බාල නිසා ඒකකයක් නිපදවීම යන ගල්අඟුරු ප්රමාණය වැඩියි
බලාගාරයේ කාර්යක්ෂමතාව අඩුවෙලා
පිටවන අළු ප්රමාණය දෙගුණයක් වෙලා
නැව්තොග 25ම ආවත් ගල් අඟුරු ඇතිවෙන්නේ ඔක්තෝබර් 2 දක්වා පමණයි
බාල ගල් අඟුරු සැපයූ බවට චෝදනාවට ලක්වී ඇති ට්රයිඩන්ට් චෙම්ෆාර් ලිමිටඩ් ආයතනය මේ දක්වා සපයා ඇති ගල් අඟුරු තොග 9ක් නිසා ලක්විජය ගල් අඟුරු බලාගාරයේ ක්රියාකාරිත්වයේ ඇති වූ ගැටලු, එහි සෘජු මූල්ය බලපෑම, ඇති විය හැකි පාරිසරික බලපෑම් හා බාධාවකින් තොරව විදුලි සැපයුම පවත්වාගෙන යාමේ අවදානම යන කරුණු පිළිබඳව ශ්රී ලංකා මහජන උපයෝගිතා කොමිෂන් සභාව විසින් සකස් කරන ලද වාර්තාව, පසුගියදා පාර්ලිමේන්තුවේ යටිතල පහසුකම් සහ උපායමාර්ගික සංවර්ධනය පිළිබඳ ආංශික අධීක්ෂණ කාරක සභාව වෙත ඉදිරිපත් කරන ලදි.
එම වාර්තාවට අනුව, මෙම බාල ගල් අඟුරු තොග නවය නිසා සිදුවී ඇති මූල්ය පාඩුව රුපියල් මිලියන 8,497කි.
මේ ශ්රී ලංකා මහජන උපගෙයා්ගිතා කොමිෂන් සභාව ඉදිරිපත් කළ වාර්තාවේ දළ පරිවර්තනයකි.
අරමුණ
මෙම වාර්තාවේ අරමුණ වන්නේ 2025 දෙසැම්බර් සිට 2026 පෙබරවාරි 25 දක්වා කාලය තුළ ට්රයිඩන්ට් චෙම්ෆාර් ලිමිටඩ් (වත්මන් සැපයුම්කරු) විසින් ලක්විජය බලාගාරය වෙත සපයන ලද ගල්අඟුරුවලට අදාළ ගැටලු (ඇත්නම්) විශ්ලේෂණය කර හඳුනා ගැනීමයි. මෙම වාර්තාව 2026 පෙබරවාරි 12 දින පාර්ලිමේන්තුවේ යටිතල පහසුකම් සහ උපායමාර්ගික සංවර්ධනය පිළිබඳ ආංශික අධීක්ෂණ කාරක සභාවේ උපදෙස් මත සකස් කරන ලදි.
මෙම වාර්තාවේ, 2025 සැප්තැම්බර් – නොවැම්බර් කාලය තුළ ලක්විජය බලාගාරයට ගල්අඟුරු සැපයූ Trident Chemphar Limited සමාගම “පෙර සැපයුම්කරු” ලෙසත්, 2025 දෙසැම්බර් – 2026 මැයි කාලය තුළ ගල්අඟුරු සපයන සමාගම “වත්මන් සැපයුම්කරු” ලෙසත් හඳුන්වනු ලැබේ.
නිරීක්ෂණ
1. වත්මන් ගල් අඟුරු සැපයුම්කරු විසින් සපයනු ලබන ගල් අඟුරු තොග භාවිත කරන අතරතුර ලක්විජය බලාගාරයේ විදුලිය උත්පාදන ලොග්වලින් ලබාගත් උපරිම උත්පාදන ධාරිතාවන්හි සාමාන්යය සලකා බැලූ විට, එම තොග භාවිත කරමින්, මෙම බලාගාරයට එහි පූර්ණ උත්පාදන ධාරිතාවෙන් නිෂ්පාදනය කළ නොහැකි බව නිරීක්ෂණය වේ.
2. මෙම කාලසීමාව තුළ වත්මන් සැපයුම්කරු විසින් ලබාදුන් ගල්අඟුරු තොග නවයම බලාගාරය සඳහා භාවිත කිරීමේදී, එහි සාමාන්ය ගල්අඟුරු පරිභෝජන අනුපාතය ඉහළ අගයක් ගන්නා බව නිරීක්ෂණය වේ.
(තාක්ෂණික කරුණු: සාමාන්ය ගල්අඟුරු පරිභෝජන අනුපාතය යනු නිශ්චිත විදුලි ඒකකයක් නිපදවීමට වැයවන ගල්අඟුරු ප්රමාණයයි. ඉහළ අගයක් ගැනීම යන්නෙහි අදහස වන්නේ ගල්අඟුරුවල ගුණාත්මකභාවය අඩු නිසා වැඩි ප්රමාණයක් පුළුස්සා දැමීමට සිදුවන බවයි – අවධාරණය, පරිවර්තක).
3. මෙම කාලසීමාව තුළ වත්මන් සැපයුම්කරු විසින් ලබාදුන් ගල්අඟුරු තොග 9, බලාගාරය සඳහා භාවිත කිරීමේදී, විශේෂිත ගල්අඟුරු පරිභෝජනය ඉහළ අගයක් ගන්නා බව නිරීක්ෂණය වේ.”
(තාක්ෂණික සටහන: මෙහි විශේෂිත ගල්අඟුරු පරිභෝජනය යන්නෙන් අදහස් වන්නේ විදුලි ඒකකයක් නිපදවීම සඳහා වැයවන ගල්අඟුරු ප්රමාණයයි. මෙය ඉහළ යාම යනු බලාගාරයේ කාර්යක්ෂමතාව අඩු වී ඇති බව හෝ ගල්අඟුරුවල ගුණාත්මකභාවය අඩු බව පෙන්වන ප්රධාන දර්ශකයකි – අවධාරණය, පරිවර්තක).
4. දළ කැලරි අගයන් සංසන්දනය කිරීම.
වත්මන් සැපයුම්කරුගේ ගල්අඟුරු භාවිතයෙන් බලාගාරය ක්රියාත්මක වන විට අපේක්ෂිත කාර්යක්ෂමතාව, පෙර සැපයුම්කරුගේ ගල්අඟුරු භාවිතයේදී ලබාගත් කාර්යක්ෂමතාවට සමාන වනු ඇතැයි උපකල්පනය කරන ලදි. එබැවින්, බලාගාරයේ ක්රියාකාරී දත්ත ඇසුරින් ගණනය කරන ලද ගල්අඟුරුවල කැලරි අගය, පටවන ලද වරායේ හෝ ගොඩබෑමේ වරායේ වාර්තාවල අගයන්ට වඩා ලක්විජය බලාගාරයේ රසායනාගාර පරීක්ෂණ වාර්තාවල අගයන්ට බෙහෙවින් සමීප බව නිරීක්ෂණය වේ.
( තාක්ෂණික සටහන: කැලරි අගය යනු ඉන්ධන ඒකකයක් සම්පූර්ණයෙන් දහනය කිරීමේදී පිටවන මුළු තාප ප්රමාණයයි. ගල්අඟුරුවල ගුණාත්මකභාවය මැන බැලීමේදී මෙය ප්රධාන දර්ශකයකි. එම අගය අඩු වූ විට, සමාන විදුලි ප්රමාණයක් නිපදවීමට වැඩි ගල්අඟුරු ප්රමාණයක් වැය කිරීමට සිදු වේ (එනම්, කලින් සඳහන් කළ විශේෂිත ගල්අඟුරු පරිභෝජන අගය ඉහළ යයි).
5. ලක්විජය බලාගාරයේ මධ්යම පාලන මෙහෙයුම් රෙගුලාසි: හුමාලයේ උෂ්ණත්වය /සෙන්ටිග්රේඩ් අංශක 551 නොඉක්මවිය යුතු අතර, වසරක් තුළ මෙම සීමාව ඉක්මවා ක්රියාත්මක වූ සමුච්චිත කාලය පැය 400 නොඉක්මවිය යුතුය.
හුමාලයේ උෂ්ණත්වය / සෙන්ටිග්රේඩ් අංශක 565 ඉක්මවා ගොස් එය විනාඩි 15ක් පුරා පවතී නම්, ටර්බයිනය අතින් ක්රියාවිරහිත කළ යුතුය. එවැනි සීමා ඉක්මවා යාම්වල මුළු වාර්ෂික කාලය පැය 80 නොඉක්මවිය යුතුය.
කෙසේ වෙතත්, ලක්විජය බලාගාරයේ උෂ්ණත්ව සටහන් අනුව, වත්මන් සැපයුම්කරු විසින් සපයන ලද ගල්අඟුරු භාවිතයෙන් ක්රියාත්මක වන විට, නියමිත හුමාල උෂ්ණත්ව සීමාවන් කිහිප වතාවක්ම ඉක්මවා ගොස් ඇති බව නිරීක්ෂණය විය.
6. ලක්විජය බලාගාරයේ දහන උෂ්ණත්වය අඩු කරන කපාටයේ විවෘත මට්ටම (%) පිළිබඳ දත්ත අනුව, (මෙම කපාටය මගින් අතිශයින් රත් වූ හුමාලය වෙත පාලනය කළ ජල ප්රමාණයක් එක් කිරීම මගින් හුමාලයේ උෂ්ණත්වය නියාමනය කර ආරක්ෂිත සීමාවන් තුළ පවත්වා ගනු ලබයි.) වත්මන් සැපයුම්කරු ලබා දුන් ගල්අඟුරු භාවිත කරන අවස්ථාවලදී, මෙම කපාටය කිහිප වතාවක්ම 100% ක් විවෘතව (සම්පූර්ණයෙන්ම විවෘතව) ක්රියා කර ඇති බව නිරීක්ෂණය විය.
එබැවින්, විවිධ පාලන ක්රම මගින් හුමාලයේ උෂ්ණත්වය තවදුරටත් අඩු කිරීමට උත්සාහ කර ඇති අතර, අවසාන පියවර ලෙස හුමාලය වාතයට මුදා හැරීම සිදු කර ඇත. මෙහි ප්රතිඵලයක් ලෙස බලාගාරයේ කාර්යක්ෂමතාව අඩු වේ. එක් අවස්ථාවකදී මෙලෙස හුමාලය පිට කිරීම නිසා විදුලි ජනන ධාරිතාව හදිසියේ පහත වැටුණු බව නිරීක්ෂණය විය.
7. පියාසර අළු පිටවීමේ දත්ත
වත්මන් සැපයුම්කරුගේ ගල්අඟුරු භාවිතයෙන් බලාගාරය ක්රියාත්මක වන විට සාමාන්ය පියාසර අළු බැහැර කිරීම විදුලි ඒකකයකට දළ වශයෙන් කිලෝග්රෑම් 0.093 ක් බව නිරීක්ෂණය වී ඇත. පෙර සැපයුම්කරුගේ ගල්අඟුරු භාවිතයේදී එම අගය පැවතියේ කිලෝග්රෑම් 0.046 ක් ලෙසය. ඒ අනුව, වත්මන් සැපයුම්කරුගේ ගල්අඟුරු නිසා පියාසර අළු බැහැර කිරීමේ ප්රමාණය කිලෝග්රෑම් 0.047 කින් (102% කින්) ඉහළ ගොස් ඇත. තවද, මෙම පියාසර අළු බැහැර කිරීමේ දත්ත ලක්විජය බලාගාරයේ රසායනාගාර වාර්තා මත පදනම්ව ගණනය කරන ලද අගයන්ට ඉතා සමීප බව ද නිරීක්ෂණය විය.
8. 2026 පෙබරවාරි 09, පෙබරවාරි 10 සහ පෙබරවාරි 11 යන දිනවල භාවිත කරන ලද ගල්අඟුරුවල විමෝචන දත්ත සංසන්දනය කිරීම.
වත්මන් සැපයුම්කරුගේ ගල්අඟුරු තොග පරිභෝජනයේදී කාබන් මොනොක්සයිඩ්, නයිට්රජන් ඔක්සයිඩ්, සල්ෆර් ඩයොක්සයිඩ්, දූවිලි අංශු විමෝචනය ඉහළ ගොස් ඇති බව නිරීක්ෂණය වේ. එසේ වුවද, බලාගාරය තවමත් පරිසර ආරක්ෂණ බලපත්රයේ සීමාවන් තුළ ක්රියාත්මක වේ.
පොදු වාර්තාවලට අනුව, මෙම දිනවලදී වත්මන් සැපයුම්කරුගේ ගල්අඟුරු භාවිතයේදී ඉහත විමෝචන අගයන්හි කැපී පෙනෙන වැඩිවීමක් නිරීක්ෂණය වී ඇත. මෙය ගල්අඟුරුවල ඇති අපද්රව්ය ප්රමාණය ඉහළ මට්ටමක පවතින බව පෙන්වන තවත් සාධකයකි.
(තාක්ෂණික සටහන: මෙම විමෝචන දත්ත මගින් ප්රධාන වශයෙන් වායුගෝලයට මුදාහරින පහත සඳහන් වායු සහ අංශු ප්රමාණයන් මනිනු ලබයි: කාබන් මොනොක්සයිඩ්, නයිට්රජන් ඔක්සයිඩ්, සල්ෆර් ඩයොක්සයිඩ්, දූවිලි අංශු.
දුම්කවුළු විමෝචනය ඉහළ යාම හේතුවෙන් අවට වායුගෝලයේ ගුණාත්මක සාන්ද්රණයන් වැඩි විය හැකි වුවද, දැනට ලබාගත් දත්ත මාලාවට අනුව අවට වායුගෝලයේ මට්ටම්වල එවැනි අනුරූපී වැඩිවීමක් පෙන්නුම් නොකරයි. මෙයට හේතුව බොහෝදුරට ශ්රී ලංකාවේ මේ දිනවල පවතින ඊසානදිග මෝසම් දේශගුණික තත්ත්වය විය හැකිය. කෙසේ වෙතත්, දුම්කවුළු විමෝචනය තවදුරටත් ඉහළ ගියහොත් සහ මෝසම් සුළං රටාව වෙනස් වුවහොත්, අවට වායුගෝලයේ සාන්ද්රණයන් ඉහළ යාමේ විභව අවදානමක් පවතී.”
9. පරිසර ආරක්ෂණ බලපත්රයේ අංක 8 දරන කොන්දේසියට අනුව, විධිමත් ගල්අඟුරු ප්රතික්ෂේප කිරීමේ ප්රොටෝකෝලයක් වයඹ පළාත් මධ්යම පරිසර අධිකාරිය වෙත ඉදිරිපත් කර ක්රියාත්මක කළ යුතුය. ලක්විජය බලාගාරය විසින් ප්රොටෝකෝලයක් ඉදිරිපත් කර ඇති නමුත්, ගල්අඟුරු ප්රතික්ෂේප කළ යුතු නිශ්චිත අවස්ථාවන් එහි පැහැදිලිව දක්වා නොමැත.
තවද, 8 වන කොන්දේසියට අනුව, අවශ්ය සියලුම ගුණාත්මක මිනුම් සම්පූර්ණ කර පිළිගැනීම සඳහා තහවුරු කරන තෙක් කිසිදු ගල්අඟුරු තොගයක් භාවිත නොකළ යුතුය. එබැවින්, අවශ්ය ගුණාත්මක තහවුරු කිරීම් නිම කිරීමට පෙර ගල්අඟුරු තොග සෘජුවම විදුලි උත්පාදනය සඳහා යොදා ගැනීම මගින් ෑඡඛ හි 8 වන කොන්දේසිය උල්ලංඝනය වීමේ අවදානමක් පවතී.
විශ්ලේෂණය
පූර්ව නිගමන: පෙර සැපයුම්කරුගෙන් ඉතිරිව ඇති ගල්අඟුරු තොගය 2026 මාර්තු 10 දක්වා ලක්විජය බලාගාරය ක්රියාත්මක කිරීමට ප්රමාණවත් වේ.
ඉහත සඳහන් නඩත්තු කාල සීමාවන් හැර, ලක්විජය බලාගාරයේ සියලුම උත්පාදන ඒකක අඛණ්ඩව ක්රියාත්මක කිරීම සඳහා පූර්ණ දායකත්වයෙන් පවතිනු ඇත.
1. වත්මන් වාරය සඳහා වන ගල්අඟුරු නැව්ගත කිරීමේ කාලසටහනට අනුව, පෙබරවාරි 26 දින සිට ගොඩබෑම ආරම්භ කළ වත්මන් සැපයුම්කරුගේ 10 වන නැව් තොගය, මුලින් සැලසුම් කර තිබුණේ 2026 පෙබරවාරි 06 දින බලාගාරයට ළඟා වීමටය. ඒ අනුව, නැව්ගත කිරීමේ කාලසටහනේ සති තුනක පමණ ප්රමාදයක් දක්නට ලැබේ. එබැවින්, ඉතිරි නැව් තොග 15 තවදුරටත් ප්රමාදයකින් තොරව පැමිණියහොත්, මැයි මැද වන විට සියලුම නැව් තොග ගොඩබෑ හැකිය.
කෙසේ වෙතත්, ඉදිරි නැව් තොග 15 සඳහා ද පෙර පරිදිම ප්රමාදයන් සිදු වුවහොත්, මෙම වාරය තුළ නැව් තොග 2-3ක් ගොඩබෑමට නොහැකි වීමේ අවදානමක් පවතී.
2. වත්මන් සැපයුම්කරුගෙන් ලැබිය යුතු නැව් තොග 25ම මෙම වාරය තුළ (මැයි මැදට පෙර) ගොඩබෑමට හැකි වුවහොත්, පවතින ගල්අඟුරු තොගය 2026 ඔක්තෝබර් 02 දක්වා බලාගාරය ක්රියාත්මක කිරීමට ප්රමාණවත් වේ. නමුත් නැව් තොග 3ක් ගොඩබෑමට නොහැකි වුවහොත්, පවතින ගල්අඟුරු ප්රමාණවත් වන්නේ 2026 සැප්තැම්බර් 10 දක්වා පමණි. තවද, නැව් තොග 5ක් ගොඩබෑමට නොහැකි වුවහොත්, ගල්අඟුරු තොගය ප්රමාණවත් වන්නේ 2026 අගෝස්තු 27 දක්වා පමණි.
- නැව් තොග 25 ක් – 2026 ඔක්තෝබර් 02 දක්වා.
- නැව් තොග 22 ක් – 2026 සැප්තැම්බර් 11 දක්වා.
- නැව් තොග 20 ක් – 2026 අගෝස්තු 27 දක්වා.
3. එක් එක් ගල්අඟුරු නැව්ගත කිරීම සඳහා ගණනය කරන ලද ඇස්තමේන්තුගත මූල්ය අලාභය පහත පරිදි වේ. මෙම පිරිවැය ඇස්තමේන්තුවට, විශේෂිත ගල්අඟුරු පරිභෝජනය ඉහළ යාම හේතුවෙන් අවශ්ය වන අතිරේක ගල්අඟුරු සඳහා යන පිරිවැය සහ ධාරිතාව/ශක්ති ඌනතාව පියවා ගැනීම සඳහා අවශ්ය වන අතිරේක විදුලි බලය උත්පාදනය කිරීමේ පිරිවැය ඇතුළත් වේ.
(මෙහිදී අතිරේක විදුලිය කැලණිතිස්ස 2 බලාගාරයෙන් ඒකකයකට රුපියල් 65.04 ක අනුපාතයකින් ලබාගන්නා බව උපකල්පනය කර ඇත). වත්මන් සැපයුම්කරු සඳහා අදාළ වන දඩ මුදල් (ඡැබ්කඑහ) මෙම ගණනය කිරීමේදී සලකා බලා නොමැත.)
ඒ අනුව 1 වැනි නැව්ගත තොගය සඳහා ඇස්තමේන්තු කරන ලද මූල්ය අලාභය රුපියල් මිලියන 554කි. 2 වැනි තොගය සඳහා 362කි. 3 වැනි තොගය සඳහා 1,318කි. 4 වැනි තොගය සඳහා 471කි. 5 වැනි තොගය සඳහා 598කි. 6 වැනි තොගය සඳහා 1,182කි. 7 වැනි තොගය සඳහා 931කි. 8 වැනි තොගය සඳහා 1,588කි. 9 වැනි තොගය සඳහා 1,493කි.
ඒ අනුව ගල්අඟුරු නැව්තොග 9ක් සඳහා ඇස්තමේන්තුගත මුළු අලාභය රුපියල් මිලියන 8,497කි.
4. අඛණ්ඩ විදුලි සැපයුම පවත්වාගෙන යාමේ අවදානම:
මෙම අවදානම විශ්ලේෂණය කරන ලද්දේ ලංකා විදුලිබල මණ්ඩලය විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද 2026 පෙබරවාරි වාර්තාවේ දැක්වෙන උපරිම විදුලි ඉල්ලුම පිළිබඳ පුරෝකථනයන් පදනම් කරගනිමිනි.
එහිදී රාත්රී උපරිම ඉල්ලුම සපුරාලීම සඳහා ජල විදුලි බලාගාරවලට මෙගාවොට් 1300ක් දක්වා දායක විය හැකි බවත්, ධාරිතා හිඟය හේතුවෙන් (එක් ඒකකයකින් මෙගාවොට් 40 බැගින් ජනන ධාරිතාව අඩු වේ යැයි උපකල්පනය කරමින්) ලක්විජය බලාගාරයට දායක විය හැක්කේ මෙගාවොට් 690ක් දක්වා පමණක් බවත් උපකල්පනය කරන ලදි. විශ්ලේෂණය සඳහා ලංවිම කාලසටහනට අනුව පහත සැලසුම් සහගත නඩත්තු කටයුතු ද සැලකිල්ලට ගන්නා ලදි
අ) ලක්විජය බලාගාරයේ 1 වන ඒකකය ජූනි මාසයේදී දින 25ක නඩත්තු කාලසීමාවකට යටත් කිරීමට නියමිතය.
ආ) ලක්විජය බලාගාරයේ 2 වන ඒකකය ජූලි මාසයේදී දින 25ක නඩත්තු කාලසීමාවකට යටත් කිරීමට නියමිතය.
ඇ) වෙස්ට්කෝස්ට් බලාගාරය (270 මෙගාවොට්) අප්රේල් මාසයේදී දින 10ක නඩත්තු කාලසීමාවකට යටත් කිරීමට නියමිතය.
ඈ) කැලණිතිස්ස 2 බලාගාරය (150 මෙවො) මැයි, ජූනි සහ ජූලි මාසවලදී නඩත්තු කටයුතු සඳහා නියමිතව ඇත.
ඒ අනුව:
ඉ) සාමාන්ය තත්ත්වයන් යටතේ, විදුලි ඉල්ලුම පිළිවෙළින් මෙගාවොට් 3030, 3070 සහ 3000 දක්වා ළඟා වුවහොත් අප්රේල්, ජූනි සහ ජූලි මාසවලදී ජනන ධාරිතාවේ හිඟයක් ඇති වීමේ අවදානමක් පවතී. (2026 වසරේ මෙතෙක් වාර්තා වූ උපරිම රාත්රී ඉල්ලුම 2026 පෙබරවාරි 25 දින වාර්තා වූ මෙගාවොට් 2949 කි).
ඊ) තවද, පවතින ඒකක/බලාගාර අතුරින් එක් ගල්අඟුරු ඒකකයක් හෝ එක් ප්රධාන බලාගාරයක් අක්රිය වුවහොත්, විශේෂයෙන් අප්රේල්, ජූනි සහ ජූලි මාසවල රාත්රී උපරිම ඉල්ලුම සපුරාලීම සඳහා ජනන ධාරිතාව මදිවීමේ දැඩි අවදානමක් පවතී.
එමෙන්ම, බලාගාරය ස්ථාවරව සහ ආරක්ෂිතව පවත්වාගෙන යාම සඳහා ලක්විජය බලාගාරයේ ජනන ධාරිතාව තවදුරටත් අඩු කිරීමට සිදු වුවහොත්, මෙම ජනන ධාරිතා හිඟයේ අවදානම තවදුරටත් ඉහළ යනු ඇත.
5. නිරීක්ෂණය වූ පරිදි, ගල්අඟුරුවල ඇති අධික අළු ප්රමාණය සහ හුමාල උෂ්ණත්ව සීමාවන් ඉක්මවා යාම හේතුවෙන් බොයිලේරු පද්ධතියේ උපකරණ අධික ලෙස ඛාදනය වීමට සහ අධික ලෙස රත් වීමට ඉඩ ඇත.
අරුණ ජයවර්ධන
