පොත් ගුල සමග සමවායෙන් බැඳෙන සහෘද පාඨකයාට පදයෙන් පදයට, කවියෙන් කවියට සේම දළ චිත්‍ර සටහන්, කළු සුදු සේයා රූ, සැලසුම් සියල්ලෙන්ම හමු වනුයේ යාපනයේ පොත් ගුල සොයා ගිය මේ දිරිය තරුණියගේ ජීවිතානුරාගයෙන් සහ මානව දයාවෙන් පිරී ගිය පැහැදුල් හදවතයි.

■ විපුලි නිරෝෂිණී හෙට්ටිආරච්චි

සාක්ෂි ඇතත් යුක්තිය ඉටු නොවූ අතිශය ප්‍රචණ්ඩකාරී දේශපාලන මැරකම්, ම්ලේච්ඡ සිදුවීම් අපේ දෛනික මතකයෙන් යටපත් කළත් ඒ කිසිවක් අපේ මානව ඉතිහාසයෙන් වියැකී ගියේ නැත. යටගියාව මකා දැමීමට දත කන මජර දේශපාලනික වුවමනාවන් පවා අබිබවමින් එකී මතකය යළි යළිත් දලුලයි. එබඳු මතකයන් වළලා දැමූ යම් ජනතාවක් වේද, එකී ජන සමාජය ද මිය ගියා හා සමාන ය. එවන් අමිහිරි මතක අතීත ව්‍යසන පිළිබඳ යම් යම් දෑ නැවත හෙළිදරව් කරයි.

සඳරැසී සුදුසිංහගේ ‘ගිනි වැදුණු පියාපත්‘ යාපනයේ පුස්තකාලය දවා හළු කළ ඒ ජාතිවාදී ගින්න පිළිබඳ මතක අවුළුවාලන කාව්‍ය කෘතියකි. යට ගිය ඒ පුවත නැවත ගොඩ ගත් මේ මතක පොත කිවිඳියගේ හද ගැස්ම කියා පාන කාව්‍යාවලියකි. යළි නිවැරැදි කර ගත නොහෙන ඉතිහාසගත වරද පිළිබඳ පශ්චාත්තාපය, භ්‍රාන්තිය, වේදනාව, විරෝධය සහ සංත්‍රාසය මෙන්ම සංතාපය ද එක ම ශෝක කාව්‍යයකට ගොනු කළ මේ කෘතිය පිළිබඳ අද අපට කතා කළ හැකි දෑ බොහෝ ය. කිවිඳිය සඳරැසී මේ උදෙසා විශේෂ පර්යේෂණ මෙහෙයුමක නියැළෙයි. එකී මෙහෙයුමෙහි සියලු උපකල්පන, කඩඉම් අත්දැකීම්, චරිත හා තොරතුරු කාව්‍ය මාලාවකින් අපට ඉදිරිපත් කරයි. තිඹිරි ගෙය, මළගම, මතක බණවර, ස්මෘති සහ පුනරාගමනය ලෙස කොටස් පහකට ගොනු කළ මේ කවි ගොනු, ඇගේ ඒ ව්‍යායාමයට සාක්ෂි දරයි. තවද, මේ නිසා පොත්ගුලට සජීවත්වයක්, හෝ පුද්ගලාත්මයක් ආරෝපණය වේ.

මෙහිදී, පොත් ගුල සමග සමවායෙන් බැඳෙන සහෘද පාඨකයාට පදයෙන් පදයට, කවියෙන් කවියට සේම දළ චිත්‍ර සටහන්, කළු සුදු සේයා රූ, සැලසුම් සියල්ලෙන්ම හමු වනුයේ යාපනයේ පොත් ගුල සොයා ගිය මේ දිරිය තරුණියගේ ජීවිතානුරාගයෙන් සහ මානව දයාවෙන් පිරී ගිය පැහැදුල් හදවතයි.

අතු ඉති දිගු කරන සිහිලස ගිම් නිවන
සිල් ගත් කුලුණු උස් දිවියක දම් දෙසන
පින්වත් සරසවිය වීණාව ද වයන
මහ දෙවොලක් ය වැජඹෙන පොත් ගුල් භවන..

‘මහ දෙවොලක් ය වැජඹෙන පොත්ගුල් භවන‘ (01 කවිය) පොත් ගුල් භවන මහ දෙවොලක් නම් එහි දෙවියන් පිදූ හදවත් සොයා ගිය ගමනින් ම කතාව අරඹමු ද?

මේ පොත් ගුල් භවන මගේ හිතට ඇතුළු වන්නේ මම කුඩා දැරියකව උන් සමයේ වුවත් තාරුණ්‍යයට පිවිසුණ පසුත් ඒ පොත් ගුල් භවන අමතක කරන්නට නොහැකි වූ නිසා පසුකලෙක යාපනයට ගොස් ඒ පිළිබඳ සොයා බලන්නට මගේ හිත මට බල කළා. එතන ඉඳලා මම මේ පොත්ගුල් භවනේ දෙවියන් පිදූ මිනිස්සු හොයාගෙන කරක් ගැහුවා. ඒ පොත්ගුල් භවන ගැන හිතේ ඇති වුණු සියලු හැඟීම් මේ ගිනි වැදුණු පියාපත්වලට පණ දෙන්න හේතු වුණා කියල මා හිතන්නේ.

‘ආසිරි තිලකයකි ලක නළලත දුලන ‘
‘යාල්පානම් බුදුන් ‘
‘යාල්පානම් සීදනම්‘ (දෑවැද්ද)

ම’සැසින් නොදුටු ඒ පොත්ගුල මනසින් දකින්නට ඔබ මෙහෙයවූ මූලික උත්ප්‍රේරකය කුමක්ද ?

1933 වසරේ දවසක කේ. එම් චෙල්ලප්පාගේ අදහසක් අනුව ඇරඹෙන මේ යාපනය මහජන පුස්තකාලය කියන්නේ වීර කාව්‍යයක් වගේ අතීතයකට උරුම කම් කියන්නක්. මේ පොත් ගුලේ විකාශනය අධ්‍යයනයට බඳුන් වියයුතු මට්ටමේ යමක්. ඒ නිසාම මේ පොත් ගුල ‘ලංකාව නම් මවගේ නළල මත බබළන තිලකය‘ විදියට මට දැනෙනවා. මෙතරම් කැපවීමකින් ආදරයකින් පුස්තකාලයක් ගොඩනැගීමක් ගැන අසන්නට ලැබීම බොහොම දුර්ලභ කාරණාවක්. එහෙම වටිනාකමින් අනූන සංසිද්ධියක් රටකට ආඩම්බරයට කාරණාවක්. ඒ වගේම මේ ජන සමාජයට මේ පුස්තකාලය කියන්නේ තමන්ගේ හදවතේ වන්දනීය සංකේතයක්, තමන්ගේ බුද්ධිමය වටිනාකම්, පිළිබඳ ඇති වටිනාකම් තහවුරු කරන්නක්. ඒ නිසාම මට හිතුණා මේ යාපනයේ බුදුන් වහන්සේ කියන එක. ඒ වගේම ඒ ඔවුන්ගේ ආඩම්බරය, වත්කම් විදහා පාන්නක්. ඒ නිසා තමයි එය ඔවුන්ගේ දෑවැද්ද විදියට හඳුන්වන්න පෙළඹුණේ. ක්‍රෑර මිනිසුන් ස්වල්ප දෙනෙක් ඒ හැමදෙයක්ම විනාශ කළේ එකම ගිනි කූරකින්.

‘සහෝදර පොත් හුස්ම හිර වී
ඇස් ද උඩ ගොස් හිරි වැටුණු කල
සිහිය නැති වුණු නිසාවෙන් මට
ඉතිරි සිද්ධිය නිච්චි නැති විය.

පාන්දර සයිරන් නළා හඬ
සමග මම ඇහැරිලා බැලුවා
අනේ දෙවියනි අපේ පවුල ම
නිදි ඇඳේ අළු වෙලා සිටියා…‘(32 කවිය)

දැවී හළු වී ගිය පොත් පණ ගැහෙන එක පොතක විලාපය.. මේ සංවේදනා ගැදි බසින් නොලියා කවියට නැගුවේ මන්ද?

මම දැඩිව විශ්වාස කරනවා පොත් කියන්නේ අපට නොපෙනෙන බලයක් සහිත වස්තුවක් කියන එක. අපට වඩා පොත්වලට අනාගතය පේනවා. මේ පොත් හුස්ම ගන්නවා; ඉඟි කරනවා. ඉතින්, පුස්තකාලයක් ගිනි බත් වෙද්දී පොතකට මොනවා හිතෙන්නට ඇත්ද? අපි පණ පිටින් ගින්නට දාද්දි අපට හිතෙන්නෙත් පොතකට හිතෙන්නෙත් එක සමාන වේදනාබර සිතිවිලි විතරයි. මේ සිතුවිලි මම ගැදියෙන් ලිව්වා නම් ඒක එක වචන පෙළකින් අමතක වෙන්න පුළුවන්. එත් කාව්‍යමය ආකෘතියකින් එය වෙනස් කෝණයක මතකයක් වී හිත්වල තැන්පත් වේවි.

…හෘදය සාක්ෂිය
මග බස්සවා
ළඟා විය
කළු දුම්රිය
ගිනි මකර හූ හඬ සමග.‘ (34 කවිය )

හෘදය සාක්ෂිය මග බස්සවා දුම්රියෙන් යාල්පානම බලා ගියේ පොත්ගුලට ගිනි තැබූ අය පමණක් ද? එදා මෙදාතුර දකුණෙන් උතුරට ගිය නෑ ගමන් පිළිබඳ ඔබේ අදහස කුමක්ද ?

යාපනේ යන්නට හිතන කොටම අපට මතක් වෙන්නේ දුම්රිය කියන ප්‍රවාහන මාධ්‍යය. මේ ගමන සංකේතයක්. උතුරට සියල්ල යන්නේ උතුරෙන් සියල්ල දකුණට එන්නේ මේ දුම්රිය කියන මාධ්‍යය හරහා වගේ හැඟීමක් තමයි අප අතර තියෙන්නේ. අවාසනාවට උතුරේ සිදුවන ඛේදවාචක අතර මේ කියන දුම්රිය ගමන් සම්බන්ධ සිදුවීම් තියෙනවා වගේම මේ දුම්රියෙන්ම උතුරට ගිය ආදරය, ගෞරවය, දැනුම ගැනත් බොහෝ කතා තිබෙනවා. විටින් විට දකුණෙන් උතුරට සාමයේ බලාපොරොත්තු හිතේ දල්වාගෙන ගිය නෑ ගමන් අමතක කරන්න අපිට බෑ. අද අපි යනවා වගේ නිදහසේ යන නෑ ගමන්වලට වඩා වෙනස් ආකාරයක අන්තරාවන්, දුෂ්කරතාවන් පෙරදැරි කරගෙන උතුරට ගිය අතීත නෑ ගමන් ගැන අද අහද්දී හිතට යම් සැනසිල්ලක් දැනෙනවා. ඒ නෑගම් ගිය මිනිසුන්ගේ මනුස්සකම් අදටත් අපට උතුරේදී විටින් විට හමුවෙනවා.

තිබුණා ද ජාතියක් බරට සුළඟේ එතුණ
පියා කන්නන්ගරගේ*
නිදහසේ උගැන්මට
යාපනෙන් මාතරත් දෑස මෙන් විය එතැන
දැනුම් බත බෙදන්නට හැඳි දෙකක් නොවුණු දින,

රාමනාදන්* දුටුව සහන් එළි මැකුණේ ද?
කුමාරස්වාමි* මග හොඳින් නොපෙනුණාව ද?
තීන්ත පාවඩ මතින් ලෝකයක් මැවුණේ ද?
නෙලූ පලා බිම වැටුණෙ පුස්තකාලය ළඟ ද??
මේ ඒ පොතේ එන 35 වෙනි කවිය ..
‘ආරාධනා පුතුනේ‘ මැයෙන් එන 109 කවියෙන් ඔබ කරන මේ ආරාධනාවත් වාර්ගික සමගිය පිළිබඳ ඔබේ ඒ ආත්මගත දැක්ම කුළු ගන්වන කවියක්… මේ එයින් උපුටා ගත් කොටසක්.
‘හෝඩි පොතට තව තව පිටු එකතු කර
නුහුරු අකුරු සිත් අහසට මුදා හැර
කියවනු පුතුනි ගෙල ඔසවා දෑස හැර
උගත්කමේ මායිම්ගම් මකයි ඉර

විදා පිල් නටන මොනරුනි උතුරුකරේ
වැඩිම ලකුණු ගෙන පියඹා වරෙව් මෙහේ
අඳුරු උපැස් හිමි ඇස් අඳුරේ ම මැරේ
පහන් තරු තියේ තාමත් දකුණුකරේ.‘

මේ සිදුවීම සම්බන්ධයෙන් නිදහස් අධ්‍යාපනයේ උපරි ඵල නෙලූ ශාස්ත්‍රවන්තයින්ගේ හද ගැස්ම ඔබට ඇසුණේ කොහොමද ?

අපට නිදහස් අධ්‍යාපනය ලැබෙන්නේ සී.ඩබ්.ඩබ්. කන්නන්ගර වැනි මිනිසුන්ගේ අපරිමිත මානව දයාවේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස. උතුරට දකුණට කියලා බෙදීමක් ඔහුට තිබුණේ නෑ. ඒ වගේම ලංකාවට අපේම කියලා විශ්වවිද්‍යාලයක් උරුම වීමේදී පොන්නම්බලම් රාමනාදන් වැනි මිනිසුන්, කුමාරස්වාමි වැනි මිනිසුන් සියලු මිනිසුන්ට වර්ගවාදයකින් තොරව අධ්‍යාපනය ලබා ගැනීමේ සටනක නියැළුණා. එහෙව් මිනිස්සු සිටි රටක පුස්තකාලයක් වැනි උතුම් සංකල්ප විනාශ කරද්දී මෙතරම් කාලයක් මේ මිනිස්සු අපට උරුම කළ අධ්‍යාපනයෙන් අප ලබාගෙන ඇත්තේ මොනවාද කියල හිතෙනවා. එක රැයකින් ඒ සියලු කැප කිරීම් අවප්‍රමාණ කරලා විනාශ කරලා දානවා. හරියට එක ඉරකින් සියල්ල කපා දැම්මා වගේ. ඉතින්, ඔවුන් ජීවත්ව සිටියානම් මේ වගේ විනාශයන් දකිද්දි ඔවුන්ට මොනවා සිතේවිද?

‘ආරාධනා පුතුනේ‘ කවියෙන් මම කතාකරන්නේ ද්‍රවිඩ සිසුන්ගේ අධ්‍යාපනය පිළිබඳ ඇතැමුන් පළකරන සාවද්‍ය හා ඊර්ෂ්‍යාව කේන්ද්‍ර කරගත් මත හෙළා දැකීමයි.

හොරපාරෙන් සරසවි එනවා කියන කතාව මහ නිග්‍රහයක් ඔවුන්ට කරන. අනික මේ ලෝකේ ඉන්න හැමෝගෙම අයිතියක් අධ්‍යාපනය කියන්නේ. ඒක ජාතියකට ආගමකට ලඝු කරන්න හදනවානම් අපි බ්‍රාහ්මණ මත කරපින්න ගත් සමාජයක් වෙන්න ඕනේ. මට කියන්න අවශ්‍ය වුණේ අධ්‍යාපනය කියන්නේ සුදුස්සා මත, දක්ෂයා මත කේන්ද්‍ර විය යුත්තක් බවයි. මේ කතාවයි මේ කවියෙන් කියැවෙන්නේ. දකුණේ සුළුතරයක් අතර ඇති මේ දුරවබෝධ මතය වෙනුවෙන් ලියවුණු කවියයි මේ. උතුරේ මිනිසුන්ගේ නිහඬ හෘදය සාක්ෂිය වෙනුවෙන් ලියවුණේ, ඒ වේදනාව සමනය කිරීම වෙනුවෙන්.

‘කොට්ට කිලංගු තල් හකුරු
රස මංඩි හදවතේ අඩියෙනුත් අතු ගාන
සිහි ගන්වයි ආඬියා ළිං පතුලත
මයෝසීන හුණුගල් තට්ටු අතරින්
පණ අදින කිවුල් දිය රැලි හුස්ම
අඳුරු අහසක තට්ට තනියම
මල් නැතිව පුපුරන දුක් වෙඩි හඬින්
හිල් කරපු පෙනේර හිත උඩම
කැන්දාන මතක මං සන්ධිය
අළු වුණු පැතුම් තින්නූරුෆ ලෙස
හතළිස් අවුරුද්දකට පස්සෙත්
සුළඟට මුසුව කිවිසුම් රැගෙන එයි.

එකම කවියක් මිලට අරගෙන
පුස්තකාලයෙ පොතක් අස්සෙන්
හැංගුවෙමි හදවතේ මුල්ලක
මනුෂ්‍යත්වයෙ විරිත හා බැඳ..‘ (98 කවිය )

මේ ඔබේ කවිකම් පවා ඔප ලූ කවියක්. සැබවින්ම ඔබට ඇත්තේ හුදෙක් සංස්කෘතික බන්ධුතා පිළිබඳ හැඟීමක් ද? උත්තරීතර මනුෂ්‍යත්වය පිළිබඳ හැඟීමක් ද?

මම මේ ලෝකයට ආදරය කරන කෙනෙක්. මගේ හිතට එකඟව මම අසාධාරණයට විරුද්ධ වෙනවා. මම හිතන්නේ ලෝකය කියන්නේ දේදුන්නක්. මේ සංස්කෘතික විවිධතාවට ප්‍රේම කිරීම පසෙකින් තැබුවොත් මගේ හිතේ වැඩිම ඉඩ සමස්ත මානවයා වෙනුවෙන් වෙන්ව තියනවා. ඉතින්, ඒක උතුරටත් පොදුයි. ලෝකයේ දුර රටවල වෙසෙන මිනිසුන්ට දක්වන ආදරයම තව දුරටත් වඩා තදින් විශේෂ කොට ලංකාවේ වෙසෙන දෙමළ ජනතාව කෙරෙහි දක්වන්න මගේ හිත සැදී පැහැදී ඉන්නවා.

එදා ඒ දේශපාලු කුලී මැරයින් මහැදුරු සරච්චන්ද්‍රයන්ට පහර දුන් සිදුවීම මතක් කර යාල්පානම් පොත්ගුලට ගිනි තැබූවේ ද ඔවුන්මය යන මතය ඔබේ කවියකින් කියවෙන්නේ මෙසේය.

මනමේ සිංහබාහුට අපි නැවූ හිස
මහැදුරු සරච්චන්ද්‍රට නොනැවුණේ කිම
මගුලේ ප්‍රජාතන්ත්‍රය රජ කරන ලොව
උගතුන් සේම පොත්ගුල් බලු වටීවිද? (46 කවිය)
‘හෝමෝ ඉරෙක්ටස්* වෙමි
ඉඳගෙන
ගාන්ධි පාරේ කෙළවර
උදේ හවස විඳවමි
තැවෙමි
ගින්දර සොයා ගත් වරදට…‘(55 කවිය)

මෙය ඔබේ කාව්‍ය මාලාවේ අපේ හද ගිනිගත් කවියක්.

අප පුරාවිද්‍යාව හැදෑරීමේදී ඉගනගන්නවා මානවයාගේ පරිණාමයේ විවිධ සන්ධිස්ථාන. ඉන් හෝමෝ ඉරෙක්ටස් මානවයාගේ යුගයේදී ගින්දර භාවිතයට හුරුවුණු බවට මත පළ වෙනවා. ඉතින්, මේ හෝමෝ ඉරෙක්ටස් ගාන්ධි පාරේ කෙළවර හිඳිමින් දුක් වන කාරණය මේ කවියෙන් කියැවෙනවා. ඒ ඔහු ගින්දර සොයා නොගත්තානම් මේ වටිනා පුස්තකාලය මෙසේ විනාශ නොවේවි කියන අදහසේ ඉඳගෙන. අනික් කාරණය ගාන්ධි පාර කියන්නේ තේරුම් දෙකක් ජනිත වන තැනක්. එක පුස්තකාලයට පිවිසෙන එක මාර්ගයක් ගාන්ධි පාර. අනික අවිහිංසාවාදයේ යෙදුණු ගාන්ධිගේ දර්ශනය කෙළවර ඉඳන් ඉන්නවා කියන එක.

ඔබේ මූලික අරමුණ උතුර -දකුණ යා කරන පාලම් තනන එක හෝ වෙසෙස් සාහිත්‍යමය නිර්මාණයක් කිරීම ද?

මම හිතන්නේ සාහිත්‍ය නිර්මාණ කරන්න ඕනේ තරම් සාහිත්‍ය නිර්මාණකරුවන් අපට ඉන්නවා. ඔවුන් ඉතා උසස් මට්ටමින් ඒ කටයුතුවල යෙදෙනවා. ඒ නිසා මට අවශ්‍ය උතුර දකුණ යාකරන්නට හැකි යමක් නිර්මාණය කිරීම. ඒ සඳහා මම යම් මට්ටමකට සාහිත්‍යය එක මාධ්‍යයක් විදියට යොදා ගන්නවා. අපේ සාමයේ සේතුව (පාලම) ඉදි කරන්නට හැකි උපරිම උත්සාහය ගැනීම මගේ අරමුණ වෙනවා.

මේ කෘතිය හරහා ඇවිලුණු සිත් නැවත අවුළුවාලන සමාජමය කතිකාවක් නොව ඇවිළුණු සිත් තෙමා සුවපත් කරන අලුත් කතිකාවකට යා හැකිනම් ඒ කෙසේද ?

ඇවිළුණු සිත් වෙනුවෙන් පෙනී සිටීම මම හිතන්නේ ගින්න ඇවිළවීමක් නොවේ. ඉදිරියට එවැනි දේ සිදු නොවන්නට ආකල්පමය පෙළඹවීමක් සිදු කිරීම. ඒ පිළිබඳ සිතීමෙන් ඇවිළුණු සිත්වලට යම් සිහිලසක්, නිවීමක් දැනේවි. අප කතිකාවත් ගොඩ නැගිය යුත්තේ ඒ වෙනුවෙන්. එය පාපොච්චාරණය, සමාව, නිහඬවම නැති වූ විශ්වාසය, ආදරය ගොඩ නැංවීමට හේතු පාදක වෙයි කියලා මා විශ්වාස කරනවා. අඩු තරමින් මේ ඉතිහාසය නොදැන ඇතැම් මතවල එල්බගෙන සිටින වර්තමාන තරුණ පරපුරවත් යම් මට්ටමකින් මුල් කාලීන සිදුවීම අවබෝධ කරගෙන එකිනෙකට සමීප වීම ආරම්භ කරනු ඇතැයි මා විශ්වාස කරනවා.■

හිපි ජනතාව තේ පැන් සැල්වල අලස සුවයෙන් කල් ගෙව්වා, කාන්තාවන් ප්‍රසිද්ධියේ දුම් බිව්වා, ඔවුන් නිදහසේ කෙටි ඇඳුම් ඇන්දා, වාහන පැදවූවා, නීතිඥවරියන් සහ වෛද්‍යවරියන් ලෙස රජයේ රැකියා කළා. එය වෙනස්ම සමාජයක්.

ලෝකයේ සෙසු බොහෝ දෙනෙකු මෙන් ඇෆ්ගනිස්තානු ලේඛක කලෙඩ් හොසෙයිනි ද පසුගිය දිනෙක තම මව්බිම නැවතත් තලේබාන්වරුන් අතට පත් වන සැටි වේදනාවෙන් සහ බියගත් දෑසින් බලා සිටි‍යේය.

1980 වසරේ සිට ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ ජීවත් වුවද ඔහු උපත ලද්දේ ඇෆ්ගනිස්තානයේ කාබුල් නුවරය.

පාඨක ප්‍රජාව අතරේ ඉතා හොඳින් අලෙවි වුණු ඔහුගේ පළමු නවකතාව වන The Kite Runner කෘතිය ප්‍රකාශයට පත්කළේ, 9/11 ප්‍රහාරයෙන් සහ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය විසින් ඇෆ්ගනිස්තානය තුළ සිදුකළ හමුදා මෙහෙයුම් ආරම්භවීමෙන් වසර දෙකකට පසුය. 2003 වසරේදීය. ඇෆ්ගනිස්තානයේ ප්‍රතිවිරුද්ධ සමාජ අන්තයන් දෙකකට අයත් අමීර් සහ හසාන් නම් තරුණයන් දෙදෙනාගේ ජිවිත, එරට රුසියානු ආක්‍රමණයෙන් පසු වෙනස් මාර්ගවල ගමන් ගැනීම පිළිබඳ කතාන්දරයක් එම කෘතියට ඇතුළත් වී තිබුණු අතර එය ලොව පුරා මිලියන ගණනාවක පාඨකයන් අතරේ මහත්සේ ජනප්‍රසාදයට පත් වුණු සාහිත්‍ය නිර්මාණයක් බවට ද පත් විය.

ඔහු ඉන් පසු ප්‍රකාශයට පත් කළA Thousand Splendid Suns iy And the Mountains Echoed යන කෘතිද අඩු වැඩි වශයෙන් ඇෆ්ඝනිස්තානය පිළිබඳ කියැවුණු සාහිත්‍ය කෘති වන අතර එම නිර්මාණද පාඨකයා අතර ඉමහත් ජනාදරයට පත් විය.

හොසෙයිනි දශක ගණනාවක් තිස්සේ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ ජිවත් වෙයි. පහුගිය දිනවල මාධ්‍යවේදීන් සමඟ කරන සංවාද හරහා ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයත්, ලොව සෙසු රටවලු‍ත් ඇෆ්ඝනිස්තානය පිළිබඳ අසා ඇත්තේ මරණය සහ විනාශය නම් සන්දර්භය තුළින් මිස, එහි ජනතාව තුළින් එම රට පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගැනීම ඉතා කලාතුරකින් සිදුවන්නේය යන කාරණය සම්බන්ධයෙන් ඔහු තම සිත් තැවුල නිරන්තරයෙන් කියාපෑවේය.

“ඇෆ්ඝනිස්තානය පිළිබඳ පළවුණු බොහෝ වාර්තා දෙස අප බලන්නේ නම්..” ඔහු පවසයි. “එම වාර්තාවලින් කියැවෙන්නේම ප්‍රචණ්ඩත්වය, අවතැන් වීම, මත්ද්‍රව්‍ය වෙළඳාම, තලේබාන්වරු, ඇමරිකානු මෙහෙයුම් වැනි අඳුරු දේ ගැන. ඇෆ්ඝනිස්තානු ජනතාව ගැන කියැවෙන දේවල් ගැන අපි දැනගන්නෙ ඉතාම යන්තමින්.”

මෙම කාරණය එනම්, ඇෆ්ඝනිස්තානු ජන ජීවිතය ගැන දැන ගැනීමට ලොව පුරා මිලියන ගණනක් පාඨකයෝ ඔහුගේ සාහිත්‍ය කෘති කියවීමට නැඹුරු වූහ. එහෙත් හොසෙයිනි එම ප්‍රවණතාව තුළ තමන්ට වාසි අවාසි දෙකම ඇති බව පවසන්නේ, තමාවත් තම සාහිත්‍ය කෘතිවත් තම මව්බිම නියෝජනය කරන දේ ලෙස සැලකිය යුතු නැති බව මතක් කර දෙමිනි. එහෙත් ඔහු මෙසේ කියයි: “ඒත් මට මගේ මව්බිමේ අනාගතය සම්බන්ධයෙන් දැක්මක් තියෙනවා, ඒ වගේම ඇෆ්ඝනිස්තානයේ සිදුවන්නේ කුමක් දැයි යන්න පිළිබඳ තදබල හැඟීමක්ද මට තියෙනවා”

ඇෆ්ඝනිස්තානය තලේබාන්වරුන් නැවත අල්ලා ගැනීමත් සමඟ කලෙඩ් හොසෙයිනි නම් ඇෆ්ඝනිස්තානු ලේඛකයා ඒ පිළිබඳ සිතන්නේ කුමක්දැයි දැන ගැනීමට බොහෝ මාධ්‍ය ආයතන විසින් උනන්දුවක් දක්වා තිබිණි. මෙහි දක්වා ඇත්තේ ඔහු ජනමාධ්‍යවේදීන් කිහිප දෙනෙකු සමඟ කරන ලද සංවාදවල උපුටාගත් අදහස් කීපයක සංක්ෂිප්ත පරිවර්තනයකි.

■ සුභාෂිණී චතුරිකා

ඇෆ්ඝනිස්තානයේ අනාගතය පිළිබඳ ඔබට තිබුණු අවබෝධය කාලයත් සමඟ වෙනස් වුණේ කොහොමද?

මම ඇමරිකාවට ගොස් වසර විසි හතකට පසු, මුල්වරට 2003 වසරේ මුල් භාගයේ ඇෆ්ඝනිස්තානයට ආපසු ආවා. ඒ කාලේ සැබවින්ම එහි කැරලිකාරී නැඟිටීම් තිබුණේ නැහැ. එය අර්ධ-ජෙ‍‍ෆසර්නියානු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයක් සම්බන්ධයෙන් ඇති වුණු ඉක්මන්කාරී සුබවාදයක් තිබුණ යුගයක්. රට තුළ ලිංගික සමානාත්මතාව, ගැහැනු දරුවන් සහ කාන්තාවන්ගේ අයිතීන් සම්බන්ධයෙන් ප්‍රගතිශීලි වෙනස්කම් ඉතා කඩිනමින් සිදුවෙමින් තිබුණා. ජනතාවට දේශපාලනික ක්‍රියාවලියට වඩාත් විවෘත ලෙස සහභාගි වීමට අවස්ථාව සැලසී තිබුණා.

කාලයත් එක්කම අපේ අපේක්ෂාවන් ඒ අනුරූපව වෙනස් වුණා. දූෂණ වංචා සහ වෙනත් කාරණා මැද්දේ, ඒවා බොල් හීන වුණත්, අපි අඩු තරමේ අපේක්ෂා කළා මැද මාවතක මොකක්‍ හෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයක් ගැන. ඒ වගේම නගර තුළ ඇෆ්ඝනිස්තානුවන්ට ආරක්ෂාව තිබුණා. අවුරුදු විස්සක් පුරා ඇෆ්ඝනිස්තානය තුළ ගොඩක් දේ දියුණු වුණා, මේ තත්වය අප තුළ අපේක්ෂාවන් වර්ධනය කළා. ඒත් පහුගිය වසර කීපය තුළ ඒ බලාපොරොත්තු එකිනෙක වියැකෙන්න පටන් ගත්තා. මේ ගෙවුණු අන්තිම දවස් කියන්නෙ ඒ අපේක්ෂාවන් සියල්ලම සිඳදැමුණු කාලයක්.

එහි ඔබේ ළමා කා‍ලයේ මතකය මොන ව‍ගේද?

ඒ වෙනස තරමක් විස්මයකාරී. හිපි ජනතාව තේ පැන් සැල්වල අලස සුවයෙන් කල් ගෙව්වා, කාන්තාවන් ප්‍රසිද්ධියේ දුම් බිව්වා, ඔවුන් නිදහසේ කෙටි ඇඳුම් ඇන්දා, වාහන පැදවූවා, නීතිඥවරියන් සහ වෛද්‍යවරියන් ලෙස රජයේ රැකියා කළා. එය වෙනස්ම සමාජයක්. කාබුල් කියන්නෙ සමෘද්ධිමත් වෙමින් පැවති නගරයක්, අනෙක ගතානුගතික ආගමික වාතාවරණයක් යටතේදී පවා තරමක නිදහස්වාදී ලක්ෂණ දැරූ නගරයක්.
එය දැන් අවුරුදු හතළිහක් තිස්සේ කුඩා දරුවෙකුට පවා ලොකු මහත් වෙන එක හිතන්නවත් බැරි ඉතාම දුෂ්කර රටක්, ඒත් මට එහි ඉතාමත් සුන්දර ළමා කාලයක් තිබුණා. මම ඇත්තටම ඒ යුගයේ ඇෆ්ඝනිස්තානයේ ජිවත්වෙන්න ලැබීම ගැන ජීවිතයට කෘතඥවෙනවා. පහුගිය දවස් කිහිපයේ අප දුටුවෙ මගේ රට සෝවියට්වරුන් විසින් ආක්‍රමණය කිරීම නිසා ආරම්භ වුණු සිද්ධි දාමයේ උච්චතම සහ අවදානම්කාරී අවස්ථාවක්. ඒ සිදුවීම් ආරම්භ වීමට පෙර අවසන් වසර කීපයේ රට තුළ පැවැති සාමකාමී බව සහ ස්ථාවරබව මට අත්විඳින්නට හැකි වුණා.

තලේබාන්වරු මේ විදියට නැවතත් ඇෆ්ඝනිස්ථානයේ බලය පැහැර ගනිවී කියන අදහස ගැන ඔබ කවදා හෝ සිතා තිබුණාද?

මම ඇෆ්ඝනිස්තානයට ඇවිත් එහි ජනතාව එක්ක කතා කරද්දී හරිම පුදුමසහගත විදියට ඒ හැම දෙනාම දැරුවේ එකම අදහසක්. ඇමරිකානුවන් රට අත් හැර ගිය පසු ඇෆ්ඝනිස්තානු රජයක් විසින් ඔවුනට රැකවරණය ලබා දේවි යන විශ්වාසය ඔවුන් කිසිවෙකුට තිබුණේ නැහැ. එය ඇත්තටම වසර කිහිපයකට පසු සැබෑවක් බවට පත් වුණා.

බහුතරයක් ඇෆ්ඝනිස්ථානු ජනතාව හිතුවේ ජ්‍යාතන්තර හමුදාව නොමැති විටෙක එහි ආණ්ඩු බලය තලේබාන් වැනි කැරලිකාරී කණ්ඩායම් අතට පත් වෙනු ඇති බවයි. මම ඇත්තටම හිතුවේ නෑ මේ තරම් ඉක්මනින් ඒ දේ සිදුවෙයි කියලා. ඒත් දවස් එකොළහක් වැනි කෙටි කාලයක් ඇතුළත රට තලේබාන්වරු අතට පත් වුණා. එය පුදුමාකාරයි.

සාහිත්‍යය ඇසුරු කරන්නන් ඇෆ්ඝනිස්තානු ජනතාවත්, ඇෆ්ඝනිස්තානයත් නිවැරදිව තේරුම් ගැනීමට කියවිය යුත්තේ මොනවාද?

ඔවුන් ඉතිහාසය පිළිබඳ ලියැවුණු පත පොත කියැවිය යුතුයි. ඔවුන් ඇෆ්ඝනිස්තානය සහ එහි ජනතාව පිළිබඳ හොඳින් දන්නා ගත්කතුවරුන් ලියූ පොත් කියවිය යුතුයි. ඔවුන් ඒ සම්බන්ධයෙන් විශ්වාසය තබා ඇත්තේ ම‍ගේ සාහිත්‍ය කෘති මත. එහි වරදක් නෑ, එහෙත් ඇෆ්ඝනිස්ථානු ජන ජිවිතය නියෝජනය කිරීමේ අදහසක් මට කවදාවත් තිබුණේ නැහැ. මම හිතන්නෙ මගෙ පොත්වලට වඩා ඇෆ්ඝනිස්තානු ජිවිතය ගැඹුරට කණින ඉතිහාස පොත් ‍සොයාගෙන කියවා එම ඉතිහාසය ඔවුන් හොඳින් දැනගත යුතුයි කියන එකයි.

ඒත් ඔබේ පොත්වලට ඉල්ලු‍ම වැඩි වෙලා. ඔබගේ පොතක් පළමුවරට කියවන්නෙකු විසින් දැනසිටිය යුතුය යැයි ඔබ සිතන කිසිවක් ති‍බෙනවාද?

ඒ සාහිත්‍ය කෘතිවල තියෙන්නෙ කතාන්දර. ඒ වගේම ඒ කෘතිවල තියෙන්නෙ 1980 වසරේ සිට පිටුවහලේ ජිවත්වෙන කෙනෙකුගේ දැක්ම. සල්මන් රුෂ්ඩි වරෙක කිව්වා, පිටුවහලේ ජිවත්වෙන කෙනෙකු තම මව්බිම දකින්නෙ බිඳුණු කැඩපතක් තුළින් කියලා, එය මා සම්බන්ධයෙනුත් නිවැරදියි. පාඨකයා මා ඇෆ්ඝනිස්තානු තානාපතිවරයෙකු හෝ නියෝජිතයකු බවට පත් කර ගැනීමේ අත්වැරැද්දෙන් ඈත් කර තැබීමට මම නිතරම පරිස්සම් වෙලා ති‍බෙනවා. මොකද මම සෑහෙන කාලෙක සිට එහි ජිවත් වෙලා නැහැ.
ඒත් මට මගේම දැක්මක් තියෙනවා. මට ඇෆ්ඝනිස්තානේ මොනවද සිද්ධ වෙන්නෙ කියන එක ගැන තදබල හැඟීමක් තියෙනවා, මට එහි ජනතාව, භූමිය, සංස්කෘතිය, එහි ඉතිහාසය සහ උරුමය පිළිබඳ ගැඹුරු ආදරයක් වගේම ඒ සියල්ල හා භාවමය බැඳීමක් තියෙනවා. මම ඇත්තටම විශ්වාස කරනවා මාධ්‍ය මඟින් ඇෆ්ඝනිස්තානය යනු ත්‍රස්තවාදයට හෝ තලේබාන්වරුන්ට, අබිං වෙළඳාමට සහ අපරාධ දාමවලට තෝතැන්නක් ලෙස නිතරම ඉස්මතු කොට දක්වන ආකාරයේ දැක්මකට තරමක් එහා ගිය යමක් මගේ පොත්වලින් නිරූපණය කරනවා කියා.

ඇත්තටම ඇෆ්ඝනිස්ථානයේ තව බොහෝ දේ තියෙනවා. එය චාම් කාරුණික, උණුසුම් සත්කාරයට ළැදි ආදරණීය මිනිසුන් ඉන්න ඉතා ලස්සන රටක්. ඇෆ්ඝනිස්ථානය දැකපු හැමදෙනාම කියන්නෙ “මම ලෝකයේ ගොඩක් තැන්වලට ගිහින් තියෙනවා, ඒත් ඇෆ්ඝනිස්ථානය වගේ තැනක් මීට කලින් දැකලා නෑ” කියන කාරණය.

එය ඉතා විශේෂ ස්ථානයක්. එය භෞතිකව වගේම එහි ජිවත්වන මිනිසුන්ද සුන්දරයි. ඔබ වරක් එය දැන ගත් විට, ඔබ වරක් එහි රසය වින්ද විට, ඔබ වරක් එහි මිනිසුන් ඇසුරු කළ විට, ඒ වගේම එහි පාන් සහ තේවල රසය වින්ද විට එහි ඛේදජනක තත්වය, රූපවාහිනියෙන් පෙන්වන දේවල් ඔබ අත්විඳි දේවලට වඩා‍ වෙනස්ම මානයක පවතින බව ඔබ තේරුම් ගන්නවා. එවිට ඔබට එය පෞද්ගලික යමක් වගේම, ඒ වගේම අතිශයින් වේදනාකාරී දෙයක් බවට පත්වෙනවා.

ඔබ හිතන විදියට මේ මො‍හොතේ පාඨකයා විසින් කියවිය යුතු වෙනත් ඇෆ්ඝනිස්තානු ලේඛක ලේඛිකාවන් කවුද?

ෆරීබා නවා. ඇය ජනමාධ්‍යවේදිනියක්, විස්මයජනක ලේඛිකාවක්. ඇයOpium Nation (Child Brides, Drug Lords and One Woman’s Journey Through Afghanistan) නම් කෘතියක් ලීවා. එය පවුලක මතක සටහන් මත පදනම්ව ඇෆ්ඝනිස්තානයේ මත්ද්‍රව්‍ය වෙළඳාම පිළිබඳ ලියැවුණු කෘතියක්. එසේම වසර තිහක පමණ කාලයක් පුරා ඇෆ්ඝනිස්තානය සම්බන්ධ යථා දෘෂ්ටිය එම කෘතිය විසින් සපයා දෙනවා.

ඒ වගේම ඇෆ්ඝනිස්තානු ඉතිහාසය පමණක් නොව, ඇෆ්ඝනිස්තානු ජනජීවිතය ගැන තේරුම් ගැනීමට අවශ්‍ය කිසිවෙකු වේ නම්, මම නිර්දේශ කරනවා තමීම් අන්සාරිගේ West of Kabul, East of New York‍ කෘතිය කියවන්න කියලා.

මේ මොහොතෙ ඇෆ්ඝනිස්තානේ කිනම් පිරිසකගේ හඬද නොසලකා හැරුණේ?

මම ගොඩක්ම සිත් තැවුලට පත් වෙන්නේ අන්න ඒ කාරණාව ගැන තමයි. මේ ‍මොහොතේ වඩාත් නොසලකා හැරුණු තත්වයට පත් වෙන්නෙ කාන්තාවන්ගේ හඬ. 1990 වසරේ තලේබාන්වරු ඇෆ්ඝනිස්තානයේ බලය අල්ලා ගත් විට, කිසිදු ආකාරයේ සමාජීය කාර්යයක යෙදීමට විශේෂයෙන් කාන්තාවට ඉඩ තැබුවේ නෑ. ඒ නිසා කාන්තාවක් ලෙස ජීවත් වීමට ඉතාමත් නරකම ස්ථානය ඇෆ්ඝනිස්තානය බවට පත් වුණා.
තලේබාන්වරු මේ මොහො‍තේදි නිවැරදි දේවල් කියමින් ඉන්නවා, මමත් අපේක්ෂා කරනවා තලේබාන්වරු ඔවුන්ගේ හඬ නිහඬ නොකරයි කියලා. ඇෆ්ඝනිස්තානු කාන්තාවන් තමයි මම දන්න වඩාත්ම නිර්භීත, අතිශය කටුක තත්වයන්ට ඔරොත්තු දීමට සමත්, එමෙන්ම වඩාත්ම ධෛර්යසම්පන්න ජන කොට්ඨාසය. මට ඔවුන් පිළිබඳ තිබෙන්නෙ දැවැන්ත ගෞරවයක්.

ඔබට අනුව මේ මොහොතේ වඩාත් පැහැදිලිව ඇෆ්ඝනිස්තානය සම්බන්ධයෙන් සෙසු ලෝකය තේරුම්ගත යුත්තේ කුමක්ද?

ඇෆ්ඝනිස්තානු ජනතාව ඉන්නෙ යුද්ධයෙන් විඩාපත් වෙලා. ඔවුන්ට දැන් හොඳටම මහන්සියි. ඔවුන් වසර හතළිහක් තිස්සෙ මේ කැරලි කෝලහාල, අවතැන්වීම් සහ එකකට එකක් පසුව එන අර්බුදයන් අස්සේ ජීවත් වුණා.

මම ජාත්‍යන්තර ප්‍රජාවගෙන් ඉල්ලා සිටින්නේ මේ උණුසුම පහව ගිය පසුව ඔවුන්ට පිටුපාන්න එපාය කියන එක. තව මිලියන ගණනාවක් ජනතාව එහි හිරවෙලා ඉන්නවා.
ඇමරිකාව පහුගිය වසර විස්ස පුරා අපව ඔවුන්ගේ කොටස්කරුවන් ලෙස හැඳින්වූවා, එහෙත් අවසානයේ ඔවුන් අප අත්හැරියා. දැන් එහි සිටින මිලියන ගණනක් ඇෆ්ඝනිස්තානු ජනතාව වසර විස්සක් තිස්සේ රට ක්‍රමානුකූලව ප්‍රචණ්ඩත්වයටත් ත්‍රස්තවාදයටත් බිලිදුන් පිරිසකගේ අනුකම්පාව යටතට පත් කරලා.

මම හිතන්නෙ මේ මොහොතේ මහා මිනිස් ගඟක් දේශ සීමා වෙත ගමන් කරමින් ඉන්නවා, ඒ ම්ලේච්ඡත්වයෙන් බේරී පලා යාමේ අරමුණින්. මේ ජනතාවට නිදහස් භූමියක් වෙත ගොස් දේශපාලන රැකවරණය ලැබීමටත් ජිවිත ආරක්ෂා කරගැනීමටත් හැකියාව ලැබිය යුතුයි. ඒ නිසා මම ඉල්ලා සිටිනවා ඔවුන්ගේ ආරක්ෂාව පිළිබඳ ක්‍රියා කරන සංවිධානවලට හැකි පමණ සහය දෙන්නැයි කියා.■

මුලාශ්‍ර: නිව්යෝර්ක් ටයිම්ස් සහ සීඑන්එන් වෙබ් අඩවි

සාමයට ඇති දුර වැඩි වී තිබෙන්නේ ඇයි? වැඩි වෙමින් තිබෙනවා නම් ඒ ඇයි? ‘අනුකම්පාවෙන්‘ සාමය දකින්නට ලෑස්තිවී සිටින නිසා ය. අනුකම්පා කිරීම වෙනුවට අවබෝධය දෙමළ සමාජයේ ප්‍රාර්ථනය බව වටහා ගන්නා තුරු කවර සාමයක් ද?

යාපනේ මහජන පුස්තකාලය යාපනේ ජනතාවගේ හදවත විය. 1981 වසරේදී මේ අසිරිමත් වස්තුවට ගිනි තබන ලදි. එය දකුණෙන් පිටත් කළ මුග්ධ දේශපාලන බලවේගයක් විසින් සිදු කරන ලද බව ලෝකයටම අනාවරණය වී ඇත. මේ විනාශය තිස් අවුරුදු යුද්ධයට ප්‍රාණය සැපයූ බව ද නොරහසකි. ප්‍රචණ්ඩ දේශපාලන බලවේග එදත් අදත් දේපළ හා මිනිස් ජීවිත විනාශ කරන බවට ලෝකය පුරාම සාධක ඇත. අතීතයේ පමණක් නොව වර්තමානයේ ද සාධක ඇත. කෙසේ වෙතත් සිංහල බෞද්ධ රටක් ලෙසින් උදම් අනන රටක පාලකයෙකුගේ අණින් ඒ රටේ තවත් පුරවැසි ප්‍රජාවක ඥානමය සම්පත ගිනි තබා විනාශ කිරීම කවර තත්වයේ සාහසිකත්වයක් දැයි හිතා ගන්නට පවා නොහැකිය. මේ මහා විනාශය රටේ බුද්ධිමතුන් – උගතුන් – විද්‍යාර්ථීන් – වෘත්තිකයන් – දේශපාලනඥයන් කොන්දේසි රහිතව හෙළා දැකිය යුතුව තිබුණි. එය එසේ සිදු වුණේ නැත. ඉන් ගම්‍ය වූයේ අළු යට සැඟව තිබුණ කිසියම් වෛරයක ගිනිසිළුවක් ද?

සිංහල කෙල්ලක්

මේ ලියන මොහොතේ සිංහල කෙල්ලක් සම්බන්ධයෙන් රට තුළ කිසියම් මෝහනීය උන්මාදයක් පවතී. එහි පදනම කවරක් වුව ඒ වූ කලි රටක ජන විඥානයේ පරිහානිය සම්බන්ධයෙන් සංකේතයකි.

යාපනේ පුස්තකාලය ගිනි තබන විට මෙලොව එළිය දැක නොසිටි සිංහල කෙල්ලක ඒ විනාශය සම්බන්ධයෙන් කම්පාවට පත්ව සිටීම එක අතකින් අරුමයකි. එහි වගතුග විමසා බලන විට එහි කවර නම් අරුමයක් ද? මේ කෙල්ල අයුක්තියට එරෙහිව නැඟීසිටි පුරවැසියෙකුගේ දියණියකි. එපමණක් නොව මේ කෙල්ල අධ්‍යාපන වරප්‍රසාදයෙන් දීප්තිමත් වූ තැනැත්තියකි. ඇය උසස් අධ්‍යාපනයට තෝරාගෙන තිබෙන්නේ පුරා විද්‍යාව නමැති අගනා ශාස්ත්‍රයයි. අගේ ගුරුවරයා මෙරට බිහිවුණ කීර්තිමත් විද්වතෙකු වන මහාචාර්ය සුදර්ශන සෙනෙවිරත්නයන් ය. සරු පසක බීජයක් වැඩෙන බව සැබෑවක් වුව එය එසේම වන්නේ නැත. තතු කෙසේ වුව මෝහනීය උන්මාදයකට නොව, සංවේදී මනුෂ්‍ය හදවත්වලට පවන් පොදක් සලන්නට තරුණ කෙල්ලකගේ සමත්කම ගැන ආඩම්බර වීමේ කවර වරදක් ද?

ඇය නමින් සඳරැසී සුදුසිංහ වන්නී ය. පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලයෙන් පුරා විද්‍යාව විෂයෙන් ගෞරව උපාධියක් හිමි කරගන්නා ඇය, ඉන්දියාවේ මයිසූර් විශ්වවිද්‍යාලයෙන් ජනමාධ්‍යවේදය හා සන්නිවේදනය පිළිබඳ ශාස්ත්‍රපති උපාධිය ද, කැලණිය විශ්වවිද්‍යාලයෙන් පුරා විද්‍යා පශ්චාත් උපාධි ආයතනයෙන් පුරා විද්‍යාව පිළිබඳ විද්‍යාපති උපාධිය ද හිමි කරගෙන සිටින්නීය.

දක්ෂතා මෙන්ම කුසලතා තිබෙන තරුණියන් මූලික අධ්‍යාපනයෙන් පිබිදුණ පසුව ශාස්ත්‍රකාමය සේම නිර්මාණාත්මක පෞරුෂය ද පසෙකින් තබන තත්වයකි මා දකින්නේ. සඳරැසී සුදුසිංහ තවමත් අවිවාහක තැනැත්තියක බැවින් ඇගේ ස්වාධීනත්වය මෙන්ම අභිමත අන්දමට නිදහස ද ඇය සතුව ඇතැයි ද මම සිතමි. ස්වාධීනත්වය හා නිදහස පමණක්ම සාධනීය පියවර එසවීමට ප්‍රමාණවත් ද? ඒ සඳහා අවංකව කැපවීම අවශ්‍ය වේ. එපමණක් නොව හෘදය සාක්ෂිය – නිර්භීතකම හා දරාගැනීමේ ශක්තිය අවශ්‍ය වේ. ඒ සියලු‍ කාරණා සම්බන්ධයෙන් සඳරැසී සුදුසිංහ පොහොසත් තරුණියක බව මගේ නිරීක්ෂණයයි.

ගිනි වැදුණු පියාපත්

මෑතක දී ප්‍රකාශයට පත්වුණ ‘ගිනි වැදුණු පියාපත්‘ නමැති කෘතියේ කතුවරිය ඉහතින් සඳහන් කෙරුණු සඳරැසී සුදුසිංහ වේ. මේ කෘතිය බැලූ බැල්මට ඒකල කාව්‍ය සංග්‍රහයකි. එනමුත් මේ කෘතිය හුදෙක් කාව්‍ය සංග්‍රහයක්ම නොවේ. කාව්‍ය සංග්‍රහයක් ලෙස මේ කෘතිය රස විඳින්නටඋත්සුක වීම නිරර්ථක ය. ‘ගිනිවැදුණු පියාපත්‘ සංවේදී ජන සංඝයක හෘදය සාක්ෂිය ප්‍රකාශයට පත් කරනු වස් කාව්‍ය නම් මාධ්‍යය සතු ප්‍රකාශන ශක්‍යතාව භාවිතයට ගෙන තිබෙන, ‘නිර්මාණයේ හා පර්යේෂණයේ‘ මනා සංකලනයකි. මගේ නිරීක්ෂණයට අනුව මේ කෘතිය පරිකල්පනයට වඩා සත්‍යයට මුල් තැන දුන් කෘතියකි. යාපනේ පුස්තකාලය ගිනිබත් කිරීම සම්බන්ධ පර්යේෂණාත්මක ලිපියක් හෝ ග්‍රන්ථයක් සීමිත විද්‍යාර්ථීන්ගේ අවධානය හෙමින් දිනා ගන්නා හා පොත් රාක්කයක සුවසේ නිදන්නකි. මේ යථාර්ථය ඉවෙන් මෙන් වටහා ගන්නා කතුවරිය සිය අභිමතාර්ථය මුඳුන් පත් කරගැනීම උදෙසා කවිය නම් සාහිත්ය ප්‍රවර්ගයේ ශක්‍යතාව පරිහරණය කර ඇත. ඇය සතු කවිත්වය- නිර්මාණ ශක්තිය එහිදී ඇය උචිත පරිදි සේවයේ යොදවා තිබේ. එහි සාර්ථකත්වය හා ඵලදායී බව මා වටහා ගත්තේ ‘සූම්‘ අවකාශය තුළ මේ කෘතිය සම්බන්ධයෙන් සිදු කෙරුණ සාකච්ඡා කීපයක්ම නිරීක්ෂණය කිරීමෙනි. ප්‍රාමාණිකයන් විසින් කියවනු ලැබූ ‘ගිනි වැදුණු පියාපත්‘ මගේ ඇස නොව හද තෙත් කළ බව සඳහන් කරනු කැමැත්තෙමි. ඇගේ රචනා කිසියම් අන්දමක ‘උරගලක‘ ගටා බලන්නට ඇයව ඇයගේ ගුරුවරයා යොමු කර තිබෙන්නේ නිර්මාණශීලී ශාස්ත්‍රවන්තයෙකුට ය, බුද්ධිමතෙකුට ය. ඔහු සුනිල් විජේසිරිවර්ධන නම් වේ. එතුමන් කෙනෙකු සතුටු කරන්නෙකු නොව කෙනෙකු දිරිමත් කරන්නෙකි. ඔහු සම්මුඛ වීම සඳරැසීගේ භාග්‍යයකැයි මම සිතමි. මහාචාර්ය සුදර්ශන සෙනෙවිරත්නයන් තමන්ට හඳුන්වා දුන් තැනැත්තිය ගැන විජේසිරිවර්ධන මෙසේ සටහනක් තබයි.

”‍ඔහු තමාගේ ‘හොඳම ශිෂ්‍යශිෂ්‍යාවන්‘ කිහිප දෙනෙක්ම මට හඳුන්වා දී තිබේ. ඔහු යමෙක් මට හඳුන්වා දෙන්නේ ඒ පුද්ගලයා ගැන ලොකු විශ්වාසයක් ඇති විට බව මම දැන සිටියෙමි. සඳරැසී ගැන ද කතා කරමින් මහාචාර්ය සුදර්ශන් ශාස්ත්‍රය හා මනුෂ්‍යත්වය ගැන ඇගේ කැපවීම හා අනුරාගය ගැන මට සහතික විය”‍

ඒ ඒ බනිස්වලට ඒ ඒ කෙහෙල්ගෙඩි කියන්නා සේ සඳරුසීගේ ප්‍රයත්නයට අවශ්‍ය දීප්තිය ලබා දෙන්නට සුදුසුම තැනැත්තෙකු ඇයට මුණගැසීම ඇගේ අවංක කැපවීමට ලැබුණ ආශීර්වාදයක් යයි සිතමි.

‘ගිනි වැදුණු පියාපත්‘ කෘතියට පෙරවදනක් ලියමින් මහාචාර්ය සංසක පෙරේරා පාඨකයාගේ විචාරාක්ෂය යොමු කරන්නට නිසි ප්‍රවේශයක් උත්පාදනය කර තිබේ. මේ ඔහුගේ වචන කිහිපයකි.

”‍සඳරැසී සුදුසිංහගේ කවි එකතුව අප අතට පත් වන්නේ මේ සිද්ධිය සම්බන්ධ මතකය මේ ප්‍රජාවන් දෙකේ සාමූහික මතකය තුළ ආකාර දෙකකින් මෙසේ විද්‍යමාන වන මොහොතක දී ය. මෙහිදී වඩාත් උනන්දු සහගත කාරණය වන්නේ, කිවිඳියගේ කාව්‍යමය ව්‍යායාමයට පදනම සපයන්නේත් ඇයගේ කාව්‍යමය විමසුමට තීව්‍ර ලෙස ලක්වන්නේත් ඇයගේ දැඩි විවේචනයට බඳුන්වන්නේත් ඇයගේ සාංකාවට හා නොසතුටට හේතු වන්නේත් මේ සිද්ධිය හා බැඳී පවතින කරුණු හා සංකේත වන නමුදු, ඇය ද සාමාජිකාවක වන සිංහල සමාජයේ පුළුල් සාමූහික මතකයෙන් මේ සිද්ධිය පිළිබඳ මෙනෙහි කිරීම් බොහෝ දුරට තුරන්ව ගොස් ඇති බැව් සිහිගන්වන විටදී ය.”‍

මානව විද්‍යාඥයෙකුගේ දෘෂ්ටියෙන් මේ කියවීම පළ කරන්නේ මනුෂ්‍යයා මනුෂ්‍යත්වයට අදාළ යථාර්ථයන් පිටු දැකීම සම්බන්ධ සැඟව පවත්නා ඛේදය වන්නේ ය. තමන් මෙලොව උපත් ලබන්නටත් පෙර සිදුවුණ මේ මහා විනාශය සිංහල සමාජයේ දැරියකගේ හද සසල කිරීම පවසන්නේ ඇය ‘දෘෂ්ටිමය වශයෙන්‘ කිසිම බලවේගයක ගොදුරක්ව නොසිටීම ය. ඊට ඇගේ පසුබිම හා හැදෑරීම් සේම ‘මනුෂ්‍යයන්‘ ආශ්‍රය ද ඉවහල් වී ඇති බව විශද වේ.

සංදර්භය හා වියමන්

කතුවරිය ප්‍රධාන ශීර්ෂ කීපයක් පදනම් කරගෙන කෘතියේ සංදර්භය සකස් කරගෙන ඇත. පළමුවෙන්ම ‘තිඹිරිගෙය‘ වෙත පාඨක අවධානය යොමු කරයි. දෙවනුව ‘මළගම‘ වෙතටය ඇය පාඨකයා කැඳවන්නේ. තුන් වෙනිව ඇය පාඨකයා සසල කරන්නේ ‘මතක බණවර‘ තුළිනි. සිව්වෙනිව ඇය හෘදය සාක්ෂිය අවදි කරනු වස් ‘ස්මෘති‘ මැයෙන් සංවේදී ලෙස ආවර්ජනයන්හි නිමග්නව සිටින සැටි අපූරු ය. ඇගේ වියමන නිම කරන්නේ ‘පුනරාගමනය‘ තුළිනි. මේ සංදර්භය තුළින් උද්දීප්ත වන්නේ කැපවුණ ව්‍යායාමයකින් නෙළා ගත් අස්වැන්න සාධාරණව හා යුක්ති යුක්තව පාඨකයා අබිමුව තැබීම යයි සිතමි.
මේ කෘතියෙහි වියමන් එකසිය දහයක් අන්තර්ගතය. කිසි විටක කතුවරිය භාවාත්මක වැලපීම්වල නිමග්න නොවනවා සේම, ආවේග බාහුල්‍යයෙන් විරෝධතා පළ කිරීමක් කරන්නේ ද නැත. ඇතැම් ආවේගයන් මතු වෙන්නට ඉඩ ඇති අවකාශයන් පවා ඇය ජය ගන්නා අන්දම මනරම් ය. මේ මතක බණවර තුළින් නිදසුනකි.

”‍බුදුන් විසූ සමයේ ද
අකුරු ලිවූ අපි
මහින්දාගමනයටත් පෙර
අකුරු දැන උන් අපි
මහා සංස්කෘතියක
අයිතිය ලියාගත් අපි
මූණ එක්ක තරහට
කපා ගත්තේ ද නහය.”‍

අකුරු යනු ඥානයේ ප්‍රාණ වායුව වේ. ශබ්ද ගිනි තබා වැනසිය නොහැකි ය. අකුරු ගිනි තබා වනසන්නේ කෙසේ ද? අකුරු පවතින්නේ ඥානයක් හා හැඟීම් සමඟිනි. එබැවින් පොත යනු මානවයාගේ නිර්මාණයක් සේම මානවයාගේ ඉදිරිගාමී පැවැත්මේ දෙයාකාර වූ වස්තුවකි. ලියා ඇති පොත් සේම ලියන පොත් ඉන් ගම්‍ය කෙරේ. ලියා ඇති පොත් මතිනි අලු‍ත් පොත් ලියවෙන්නේ. එබැවින් ලියා ඇති පොත් විනාශ කිරීම යනු මානව ශිෂ්ටාචාරයක පැවැත්මට මරු පහරකි. අපි එය ලේ වැගිරීමකින් අත් දුටුවෝ නොවෙමු ද?
මතක බණවර තුළින්ම ඇය සරස්වතිය සිහිගන්වන්නේ මෙලෙසිනි.

”‍කැරලි ගසනා හදකට
‘නිවන‘
පොත පත නොවුණ දවසක
වීණා පුස්තකධාරිනිය
පාමුල
වෙඩි වැදුණෙ
මිනිසත් කමේ හිසට ය.”‍

මේ පිටු ගණන විවරණය කළ හැකි භාවමය ප්රකාශයන්ය.

මතක බණවර තුළ ඇස ගැසෙන උත්ප්‍රාසනීය වියමන නම් හොමෝ ඉරෙක්ටස්ට ගින්නෙන් සිදුව ඇති විනාශය දරා ගන්නට නොහැකි වීම පවසා සිටීම ය.

”‍හෝමෝ ඉරෙක්ටස් වෙමි
ඉඳගෙන
ගාන්ධි පාරේ කෙළවර
උදේ හවස විඳවමි
තැවෙමි
ගින්දර සොයා ගත් වරදට.”‍

මතක බණවර තුළිනි කතුවරිය පාඨකයාගේ හෘදය සාක්ෂිය විමසා සිටින්නේ. ඒ වෙනුවෙන් ප්‍රබන්ධිත දීර්ඝ කව ‘ප්‍රොමිතියස්ගේ පාපොච්චාරණය‘ නම් වේ. ඉන් උද්ධෘත කිහිපයක් දක්වනු කැමැත්තෙමි.
”‍සුළු පටු නොවේ මා අතින් වුණු වරද
මිනිස් ලොවට දෙව්ලොවක සුව දුන්
ගින්දරම වරදට යොදාගෙන
අළු කරයි උන් පොත් ගුල්

අහෝ දැන් අවබෝධ වී ඇත මට
මා කළ වරද
සියුස්ගේ අණ ද නොතකා.”‍
ප්‍රොමිතියස්ගේ පාපොච්චාරණය අතිශයින් අනුවේදනීය වේ.
”‍ගන්න හැම හුස්මෙන්ම
පසු තැවෙමි, විඳවමි
මේ මදිය දඬුවම මට
මම කළ වරදට

එන්න කියමි
සියුස්ගේ දඬුවම්කරුට
ක්‍රෑරතර ගිජු ලිහිණියාට
පියඹා එනු මා වෙතට
මගේ පපු කැවුතු
කඩාගෙන කනු මැන
මේ දඬුවම විඳින්නට
ඉතා සුදුසුය මම

ගුණ සුවඳ නොදැනෙන
මරණයම උරුම මිනිසුන්ට
සොරාගෙන දුන්නාට
දෙවුලොව අගනාම වස්තුව වූ ‘ගින්න‘”‍

‘ගිනිවැදුණු පියාපත්‘ කෘතියේ බරසාරම වියමන් මා වින්දේ ‘මතක බණවර‘ තුළින් ය. කතුවරිය පාඨකයාගේ හෘදය සාක්ෂියට ආමන්ත්‍රණය කරන්නට සිය දැනුම මත පදනම්ව ගොන ගෙත්තම් මනහර ය. පිරිසිදු ජලය සේ ‘අවර්ණව‘ මිනිස් හදවත් හරා ගලා යන මතක බණවර අසන පාඨකයෙකුගේ නෙතට කඳුළක් ඉනුවේ නැත්නම් ඉන් ගම්‍ය වන්නේ දෘෂ්ටිවාද නමැති රැහැන්වලින් සිර කොට බැද දමා ඇති අන්දම ය.

කෘතවේදී ප්‍රණාමය

කතුවරියගේ හෘදයංගම ප්‍රයත්නය අගයන ආර්. මහේෂ්වරන් තබන සටහනකි මේ.
”‍…සඳරැසී ඇය සාමය වෙනුවෙන්, මනුෂ්‍යත්වය වෙනුවෙන්, මිත්‍රත්වය වෙනුවෙන්, සියලු‍ දෙනා මනුෂ්‍යයෝය යන මානුෂවාදී දෘෂ්ටියෙන් බොහෝ කවි සංකල්පනා ගෙත්තම් කොට තිබේ. ඇගේ තෙලිතුඩින් දමිළ ජනතාවගේ දුක්ඛිත දිවිය, යාපනයේ ජනතාවගේ ආකල්ප හා ශෝකී අත්දැකීම් සිංහල සහෝදරත්වයට තේරුම් ගත හැකි අයුරින් තමන්ටම ආවේණික වූ කාව්‍යමය ශෛලියකින් ඉදිරිපත් කර තිබීම ප්‍රශංසනීය වේ.”‍

ඔහුගේ ප්‍රාර්ථනාව ද එක් කරයි. ඒ මෙලෙසිනි.

”‍අගය කරන්නන්ගේ ඇගයීම් ද, අපහාස කරන්නන්ගේ අපහාසයන් අතරේ ද නිර්භීතව නැඟී සිටින්න”‍

සාමයට ඇති දුර වැඩි වී තිබෙන්නේ ඇයි? වැඩි වෙමින් තිබෙනවා නම් ඒ ඇයි? ‘අනුකම්පාවෙන්‘ සාමය දකින්නට ලෑස්තිවී සිටින නිසා ය. අනුකම්පා කිරීම වෙනුවට අවබෝධය දෙමළ සමාජයේ ප්‍රාර්ථනය බව වටහා ගන්නා තුරු කවර සාමයක් ද? දෙපසින්ම වර්ගවාදයක් සප්‍රාණිකව පැවතීම යනු මනුෂ්‍යත්වයට විරුද්ධ ‘ගින්දරක්‘ වේ.
එම්.ඒ. නුහුමාන් රටකට මනුෂ්‍ය සමාජයකට අත්වුණ ඉරණම ගැන මෙනෙහි කරමින් සඳරැසීගේ ප්‍රයත්නය අගයා තිබෙන්නේ මෙසේ ය.

”‍යාපනය පුස්තකාලය ගිනි තබා වසර හතළිහක් ගත වී ඇත. එයින් ඇති වූ මනසේ තුවාලය තවමත් සුව වී නැත. ….ගිනි වැදුණ පියාපත් නම් කවි සපොද්ධතෙහි එකම තේමාවක් ඔස්සේ ලියැවුණු ඇගේ කවි චිත්තවේගීය; සංවේදීය; එමෙන්ම අතිශයින් ප්‍රශංසනීය ය. එම දීප්තිමත් කවි තුළින් ජාතික සමගිය හා සංහිඳියාව සඳහා ඇය දරා ඇති අවංක වෑයම සඵල වන්නට මම ප්‍රාර්ථනා කරමි”‍

දෙමළ සාමය නියෝජනය කරන බුද්ධිමතෙකු මේ පවසන්නේ කුමක් ද? විනාශය පහසුවෙන් සිදු කරන ලද්දකි. එහෙත් යහපත පහසු නැත යන්නය. යහපත ප්‍රාර්ථනා කිරීම පවසන්නේ සාමයට මහා දුරක් යා යුතු බව ද?

වරද නම් වරදක්ම ය. වරදට සමාව අහසින් වැටෙන්නේ නැත. චන්ද්‍රිකා පාලන සමයේ ඇය මංගල සමරවීරට උපදෙස් දෙන්නේ – ‘ඥානය‘ දෙන්නේ වරදට සමාව ඉල්ලා සිටින්නටය. ඔහු ඒ වෙනුවෙන් කැපවේ. සඳරැසී ඊට කෘතවේදිත්වය පළ කරන්නේ මෙසේ ය.

”‍ගොළුවුණ හිතක් මත කවි සිතිවිලි ගලන
සොඳුරුම දවස් හඳුනාගන්නේ කොහොම
සුදු නෙළුමක් ලෙසින් පිබිදී සුබ දිනෙක
පොත්ගුල නමට පිනිදිය ඉස්සේ කවුද?

ගඩොලට පොතට වැද අස්විද සුබ නැකතේ
කළු හිල් බිත්ති මත හුණු පිරියම් කෙරුණේ
දකුණත ඇඟිලි තොකනද තිලකය තිව්වේ
දැන් හැක වැඳගන්න පින්කෙත යාපනයේ”‍

යාපනය පුස්තකාලය යළි ගොඩ නැඟිණි. මේ වූ කලී එක්තරා අන්දමකින් භෞතික පදනමක සාමයකි. එහෙත් රටට අවශ්‍ය සාමය කුමක් ද? ලේ වගුරුවන්නේ නැති රටේ සියලු‍ පුරවැසියන්ට – ‘මනුෂ්‍යයන්‘ ලෙස සලකන හා ජීවත්වන්නට හැකි සාමයකි.
දේශපාලනිකව එය යථාර්ථයක් බවට පත් වේ ද?

සිංහල සමාජය තුළ පැතිරෙන්නට පටන් ගැනුණ මනුෂ්‍යත්වයේ අරුණලු, පාස්කු ප්‍රහාරය නම් බල උමතු කුමන්ත්‍රණය විසින් යටපත් කර දමන ලදි. සුව වෙමින් තිබුණ තුවාලය පෑරුවා නොව, යළි තුවාල කිරීමකිය කළේ. වත්මන් පාලකයන් සිය පැවැත්ම වෙනුවෙන් පරිහරණය කරන ගෝත්‍රික අවියට විනාශය නිර්මාණය කළ හැකි ය. මොන අන්දමකින්වත් සාමය ගොඩ නැඟිය නොහැකි ය. ගිනි තිබ්බ අය ඊටත් වඩා සන්නද්ධව ගින්නක් තබන්නට පසු බට නොවනු ඇත. ලංකාව දවසින් දවස පරිහානිය කරා යන අන්දම ගැන සංවේදී විය යුත්තේ නිර්පාක්ෂික බුද්ධිමතුන්ය – විද්වතුන්ය – වෘත්තිකයන්ය – සාහිත්‍යධරයන් හා කලාකරුවන්ය. ඒ ඒ චරිතවල වග තුග විමසන විට ලැබෙන පිළිතුරු කොතරම් ශෝචනීය ද?

මෙවැනි ගොරබිරම් යථාර්ථයක් තුළ සඳරැසී අප්‍රමාණ කැපවීමකින් යාපනය පුරා සැරි සරන්නේ – ආදරයේ දෑත් දිගු කරන්නේ ආධ්‍යාත්මික සාමයක් ගැන අයට ඉහළ මට්ටමක ප්‍රාර්ථනාවක් ඇති නිසා යයි මේ පොත කීප වාරයක් කියවූ මට සිතුණි.

‘ගිනිවැදුණ පියාපත්‘ වනාහි කවි පොතක් නොව, එහෙත් එය කවි පොතකි. ‘ගිනිවැදුණ පියාපත්‘ වනාහි පර්යේෂණයක ඵලයක් නොව, එහෙත් එය පර්යේෂණයක ඵලයකි.
මෙවැනි කෘතියක් මා කියවූයේ ප්‍රථම වතාවටය. සෑම පුරවැසියෙකුම උවමනාවෙන් කියවිය යුතු පොතකි මේ පොත. ඉමහත් මහන්සියකින් සම්පාදනය කර තිබෙන මේ කෘතියෙන් පාඨකයෙකුට අත්වන්නේ හුදු ආස්වාදයක්ම නොවේ. සෑම පාඨකයෙකුගේ ම කල්පනය පුබුදු කරන නැණරැස් මෙහි අන්තර්ගතය. සිංහල තරුණියක මේ උඩුගං බලා පිහිනන්නේ රටේ අනාගතය වෙනුවෙන් මඬනා ලද මානව ප්‍රේමයකින් යයි සිතමි.■

■ අරුණ ජයවර්ධන

අශෝක හඳගමගේ අලුත්ම චිත්‍රපටිය ‘ඇල්බොරාදා’ ජපානයේ 34 වැනි ටෝකියෝ ජාත්‍යන්තර චිත්‍රපට උළෙලේ ප්‍රධාන වැඩසටහන වන ‘ජාත්‍යන්තර තරගකාරි අංශයේ’ තිරගත කිරීමට තෝරාගෙන තිබෙනවා. ටෝකියේ ජාත්‍යන්තර චිත්‍රපටි උළෙල, ඔක්තෝබර් 30 සිට නොවැම්බර් 8 දක්වා ටෝකියෝහිදී පැවැත්වෙන්නට නියමිතයි.

මෙවර චිත්‍රපටි උළෙලේ තේමාව Crossing Borders හෙවත් ‘මායිම් තරණය’යි. ‘ලෝකයේ විවිධ මායිම් තිබෙනවා. කොවිඩ්-19 හේතුවෙන් ඇතිවුණු සන්නිවේදන බාධා, ස්ත්‍රී පුරුෂ සමාජභාවය පිළිබඳ වෙනස්කම්, ආර්ථික විෂමතා සහ ජාත්‍යන්තර ගැටුම් ආදිය. අපට අවශ්‍ය වූයේ එවැනි සීමාමායිම් ඉක්මවා යන චිත්‍රපට පෙන්වීමට සහ එයින් ඔබ්බට යාමටයි.’ උළෙලේ සංවිධායකයන් කියනවා.

ඇල්බොරාදා චිත්‍රපටියට තේමා වන්නේ සුප්‍රකට චිලියානු ජාතික කවියා වූ පැබ්ලෝ නෙරූදාගේ ජීවිතයෙන් පෙත්තක්. ඒ වගේම ඔහු ලංකාවේ ගතකළ කාලයෙන් පරිච්ඡෙදයක්.
මේ හඳගම චිත්‍රපටියේ තේමාව ගැන ලියූ සටහනක්.

‘පැබ්ලෝ නෙරුදා, ලංකාවේ චිලියානු කොන්සල් ලෙස වසර දෙකක් (1929-31) මෙහි ජීවත් වුණා. ඔහු පසු කලෙක ලියූ ‘මතක සටහන්’ (Memoirs) පොතේ ‘දිදුළන හුදකලාව’ (Luminous Solitude) නම් පරිච්ඡෙදයේ ලංකාවෙහි මතකයන් ගැන විස්තර කෙරෙනවා.

එහි සඳහන් කෙරෙන පරිදි, වැල්ලවත්ත ප්‍රදේශයේ ඔහු පදිංචිව සිටි වෙරළබඩ නිවසේ වැසිකිළිය ශුද්ධ පවිත්‍ර කළ එවක ‘සක්කිලි’ යන අපහාසාත්මක නමින් හැඳින්වූ කසල ශෝධක වෘත්තික ප්‍රජාවකට අයත් යුවතියක් සමඟ වරක් ලිංගිකව එක්ව තිබෙනවා.
ඔහු එහි සඳහන් කරන්නේ, ඇගේ ‘අකමැත්තක් නොමැතිව’ එය සිදුවූ බවයි. එහෙත් පසු කලෙක මෙම සිදුවීම විශ්ලේෂණය කරන සමාජ ක්‍රියාකාරීන් සහ විචාරකයන් තර්ක කරන්නේ එය පැහැදිලිවම ස්ත්‍රී දූෂණයක් බවයි.

පැබ්ලෝ ලංකාවට ආවේ (1929) බුරුමයේ රැන්ගුන් නුවර ඉඳන්. එහෙ ඉන්නකොට ඔහු ආදරෙන් බැඳුණු යුවතියක් හිටියා‍. නම ජොසී බ්ලිස්. ඇයගේ ආදරය මරාගන මැරෙන එකක්. වදයක් වුණු තරමටම එය දරුණු ආදරයක්. පැබ්ලෝ ඇයව හැඳින්වූයේ බුරුම අඳුන් දිවිදෙනක් (Burmese Panther) කියලා. ලංකාවට එන්නේ ඇගෙන් ගැලවෙන්න. ඒත් ඔහුට එහෙම ලේසියෙන් ඇගෙන් ගැලවෙන්න ලැබෙන්නේ නැහැ.

දවසක් නොසිතු මොහොතක, ගෙයි දොර අරිනකොට ගෙයි දොරකඩ, ඇයෟ ලංකාවේ සහල් නැහැ කියලා හිතලාද කොහෙද සහල් මල්ලකුත් ඔළු‍වේ තියාගෙන. දිග කියුබානු සුරුට්ටුවක් මුව රඳවාගෙන.’

‘චිත්‍රපටියේ පිටපත සැකසීම සඳහා Memoirs පොතේ කරුණුත් නෙරුදාගේ ජීවිතය පිළිබඳ ලියැවුණු බොහෝ ලිපි ලේඛනත්, තවත් පොතුත්, ලංකාවෙන්ම සොයා ගත් තවත් තොරතුරුත්, ඔහු ලියූ කවි, විශේෂයෙන් Farewell සහ Widower’s Tango යන කවි දෙකත් පදනම් කර කරගත්තා.’

හඳගම: ‘නෙරුදා ඔහුගේ ආදරවන්තියන් ගැන බොහෝ කවි ලියා ඇතත් මේ ගැන කවියක් ලියා නැහැ.’

ඉතින් මේ (හඳගම ලියූ) නෙරුදා නොලියූ කවියයි.

The poem Neruda never wrote
නෙරුදා නොලියූ කවිය….
ලවන මුසුව හමන සුළඟ
සමඟ රඟන තෝඩු යුගල
නඟන කිකිණි සවන පිනන
බමන හිසට ගෙනෙන මිහිර.
වෙරළ සිඹින වියරු රළට
තෙමුණු සළඹ ලෙහුණු පයට
බැඳුනු නෙතට පෙනුනෙ නැතිද
බිඳුණු සිතක් මදට කිපුණ.
ගිගිරි සලන වළලු‍ බිඳින
රැගත් විගස සුරත මිටින
බිමට වැටුණි එඅත රැඳුණ
ඉරටු මිටිය බිම අමදින
තුටින් රැගෙන බඳ තුරුලට
ඔසවා ගමි දිව්‍ය අඟන
මුවින් නොබැණ සිටිමුත් ඇය
දුටිමි පිරුණු කඳුළැල් නෙත.
ලෙහුණි බඳට ඇලු‍ණු සළුව
දපන විටදි මතට සයන
වසර දහස් කල් ඉපැරණි
රුවකි එරුව තඹින් නෙළුව
සියක් කතුන් හා නිදිවැද
ඇතත් එතෙක් මෙතෙක් නොමැත
සිතත් ගතත් තෙතක් නොමැති
කතක් සමඟ රති සුව විඳ
ගලක් සදිසි කයක් සමඟ
සසඟ දුකකි සැපක් කොහිද
අපුල බැවින් දෝ මා ගත
ඉවත බලා සිටියේ ඇය
කරපු පවක තරම දැනෙන
විටත් ගොසිනි ඇය ඉවතට
කිළිටි විනිද ඇගෙ සියොලඟ
කසල අදින උදය හවස.
මකනු නොහැක සිදුවූ වරද
විඳව විඳව හිඳිනු මිසක
වෙරළෙ හැපී හැපී කියයි
පරක් තෙරක් නොමැති සයුර’

සමන් වික්‍රමාරච්චි කළ Memoirsපොතේ සිංහල පරිවර්තනයක්‌ සරසවි ප්‍රකාශනයක් ලෙස ළඟදී එළිදැක්වෙනවා.

ඇල්බොරාදාහි නෙරූදාගේ චරිතය රඟපාන්නේ ලුවී ජේ රොමේරෝ. ජොසී බ්ලිස්ගේ චරිතයට පණ පොවන්නී ඈන් සොලේන්. ඔවුන් දෙදෙනාට අමතරව රිතිකා කොඩිතුවක්කු, මැල්කම් මචාඩෝ, ඩොමිනික් කෙලර්, නිමායා හැරිස්, තුසිත ලක්නාත්, කෞශල්‍ය මෙන්ඩිස්, සමන්ත බාලසූරිය, කසුන් පෙරේරා සහ කාංචනා නන්දනී රංගනයට එකතුවෙනවා.

වේෂ නිරූපණය සමරසිරි කඳනගේ, ඇඳුම් පියතිස්ස අකුරම්බොඩ, වර්ණ ගැළපීම දිනිඳු ජාගොඩ, දෘශ්‍ය ප්‍රයෝග චත්‍ර විරමන් සහ කණ්ඩායම, නිෂ්පාදන රටා බිමල් දුෂ්මන්ත, සංගීතය අජිත් කුමාරසිරි හා නාමිනි පංචලා, කැමරාකරණය චන්න දේශප්‍රිය, සංස්කරණය රවින්ද්‍ර ගුරුගේ. ඇල්බරාදො නිෂ්පාදනය කළේ එච්ඩී ප්‍රේමසිරි. රේඛීය නිෂ්පාදනය ඉරන්ති අබේසිංහ. තිරකතාවත් අශෝක හඳගමගේ.■