- ගෝඨාභයගේ පලායාම සම්බන්ධ නාවික ගමන් වියදම්
- හෙළි කිරීමට අභියාචනාධිකරණ නියෝග
ශ්රී ලංකාවේ තොරතුරු දැනගැනීමේ අයිතිය සහ “ජාතික ආරක්ෂාව”ට මුවාවී තොරතුරු සැඟවීම අතර ඇති සීමාව පැහැදිලි කරන වැදගත් නීතිමය තීන්දුවක් 2026 මාර්තු 19 දින අභියාචනාධිකරණය ලබා දුන්නේය.
මෙම තීන්දුව, විශේෂයෙන් රාජ්ය ආයතනවල වගකීම, මහජන මුදල් භාවිතය සහ පාලන විවෘතභාවය පිළිබඳ විශාල දේශපාලන වැදගත්කමක් ද රැගෙන එයි.
ශ්රී ලංකා නාවික හමුදාව විසින් ගොනු කළ අභියාචනයක් අභියාචනාධිකරණය විසින් ප්රතික්ෂේප කරමින්, 2022 අර්බුද සමයේ හිටපු ජනාධිපති ගෝඨාභය රාජපක්ෂ මෙරටින් පළා ගිය නාවික යාත්රාව සම්බන්ධ වියදම් සහ ගෙවීම් විස්තර හෙළිදරව් කරන ලෙස නියෝග කර ඇත.
2022 ජූලි මාසයේදී ශ්රී ලංකාව දැඩි ආර්ථික අර්බුදයකට සහ මහජන විරෝධතා රැල්ලකට මුහුණ දෙමින් තිබූ අවස්ථාවක, හිටපු ජනාධිපති ගෝඨාභය රාජපක්ෂ සහ ඔහුගේ බිරිඳ මෙරටින් පළා යාම දේශපාලන ඉතිහාසයේ හැරවුම් ලක්ෂ්යයක් විය. ජනතාවගේ විරෝධතා තදින් වර්ධනය වෙමින්, දහස් ගණන් ජනතාව ජනාධිපති නිල නිවසට ඇතුළු වී ගෝඨාභය රාජපක්ෂ පාලනයට විරුද්ධව නැගී සිටි අතර, එම පීඩනය මධ්යයේ ඔහු 2022 ජූලි 13 දින නාවික හමුදාවට අයත් නෞකාවක නැඟි මාලදිවයිනට පලා ගියේය. ඉන් පසු ඔහු සිංගප්පූරුවට ගොස්, එහි සිට ජනාධිපතිධුරයෙන් ඉල්ලා අස්වීම නිල වශයෙන් දැනුම් දුන්නේය.
මෙම නඩුවට පාදක වී ඇත්තේ ගෝඨාභය රාජපක්ෂ මහතා මෙරටින් පලායෑම සම්බන්ධයෙනි. 2022 වසරේ සැප්තැම්බර් මාසයේදී ඒ.ඒ.එම්.ආර්. අලි විසින්, 2016 අංක 12 දරන තොරතුරු දැනගැනීමේ පනත යටතේ ශ්රී ලංකා නාවික හමුදාව වෙත යොමු කළ තොරතුරු ඉල්ලීමකින් හිටපු ජනාධිපතිවරයාට මෙරටින් පළා යෑමට භාවිතා කළා යැයි පවසන ශ්රී ලංකා නාවික හමුදාවට අයත් ීඛභී ගජබාහු නෞකාව සම්බන්ධයෙන් විස්තර ඉල්ලා තිබුණි.
මෙම ඉල්ලීම තුළ, ඉතා නිශ්චිත තොරතුරු අටක් ඉල්ලා තිබුණි. එයට නැවේ නම, ගමන් කාලය සහ ගමන් කළ මුහුදු ප්රදේශ, හිටපු ජනාධිපතිවරයා සමග ගමන් කළ පුද්ගලයන්ගේ නම්, නාවික හමුදාව විසින් දරාගත් මුළු පිරිවැය, ඉන්ධන වියදම් සහ ගමන සඳහා මුදල් ගෙවූ ආකාරය ඇතුළත් විය.
මෙම තොරතුරු ඉල්ලීම, සරල තාක්ෂණික විස්තරයක් නොව, රාජ්ය සම්පත් භාවිතය සහ මහජන මුදල් වැය කිරීම පිළිබඳ වගකීම සම්බන්ධයෙන් සෘජු ප්රශ්නයක් ඉදිරිපත් කළ එකක් විය.
නමුත්, ශ්රී ලංකා නාවික හමුදාව මෙම ඉල්ලීම 2022 නොවැම්බර් මාසයේදී සම්පූර්ණයෙන්ම ප්රතික්ෂේප කළේය. එය සිදු කර ඇත්තේ තොරතුරු දැනගැනීමේ පනතේ 5(1) වගන්තිය උපුටා දක්වමින් මෙම තොරතුරු “ජාතික ආරක්ෂාවට හානි කළ හැකි” බව පවසමින්ය.
මෙම ප්රතික්ෂේපයට එරෙහිව තොරතුරු ඉල්ලුම්කරු තොරතුරු දැනගැනීමේ කොමිසම වෙත අභියාචනයක් ගොනු කළේය. 2023 වසරේදී එම අභියාචනය විභාග කිරීමෙන් පසුව 2023 අගෝස්තු 29 දින තොරතුරු දැනගැනීමේ කොමිසම විසින් මෙම තොරතුරු ඉල්ලීම ප්රතික්ෂේප කිරීම සම්බන්ධයෙන් වැදගත් තීන්දුවක් ලබා දී ඇත.
එහිදී 1 සිට 5 දක්වා සහ 8 වන ඉල්ලීම්වලට අදාළ තොරතුරු ප්රතික්ෂේප කිරීම කොමිසම තහවුරු කළද, 6 සහ 7 වන ඉල්ලීම්, විශේෂයෙන්ම ගමන් වියදම සහ එම මුදල් ගෙවූ ආකාරය සම්බන්ධ තොරතුරු නිකුත් කළ යුතු බවට නාවික හමුදාවට නියෝගයක් නිකුත් කර තිබිණි.
එසේ තිබියදී තොරතුරු දැනගැනීමේ කොමිසමේ නියෝගය අභියෝගයට ලක් කරමින්, නාවික හමුදාපති වයිස් අද්මිරාල් ප්රියන්ත පෙරේරා විසින් අභියාචනාධිකරණයට අභියාචනයක් ගොනු කරන ලදි. එහිදී ඔවුන් පෙන්වා දී තිබුණේ මෙම මූල්ය දත්ත “සාමාන්ය තොරතුරු” ලෙස සලකා බැලීම වැරදි බවය.
නාවික හමුදාවේ ප්රධාන තර්කය වී තිබුණේ පිරිවැය සහ ඉන්ධන පරිභෝජනය වැනි දත්ත හෙළි වීමෙන්, නෞකාවේ වේගය, මෙහෙයුම් පරාසය සහ ඉන්ධන පිරවීමේ රටා ගණනය කළ හැකි බවයි. එමඟින් නාවික මෙහෙයුම්වල දුර්වලතා හෙළි විය හැකි බැවින්, එය ජාතික ආරක්ෂාවට තර්ජනයක් විය හැකි බව ඔවුහු අභියාචනාධිකරණයට ප්රකාශ කළහ.
කෙසේ වෙතත්, අභියාචනාධිකරණය මෙම තර්ක පිළගත්තේ නැත. අභියාචනාධිකරණය සඳහන් කළේ, මෙවැනි තොරතුරු දැනටමත් නැව් නිෂ්පාදකයන්ට හෝ විවෘත මූලාශ්රවලින් ගණනය කළ හැකි බවයි. එබැවින් එවැනි තොරතුරු ආරක්ෂා කළ යුතු “සංවේදී” තොරතුරු ලෙස සලකා බැලීමට නොහැකි බව තීන්දුවේ පැහැදිලි කර තිබිණ.
තින්දුව මඟින් තව දුරටත් පවසා ඇත්තේ තොරතුරු වෙත ප්රවේශය මූලික අයිතියක් වන අතර, එයට අදාළ ව්යතිරේක සීමිත ලෙස අර්ථකථනය කළ යුතු බවයි. පොදු රාජ්ය ආයතනවලට ‘සම්පූර්ණ රහස්යභාවයක්’ යටතේ තොරතුරු සඟවා තැබීමට නොහැකි බවද අධිකරණය පෙන්වා දී ඇත.
අධිකරණය තවදුරටත් නිරීක්ෂණය කර ඇත්තේ තොරතුරු සඟවා තබා ගැනීමට ඉදිරිපත් කළ හේතු “අසතුටුදායක” සහ නීතිමය වශයෙන් පිළිගත නොහැකි බවය. මෙම නඩුවේදී, අධිකරණය ජාත්යන්තර මූලධර්ම ද සැලකිල්ලට ගෙන ඇත. විශේෂයෙන්ම ජාතික ආරක්ෂාව, ප්රකාශනයේ නිදහස සහ තොරතුරු වෙත ප්රවේශය පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ ජොහැන්නස්බර්ග් මූලධර්ම ද මෙම තීන්දුව සඳහා පදනම් කරගෙන තිබේ.
අධිකරණය සඳහන් කර ඇත්තේ ඉල්ලා සිටින සංඛ්යාලේඛන සහ ජාතික ආරක්ෂාව අතර යම් තාර්කික සම්බන්ධයක් තිබිය හැකි බවයි. නමුත්, එය තොරතුරු සඟවා තබා ගැනීම සඳහා ප්රමාණවත් හේතුවක් නොවන බවත්, “ජාතික ආරක්ෂාව අනතුරේ පවතින බව” යන පොදු ප්රකාශයක් තොරතුරු රඳවා තබා ගැනීම සඳහා ආවරණයක් ලෙස භාවිත කළ නොහැකි බවත් තීන්දුවේ පැහැදිලි කර ඇත.
“දැනගැනීමේ අයිතිය නීතිය විය යුතු අතර, එය ප්රතික්ෂේප කිරීම ව්යතිරේකය විය යුතුය” යනුවෙන් අධිකරණය සඳහන් කර ඇත. තවද විනිසුරු මඬුල්ල තීරණය කර ඇත්තේ ඉල්ලා තිබූ මූල්ය තොරතුරු හෙළි කිරීම සහ ජාතික ආරක්ෂාවට ඇති සැබෑ අවදානම අතර පැහැදිලි සම්බන්ධතාවක් නාවික හමුදාව පෙන්වා දීමට අසමත් වී ඇති බවය. ඒ අනුව, නාවික හමුදාව විසින් ගොනු කළ අභියාචනය ප්රතික්ෂේප කරමින්, තොරතුරු කොමිසමේ තීරණය තහවුරු කරන ලදි.
තොරතුරු දැනගැනීමේ පනතේ 5(4) වගන්තියට යොමු වෙමින්, මහජන යහපත වඩා බරින් වැඩි නම්, තොරතුරු හෙළිදරව් කළ යුතු බව අවධාරණය කර ඇත. මෙම නඩුවේදී, රාජ්ය වියදම් පිළිබඳ තොරතුරු ජනතාවට දැනගැනීමේ අයිතිය, ආරක්ෂාව පිළිබඳ අනුමාන අවදානමට වඩා බරින් වැඩි බව තීන්දුවේ සඳහන් කර ඇත.
අභියාචනාධිකරණ විනිසුරුවරුන් වන ආචාර්ය සුමුදු ප්රේමචන්ද්ර සහ ආර්. ගුරුසිංහ විසින් මෙම නඩුවේදී තීන්දුව ප්රකාශ කරමින්, 2023 අගෝස්තු 29 දින තොරතුරු කොමිසම විසින් නිකුත් කළ නියෝගය තහවුරු කර නාවික හමුදාව විසින් ගොනු කළ අභියාචනය ප්රතික්ෂේප කරන ලදි.
විනිසුරු මඬුල්ල තවදුරටත් පැහැදිලි කර ඇත්තේ තොරතුරු දැනගැනීමේ පනත යටතේ තොරතුරු හෙළිදරව් කිරීම නීතිය වන අතර, එය ප්රතික්ෂේප කිරීම ව්යතිරේකය බවයි. එමෙන්ම, තොරතුරු හෙළිදරව් කිරීම ප්රතික්ෂේප කිරීමට නම්, ජාතික ආරක්ෂාවට “සැබෑ සහ හඳුනාගත හැකි” අගතියක් සිදුවන බව ප්රබල සාක්ෂි මගින් ඔප්පු කළ යුතු බවද අධිකරණය අවධාරණය කළේය.
නමුත්, මෙම නඩුවේදී එවැනි සාක්ෂි ඉදිරිපත් කිරීමට නාවික හමුදාව අසමත් වී ඇති බවත්, එම නිසා තොරතුරු සඟවා තබා ගැනීමට නීතිමය පදනමක් නොමැති බවත් අධිකරණය තීරණය කළේය. මෙම තීන්දුව රාජ්ය ආයතන විසින් “ජාතික ආරක්ෂාව” යන නාමයෙන් තොරතුරු සැඟවීමේ ප්රවණතාවට සීමාවක් තබන වැදගත් තීන්දුවකි. විශේෂයෙන්, මහජන මුදල් භාවිතය සම්බන්ධ කරුණු සඟවා තබා ගැනීම ප්රජාතන්ත්රවාදී පාලනයට පටහැනි බව මෙම තීන්දුව මඟින් මනා ලෙස පෙන්වා දෙයි.
