ශ්රී ලංකාවේ විශ්වවිද්යාල කොපමණ තිබුණත් පේරාදෙණිය විශ්වවිද්යාලය ඒ අතරින් වඩාත් විශේෂයයි බොහෝ අය සිතති. පේරාදෙණියෙන් උපාධියක් ලබාගන්නට බැරිනම් අවම වශයෙන් වරක් එහි ගොස් අසිරිය විඳ ගැණීමට බොහෝ දෙනා කැමැත්තෙන් සිටිති. මහවැලි මිටියාවතේ අලංකාර හන්තාන කඳුවැටියට මායිම්ව පිහිටා ඇති පේරාදෙණිය විශ්වවිද්යාලය කවි, ගී, නවකථා, චිත්රපට වැනි කලා නිර්මාණ රාශියක් බිහිවීමට හේතුව එහි අසිරිමත් පිහිටිම විය හැක. එහෙත් මේ උත්සාහය පේරාදෙණියේ අසිරිය ගැන කියන්නට නොව සොබාදහම සහ මිනිසුන් අතර මතුවෙමින් පවතින, තවමත් කරළියට පැමිණ නැති ගැටුමක් ගැන කථා කරන්නටය.
මිනිසුන් සහ සතුන් අතර ගැටුමට ඇත්තේ දිගු ඉතිහාසයකි. එය මානවයා බිහිවූ දින සිටම පැවැත එන්නක් ලෙස පැවසීමේ වරදක්ද නැත. කෘෂිකාර්මික සමාජයේ ඊට උදාහරණ ඕනැ තරම් තිබුණද ලංකාවේ ජනප්රියම මිනිසා සහ සතුන් අතර ගැටුම වන්නේ මිනිස් අලි ගැටුමය.
මධ්ය කඳුකරය කේන්ද්ර කරගෙන කලක සිට කරළියට එමින් තිබෙනා මිනිස් සහ කොටි ගැටීමද අවධානය යොමුකළ යුතු මට්ටමේ එකකි. එහෙත් මෙම ගැටුමේ මිනිසා සෘජු වින්දිතයෙකු බවට තවමත් පත්ව නැත. එහි සියලු හානි බැරවන්නේ කොටියාගේ ගිණුමටය. එහෙයින් ලංකාවේ මිනිස් අලි ගැටුමට ලැබෙනා ප්රමුඛතාව මතුවෙමින් තිබෙනා මිනිස් කොටි ගැටුමට හිමිව නැත.
එසේ තිබියදී රාජ්ය විශ්වවිද්යාලයක් වන පේරාදෙණිය විශ්වවිද්යාලය ඉකුත් සතියේ කොටි පිළිබඳ බියකින් ඇළලී ගියේය. ඒ විශ්වවිද්යාල භූමියට රාත්රියේ කොටි පැමිණෙන බවට සාක්ෂි සහිතව තහවුරු වීම නිසාය. විශ්වවිද්යාල පරිපාලනය විසින් ඒ පිළිබඳව සිසුනට නිල වශයෙන් අනතුරු ඇඟවීමත් ඊට මාධ්ය ඔස්සේ පුළුල් ප්රචාරයක් හිමිවීමත් නිසා ‘කැම්පස් ආ කොටියා’ පරිසර ලෝලීනට ඉකුත් සතියේ හොඳ මාතෘකාවක් විය.
ලංකාවේ කොටි නැරඹීම සඳහා ලෝකයේ ප්රකට ස්ථානය වන්නේ යාල ජාතික උද්යානයයි. ඊට අමතරව විල්පත්තුව සහ වෙනත් අභයභූමි සහ වනෝද්යාන කීහිපයක කොටියා වාර්තා වේ. මේ අතරින් බහුතරයක් පිහිටා අත්තේ වියළි හෝ ශුෂ්ක කලාපයන්හිය. එහෙත් මෑතක සිට සමාජයේ දැඩි අවධානය දිනාගන්නේ හෝටන්තැන්න ප්රමුඛ මධ්ය කඳුකරයේ වාර්තාවන කොටින්ගේ ක්රියාකාරකම්ය. වනජීවී බලධාරීන් පවසන පරිදි ඊට හේතුව මධ්ය කඳුකරයේ කොටි ජීවත්වන කුඩා වනාන්තර බහුතරයක් තේ වතුවලට මායිම්ව පිහිටීම නිසා ඉන් නිතර නිතර ගම්වැදීමය. වනාන්තර තුළ කොටියාගේ ස්වාභාවික ආහාර දුලබ වීම කොටි ගම් වද්දන තවත් හේතුවකි.
ලංකාවේ කඳුකර වන වැස්ම වතු වගාව වෙනුවෙන් තුනීකිරීම ආරම්භ වූයේ ලංකාව බි්රතාන්ය කිරීටයට නතුව තිබූ අවධියේය. වතු වගාවට කඳුකර වනාන්තර බිලිවෙද්දී අලි ඇත්තු පහත රට තෙත් කලාපය ඔස්සේ වියළි සහ ශුෂ්ක කළාපයට පසු බැස්සෝය. එහෙත් කොටියා සියවස් දෙකකට පසු අදත් මිනිස් සමාජය හා ගැටෙමින් සිය කඳුකර වාස භූමියේ අයිතිය වෙනුවෙන් සටන් කරයි. පේරාදෙණිය සරසවි බිමට පසුගිය දා පැමිණ පොඩි පාඩුවක් කර නික්ම ගොස් අත්තේද එකී සටන්කාර පරපුරේ කොටියෙකි.
පේරාදෙණිය සරසවිය පිහිටා ඈත්තේ අතීතයේ මහකන්ද වත්ත නමින් හැඳින්වූ වතුයායේය. එය හන්තාන කඳුවැටියට මායිම්ව පිහිටා ඇති බැවින් වන සතුනට සරසවි බිම සහ හන්තාන වන අඩවිය වෙන්කර ගැනීමට නොහැක. පේරාදෙණිය විශ්වවිද්යාලයේ මහජන සම්බන්ධතා නිලධාරී මහේෂ් අබේවික්රම පවසනුයේද විශ්වවිද්යාල භූමියට කොටි පැමිණෙන්නේ හන්තාන රක්ෂිතය දෙසින් විය යුතු බවය.
“හන්තාන රක්ෂිතයේ ලෙපර්ඩ්ලා ඉන්නවා කියලා ආරංචිය තිබුණා. ඊට අමතරව අවට ගම්වල ඉන්න බල්ලෝ අරන් ගිහින් කියලා විටෙන් විට වාර්තා වුණා. විශ්වවිද්යාලයේ හිටපු බල්ලෝ කිහිප දෙනෙකුත් එහෙම අරන් ගිහින් බවට වාර්තා තිබුණා. ඒත් මෑතකදී පශු පීඨයේ හිටපු වහුපැටියෙක් මරාගෙන කාලා තිබුණා. ඒකෙන් තමා තහවුරු වන්නේ කොටි ගැවසෙනවා කියන එක” මහජන සම්බන්ධතා නිලධාරී මහේෂ් අබේවික්රම පවසන්නේය.
සැබැවින්ම ගම් වදිනා කොටි නිසා සුලබවම පීඩාවට ලක්වන්නේ ගම්වල බල්ලන් ය. කොටියා අතීතයේ සිටම බලුමසට ලොල් බව ගැමියෝ දනිති. ඔවුහු ‘කොටියාගේ පැණිමුල’ ලෙසින් බල්ලා හඳුන්වන්නේ ඒකය. පශු පීඨය අවට සිටි බල්ලන් කිහිප දෙනෙකු දඩයම් කිරීමෙන් පසු වසු පැටවෙකුට වගකියන්නට පෙළඹුණු කොටියා හන්තාන දෙසට පලායන්නට ඇතැයි සරසවි ප්රජාව විශ්වාස කරයි.
විශ්වවිද්යාල ගොවිපොළේ සතුන් රඳවා තබන්නේ බොහෝ ආරක්ෂා සහිතවය. එහෙයින් දඩයමේ යන කොටියෙකුට එහි ඇතුළුවීම එතරම් පහසු නොවේ. නමුත් කිරි ලබාගන්නා දෙනුන්ගෙන් කුඩා පැටවුන් රාත්රියේදී වෙන්කර තැබීම සාමාන්ය වශයෙන් සෑම ගොවිපොළකම සිදු වන දෙයකි. පේරාදෙණිය පශු පීඨයේද ඒ කටයුත්ත ඒ ආකාරයෙන්ම සිදුවන්නේය. එලෙස පැටවුන් වෙන්කර තබනා කොටසේ ආහාර ලබාදීමට ඇති කොටසේ ඇති සුළු ඉඩකින් රිංගා ගත් කොටියා එහි සිටි කුඩා ගව පැටවෙකු මරා කා ඇත්තේය.
මේ සිදුවීම බරපතළ ලෙස සලකන්නට විශ්වවිද්යාල පාලන අධිකාරිය කටයුතු කර අත්තේය. ඒ අනුව සරසවි බිමේ රාත්රියේ සහ අලුයම තනිව ඇවිද නොයනා ලෙස සිසුනට අවවාදාත්මක ලිපියක් නිකුත් කිරීමට උපකුලපති කාර්යාලය කටයුතු කර ඇත. එමෙන්ම කොටියෙකු දුටුවහොත් හැසිරිය යුතු ආකාරයද එම ලිපියේ සඳහන් කර ඇත්තේය. විශ්වවිද්යාල පාලන අධිකාරියට සරසවි ප්රජාව ගැන වගකීමක් ඇත. එහෙයින් ඒ අනතුරු ඇඟවීම නිවැරදිය.
මේ වැනි සිදුවීම්වලින් මහජනයා අනවශ්ය ලෙස කලබල විය යුතු නැතිමුත් විමසිලිමත්වීම වැදගත් බව පරිසරවේදීහු පවසති. මිනිසා යනු කොටියාගේ ස්වාභාවික සතුරෙක් හෝ ගොදුරක් නොවේ. අතීතයේ ඉන්දියාවේ සිටි බව පැවසෙන රුද්රප්රයාගයේ මිනී කන කොටියා මෙන්ම, මඩකළපු දුම්රිය මග ඉදිකළ සමයේ මිනිසුන් මරා කෑ බව පැවසෙන පූනානි කොටි නූතනයේ හමුවන්නේ සාහිත්ය ලෝකයේ පමණක් බව ඔවුහු පවසති.
ශ්රී ලංකාවේ කොටි පිළිබඳ දීර්ඝ කාලීනව කරුණු හදාරා ඇති ප්රාමාණිකාවක වන සබරගමු විශ්වවිද්යාලයේ මහාචාර්ය ඉනෝකා කුඩාවිදානගේ පවසනුයේ කඳුකර පළාත්වල සිටිනා කොටින් මේ ආකාරයෙන් නිතර මිනිස් ජනාවාස වෙත පැමිණීම වාර්තා වන බවත් හේතු කිහිපයක් නිසා එය සිදු විය හැකි බවත් ය.
“පේරාදෙණිය විශ්වවිද්යාලයට කොටි පැමිණීම බොහෝ විට අහම්බයෙන් සිදුවූ දෙයක් වෙන්න පුළුවන්. කොටියා ආහාර සොයා සංචාරය කරනා අතරතුර විශ්වවිද්යාල භූමිය හරහා යන්න ආවා වෙන්න පුළුවන්. මොකද කොටි ජීවත්වන කැලෑ එළිකිරීම නිසා ඒ සතුන්ට අඛණ්ඩව වනාන්තර තුළින්ම යන්න බෑ. ජනවාස හරහා යන්න වෙනවා. එහෙම නැතිනම් වයසට ගිහින් හෝ වෙනයම් ශාරීරික දුබලතාවක් නිසා දඩයම් කරන්න බැරි සතෙක් පහසුවෙන් ගොදුරු කරගන්න පුළුවන් දඩයමක් සොයාගෙන එද්දී විශ්වවිද්යාලයේ ඉන්නා බල්ලන් වගේ සතුන් ඉලක්ක කරගෙන ආවා වෙන්න පුළුවන්. ඒ හැර කොටියා විශ්වවිද්යාල භූමියේ හෝ ඒ අවට මිනිස් ජනාවාස ආශ්රිතව දිගුකාලිනව ඉන්න කෙනෙක් නොවේ.” ඈ පවසන්නීය.
මෙවනි අවස්ථාවක අනුගමනය කළ හැකි ක්රම්වේදයන් මොනවාදැයි මහාචාර්ය ඉනෝකා කුඩාවිදානගේ මෙසේ අදහස් දක්වූවාය.
“කොටියා මිනිසුන්ට පහර දෙන්නේ නෑ. ඒත් ඕනෑම සතෙක් බිය වූ පසු තමන්ගේ ආරක්ෂාව සඳහා එවැනි පහර දීමකට පෙළඹෙන්න පුළුවන්. ඒ නිසා අප විමසිලිමත් විය යුතුයි. කොටි වැඩිපුර ගැවසෙන රාත්රියේ සහ අලුයම ගමන් අවම කිරීම, තනිව ගමන් නොකිරීම, ටෝච් එකක්වගේ එළියක් රැගෙන යාම වගේ පියවර අනුගමනය කිරීම මගින් අනතුරු අවම කර ගන්න පුළුවන්.”
මධ්ය කඳුකරයේ ජීවත්වන කොටි යාල හෝ විල්පත්තුවට සාපේක්ෂව භුක්ති විඳිනුයේ අඩු භූමි ප්රමාණයකි. එහෙයින් සංචාරයේදී මිනිස් ජනාවාස මුණගැසීම අනිවාර්ය වෙයි. එමෙන්ම සීමිත කැලෑ කුට්ටි කිහිපයකට සීමාවී සිටිනා නිසා කොටියාට සිය ආහාර සපයා ගැනීමද ගැටලුවක් බවට පත්ව ඇත. හාවා, වල් ඌරා, ගෝනා, ඕළු මුවා, මී මින්නා වැනි කොටියාගේ ප්රධාන ආහාර අද වන විට මිනිසාගේද ආහාර බවට පත්ව ඇත. එහෙයින් කොටියාට සිය වාසස්ථාන මෙන්ම ආහාර සඳහාද මිනිසුන් සමග තරග කරන්නට සිදුව ඇත. ස්වාභාවික පරිසරයේ ආහාර දුලබ වීම ගම්වල බල්ලන් සහ වසු පැටවුන් ආහාරයට ගැනීමට කොටි පෙළඹීමට ප්රධාන හේතුවකි.
මිනිසුන් කොටියාගෙන් උදුරාගෙන ඇත්තේ ආහාර සහ වාසභූමිය පමණක් නොවේ. සියවස් ගණනක් රැඳි ‘කොටියා’ යන නමද අවභාවිත කරන්නට අපි පුරුදුව ඇත්තෙමු. දැන් ලංකාවේ ජනමාධ්ය කොටියා හඳුන්වන්නේ දිවියා හෝ කඳුකර කොටියා නමිනි. මෙය මුළුමනින්ම වැරදි හැඳින්වීමකි. ඒ පිළිබඳව මහාචර්ය ඉනෝකා කුඩාවිදානගේ සිය අදහස් මෙසේ දැක්වූවාය.
“ලංකාවේ දිවියන් වර්ග දෙකක් ඉන්නවා. ඒ කොළ දිවියා (ඍමිඑහ-ිචදඑඑැා ජ්එ) සහ හඳුන් දිවියා (ත්සියසබට ජ්එ). කොටියා කියන්නෙ වෙනමම සත්ත්ව කොට්ඨාසයක්. ලංකාවේ කොටියා (ඡ්බඑයැර් ච්රාමි නදඑසහ්) කියන්නේ ලංකාවට ආවේණික උප විශේෂයක්. ලෝකයේ කොටි විශේෂ නමයක් ඉන්න බව කලකට පෙර විශ්වාස කළා. පසුව සිදුකළ ජාන විශ්ලේෂණ මගින් අමූර් කොටියා සහ උතුරු චීන කොටියාගේ ජානමය සමානකම් සනාථ වුණා. ඒ අනුව එම විශේෂ දෙකම දැන් සලකන්නේ අමූර් කොටි ලෙසයි. දැන් ලෝකේ ඉන්නේ කොටි විශේෂ අටයි. ඒ අමූර් කොටියා, ජාවා කොටියා, අප්රිකානු කොටියා, ඉන්දියානු කොටියා, ශ්රී ලංකා කොටියා, ඉන්දුනීසියානු කොටියා, පර්සියානු කොටියා, අරාබි කොටියා ලෙසයි. ඊට අමතරව කඳුකර කොටි කියා විශේෂයක් නෑ. කඳුකරයේ, වියලි කළාපයේ කොහේ හිටියත් ලංකාවේ ඉන්නේ ඡ්බඑයැර් ච්රාමි නදඑසහ් විතරයි.” ඇය පවසන්නීය.
කොටියා දිවියා බවට පත්වීම හුදෙකලා සිදුවීමක් නොවේ. ඊට බලපා ඇත්තේ දේශපාලන තීන්දුවකි. එල්.ටී.ටී.ඊ සංවිධානයේ සලකුණ ව්යාඝ්ර හිසය. ඉංග්රීසියෙන් ව්යාඝ්රයා හඳුන්වන්නේ ඔසටැර ලෙසිනි. එහෙත් ලංකාවේ සහ ලෝකයේ රටවල් ගණනාවක වාර්තාවන කොටියා ඉංග්රීසියෙන් හඳුන්වන්නේ ඛැදච්රා යන නමිනි. ඒ අනුව කොටියා සහ ව්යාඝ්රයා වෙනුවෙන් වෙන වෙනම සිංහල සහ ඉංග්රීසි නම් තිබෙනා බව පැහැදිලිය. එහෙත් ඛසඉැර්එසදබ ඔසටැරි දf ඕපසක ෑැක්ප නැතහොත් එල්ටීටීඊ යන්න අප සිංහලයට නගා ගත්තේ කොටි සංවිධානය යනුවෙනි. ඒ අනුව ව්යාඝ්ර සංවිධානය ලෙස නම්කළ යුතු එය කොටි සංවිධානය ලෙස හැඳින්වීම නිසා ලාංකික සමාජයට අපට ආවේණික උප විශේෂයක් වූ කොටියා පේන්නට බැරිව ගියේය. කොටියා දිවියා ලෙස වරදවා හැඳින්වීමේ ආරම්භය ඒකය.
එහෙත් දිවියා යන වචනයටද දිගු සංස්කෘතික පසුබිමක් තිබේ. මුවන් පැලැස්ස ගුවන් විදුලි නාට්යයේ ගමේ නිලමක්කාරයා කෝරළේ මහත්තයාය. නොපනත්කමක් කළ ගැමියෙකු ගැන කියනා විට ඔහු මුලින්ම කියන්නේ ඕකා දීයා කාපිය කියාය. ඒ කතාවේ දීයා කියන්නේ දිවියාටය. ආර්.එල්. ස්පිට්ල්ගේ සුදු වැද්දා කතාවේ එන ලංදේසි කොලු ගැටයා හෑන්ස් වැන්දමීර්ය. ඔහුගේ වන මිතුරන් අතර කළු කොටියෙක් වෙයි. සුදු වැද්දා නව කථාවේ දීයා ලෙස හඳුන්වන්නේ ඒ කළු කොටියාය. එහෙත් කොටියා කොටියා ලෙසින් ද ජන සාහිත්යයේ හමු නොවන්නේද නොවේ. වැස්සකට ගල්ලෙනකට ගිය ගැමියෙකුට එළිවන තුරු කොටියෙකුගේ හොරි කසන්නට වූ බවට ජන සාහිතයේ එන පුවත ඊට හොඳ නිදසුනකි.
අරුණ ලක්ෂ්මන් ප්රනාන්දු
