට පරිසරයට මුදාහළ ප්ලාස්ටික් ප්‍රමාණය මිලියන 12කින් පමණ අඩු වී ඇති බවද ඔහු කියයි. එහෙත් ප්ලාස්ටික් බෑග් විකිණීම හරහා විශාල ලාභයක් උපයාගන්නා බව මේ වන විට පැහැදිලි වී ඇති බවද ඒ මහතා පැවසීය.

“අපිට අවශ්‍ය වුණේ දවසකට පරිසරයට මුදා හරින ෂොපින් බෑග් ප්‍රමාණය අඩු කරන්න. දැන් ඒ ප්‍රමාණය මිලියන 12කින් පමණ අඩු වෙලා. ඒ ගැන අපි සතුටු වෙන්න ඕනෑ. එහෙත් දැන් ප්‍රශ්නය වෙලා තියෙන්නේ සුපර් මාර්කට් මේ වෙද්දී, ෂොපින් බෑග්වලට විශාල මුදලක් අය කිරීම. මේක පාරිභෝගික අධිකාරියෙන් නැවැත්විය යුතුයි.”

තවද අවස්ථා කිහිපයකදී ඉල්ලාසිටියද, වර්තමාන රජය මෙවර අයවැයෙනුත් බෑග්වලට සංරක්ෂණ අධිභාරයක් අය කිරීමට කටයුතු නොකළ බැවින්, මෙම නඩුවේ එකඟතාව තවදුරටත් සම්පූර්ණ කොට නැති නිසා අදාළ පාර්ශ්වයන්ට එරෙහිව ඉදිරියේදී නඩු පැවරීමට පියවර ගන්නා බවද දාබරේ මහතා පැවසීය.

එය නඩුවේ එකඟතාවේ ගැටලු‍වක් නොව, වර්තමාන රජයේ නිලධාරින්ගේ නොහැකියාව බවත් ප්ලාස්ටික්වලට 5% සිට 45% දක්වා සෙස් බද්දක් වසර ගණනාවක් තිස්සේ පනවා ඇති බවත්, ප්ලාස්ටික් අමුද්‍රව්‍ය ලංකාවට ගෙන ඒමේදී ප්ලාස්ටික් ගෙන්වන සමාගම්වලින් ඒවාට බද්දක් ගෙවන බවත් ඒ මහතා පැවසීය. ‘එහෙත් එම බද්දෙන් කිනම් කොටසක් පරිසර සංරක්ෂණයට යොදවා ඇතිද යන්න අපැහැදිලියි’ ඒ මහතා පැවසීය.