ජලභිතිකාව රෝගය සම්බන්ධයෙන් මෙරට තුළ නව අවධානයක් ඇති වී ඇත. වර්තමානය වනවිට මෙරට තුළ බළලුන්ගෙන් ජලභීතිකා රෝගය බෝවීම සැලකිය යුතු මට්ටමකින් ඉහළ ගොස් ඇති බවට සෞඛ්ය අංශ අනතුරු අඟවා තිබිණි. බල්ලන්, පූසන්, ලේනුන්, මුගටින් වැනි සතුන් සපාකෑම හේතුවෙන් ජලභීතිකා රෝගය වැළfඳන අතර එය මාරාන්තික රෝගයක් ලෙස සැලකෙයි.
පසුගිය පෙබරවාරි 19 දින විශේෂ මාධ්ය සාකච්ඡාවක් පවත්වමින් සෞඛ්ය අමාත්යාංශයේ වසංගත රෝග විද්යා අංශයේ විශේෂඥ වෛද්ය අතුල ලියන පතිරණ මේ බව අනාවරණය කර තිබිණි. එහිදී අදහස් දැක්වූ විශේෂඥ වෛද්යවරයා පවසා සිටියේ 2025 වර්ෂයේදී මෙරටින් වාර්තා වූ ජලභීතිකා රෝගීන් වැඩිම ප්රමාණයකට එම රෝගය බෝවීම සිදුවී තිබුණේ මහමඟ සිටීන සුනඛයින් සපාකෑම නිසා නොව, නිවසේ සුරතලයට ඇති කරන සුනඛයින් සපාකෑම නිසා බවයි.
සතුන්ගේ මොළ සාම්පල පරීක්ෂා කිරීමේදී බළලුන් අතර ජලභීතිකා ව්යාප්තිය ඉහළ යාමක් දැකිය හැකි බව විශේෂඥ වෛද්යවරයා පෙන්වා දුන්නේය. විශේෂයෙන්ම කොළඹ සහ ගම්පහ දිස්ත්රික්කවල බළලුන් සපාකෑම් වාර්තා වීම සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ ගොස් තිබේ.
සෞඛ්ය අමාත්යාංශයේ දත්ත අනුව වසරකට මෙරටින් සුනඛ සපාකෑම් පමණක් 250,000ත් 300,000ත් අතර ප්රමාණයක් වාර්තා වන අතර පසුගිය අවුරුද්දේ ජලභීතිකා රෝගය වැළදී මියගිය පුද්ගලයන් ගණන 14ක් දක්වා ඉහළ ගොස් ඇති බව ඒ මහතා පවසා තිබිණි. ඒ මරණ අතරින් වැඩි ප්රමාණයක් සුනඛ සපාකෑම් නිසා සිදු වූ මරණ බවත් ඒ සපාකෑම්වලට අදාළ නිවෙස්වල සිටින පරීක්ෂා කළ අවස්ථාවලදී එම සුනඛයන්ට ඔවුන්ට ජලභිතිකා රෝගය වළක්වා ගැනීමට ලබා දෙන එන්නත් ලබා දී නොමැති බව අනාවරණය වූ බවත් ඒ මහතා පැවසීය.
“කුඩා දරුවන් නිවෙස්වල ඇති කරන බල්ලන්ට විවිධ හිරහැර කරමින් සෙල්ලම් කරනවා. බල්ලාට තරහා ගියොත් ඒ දරුවාව සපා කන්න ඉඩ තියෙනවා. ඒ නිසා මාපියන් දැනුවත් කරන්න ඕනෑ හිරහැර වන ආකාරයට සෙල්ලම් කරන්න එපා කියලා. වාහනයට හැප්පුණු බල්ලෙක්ව බේරගන්න ගිය පුද්ගලයෙක්ව ඒ බල්ලා සපා කාලා ඒ පුද්ගලයාට ජලභීතිකාව හැදුණ සිද්ධියක් අපිට අනාවරණය වුණා. ඒ බල්ලා ජලභීතිකාව නිසා පාරේ ඉබාගාතේ ඇවිදිමින් ඉන්න අවස්ථාවේදී, වාහනයකට හැප්පිලා තිබුණේ. ඒ නිසා අපි පරිස්සම් වෙන්න ඕනෑ.’
බළලුන් අතර ව්යාප්තිය ඉහළ යාම
බළලුන් සපාකෑමට අමතරව, සීරීම් මගින්ද වෛරසය ශරීරයට ඇතුළුවිය හැකි බැවින් එය ද අවදානම් බව සෞඛ්ය අංශ අවධාරණය කරයි. සතෙකු සපා කෑමක් හෝ සීරීමක් සිදු වූ වහාම, තුවාල ස්ථානය සබන් සහ ජලයෙන් හොඳින් සෝදා, ළඟම ඇති රෝහලකට ගොස් වෛද්ය උපදෙස් ලබා ගැනීම අත්යවශ්යය.
‘සතුන්ගේ මොළය සාම්පල පරීක්ෂා කිරීමේදී බළලුන් අතර ජලභීතිකාව ඉහළ යාමක් තියෙනවා. බළලුන් සපා කෑම විශාල ලෙස ඉහළ ගිහින් තියෙනවා. විශේෂයෙන්ම කොළඔ, ගම්පහ දිස්ත්රික්කවල බළලුන් සපා කෑම විශාල ලෙස ඉහළ ගිහින් තියෙනවා. බළලුන් සපා කෑම පිළිබඳව ඉතාම කල්පනාකාරී වෙන්න ඕනෑ. බළලුන්ගේ සීරීම, සපා කෑම තරම්ම දරුණුයි. ඒ නිසා සතෙක් සීරුවොත් වහාම ඒ ස්ථානය සබන් දමා සෝදලා, ප්රතිකාර සඳහා ළගම තියෙන රෝහලට යොමු වෙන්න’ යැයි ඒ මහතා පවසා තිබිණි.
කොළඹ නගරයේ පාලනය සාර්ථකයි
කොළඹ නගර සභාවේ, පශු වෛද්ය සේවා ඒකකයේ ප්රධාන නාගරික පශු වෛද්ය එම්. ඉජාස් පැවසුවේ, දිවයින පුරා ජලභීතිකා මරණ වැඩිවී ඇතැයි සෞඛ්ය අමාත්යිංශය සඳහන් කළද, කොළඹ මහ නගර සභා සීමාව තුළ රෝගය සාර්ථකව පාලනය කර ඇති බවයි. සෞඛ්ය අමාත්යාංශය මත යැපෙන්නේ නැතිව, දීර්ඝකාලීන වැඩසටහන් මගින් ජලභීතිකාව තුරන් කිරීම සඳහා කටයුතු කර ඇති බව ඔහු සඳහන් කළේය.
‘දිවයින පුරා ජලභීතිකා මරණ වැඩිවී තියෙනවා කියලා සෞඛ්ය අමාත්යාංශයේ නිලධාරීන් කිව්වත්, කොළඹ මහ නගර සභාව ඇතුළත සීමාවේ ජලභීතිකා රෝගය තත්වයක් නැහැ. කොළඹ නගර සභා සීමා තුළ ජලභීතිකා රෝගය අපි සාර්ථකව මැඬ පවත්වලා තියනවා. කොළඹ මහ නගර සභාව සෞඛ්ය අමාත්යාංශය මත යැපෙන්නේ නැතිව, විධිමත්ව ජලභීතිකා රෝගය තුරන් කරගෙන යෑම සඳහා වැඩ කරන ආයතනයක්. සෞඛ්ය අමාත්යාංශය ජලභීතිකාව සම්බන්ධයෙන් වැඩ කටයුතු පටන් ගන්න කලින් සිටම, ඒ කියන්නේ ආදි කාලයේ සිටම කොළඹ නගර සභාව ජලභීතිකා රෝගය කොළඹ නගරයෙන් තුරන් කිරීමට අවශ්ය වැඩ කටයුතු කරමින් සිටිනවා.’
මුල් පියවර ප්රාදේශීය රෝහලෙන්
සුනඛයෙකු හෝ බළලෙකු සපා කෑ අවස්ථාවක පළමු වශයෙන් ළඟම ඇති ප්රාදේශීය රෝහලට ගොස් මුල් එන්නත ලබා ගත යුතුය. ඉන් අනතුරුව අවශ්ය නම් කොළඹ ජාතික රෝහලේ ජලභී්තිකා ඒකකයට හෝ දකුණු කොළඹ ශික්ෂණ රෝහලට (කළුබෝවිල) ඇතුළත් විය හැකිය.
ශ්රී ලංකා මහජන සෞඛ්ය පරීක්ෂකවරුන්ගේ සංගමය පෙන්වා දෙන්නේ, ජලභීතිකා හා ප්රදේශයේ සපාකෑම් පිළිබඳ මූලික දත්ත රැස් කර තබාගන්නේ ප්රාදේශීය රෝහල් වන බැවින් මුල් ප්රතිකාර සඳහා එම ස්ථානවලට යාම වැදගත් බවයි.
බල්ලෙක් සපා කෑ අවස්ථාවක තමන්ගේ නිවෙස සමීපයේ ඇති ප්රදේශීය රෝහලට ගොස් පළමු එන්නත එම රෝහලෙන් ලබා ගත යුතු බවත් ඉන්පසුව කොළඹ ජාතික රෝහලට හෝ කළුබෝවිල රෝහල්වලට වැඩි දුර ප්රතිකාර සඳහා යොමු විය යුතු බවත් ශ්රී ලංකා මහජන සෞඛ්ය පරීක්ෂකවරුන්ගේ සංගමයේ ලේකම් එම්.ඒ.ඒ.එස්. මුතුකුඩ මහතා පවසයි.
නිශ්චිත සංගණනයක් නැත
වීදි සුනඛයන් කොපමණ ප්රමාණයක් දිවයින තුළ සිටිනවාද යන්න පිළිබඳ නිශ්චිත ජාතික සංගණනයක් නොමැති බවද සෞඛ්ය අංශ පිළිගනී. ගෘහස්ථ සතුන්ට එන්නත් ලබාදීම වෛද්ය කඳවුරු හරහා සිදු කරන අතර, වීදි සුනඛයන්ට එන්නත් කිරීම සෞඛ්ය අමාත්යාංශයේ කණ්ඩායම් විසින් “ඔටෝ පන්චර්” ක්රමය යටතේ සිදු කරයි. කෙසේ වෙතත්, නිශ්චිත දත්ත නොමැති තත්ත්වයක ජලභීතිකාව සම්පූර්ණයෙන්ම මෙරටින් තුරන් කිරීම හා වීදි සුනඛයන්ට ජලභීතිකා එන්තත් කොපමණ ලබා දී ඇති දැයි ගණනය කිරීම අභියෝගයකි.
වීදි සුනඛයන් කොතරම් ප්රමාණයක් ලංකාව තුළ සිටිනවා දැයි සෞඛ්ය අමාත්යාංශයෙන් හෝ මහජන සෞඛ්ය පරීක්ෂකවරුන් සංගණයක් කර ඇති දැයි ඇසූ අවස්ථාවේ දී ඒ මහතා පැවසුවේ ‘සුනඛ එන්නත් ලබා දීම ක්රම දෙකකට ලංකාවේ සිදු වෙනවා. ගෙවල්වල ඇති කරන බල්ලන් සහ බළලුන් එන්නත් කිරීම සෞඛ්ය අමාත්යාංශය, ප්රදේශීය රෝහල්, සෞඛ්ය වෛද්ය නිලධාරී කාර්යාල හා මහජන සෞඛ්ය පරීක්ෂකවරුන්ගේ මැදිහත් වීමෙන් සිදු කරනු ලබන වෛද්ය කඳවුරු හරහා සිදු කරනවා. ප්රාදේශීය වශයෙන් ජලභීතිකාවට එන්නත් ලබා දෙන බව කලින් දැනුම් දීලා. ඒ දිනයට තමන්ගේ නිවසේ ඇති කරන බල්ලන්ව ඒ කඳවුරුවලට ගේන්න කියලා අපි දැනුවත් කරනවා. වීදි සුනඛයන්ට එන්නත් කරන්නේ සෞඛ්ය අමාත්යාංශයේ ඒකකයෙන්. ඒ කණ්ඩායම ප්රදේශවලට ගිහින් පාරේ ඉන්න බල්ලන් අල්ලන්නේ නැතිව ඉන්න තැන්වලදීම ජලභීතිකා එන්නත් ලබා දෙනවා. ඔටෝ පන්චර් කියලා ක්රමයකට වීදි සුනඛයන්ට එන්නත් කරන්නේ. දිග කූරක් වගේ එකකට සිරින්ජය අමුණලා, ඒ හරහායි සුනඛයන්ට එන්නත් ලබා දෙන්නේ’ ඒ මහතා පැවසීය.
‘වීදි සුනඛයන් කොච්චර ප්රමාණයක් ලංකාවේ ඉන්නවාද කියලා කොහේවත් සංගණනයක් කරලා නැහැ. සංගණනය කරන ක්රමයක් තියෙනවා. ඒ ප්රදේශයේ ජීවත් වන මිනිස්සු ප්රමාණයෙන් අටකට එකක් කියලා ගණන් හදන්නේ. ඒ ගණනය මුස්ලිම් ප්රදේශවලදී වෙනස් වෙනවා. මුස්ලිම් ජනතාව බල්ලන් ඇති කරන්නේ නැති නිසා, ඒ ප්රදේශවල ඒ ගණනය ඒ ප්රදේශයේ ජීවත් වන මිනිස්සු ප්රමාණයෙන් පහළොවට එකක් ලෙස ගණන් බලනවා’
ජලභීතිකා රෝගය මරණාන්තික වුවද, කාලෝචිත එන්නත් සහ නිසි ප්රතිකාර මගින් සම්පූර්ණයෙන්ම වැළැක්විය හැකි රෝගයකි. සුරතල් සතුන්ට නියමිත එන්නත් ලබාදීම, දරුවන් සතුන් සමඟ සෙල්ලම් කිරීමේදී අවධානය යොමු කිරීම, සපාකෑමක් හෝ සීරීමක් සිදු වූ විගස වෛද්ය උපදෙස් ලබාගැනීම යන මෙම පියවර අනුගමනය කිරීමෙන් ජලභීතිකා අවදානම සැලකිය යුතු ලෙස අඩු කළ හැකි බව සෞඛ්ය විශේෂඥයෝ පෙන්වා දෙති.
පසුගිය වර්ෂයේදී ජනාධිපතිවරයා ඉදිරිපත් කළ 2026 වර්ෂයට අදාළ අයවැය වාර්තාව පවසා සිටියේ වීදි සහ සුරතල් සතුන් සම්බන්ධ සේවා සංවර්ධනය සඳහා රුපියල් මිලියන 100ක් වෙන්කර ඇති බවය. මෙම මුදල් ප්රාදේශීය පාලන ආයතන මඟින් ක්රියාත්මක කෙරෙන සතුන්ගේ සෞඛ්ය, නියාමන සහ සුරක්ෂිතතා වැඩසටහන් සඳහා යොදා ගැනීමට නියමිත අතර අයවැය යෝජනා අනුව, සුරතල් සතුන් සඳහා භූමදාන සහ ආදාහන පහසුකම් ස්ථාපිත කිරීම, නගර සීමාවල වීදි සතුන් සඳහා නවාතැන් පහසුකම් සංවර්ධනය කිරීම සහ සත්ත්ව සුරක්ෂිතතා වැඩසටහන් ශක්තිමත් කිරීම ප්රමුඛ අරමුණු ලෙස සඳහන් කර ඇත.
වීදී සතුන් සඳහා භූමදාන සහ ආදාහන පහසුකම් ස්ථාපිත කිරීම, නගර සීමාවල වීදි සතුන් සඳහා නවාතැන් පහසුකම් සංවර්ධනය කිරීම අනිවාර්යයෙන්ම සිදු කළ යුතු වැඩපිළිවෙළක් වුවද වීදි සුනඛයන් කොතරම් සිටී දැයි සංගණනයක් කිරීමද වැදගත් වේ.
