මැද පෙරදිග කලාපයේ පවතින අස්ථාවරත්වය සහ යුදමය වාතාවරණය හමුවේ, බොහෝ දෙනකුගේ අවධානය යොමුවී තිබෙන්නේ, පොසිල ඉන්ධන, ගෑස්, ගල්අඟුරු හා පොහොර ආදියෙහි ගෝලීය සැපයුමට වන හානි පිළිබඳවය. ඒ අතර, ගෝලීය සන්නිවේදනයේ කොඳු නාරටිය බඳු වූ සබ්මැරීන් කේබල් පද්ධතියද මැද පෙරදිග යුද්ධය නිසා දැඩි අවදානමකට ලක්ව තිබීම, වර්තමාන ලෝකයට තීරණාත්මක පීඩනයක් ඇතිකරන්නකි.
කෙටියෙන් කිවහොත්, මේ යුද්ධයෙන් සබ්මැරීන් කේබල්වලට සැලකිය යුතු හානියක් සිතාමතාම (ඒ කියන්නේ ප්රහාරයකින්) හෝ නොසිතා සිදුවුණොත්, ක්ෂණයකින් ලෝකයේ බැංකු ගනුදෙනු, දත්ත හුවමාරු, සමාජ මාධ්ය වේදිකා ආදි සියලු සන්නිවේදන පද්ධති ඇණහිට, රටවල් හෝ රටවල් කලාප හුදෙකලාවීමේ අවදානමක් ඇතිවිය හැකිය.
ගෝලීය සන්නිවේදනයේ නහර ගැටගැසීම
අප සැමට පෙනෙන අහසේ හැම අස්සක් මුල්ලක්ම පුරවමින් චන්ද්රිකා දස දහස් ගණනක් වියනක් ලෙස පැතිරී තිබුණද, වර්තමාන ලෝකය එකිනෙකට යා කරන ඉන්ටර්නෙට් සහ දත්ත හුවමාරුවෙන් 99%කට වඩා සිදුවන්නේ එම චන්ද්රිකා මගින් නොවේ. සාගර පතුලේ එලා ඇති ඉතා සිහින් තන්තුමය කේබල් පද්ධතියක් මගිනි. ඒවා එකිනෙක ගැටගැසුණු නහර පද්ධතියක් මෙනි. මැද පෙරදිග කලාපය, විශේෂයෙන්ම රතු මුහුද, මෙම කේබල් ජාලයේ ප්රධානතම මංසන්ධියක් ලෙස සැලකේ. එම කලාපීය යුද ගැටුම් මෙම ‘සන්නිවේදන නහර’වලට එල්ල කරන තර්ජනය සුළුපටු නොවේ.
යුදමය වාතාවරණයක් පවතින විට මුහුදු පතුලේ ඇති දත්ත කේබල්වලට ආකාර කිහිපයකින් හානි විය හැකිය:
එක, හිතාමතා සිදුකරන කඩාකප්පල්කාරී ක්රියාවලින් සිදුවන හානියයි. යුද වැදී සිටින පාර්ශ්වයන් ප්රතිවාදී රටවල ආර්ථිකයට සහ සන්නිවේදනයට පහර දීම සඳහා හිතාමතාම මෙම කේබල් කැපීමට හෝ පුපුරුවා හැරීමට පෙළඹිය හැකිය. දැනටමත් යුද වැදී සිටින සමහර පාර්ශ්වයන් පළිගැනීම සඳහා එවැනි විනාශයක් කරන බවට අනතුරු අඟවා තිබේ. සබ්මැරීන් කේබල් යනු ඉතා පහසුවෙන් ඉලක්ක කළ හැකි මෘදු ඉලක්ක ලෙස සැලකෙයි. ගැඹුරු මුහුදේ ක්රියා කළ හැකි කුඩා සබ්මැරීන හෝ විශේෂ පුහුණුව ලත් කිමිදුම්කරුවන් යොදාගෙන මෙම කේබල් කපා දැමීමට සතුරු පාර්ශවයන්ට හැකියාව ඇත.
අනෙක, නැංගුරම් මගින් සිදුවන හානියයි. යුද නැව් හෝ අවතැන් වූ වෙළඳ නැව් කලබලකාරී වාතාවරණයකදී නොගැඹුරු මුහුදේ නැංගුරම් ලෑමේදී, ඒවා මේ කියන කේබල් මත පතිත වී හෝ පැටලී කේබල් කැඩී යා හැක. මෑතකදී හූති කැරලිකරුවන්ගේ ප්රහාර හමුවේ අත්හැර දැමූ ඍමඉහප්ර නෞකාවේ නැංගුරම විසින් දත්ත කේබල් තුනක් කපා දමනු ලැබ තිබුණි.
ගැඹුරු මුහුදේ බෝම්බ සහ පතල් නිසාද මේවාට හානි සිදුවෙයි. මුහුදු මතුපිට හෝ ජලය යට සිදුවන පිපිරුම් නිසා ඇතිවන පීඩන තරංග හේතුවෙන් මෙම සියුම් ඔප්ටිකල් ෆයිබර් තන්තු බිඳී යා හැකිය. යුදමය වාතාවරණයකදී මෙම කේබල්වලට සවන්දීමේ උපකරණ (ීසටබ්ක ඕචචසබට) සවි කිරීම මගින් දත්ත සොරකම් කිරීමට හෝ පණිවිඩ විකෘති කිරීමට බුද්ධි අංශ උත්සාහ කරයි. මෙය භෞතිකව කේබල් කැඩීමට වඩා භයානක තත්ත්වයකි.
විහිදී ඇත්තේ කොහොමද?
සබ්මැරීන් කේබල් පද්ධතිය සාගර පතුල පුරා විහිදී ඇත්තේ දැවැන්ත මකුළු දැලක් මෙනි. ලෝකයේ ප්රධානතම කේබල් මංසන්ධිය වන්නේ ඊජිප්තුවයි. ඉන්දියන් සාගරය හරහා එන සියලුම කේබල් රතු මුහුදට ඇතුළු වී, පසුව ඊජිප්තුව හරහා මධ්යධරණී මුහුදට ගොස් යුරෝපය හා සම්බන්ධ වේ. ලෝකයේ අන්තර්ජාල දත්තවලින් 17%ක් පමණ ගලා යන්නේ මෙම පටු රතු මුහුදු තීරය හරහාය.
ශ්රී ලංකාව වැනි රටවල් වැනි දැවැන්ත කේබල් පද්ධති හරහා මෙම ජාලයට සම්බන්ධ වී ඇත. එබැවින් මැද පෙරදිග සිදුවන ඕනෑම බාධාවක් අප වැනි රටවලට සෘජුවම බලපායි.
මෙම කේබල් සාමාන්යයෙන් උද්යාන ජල නලයක (හෝස් පයිප්පයක) මහතින් යුක්ත වුවද, එහි අභ්යන්තරයේ ඇත්තේ කෙස් ගසකටත් වඩා සිහින් වීදුරු තන්තු විශාල ප්රමාණයකි. මේවා ආරක්ෂා කිරීමට වානේ කම්බි සහ පොලිතීන් ආවරණ යොදා ඇත. කේබලයක මධ්යයේ ඇති ඔප්ටිකල් ෆයිබර් කෙඳි මිනිස් කෙස් ගසක මහතින් යුක්තය. මේවා වටා පෙට්රෝලියම් ජෙල්, තඹ හෝ ඇලුමිනියම් නල, පොලිකාබනේට් තට්ටු සහ වානේ කම්බි යොදා ආරක්ෂාව සපයා ඇත. මේවා දත්ත ප්රවාහනය කරන්නේ ආලෝක තරංග ලෙසිනි.
සමහර කේබල් පද්ධති කිලෝමීටර් 20,000කට වඩා දිගය. අතර රටවල් 15කට වඩා සම්බන්ධ කරයි.
දත්ත හුවමාරු වන ක්ෂේත්ර
මුහුදු පතුලේ එලා ඇති මේ සබ්මැරීන් කේබල් හරහා ගලා යන දත්ත ලෝකයේ සෑම ක්ෂේත්රයකම පැවැත්ම තීරණය කරයි. මූල්ය ක්ෂේත්රය සලකා බැලුවොත්, දිනකට ඩොලර් ටි්රලියන ගණනක අන්තර්ජාල බැංකු ගනුදෙනු, කොටස් වෙළඳපළ කටයුතු සහ ීඋෂත්ඔ පණිවිඩ හුවමාරු වන්නේ මේවා හරහාය.
ඒ වගේම, මේ පද්ධතිය ආරක්ෂක සහ රාජ්යතාන්ත්රික වශයෙන්ද වැදගත් වෙයි. රජයන් අතර රහස්ය පණිවිඩ හුවමාරුව සහ හමුදාමය සන්නිවේදනය සඳහා මෙම පද්ධති අත්යවශ්ය වේ. එපමණක් නොවේ, ගූගල් ඇමසෝන් මයික්රොසොෆ්ට් වැනි සේවා, සමාජ මාධ්ය, විද්යුත් තැපෑල සහ වීඩියෝ සම්මන්ත්රණ සියල්ල රඳා පවතින්නේ මේ මතය.
අද ප්රචලිත වී තිබෙන, ලෝකයේ විවිධ රටවල සිටින වෛද්යවරුන් අතර සිදුකෙරෙන දූරස්ථ සැත්කම් සහ විද්යාත්මක පර්යේෂණ දත්ත හුවමාරුවට මෙය අත්යවශ්යය.
හානි වුවහොත්..
රතු මුහුද වැනි තීරණාත්මක කලාපයක කේබල් පද්ධතියට විශාල හානියක් සිදුවුවහොත්, අන්තර්ජාල වේගය අඩාල වීම වහාම සිදුවෙයි. ඒ හේතුව මත දත්ත වෙනත් දිගු මාර්ග (උදා: අප්රිකාව වටා හෝ චන්ද්රිකා හරහා) ඔස්සේ යැවීමට සිදුවන බැවින් විශාල ප්රමාදයක් සහ වේගය අඩුවීමක් සිදුවේ. තත්පරයක පමාවකින් පවා කොටස් වෙළඳපළවලට බිලියන ගණනක පාඩු සිදුවිය හැක. සීමිත කේබල් සංඛ්යාවක් සහිත රටවල් (උදාහරණ ලෙස නැගෙනහිර අප්රිකාවේ සමහර රටවල්) ලෝක සිතියමෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම ඩිජිටල් ලෙස අතුරුදහන් වීමට ඉඩ තිබේ.
හානිය ඒ තරමින් අවසන් නොවේ. මෙවැනි කේබල් මාර්ගයකට හානි සිදුවුවහොත්, එය අලුත්වැඩියා කිරීමට ඇති දුෂ්කර පියවරද සලකා බැලූ විට හානිය කිහිප ගුණයකින් තවත් වැඩිය.
යුද කලාපයක ඇති කේබලයක් කැඩුණහොත් හෝ හිතාමතාම එවැන්නකට හානි සිදුකළහොත්, ඒවා අලුත්වැඩියා කිරීමට නැව් යැවීම අතිශය අවදානම් සහගත බව අලුතෙන් කිවයුතු නැත. මේ සඳහා මාස ගණනාවක් ගතවිය හැකිය.
සබ්මැරීන් කේබල් පද්ධතියක් අලුත්වැඩියා කිරීම යනු ගොඩබිම පවතින විදුලි හෝ දූරකථන රැහැනක් අලුත්වැඩියා කරනවාට වඩා දහස් ගුණයකින් සංකීර්ණ, වියදම් අධික සහ කාලය වැයවන ක්රියාවලියකි. මැද පෙරදිග වැනි යුදමය කලාපයකදී මෙම තත්ත්වය තවත් බැරෑරුම් වන්නේ තාක්ෂණික සහ ආරක්ෂක හේතු කිහිපයක් නිසාය.
බිඳවැටුණු ස්ථානය
කේබලයක් බිඳී ගිය විට, එය සිදුවූ ස්ථානය සෙවීමට ෑජයද-කදජ්එසදබ (දෝංකාරය මගින් ස්ථානය සෙවීම) වැනි තාක්ෂණයක් භාවිත කරයි. ගොඩබිම සිට කේබලය හරහා ආලෝක ස්පන්දනයක් යවා එය ආපසු පැමිණීමට ගතවන කාලය මැනීමෙන් බිඳීම සිදුවූ ස්ථානය කිලෝමීටර් කිහිපයක නිරවද්යතාවකින් යුතුව ගණනය කළ හැකිය. කෙසේ වෙතත්, සාගර පතුලේ ඇති මඩ, රළු ස්වභාවය සහ දියවැල් නිසා එම ස්ථානය හරියටම සොයා ගැනීම ඉතා පහසු නොවේ.
විශේෂිත නැව් 60යි
ලෝකයේ සබ්මැරීන් කේබල් අලුත්වැඩියා කිරීම සඳහාම වෙන්වූ විශේෂිත නැව් පවතින්නේ ඉතා සීමිත සංඛ්යාවකි; දැනට ලොව පුරා ඇත්තේ ඒවා 60කට ආසන්න සංඛ්යාවක් පමණි. කේබලයක් කැඩුණු වහාම එම නැවක් අදාළ ස්ථානයට ගෙන්වා ගැනීම අසීරුය. බොහෝ විට මෙම නැව් වෙනත් දූරස්ථ සාගරයක මෙහෙයුමක යෙදී සිටිය හැකි බැවින්, අලුත්වැඩියා කටයුතු ආරම්භ කිරීමට පවා සති කිහිපයක් ගතවිය හැක.
අලුත්වැඩියා කිරීමේ තාක්ෂණික ක්රියාවලිය ගැඹුරු මුහුදේ සිදුවන අතිශය සියුම් ශිල්පීය ක්රමයකි:
රොබෝ යන්ත්ර හෝ විශේෂිත කොකු (ඨර්චබැකි) භාවිත කරමින් කැඩුණු කේබල් කෙළවරවල් දෙක මුහුදු පතුලේ සිට මතුපිටට ඇද ගත යුතුය. මුහුදු මතුපිටදී නැව මත පිහිටි පිරිසිදු කාමරයක තබා, කෙස් ගසකටත් වඩා සිහින් ඔප්ටිකල් ෆයිබර් තන්තු එකිනෙක පෑස්සීම සිදු කළ යුතුය. මෙහිදී සිදුවන ඉතා සුළු දෝෂයක් පවා දත්ත හුවමාරුවට බාධා පමුණුවන්නට හැකිය.
ඉන්පසු පෑස්සූ ස්ථානය නැවත ජලයට ඔරොත්තු දෙන ලෙස ශක්තිමත් ආවරණ යොදා මුහුදු පතුලට ගිල්විය යුතුය.
සාමාන්ය තත්ත්වයකදී මෙයට දින 10-15ක් ගතවුවද, මැද පෙරදිග වැනි යුද්ධයක් පවතින විට තත්ත්වය දරුණු වේ. එක අතකින්, ප්රහාර එල්ල වන කලාපයකට අලුත්වැඩියා නැව් පැමිණීමට බිය වෙයි. ඒ මදිවාට, නැවකට පහර දීමේ අවදානමක් පවතින විට මෙහෙයුම් අත්හිටුවීමට සිදුවේ.
එපමණක් නොවේ, රතු මුහුද වැනි රටවල් කිහිපයක මුහුදු සීමාවලට අයත් කලාපවල වැඩ කිරීමට නම් එම රජයන්ගෙන් සහ හමුදාවලින් විශේෂ අවසර පත්ර ලබාගත යුතුය. යුද්ධයක් පවතින විට, යුද්ධයට ප්රමුඛත්වය ලැබන බැවින්, මෙම රාජ්යතාන්ත්රික කටයුතු සඳහා මාස ගණනාවක් ගතවිය හැක.
යුද කලාපයක වැඩ කරන නැව් සඳහා රක්ෂණ සමාගම් අය කරන ගාස්තු අධික බව අලුත් කාරණයක් නොවේ. එබැවින්, අලුත්වැඩියා කිරීමේ පිරිවැය ඩොලර් මිලියන ගණනින් ඉහළ යයි.
අනෙක් ප්රශ්නය වන්නේ, අධික දියවැල් පවතින විට හෝ මුහුද රළු වූ විට මෙම සියුම් අලුත්වැඩියා කටයුතු සිදු කළ නොහැකිවීමයි. එවැනි අවස්ථාවලදී කාලගුණය යහපත් වන තෙක් සති ගණනාවක් වුව නැවට මුහුදේ රැඳී සිටීමට සිදුවේ.
සංහිතා පතිරණ
