- විසඳුම බදු අඩු කිරීමයි
- ගල් බෝතලයකට බදු 64.5%යි, ස්ට්රෝන්ග් බියර් එකකට 61%යි
ලාගර් බියර් එකකට 49%යි - සුපර් මාර්කට්වලටත් ග්රෝසරිවලටත් මත්පැන් විකුණන්න අවසර දෙමු
නීති විරෝධි මත්පැන් හෙවත් කසිප්පු භාවිත කිරීම හේතුවෙන් වෙන්නප්පුව ප්රදේශයේ පුද්ගලයන් 07 දෙනෙකු මියගියේ ජනවාරි පළමු සතියේය. ඒ සම්බන්ධයෙන් එම මත්පැන් අලෙවි කළ බව කියන වෙන්නප්පුව ප්රදේශයේ කාන්තාවක මෙන්ම ඇයට එම නීති විරෝධි මත්පැන් නිෂ්පාදනය කර ලබාදුන් පන්නල ප්රදේශයේ පුද්ගලයකුද පොලිස් අත්අඩංගුවට ගැනුණාහ. එම විෂ මත්පැන් පානය කළ බව කියන තවත් පුද්ගලයන් පිරිසක් රෝහල්ගතව ප්රතිකාර ලබන බවද වාර්තා විය.
මෙම නීති විරෝධී මත්පැන් පානය කළ පිරිස අතර තුනපහ ඇඹරුම් හලක සේවකයන් පිරිසක්, ඉන්ධන පිරවුම් හලක සේවකයින් පිරිසක් හා තවත් පිරිසක් සිටින බව වාර්තා විය. මියගිය පුද්ගලයන් අනුරාධපුර, ඩයගම, රත්නපුර, බදුල්ල, මාපලගම, වයික්කාල හා වෙන්නප්පුව ප්රදේශවල පදිංචිකරුවෝය.
සිදුවීමෙන් පසු ශ්රී ලංකා මහජන සෞඛ්ය පරීක්ෂකවරුන්ගේ සංගමයේ ලේකම් චමිල් මුතුකුඩ ප්රවෘත්ති සාකච්ඡාවක් පවත්වමින් ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානයේ වාර්තාවක් අනුව පෙන්වා දුන්නේ ශ්රී ලංකාවේ සමස්ත මත්පැන් භාවිතයෙන් සියයට 37ක් නීති විරෝධී මත්පැන්වලින් සමන්විත වන බවයි. ශ්රී ලංකාවේ මත්පැන් භාවිතය පසුගිය කාලයේ සියයට 95කින් ඉහළ ගොස් ඇති බවයි. ශ්රී ලංකාවේ නීති විරෝධී මත්පැන් භාවිතය සියයට 300කින් ඉහළ ගොස් ඇති බවයි.
බෝ නොවන රෝග ඉහළ යෑමට මත්පැන් භාවිතය ප්රධාන ලෙස බලපා තිබෙන බවත්, නීති විරෝධී මත්පැන්වල අඩංගු අහිතකර රසායනික ද්රව්ය වන මීතයිල් ඇල්කොහොල් හා බැර ලෝහ ශරීරයේ අභ්යන්තරික අවයවවලට දැඩි හානි පමුණුවන බවත් ඒ හේතුවෙන් අක්මාවේ දුර්වලතා, සිරෝසිස්, වකුගඩු රෝග පිළිකා වැනි රේග තත්වයන්ට හේතුවන බවත් ඔහු පවසා ඇත.
මත්ද්රව්ය හා මත්පැන් භාවිතයෙන් සිදුවන පුද්ගල මරණවලින් සියයට 85ක් බෝ නොවන රෝගවලින් සිදුවන මරණ බවත් මියයන සෑම පුද්ගලයන් හතරෙන් එකක් මත්පැන් භාවිතයෙන් සිදුවන බව තහවුරු වී ඇති බවත්, ඒ හේතුවෙන් මෙරට සෞඛ්ය පද්ධතියට වාර්ෂිකව රුපියල් බිලියන 237ක පමණ දැඩි හානියක් සිදුවන බවත් ඔහු ප්රකාශ කර ඇත.
මේ ආකාරයට නීති විරෝධී මත්පැන් පානය කිරීම හේතුවෙන් පුද්ගලයන් මියයෑම රටේ පළමු වරට සිදුවූවක් නොව මීට පෙර අවස්ථා ගණනාවකදීම වාර්තා වූ දෙයක් විය. නීති විරෝධී මත්පැන් පානය කිරීම නිසා බරපතළ ලෙස රෝගාතුර වීමේ සිදුවීම්ද මීට පෙර ඕනෑ තරම් වාර්තා වී තිබේ.
නීති විරෝධී මත්පැන් යනු හොර රහසේ වගුරු බිම්වල, කැළෑවල හෝ වෙනත් ස්ථානවල නිෂ්පාදනය කරනු ලබන ඒවාය. ඒවා ආසවනය කරනු ලබන්නේ යන්ත්රානුසාරයෙන් නොවන අවම තාක්ෂණයක් මගිනි.
ආසවනයේදී මුලින් නිෂ්පාදනය වේ යැයි කියනු ලබන මීතයිල් ඇල්කොහොල් ඉවත් කිරීම සිදුකරන්නේ පළපුරුද්ද මත වන අතර එය දෙවියන්ගේ කොටස ලෙසද ව්යවහාරයේ පවතී. මෙම මීතයිල් ඇල්කොහොල් පානය මාරාන්තික වේ. මත්පැන් නිෂ්පාදනය සඳහා ගන්නේ ඉන්පසු ආසවනය වන ඊතයිල් ඇල්කොහොල්ය. නීති විරෝධී මත්පැන් පානය කර පුද්ගලයන් මියයන්නේ හෝ බරපතළ ලෙස රෝගාබාධවලට ලක්වන්නේ නිසි ආකාරයට මීතයිල් ඉවත් කිරීමට නොහැකිව ඒවා නීති විරෝධී මත්පැන් නිෂ්පාදනයටද යොදා ගැනීම තුළය.
අප සලකා බැලිය යුතු එක් කරුණක් වන්නේ මේ ආකාරයට නීති විරෝධි මත්පැන් සඳහා පුද්ගලයන් යොමුවන්නේ ඇයිද යන්න පිළිබඳවය. ඒ සඳහා බලපාන ප්රධානතම හේතුව වන්නේ මිලය. නීති විරෝධී මත්පැන් නීත්යනුකූල මත්පැන්වලට වඩා බොහෝ අඩු මුදලකට මිලදී ගත හැකිය. ඒ නිසා මත්පැන් බීමේ අවශ්යතාව ඇති එහෙත් නීත්යනුකූල මත්පැන් සඳහා ගෙවීමට මුදල් නැති පිරිස් නිතැතින්ම නීති විරෝධී මත්පැන්වලට යොමු වීම අරුමයක් නොවේ. එය අවශ්යතාව අනුව මිල අඩු විකල්පවලට යෑමේ වෙනත් ද්රව්ය සම්බන්ධයෙන් වන පාරිභෝගික තත්වයන්ටම සමාන වේ. ගුණාත්මකභාවයට ක්රය ශක්තියක් නැත්නම් අඩු මිලට යොමු වීම ස්වාභාවික දෙයකි.
අනෙක් අතට නාගරික නොවන ප්රදේශවලදී නීත්යනුකූල මත්පැන්හල්වලට ඇති දුර ද මේ සඳහා බලපාන තවත් හේතුවකි. කිලෝ මීටර් 20ක් 30ක් මත්පැන් හලක් වෙත යෑමට තිබේ නම් එය මිලදී ගැනීමේ ශක්තියක් ඇති පුද්ගලයකුට වුව ප්රායෝගික තත්වයක් නොවේ. එවැනි නාගරික ප්රදේශයකට ආවත් සමහරවිට ඇත්තේ මත්පැන් සිල්ලරට විකුණන වයින් ස්ටෝර්ස් නොවන සිල්ලර මිලට වඩා වැඩි තමන්ට අභිමත මිලකට විකුණන රෙස්ටූරන්ට් හෝ බාර් වර්ගයේ ස්ථානයක් නම් ඉන්ද මත්පැන් පාරිභෝගිකයින්ට ඵලක් වන්නේ නැත.
එමනිසා ලියුම්කරු මීට පෙරත් අවස්ථා කිහිපයකදීම ලියා ඇති පරිදි නීති විරෝධී මත්පැන් සඳහා ඇති ඉල්ලුම අඩු කිරීම සඳහා එක් ක්රමයක් වන්නේ දැනට දේශපාලනඥයින්ට හා රජයේ නිලධාරීන්ට අයථා ලෙස මුදල් උපයා ගැනීමේ මෙවලමක් බවට පත්වී ඇති මත්පැන් විකිණීමේ මෙම අසීරු බලපත්ර ක්රමය අහෝසි කර ආරම්භයක් වශයෙන් හෝ සුපිරි වෙළෙඳසැල් හා ග්රෝසරි මට්ටමේ සියලු ස්ථානවලට වෙනත් පාරිභෝගික ද්රව්ය විකුණන ආකාරයෙන් මත්පැන් විකිණීමට අවසර ලබාදිය යුතුය යන්නය.
අවසන් වරට මත්පැන් සඳහා වන සුරාබදු සංශෝධනය හෙවත් වැඩිකර ඇත්තේ 2025 ජනවාරි 11 දින සිට ක්රියාත්මක වන පරිදි වන අතර ඒ මුදල්, ක්රම සම්පාදන හා ආර්ථික සංවර්ධන ඇමතිවරයා වශයෙන් ජනාධිපති අනුර කුමාර දිසානායක විසිනි. එයට අනුව විශේෂ අරක්කු ලීටරයක් සඳහා රුපියල් 7244ක බද්දක් පනවා ඇති අතර ඉක්ෂුපාක, තල්, පොල් හා පදම් කළ අරක්කු ලීටරයක් සඳහා රුපියල් 7752ක බද්දක් පනවා ඇත. එමෙන්ම ධාන්ය හෙවත් බියර් සැර සියයට 5කට අඩු වන්නේ නම් එම ලීටරයකට රුපියල් 5735ක්ද, බියර් සැර සියයට 5ට වැඩිනම් එම ලීටරයකට රුපියල් 6015ක්ද වශයෙන් බදු පනවා ඇත.
මෙරට සෑදූ විදේශීය ස්ප්රිතු මත්පැන් ලීටරයක් සඳහා රුපියල් 7969ක බද්දක්ද, රා හෝ වෙනත් ධාන්ය වර්ගයකින් නොසෑදූ තාල වර්ගයේ ගසකින් හෝ පැළෑටියකින් ලබා ගන්නා ස්වාභාවික නිෂ්පාදන ආසවනය කිරීමෙන් බැහැර ක්රියාවලියක් තුළින් නිෂ්පාදනය කරනු ලබන මත්පැන් ලීටරයකට රුපියල් 5735ක බද්දක්ද, මද්යසාර සැර සියයට 18ට අඩු දේශීය ශාක ද්රව්ය හෝ ශාක නිෂ්පාදන හෝ දේශීය පානීය කිරි මඟින් ආසවනය කිරීමෙන් බැහැර ක්රියාවලියක් තුළින් නිෂ්පාදනය කරන මත්පැන් ලීටරයකට රුපියල් 1567ක බද්දක්ද, සෑදූ කිරි පොන්සා මත්පැන් ලීටරයකට රුපියල් 3982ක බද්දක්ද, සැර සියයට 4ට අඩු සෑදූ සයිඩර් මත්පැන් ලීටරයකට රුපියල් 4347ක බද්දක්ද පනවා ඇත.
නීත්යනුකූල නොවන මත්පැන් ගැන කතා කරද්දී අපගේ අවධානය යොමු කළ ප්රධාන කරුණක් බවට පත්විය යුත්තේ රජය විසින් නීත්යනුකූල මත්පැන් සඳහා අයකෙරෙන අධික බදු ප්රමාණය පිළිබඳවය.
වෙළෙඳපොළේ වැඩිම පරිභෝජනයක් ඇති අඩුම මිලකට ඇති සාමාන්ය ව්යවහාරයේ ගල් අරක්කු වශයෙන් හඳුන්වන විශේෂ අරක්කු බෝතලයක වර්තමාන මිල රුපියල් 3680ක් වේ. ඒ තුළ සුරා බදු වශයෙන් රජය අයකරන ඉහත සඳහන් බදු මෙන්ම වැට් බද්දද අන්තර්ගත වේ. සුරා බද්ද සම්මත සැර මද්යසාර ලීටරයක් සඳහා අයකරන අතර ඒ අනුව මිලි ලීටර් 750ක් වන එම වර්ගයේ මත්පැන් බෝතලයක මද්යසාර සැර ප්රමාණය සියයට 33.5ක් වේ. එම ප්රමාණයේ බෝතලයක මද්යසාර සැර වෙනුවෙන් සුරා බදු වශයෙන් රජය ආසන්න වශයෙන් රුපියල් 1820ක මුදලක් අයකරන අතර ඊට අමතරව වැට් බදු වශයෙන් රුපියල් 552ක මුදලක් අය කරයි. ඒ අනුව එම මත්පැන් බෝතලයක මුළු බදු ප්රමාණය රුපියල් 2372ක් වේ. එය මත්පැන් බෝතලයේ විකුණුම් මිලෙන් සියයට 64.45ක බදු ප්රමාණයක් වේ. ඒ අනුව එම මත්පැන් බෝතලයකින් සමාගමට ලැබෙන්නේ නිෂ්පාදන වියදම්, ලාභය, තොග ගැනුම්කරුවන්, බෙදාහරින්නන් හා අවසන් විකුණුම්කරුවන් වන වයින් ස්ටෝර්ස්කරුවන්ගේ කොටස හෝ ලාභය වෙනුවෙන් රුපියල් 1307.45ක් පමණය.
සැර අඩු බියර් සම්බන්ධයෙන් ගත්කල වැඩිම අලෙවියක් ඇති මද්යසාර සැර සියයට 4.8ක් වන මිලි ලීටර් 625 ලයන් බියර් බෝතලයක මිල රුපියල් 500කි. ඒ සඳහා සුරා බද්ද ආසන්න වශයෙන් රුපියල් 172ක් අය කරයි. ඒ සඳහා වන වැට් බද්ද රුපියල් 75ක් වේ. මුළු බදු ප්රමාණය ආසන්න වශයෙන් රුපියල් 247ක් වේ. එය බියර් බෝතලයේ විකුණුම් මිලෙන් ආසන්න වශයෙන් සියයට 49 බදු ප්රමාණයක් වේ. නිෂ්පාදන සමාගමට විකුණුම් මිලෙන් ලැබෙන්නේ ආසන්න වශයෙන් රුපියල් 253ක් පමණය. පෙර සඳහන් කළ ආකාරයටම ලාභය ඇතුළු අනෙකුත් වියදම් ඒ තුළ තිබේ.
තවත් වැඩිම අලෙවියක් ඇති මද්යසාර සැර සියයට 8.8ක් වන මිලි ලීටර් 625 ස්ට්රෝන්ග් බියර් බෝතලයක මිල රුපියල් 720කි. එහි සුරා බද්ද ආසන්න වශයෙන් රුපියල් 331කි. වැට් බද්ද රුපියල් 108කි. මුළු බදු ප්රමාණය ආසන්න වශයෙන් රුපියල් 439කි. එය විකුණුම් මිලෙන් ආසන්න වශයෙන් සියයට 61ක බද්දකි. විකුණුම් මිලෙන් නිෂ්පාදන සමාගමට ඇත්තේ ආසන්න වශයෙන් ඇත්තේ රුපියල් 281ක මුදලකි.
මේ අනුව පෙනෙන දෙය වන්නේ කුමක්ද? නීත්යනුකූල මත්පැන් මිල තුළ වැඩිපුරම ඇත්තේ රජය අයකරන බදු බවය. ආනයනික ද්රව්ය සම්බන්ධයෙන් විශේෂ වෙළෙඳ භාණ්ඩ බදු අයකරන සමහර අවස්ථාවලදී හැර වෙනත් පාරිභෝගික ද්රව්ය සම්බන්ධයෙන් මෙතරම් බදු ප්රමාණයක් රජය අය කරන්නේ නැත.
සුරාබදු දෙපාර්තමේන්තු වෙබ් අඩවියේ මේ වනවිට යාවත්කාලීන කර ඇත්තේ 2022 වර්ෂයට අදාළ වාර්ෂික වාර්තාව වන අතර එහි මාධ්ය ප්රකාශකවරයකු හෝ තොරතුරු දැන ගැනීමේ නිලධාරියකු පිළිබඳ කිසිදු සඳහනක් නැත. එහෙත් එම දෙපාර්තමේන්තුව පාර්ලිමේන්තුවට ඉදිරිපත් කර ඇති ඔවුන්ගේ 2024 කාර්ය සාධන වාර්තා අපට හමුවේ.
එයට අනුව මුදල් අමාත්යාංශය 2024 වර්ෂය සඳහා මත්පැන් බදු හා දුම්කොළ බදු වශයෙන් ලබාදී ඇති ඉලක්කය රුපියල් බිලියන 232කි. ඒ මත්පැන් සඳහා බද්ද රුපියල් බිලියන 230ක් හා දුම්කොළ සඳහා බද්ද රුපියල් බිලියන 2ක් ලෙසිනි. ඒ අනුව මත්පැන් බදු වශයෙන් රුපියල් බිලියන 225.5ක්ද දුම්කොළ බදු වශයෙන් රුපියල් බිලියන 1.2ක්ද එම වර්ෂයේ රැස්කර ඇත.
2023 වර්ෂයට සාපේක්ෂව මත්පැන් බදු ආදායම සියයට 27කින්ද, මත්පැන් නිෂ්පාදනය සියයට 1.4කින්ද ඉහළ යෑමක් පෙන්නුම් කරන බව එහි සඳහන් කර ඇත. නීති විරෝධී මත්පැන් හා මත්ද්රව්ය වැටලීම් 37,555ක් සිදුකර ඇති අතර නඩු පැවරීමෙන් ආසන්න වශයෙන් රුපියල් මිලියන 168ක මුදලක් උපයා ඇත.
එම වාර්තාවට අනුව 2025 වර්ෂය සඳහා මත්පැන් හා දුම්කොළ සඳහා රජය ලබාදී ඇති බදු ඉලක්කය රුපියල් බිලියන 242ක් වන අතර ඒ මත්පැන් සඳහා රුපියල් බිලියන 240ක් හා දුම්කොල සඳහා රුපියල් බිලියන 2ක් වශයෙනි.
එම කාර්යසාධන වාර්තාවට ඇතුළත් කර ඇති විගණකාධිපතිවරයාගේ වාර්තාව සඳහන් කරන්නේ 2022 වර්ෂයට සාපේක්ෂව 2023 වර්ෂයේ මත්පැන් නිෂ්පාදනය ලීටර් 8,186,417කින් හෙවත් සියයට 19කින් අඩුවි ඇති පසුබිමක විශාල පිරිවැයක් දරා මත්පැන් බලපත්ර ලබා ගැනීම තුළින් වෙළෙඳපොළෙහි යම් විකෘති තත්වයක් පිළිබිඹු වන බවයි. ඒ එසේ නිකුත් කළ බලපත්ර නිති විරෝධී මත්පැන් නිෂ්පාදන අලෙවි කිරීමට යොදා ගන්නවාද යන්නයි.
රජයේ බදු ආදායම එකතු නොවී නීත්යනුකූල මත්පැන් නිෂ්පාදන ආයතන විසින් මත්පැන් නිෂ්පාදනය කර නීත්යනුකූලව මත්පැන් විකුණන වයින් ස්ටෝර්ස්, රෙස්ටූරන්ට් හෝ බාර් වැනි ස්ථානවලට වැඩි ලාභ ප්රතිශතයකට බෙදා හරින බව ප්රසිද්ධ කරුණක් වන අතර විගණකාධිපතිවරයා සිය වාර්තාව මගින් පෙන්වා දීමට උත්සාහ කර ඇත්තේ එය බව පෙනේ.
එහෙත් ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානය පෙන්වා දී ඇති හා පුද්ගලයින් මියයෑමට හේතු වූ නීති විරෝධී මත්පැන් යනු ඒ ආකාරයෙන් නිෂ්පාදනාගාරවල යන්ත්රානුසාරයෙන් නිෂ්පාදනය කරනු ලබන මත්පැන් නොවේ. ඉහතින් සඳහන් කළ ආකාරයේ හොර රහසේ නිෂ්පාදනය කරනු ලබන නීති විරෝධී මත්පැන්ය. රටේ මුළු මත්පැන් පරිභෝජනයෙන් සියයට 37ක් පමණ සිටින්නේ මෙම නීති විරෝධී මත්පැන් පානය කරන්නන් නම් එහි තේරුම වන්නේ ඔවුන් පානය කරන මත්පැන්වලින් බදු ආදායමක් රජයට ලැබෙන්නේ නැති බවයි. එහෙත් මහජන සෞඛ්ය පරීක්ෂකවරුන්ගේ සංගමයේ ලේකම්වරයා ප්රකාශ කරන පරිදි ඒ ආකාරයේ මත්පැන් පානය කරන්නන් නිසා රජයේ සෞඛ්ය සේවාවට විශාල බරක් දරන්නට සිදුවී තිබේ.
එයට ප්රධාන හේතුව නිසි ප්රමිතියක් නැති මත්පැන් පානය කරන්නට ඔවුන්ට සිදුවී තිබීමය. මේ තත්වය වළක්වා ගනිමින් නිසි ප්රමිතියක් ඇති මත්පැන් පානය සඳහා එම පිරිස ගෙන්වා ගත හැකි එක් ක්රමයක් වන්නේ දැනට මත්පැන් සඳහා පනවා ඇති අධික බදු අඩු කිරීමය. එසේ කළා කියා ආණ්ඩුවේ දැනට ඇති බදු ඉලක්කයන් අඩු වන්නේ නැත. මන්ද සියයට 30ක් වැනි පිරිසක් අලුතින් බදු ගෙවන මත්පැන්වලට ඇතුල්වීම නිසාය. ඒ මගින් නීති විරෝධි මත්පැන්වලට ඇති ඉල්ලුම ද අඩුවීම සිදුවේ. එසේම රජයේ සෞඛ්ය සේවාවේ බිලද අඩුවීම සිදුවේ.
අවශ්ය වන්නේ ආගමික විරෝධයන් වැනි ජනප්රිය දේවල්වලට යට නොවී එම තත්වය තේරුම් ගෙන තීන්දු තීරණ ගත හැකි ආණ්ඩුවක්ය. නැතහොත් සිදුවිය හැක්කේ මත්පැන් සඳහා වන අධික බදු හේතුවෙන් තව තවත් පුද්ගලයන් නීති විරෝධී මත්පැන්වලට යොමු වීමය. මෙවැනි අවාසනාවන්ත සමූහ මරණ ඉදිරියටත් වාර්තා වීමය. ඒ සම්න්ධයෙන් වන රජයේ සෞඛ්ය වැය වැඩිවීමය.
