ඉරානයේ අගනුවර වන ටෙහ්රාන් නගරය පසුගිය දිනවල දැඩි ගුවන් ප්රහාර මාලාවකට ලක්වීමත් සමඟ නගරය පුරා අඳුරු දුම්, විෂ වායු සහ භීතිය පිරුණු තත්ත්වයක් උද්ගත වී ඇති බව එහි වැසියන් විදෙස් මාධ්ය වෙත පවසා ඇත. විශේෂයෙන්ම තෙල් ගබඩා මධ්යස්ථාන කිහිපයකට සිදු වූ ප්රහාරවලින් පසු නගරය පුරා දැවැන්ත ගිනි කඳන් සහ කළු දුම් වලාකුළු අහසට නැගී තිබූ බව විදෙස් මාධ්ය වාර්තා කර ඇත.
පසුගිය ඉරු දින රාත්රියේ සිදු වූ මෙම ගුවන් ප්රහාරවලින් පසු නගරය පුරා දැඩි කළු දුමක් අහසේ උසට නැගී තිබූ අතර, තෙල් දහනයෙන් ඇති වූ දූවිලි හා කණිකා මාර්ග, වාහන සහ නිවාස බැල්කනි පවා කළු පැහැයෙන් ආවරණය වී තිබුණි. පසුදා උදෑසන වන විටත් එම දුම් වලාකුළු අහසේ දිස්වෙමින් තිබූ බව එහි වැසියන් පවසති.
ප්රාදේශීය වාර්තා අනුව ටෙහ්රාන් සහ එහි අවට පිහිටි තෙල් ගබඩා ස්ථාන හතරක් සහ තෙල් ප්රවාහන මධ්යස්ථානයක් මෙම ප්රහාරයට ලක්වී ඇත. එම සිද්ධියකදී අවම වශයෙන් පුද්ගලයන් හයදෙනෙකු මියගොස් තවත් විසි දෙනෙකු තුවාල ලබා ඇති බවද වාර්තා වේ.
නගරය පුරා දැවැන්ත ගිනි කඳන් සහ දුම් වලාකුළු අහසට නැගී යන අයුරු පෙන්වන වීඩියෝ දර්ශන පුරවැසි මාධ්යවේදීන් සහ ජනතාව විසින් සමාජ මාධ්ය වෙත හුවමාරු කර තිබේ. එමෙන්ම ඉරිදා උදෑසන තෙහ්රාන් නගරයට වැසි වැටෙද්දී බලධාරීන් විෂ සහිත අම්ල වැසි ඇති විය හැකි බවට අනතුරු අඟවා තිබුණි. එම නිසා බොහෝ ජනතාවට උගුරේ වේදනාව, ඇස් දැවීම සහ හුස්ම ගැනීමේ අපහසුතා වැනි රෝග ලක්ෂණ දැනී ඇති බවද වාර්තා වේ.
ටෙහ්රාන්හි වාසය කරන ක්රියාකාරිනියක් වන “නෙගින්” (ඇගේ සැබෑ නම නොවේ) Guardian වෙත හඬ පණිවිඩයක් මගින් පවසා ඇත්තේ මෙම තත්ත්වය ලෝක විනාශයක් වැනි තත්වයක් බවය.
ගාඩියන් විදෙස් මාධ්ය වෙත අදහස් දක්වමින් ඇය මෙසේ පවසා ඇත.
“මේ තත්ත්වය විස්තර කරන්න අපහසුයි. නගරය දුමෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම වැසී ගිහින්. අපිට හුස්ම ගන්න අපහසුයි. අපේ ඇස් සහ උගුර දැවෙනවා. වෙනත් විකල්පයක් නැති නිසා. මිනිස්සුන්ට තමන්ගේ එදිනෙදා වැඩ කරගන්න තමන්ගේ නිවෙස්වලින් පිටතට යන්න සිදු වෙනවා ”
ඇය ගාඩියන් වෙත පවසා ඇත්තේ ඇතැම් කඩ සහ සාප්පු විවෘත කළද, විෂ සහිත වායු නිසා නැවත වසා දමා ඇති බවය. ඉරානයේ පරිසර ආයතනය ටෙහ්රාන් වැසියන්ට නිවාස තුළ සිටීමට උපදෙස් ලබාදී ඇත. එමෙන්ම ඉරාන Red Crescent අනතුරු අඟවන්නේ මෙම විෂ රසායනික ද්රව්ය සමඟ වැසි මිශ්ර වීමෙන් අම්ල වැසි ඇති විය හැකි බවය. එම නිසා වැසි වැටෙන විට පිටතට නොයන ලෙසත්, ආහාර ආවරණය කර තබන ලෙසත් ජනතාවට උපදෙස් ලබාදී ඇත. ටෙහ්රාන් ආණ්ඩුකාරවරයා ජනතාවට උපදෙස් ලබා දී ඇත්තේ නිවෙස් වලින් පිටතට යාමේදී මුඛ ආවරණ භාවිතා කරන ලෙසය
බ්රිතාන්යයේ සිටින ඉරාන වෛද්යවරයෙකු වන ඩොක්ටර් ශහ්රාම් කෝර්ඩස්ති පවසා ඇත්තේ මෙම විෂ වායු සහ සුළු කණිකා (fine particles) ඇස් හා ශ්වසන මාර්ගයට බලපාන බවයි. එමෙන්ම එය අස්ථමාව, හෘද රෝග, සහ පෙනහළු රෝග තත්ත්වයන් තවත් දරුණු විය හැකි බවත් දිගු කාලීනව සමහර පිළිකා අවදානම් ඇති විය හැකි බවත්ය.
තමන් මුඛ ආවරණයක් සහ inhaler එකක් මිලදී ගැනීමට ගිය අවස්ථාවේදී වෙළඳපොලේ එම ද්රව්ය හිඟතාවක් දුටු බවත් ඒවා විශාල ලෙස ඉහළ ගොස් ඇති බවත් ඇය පවසා ඇත. “දැන් මුඛ ආවරණ පවා සොයාගැනීම අපහසු වෙලා තිබෙනවා. මේක ලොකු ප්රශ්නයක්. මේ තත්ත්වය ගැන විදෙස් මාධ්ය ඇතුළු හැකි සියලු දෙනා ලෝකයට කියන්න කියලා මම ඉල්ලනවා. මේ තත්ත්වය යටතේ ජනතාව මොනව කරන්නද? මේක ඇත්තටම මානවතාවයට එරෙහි අපරාධයක්.”
ඇය තවදුරටත් පවසා ඇත්තේ ටෙහ්රාන් ආශ්රිතව සිදුවන ඇමරිකා–ඊශ්රායල ප්රහාර ජනතාවගේ ජීවිතවලට බලපෑමක් බවය “මේක දැන් සරලවම මානව හිමිකම් උල්ලංඝනයක් කියලා කියන්න බැහැ. මේ ප්රහාර සම්පූර්ණයෙන්ම මිනිස්සුන්ට එරෙහිව සිදු කරන ක්රියාවක්. ඕනෑම කෙනෙකුට ඉස්ලාමීය ජනරජ රජයත් සමඟ ප්රශ්නයක් තිබෙන්න පුළුවත්. ඒක වෙනම දෙයක්. නමුත් අපි. අපි සාමාන්ය ජනතාව. අපි ඒකට කිසි සම්බන්ධයක් නැහැ. කිසිම කෙනෙකුට සාමාන්ය ජනතාව පරිභෝජනය කරන ජල පද්ධති ඉලක්ක කර ප්රහාර එල්ල කරන්න බැහැ. තෙහ්රාන් නගරයේ ජලය බොහෝමයක් පැමිණෙන්නේ වැව්වලින්. ඒවා දූෂිත වුණොත් අපිට මොකද වෙන්නේ? ”
නෙගින් පවසා ඇත්තේ නගරය තුළ එදිනෙදා පාවිච්චි කරනා බඩු භාණ්ඩවල මිල ගණන් දැඩි ලෙස ඉහළ යමින් පවතින බවයි.
“මිල ගණන් අහස උසටම යන්න පටන් අරගෙන. මම inhaler එකක් ගත්තේ ටෝමන් 850,000කට (පවුම් 4.50). සාමාන්ය ජනතාව මේ තරම් මුදල් කොහෙන්ද ගේන්නේ? ටෙහ්රාන් වල බොහෝ දෙනා දිනපතා වැඩ කරන කම්කරුවන්. යුද්ධය පටන් ගත්තාට පස්සේ නගරයේ බොහෝ දෙනාට රැකියා අහිමි වෙලා තියෙනවා. ආහාර මිලත් යුද්ධය පටන් ගත්තාට පස්සේ ඉහළ ගිහින්. බොහෝ දේවල් හිඟයි. රට ඇතුළේ පීඩනය දැන් ඉතා වැඩියි. මූලික භාණ්ඩවලත් හිඟයක් තියෙනවා. කිසිම තැනක ඉන්ධන නැහැ. අපේ තත්ත්වය ඉතා වේදනාකාරීයි.”
“මෙහ්දි” (ඔහුගේ සැබෑ නම නොවේ) යනු ටෙහ්රාන් නගරයේ බටහිර ප්රදේශයේ ජීවත් වන වයස අවුරුදු 42ක අවන්හල් හිමියෙකි. විෂ වායු හුස්ම ගැනීමට හෝ පරිසරයේ ඇති දූවිලි හෝ දුම් අල්ලා ගැනීමට ඇති බිය කොවිඩ් වසංගත සමයේ දැනුණු බියට සමාන බව ඔහු ගාඩියන් වෙත පවසා ඇත.
“කවුළු සහ බැල්කනි පිරිසිදු කරන්නත් අපි බයයි. සෑම තැනකම කළු දූවිලි තියෙනවා. ග්ලව්ස් දාගෙනවත් ඒවා අල්ලන්න බයයි. මගේ ඇස් දැවෙනවා. මම ජනේලයෙන් පිටත බැලුවාම පේන්නේ මුඛ ආවරණ නැතුවම තමන්ගේ දෛනික වැඩ කරගෙන යන මිනිස්සුන්. මට ඒ මිනිස්සු තරම් ශක්තියක් නැහැ. මුඛ ආවරණයක් නැතිව එළියට ගිහින් වැඩ කරන්න. වාතයේ තියෙන මේ සුවඳ මට විස්තර කරන්නත් බැහැ,” යනුවෙන් ඔහු පවසා ඇත.
මෙහ්දි තවදුරටත් පවසා ඇත්තේ තමන් නගරය අත්හැර යාමට සැලසුම් කර ඇති බවය. ජලය ආරක්ෂිතද නැද්ද යන්න තහවුරු වන තෙක් තමන්ට අවන්හලේ ආහාර පිළියල කිරීමේ සේවය දිගමට කරගෙන කිරීම අවදානම් බවත් ඔහු සඳහන් කර ඇත. “මාව විශ්වාස කරන්න. අපි ඇත්තටම තනිවෙලා. මේ පාලනයට අපි ගැන කිසිම සැලකිල්ලක් දක්වන්නේ නැහැ. අපිට උදාවෙලා තියෙන්නේඑහෙම තත්වයක්. මම විදේශ බලවතුන්ගෙන් ඉල්ලා ඉන්නේ අපි ගැන බලන්න කියලා. අපි කවදාවත් යුද්ධයක් ඉල්ලුවේ නැහැ යනුවෙන් ඔහු පවසා ඇත.
සෙනසුරාදා සවස තෙල් ගබඩා පහසුකම් ඉලක්ක කර ගුවන් ප්රහාර එල්ල කළ අවස්ථාවේදී, තම සැබෑ නම ප්රකාශ කිරීමට අකමැති වූ 39 හැවිරිදි “මෙහ්නාස්” ගාඩියන් වෙත පණිවිඩයක් එවමින් පවසා ඇත්තේ ටෙහ්රාන් නගරයේ දකුණු ප්රදේශයෙන් පලා යාමට ඇය උත්සාහ කළ බවය. ප්රහාර තවත් දරුණු විය හැකි බවත් පසුදා උදෑසන ටෙහ්රාන් වෙත තවත් ප්රහාර එල්ල විය හැකි බවත් ඇය විශ්වාස කළ බැවින් ඇය සහ ඇගේ සැමියා අත්යවශ්ය දේවල් පමණක් රැගෙන තමන්ගේ මෝටර් රථයෙන් නගරයෙන් පළා යෑමට උත්සහ කළ බවය. මෝටර් රථය මිනිත්තු කිහිපයක් ඉදිරියට ගමන් කරද්දී Shahr-e Rey තෙල් ගබඩා මධ්යස්ථානය දෙසින් අහසේ දැල්වෙන විශාල ගිනි කඳන් ඇය දැක ගන්නට ලැබුණු බව ඇය පවසා ඇත.
ආණ්ඩුව විසින් අන්තර්ජාල සේවා වසා අවහිර කර තැබීම හේතුවෙන් කුමන ස්ථානයකට ප්රහාර එල්ල වී ඇත්තේද යන්න පිළිබඳ කිසිදු තොරතුරක් ඇයට නොදැන සිට ඇති බවත් ඒ මොහොතේ එය තවත් පිපිරීමක් පමණක් බව සිතා ඇය මෝටර් රථය ඉදිරියට ගමන් කර තිබුණු ඇය ගාඩියන් වෙත පවසා ඇත. “මම හිතුවේ දැන්ම පිටවුණොත් ආරක්ෂිතයි කියලා. ඔවුන් ගුවන් ප්රහාර උදෑසන කාලයේ එල්ල කරයි කියලා මට හිතුනා.,” යනුවෙන් ඇය පවසා ඇත.
සෙනසුරාදා මධ්යම රාත්රිය ආසන්නයේ ඇය තවත් පණිවිඩයක් ගාඩියන් වෙත එවා තිබිණි. “ටෙහ්රාන් දැන් දැවෙමින් තියෙනවා. කලු දුම් වලින් පාරවල් වැසී ගිහින්. දැන් නගරයෙන් පිටව යාමට තියා රිය පැදවීමත් අසීරුයි. කවුළු වසාගෙන අපි වාහනයේ ඉදිරියට ධාවනය කළත්, දුම් රථය ඇතුළටත් එනවා. නිවස තුළ වෙලා ඉන්නවද, නැත්නම් මේ ගිනි අතරින් නගරයෙන් පිටව යන්න උත්සාහ කරනවද කියලා මට තේරෙන්නේ නැහැ. මට මුඛ ආවරණයක්වත් නැහැ.”
කෙසේ වෙතත් ඉරිදා වන විට මෙහ්නාස් තීරණය කළේ තෙහ්රාන් නගරයේ තවදුරටත් රැඳී සිටීම අපහසු බවය. පෙ.ව. 11.30ට පමණ ඇය නගරයෙන් පිටව ගොස් ටෙහ්රාන් නගරයෙන් පිටත පිහිටි තම දෙමාපියන්ගේ නිවස වෙත ගිය බව ඇය පවසා තිබිණි. “වාහන වලට ඉන්ධන ලබා ගැනීමට දිගු පෝලිම් තිබුණා. රජය ඉන්ධන බෙදා දෙන ප්රමාණය සීමා කරලා එක් වාහනයකට ලබාගත හැකි ප්රමාණයත් සීමා කර තිබුණා,” යනුවෙන් ඇය පවසා ඇත.
“Rey තෙල් ගබඩා මධ්යස්ථානය තවමත් ගින්දරෙන් දැවෙනවා. ටෙහ්රාන්යේ රාත්රිය දිනයක් වගේ පෙනුණා. ඉන්පසු දින දවල් වන විට අහස ඉතා අඳුරුයි. සඳ නැති රාත්රියක් වගේ. ඉතා අඳුරුයි.. අපේ අනාගතය වගේම” යනුවෙන් ඇය සඳහන් කර තිබිණි.
“මම නගරයෙන් පිටව යන අතරතුර අහසේ එක පක්ෂියක්වත් හිටියේ නැහැ කියලා මට තේරුණා. ඔබට තේරෙනවා නේද මම කියන කතාව. පක්ෂින් අපිව අතහැර ගිහින් යැයි ඇය ඇගේ පණිවිඩයේ සඳහන් කර ඇත.
ගාඩියන් වෙබ් අඩවියේ සඳහන් ‘Dark, like our future’: Iranians describe scenes of catastrophe after Tehran’s oil depots bombed ලිපියෙහි පරිවර්තනයකි.
