මාර්තු මැද සිට කටුනායක ගුවන් තොටුපොලට පැමිණෙන මගී ගුවන් යානා නැවැත්විණ. එවකට සිංගප්පූරුවේ සිටි මම තවමත් අර්ධ විප‍්‍රවාසී දිවියක් ගෙවමින් සිටිමි. මෙහි ලොක්-ඩවුනයට ආසන්න තත්ත්වයක් ප‍්‍රකාශයට පත් කළේ අපේ‍්‍රල් 7 සිට බලපවත්වන පරිදි ය. ලූෂන් බුලත්සිංහලයන්ගේ විශිෂ්ට ප‍්‍රහසනයක් වූ තාරාවෝ ඉගිලෙති නාට්‍යයේ  ‘කෑමට බීමට රුසියෝ – මේ සිංගප්පුරුවේ වැසියෝ‘ කියා ගීතයක කොටසක කියැවෙන්නේ සහමුලින් ම ඇත්තක් ය. කෑමට අමතර ව සාමාන්‍ය ව්‍යවහාරයේ ඇති දෙයකට සූටි කැටයමක් දෙකක් දමා එය තමන්ගේ ම නවෝත්පාදනයක් ලෙස ප‍්‍රති-සන්නාමනය හෙවත් රීබ‍්‍රෑන්ඞ් කිරීමට ද සිංගප්පූරු මා(ර්)කටියෝ රුසියෝ ය. ඒ අනුව, ලී ෂින් ලූන් අගමැති සිංගප්පූරු වැසියන් අමතා කළ රූපවාහිනී කතාවේ කීවේ රට කෝවිදියාව කළමනාකරණයට ‘සර්කිට් බ්‍රේකරයක්’ පනවන බව ය. සර්කිට් බ්‍රේකරයේ වාච්‍ය අර්ථය පරිපථ ඛණ්ඩනය යි. අගමැති ලී ෂින් විද්යුත් ඉංජිනේරුවෙකු නොව කේම්බි‍්‍රජ් සරසවියේ දීප්තිමත් ගණිතඥයෙකු ලෙස විශේෂ කුටියක සිට නොව සෙසු සිසුන් සමග සාමාන්‍ය ශාලාවක විභාගවලට සාර්ථක ව මුහුණ දුන්  අයෙකි. කෙසේ හෝ, සර්කිට් බ්‍රේකර තත්ත්වය යටතේ කෑමට බීමට අවැසි බඩු මුට්ටු ටික ගැනීමට, බේත් හේත් ගැනීමට හා ව්‍යායාම කිරීමට ගමන් බිමන් යෑමේ නිදහස ඇත. මින් මා වඩාත් ම භාවිත කරන නිදහස ව්‍යායාමය යි. නිවෙස අසල ඇති අක්කර බර ගණනක උද්‍යානය නිල්ලෙන් වැසී ඇත්තේ කලක සිට රෝපණය කරන ලද දැන් මහා වෘක්ෂ වියනකිනි. පැය දෙකක් තුනක් ඇවිදින අතර විවිධ ගුවන් විදුලි නාලිකාවන්හි විකාශනය වන වාර්තා වැඩසටහන් ශ‍්‍රවණය ගත ද මනස ද පුබුදුවයි.    

ඒ එක් ගුවන් විදුලි වැඩසටහනක හංගේරියාවේ කෝවිඩියා තත්ත්වය ගැන විස්තරාත්මක ව සාකච්ඡා කෙරිණ. 2010 සිට  හංගේරියාවේ නායකත්වය හොබවන්නේ දක්ෂිණාංශික වික්ටර් ඔර්බාන් ය. එතුමන්ගේ අධිකාරිවාදී හා ඒකාධිපතිවාදී සද්ගුණය හා නැමියාව නිසා හංගේරියානු ජනතාව එතුමන් ආදරේට අමතන්නේ ‘වික්ටේටර්’ කියා ය. ඒ වික්ටර් හා ඩික්ටේටර් (ඒකාධිපති) යන වදන් සන්ධි කිරීමෙනි. කලකට පෙර හංගේරියානු දේශපේ‍්‍රමී ජනතාව තම ආදරණීය වික්ටේටරයාණන්ට තුනෙන් දෙකක වරමක තසිමක තබා පූජා කළහ. ඒ වික්ටේටරයාණන්ට රටට අවැසි මහරු වෙනස කරනට තුනෙන් දෙකක් නොමැති ව නොහැකි බව එතුමාණන් කළ ලාලසාත්මක ආයාචනය දේශපේ‍්‍රමී හංගේරියානුවන් ඉර හඳ සේ විශ්වාස කළ බැවිනි. වික්ටේටරයාණන්ගේ දෑත් පමණක නොව සර්වාංගය ම තුනෙන් දෙකෙන් කිති කැවී,  බුදාපෙශ්ට් අගනුවර පිහිටි ලකිගෙයිහි කුලූන මෙන් ප‍්‍රාණවත් ව නැගී සිටියේ ය. එම අනුප‍්‍රාණයෙන් තමන්ට රිසි සේ රට මෙහෙය වී ය. පැරැණි නීති පැන්නවීම හා නව නීති පැනවීම වික්ටරයාණන්ට ‘ටොයිස්‘ කර්තව්‍යයක් වූයේ තුනෙන් දෙකේ මැජික් යෂ්ටිය තමන් සතුව තිබූ බැවිනි. ඒකාධිකාරී හබන් කුකුළන්ට ආපදා හා වසංගත රජ මගුල් ය. ආපදාවේ හෝ වසංගතයේ මුවාවෙන් ඔවුහු ‘හදිසි‘ තත්ත්වයක් රට තුළ පනවති. හදිසි තත්ත්වය යටතේ සාමාන්‍ය නීතියෙන් බැහැර වී ෂෝට්-කට් හරහා තමනට රිසි හොර ගමන් යන්නට එකාධිකාරීන්ට නෛතික ආවරණය ලැබේ. මෙවන් නෛතික ව්‍යතිරේක බොහෝ විට අවභාවිත කරමින් ඩෙඟා නැටීමට යට කී කුකුළන්ට ඉඩ ලැබේ. වසංගතය ඒකාධිකාරීන්ට වසන්තයක් වන්නේ මෙලෙස ය. අපගේ කතා නායක වික්ටේටරයෝ ද කෝවිදි සමයේ අධිවේගී ඩෙඟ නර්තනයක යෙදී සිටිති. එතුමන් අසීමිත කාලයකට හදිසි අවස්ථා තත්ත්වයක් පනවා තමනට සියලූ බලතල සංකේන්ද්‍රණය කරගත්තේ තුනෙන් දෙකේ ආනුභාවයෙනි. මෙය ප‍්‍රජාතන්ත‍්‍ර විරෝධී ආස්ථානයක් බව විවේචකයන් මතු කළ විට වික්ටේටරතුමා උද්ධච්චකම මුසු උපහාස ස්වරයෙන් පැවසුවේ ප‍්‍රජාතන්ත්රවාදය යම් කාලයකට අධිශීතකරණයක ගබඩා කර තැබීම නුවණැති බව ය. 

මේ ගෙවී යන කෝවිදි සමයේ සිරිලක් ‘වියත්‘හු සුරුවම් බාන්නෝ මෙවන් තාලයක් ය : ”දෙසීය විසිපහ කුමක ට ද ? එය නැතිවත් ඔය යසට රට කරගෙන යන්නේ අප විරුපති!”.  ”පජාචන්චවාදේ කන්ඩ ද ඩා?” යන්න ද අපට නිතර දෙවේලේ ඇසෙන, බයිවාරුවකි.  ‘වියත්‘හු ගොඩනගන නව බ්යායක් (බයි+න්යාය) ඇත. එනම්, කෝවිදියාවෙන් වැඩියෙන් ම බැට කා විපතට පත් වී (සරල බයි බසින්, කෙළ වී) තිබෙන්නේ මානව හිමිකම් ප‍්‍රවර්ධනය කරන එංගලන්තය, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය, ඉතාලිය, ස්පාංඥය වැනි රටවල් බව ය. ඉන් යට කී බ්යාය සංකල්පගත කරන්නේ ඔය බටහිර හියුමන් රයිට් අරක මේක එක්ක රටවල් පාලනය කොරන්ට බැරි බව ය. ඒ නිසා ඔය බටහිර සංකල්ප ආණ්ඩුකරණයට අප නිකරුණේ ඔඩොක්කුවේ දමා ගත යුතු නැත. එසේ කළහොත් කෑවෝ කෑවෝ කියා මොර ගෑමට ය සිදුවෙන්නේ.

බටහිර තාක්ෂණයෙන් නිපද වූ ඊනියා අධිශීතකරණ අපට අවැසි නැත. ආහාර නරක් නොවී කල් තබා ගන්නා අපේ ම අපේ ම ක‍්‍රම ඇත. නිදසුනක් ලෙස, අපට ප‍්‍රජාතන්ත‍්‍රවාදය මතු යම් දිනයක අනුභව කරනු පිණිස අද දවසේ ජාඩි දැමිය හැක. මසුන් දිගු කලක තබා ගන්නට සියවස් ගණනාවක සිට අප දන්නා ශාස්ත‍්‍රයකි ජාඩි දැමීම. එය අධිශීතකරණ මෙන් මිල අධික නැත. යහමින් සෝදා, සුද්ද කරගත් මාළු තට්ටුවකට ලූණු හා ගොරකා තට්ටුවක්, පිළිවෙළින්,  3:1, අනුපාතයට තට්ටු කිහිපයක භාජනයක අතුරා එය වාතය නොඑන ලෙස මුද්‍රා තැබිය යුතු ය. සාර්ථක ජාඩියක රහස නිසි සේ වසා තැබිය හැකි භාජනය ය. ජාඩි-දානවා යන යෙදුම ගොඩ නැගී ඇත්තේ එම නිසා ය. දමිළ බසින් ‘ජාඩි‘ යනු බෝතලය ය හෝ භාජනය ය. සාම්ප‍්‍රදායික ක‍්‍රමයට ජාඩි දමන නිවෙස්හි පිඟන් ගඩොලෙන් සැදුණු තරමක ප‍්‍රමාණයේ භාජන දක්නට ඇත.

දැන් ‘අපේ දෙයක්‘ ලෙස ලාංකීයකරණය වී ඇතත්, ජාඩි දැමීමේ ශාස්ත‍්‍රය මුලින් ම ලංකාවට ආවේ මැලේ හෙවත් ජා-මිනිස්සු ලෙස ජන වහරෙන් කියැවෙන, 17 හා 18 සියවසේ ලංකාවට සංක‍්‍රමණය වූ මැලේ ජාතිකයන්ගෙන් බව මතයක් ඇත. ධීවර කර්මාන්තයේ නියැළුණු මැලේවරුන් පදිංචි වූයේ කිරින්ද හා හම්බන්තොට වැනි ප‍්‍රදේශවල ය. ඇත්තෙන් ම  හම්බන්තොට යන නම ද සෑදී ඇත්තේ මැලේ බසින් සම්පන් (ඔරුව) හා තොට සන්ධි වී, පසු ව වහරට පහසු ලෙස පරිණාමය වීමෙන් ය.  ජාඇළ, ජාවත්ත, යාපනය (ජාවා+පට්ටනම්), චාවකච්චේරි (ජාවා+කච්චේරි) ද එවැනි නම් ය. මැලේ හෙවත් ජා සම්බන්ධයක්  ඇති මෙම නගර අතරින් පසු කලෙක හම්බන්තොට වූ සම්පන්තොට වැදගති. එම භූගෝලීය ප‍්‍රදේශයෙන් ජාඩි දැමීම පමණක් නොව ‘ජාති දැමීම‘ ද විශේෂ ප‍්‍රාගුණ්‍යයක් ලෙස මෑත ඉතිහාසයේ සිට ප‍්‍රවර්ධනය වන හෙයිනි. ජාති දැමීම යනු වෙනකක නොව අපේ ආරේට රට ජාතිය ආණ්ඩුකරණය කිරීම යි. ‘ජාඩික්කු ඒත්ත මූඩි‘ යන දමිළ පිරුළ ‘ජාඩියට මූඩිය‘ ලෙස හෙළයට එකතු වී ඇත. එහි මෙටෆොරික අරුත කදිමට ගැළපෙන (බොහෝ විට එක ඇසක් වසා කියන) නමුදු පිරුළේ වාච්‍ය අර්ථය වනුයේ වාතය හා කෘමීන් එනු වළකනු වස් නිසි ලෙස වසා තැබිය හැකි ජාඩි භාජනයේ මූඩිය ය. ධූම කේතුවක බලපෑමෙන් හෝ අප ද හංගේරියානු වික්ටේටරයානු සුළඟකට හසු වුවහොත් කිසිවෙකු බියට පත් විය යුතු නැත. ඒ ජාති දමන්නන් පැවත එන්නේ ජාඩි දමන්නන්ගේ සම්භවයකින් නිසාවෙනි. ඒ අනුව යට කී පිරුළ ‘ජාතියට මූඩිය‘ ලෙස ද ප‍්‍රති-සන්නාමනය කළ හැක.   

උදන් ප‍්‍රනාන්දු