බන්දුල හරිශ්චන්ද්‍ර…. ලාංකේය චිත්‍රකතා කලාවේ මාස්ටර්

බන්ධුල හරිශ්චන්ද්‍ර යනු 1970-80 දශකවල ලංකාවේ චිත්‍රකතා කලාවේ අද්විතීය ශිල්පියෙකි. අද ජීවිතයේ 50-60 දශක ගෙවන්නන්ගේ ගැටවර හා යොවුන් සමය ලස්සන කළ අතළොස්සක් දෙනා අතරට නිසැකවම ඔහු අයත් වෙයි. චිත්‍ර කතා කියවීම පිස්සුවක් වී තිබුණු ඒ කාලයේ, බන්දුල හරිශ්චන්ද්‍ර යනු ජනප්‍රිය චිත්‍රකතා ආරත්, සම්භාව්‍ය චිත්‍ර ශිල්පයේ රූපමය හා වර්ණමය ගුණයත් එකට මුහු කළ චිත්‍ර ශිල්පියාය. පසුගියදා ජීවිත ගමන නිමා කළ බන්දුල හරිශ්චන්ද්‍ර, ලාංකේය චිත්‍රකතා කලාවේ සලකුණු කළ තැන ගැන මේ කෙටි විමසුම, ඔහු වෙනුවෙන් ඉතිහාසයේ ඉඩක් වෙන්කර තැබීම සඳහාය.

මම ඉපදුණ අම්පාර වගේ දුෂ්කර පළාත්වල, චිත්‍ර කලා අධ්‍යාපනයක් ලබන්න තරම් හොඳ ගුරුවරුන්ගේ හිඟයක් තිබුණා. ඒ නිසා අපි හැදෙන්නේ චිත්‍රකතා දිහා බලාගෙන. චිත්‍රකතා ශිල්පීන්ගෙනුත් අපට බලපෑ ප්‍රධානතම ශිල්පියා තමයි බන්දුල හරිශ්චන්ද්‍ර මහත්තයා. ඕලෙවල් කාලේ ඉඳලාම මම චිත්‍රකතා ඇඳලා පත්තරවලට දානවා. මම ඇඳපු ඒවා අරගෙන රස්තියාදු ගහන්න කොළඹ එනවා. මේ කියන 1988-89 වගේ කාලේ බන්දුල හරිශ්චන්ද්‍ර මහත්තයා හිටියේ කැමිලස් ප්‍රකාශන ආයතනයේ. මේ කාලේ චිත්‍රකතා පත්තරවල ලොකු වැඩිවීමක් එක සැරේට සිදුවුණා. මේ ආයතන අතර ශිල්පීන් ගොඩක් බෙදිලා ගිය නිසා අලුත් අයට පොඩි චාන්ස් එකක් ආවා. ඒ අතර මටත් කැමිලස් ප්‍රකාශන එක්ක සම්බන්ධ වෙන්න අවස්ථාවක් ආවා. අපි පිට ඉඳලා ආට් වර්ක් අරගෙන යනවා.

බන්දුල මාස්ටර් අපි වගේ අයට උදව් කරන්න හොඳටම ඉදිරිපත් වෙච්ච එක්කෙනෙක්. මම සමහර දාට අම්පාරේ ඉඳලා කෙලින්ම පානදුරේ අළුබෝමුල්ල ගෙදරටම යනවා හරිශ්චන්ද්‍ර මහත්තයා හමුවෙන්න. 92-93 වෙනකොට සෞන්දර්ය විශ්වවිද්‍යාලයට යන ගමන්ම කැමිලස් එකට සම්බන්ධ වෙන්න මට අවස්ථාව ලැබෙනවා.

මියුසික්වල කේමදාස මාස්ටර් වගේ, ගායනයේදී වික්ටර් රත්නායක වගේ, චිත්‍රකතාවල ශාස්ත්‍රීය ප්‍රවේශය හැටියට මම දකින්නේ බන්දුල මහත්තයා. හේතු කිහිපයක් නිසා ඒක වෙන්නේ. එකක් තමයි එයාගෙ තිබුණ ශිල්පීය හැකියාව. ජනප්‍රිය අයගේ චිත්‍ර කතා බොහොමයක් ලස්සනයි, ඇහැට ප්‍රියයි. හැබැයි ඒවා කොපි කරන්න පුළුවන් ඕනෑ කෙනකුට. හැබැයි බන්දුල මාස්ටර්ගේ ආර්ට් අනුකරණය කරන්න හරි කොපිකරන්න හරි අමාරුයි. මොකද එයා ස්වාභාවික රීතිය හරියටම අනුගමනය කරලා ඇඳපු ප්‍රධානතම චිත්‍ර ශිල්පියා. අමාරුම කෑල්ල තමයි එයා හැන්ඩ්ල් කළේ. ඇකඩමික් විනය තමයි එයා චිත්‍ර කතා තුළට අරගෙන ගිහිල්ලා තියෙන්නේ. ඒ නිසා තමයි අපි වගේ අයත් බන්දුල මහත්තයාට සෑහෙන්න ආසක්ත වුණේ. නමුත් කවදාවත් බන්දුල මහත්තයා කොපිකරන්න අපට බැහැ. හේතුව එයාගේ ශෛලියම වෙනස්. එයා කතාවල වස්තු බීජ වුණත් හරි ශාස්ත්‍රීය ප්‍රවේශයකින් ඉතාම තෝරලා බේරලා ගත්තු චිත්‍ර ශිල්පියා.

අම්පාරේ ඉඳලා අපි පුදුම උද්යෝගයකින් මේ ෆීල්ඩ් එක දැකලා මේකට එන්නේ. අපේ අනාගතය අපි එතන ප්ලේස් කරන්න හදනවා. මුල් අවස්ථාවේදී ඒ බලාපොරොත්තුව එයා කොයි වෙලාවකදීවත් ඩැමේජ් කළේ නැහැ. ඒ ගැන උනන්දුව ඇතිකරලා, ඒ මාර්ගයේ අපිට එන්න ඇරලා ඒකට අවශ්‍ය උපදේශය පමණයි දුන්නේ. හැබැයි, මම විශ්වවිද්‍යාලයට සම්බන්ධ වෙලා ඊට පස්සේ කැමිලස් එකට යනකොට එයාගේ සංවාද භාෂාව සම්පූර්ණයෙන් වෙනස් වෙනවා.

මම අඳින්න මුලින් පටන්ගත්තේ කැමිලස් එකෙන්ම කළ ‘රසික’ පත්තරේට. පස්සේ රසික පත්තරේ නැවැත්තුවා. ඒකට පස්සේ ගුණපාල ජයලත් පටන් ගන්නවා ‘විශ්ම’ කියලා පත්තරයක්. මම සම්බන්ධ වෙන්නේ ඒකට. ඔය වෙලාව වෙනකොට බන්දුල මහත්තයා සෑහෙන්න කලකිරීමකින් හිටියා මේ ෆීල්ඩ් එක ගැන. චිත්‍රකතා ෆීල්ඩ් එකේ ඉදිරිය ගැන එයා හරියටම දැක්කා. ජනප්‍රිය රැල්ලේ ගිහිල්ලා මේක විනාස වෙනවා කියලා හොඳටම දැනගෙන හිටිය එක්කෙනා එයා. ඒ කාලේ තිබුණ ඉල්ලුම ජනප්‍රිය රැල්ල නිසා කට්ටිය තරගෙට ආයෝජනය කළ නිසා හොඳම ආටිස්ට්ලා හැම තැනම සීසීකඩ වුණා. ඒගොල්ලෝ ටික එකතු කරලා එකක් කළොත් මේක ගොඩදාගන්න පුළුවන් කියන මතයේත් එයා හිටියා. නමුත් ඒ වෙනකොට පරක්කු වැඩියි. කැමිලස් ආයතනය වුණත් වෙනම පිරිසකගේ අතට තමයි ගිහින් තිබුණේ.

ඉතින් එයා නොකියා අපිට කියනවා, මේක හරහා අනාගත බලාපොරොත්තු තියාගන්න එපා කියලා. ඒක මගේ ඉදිරිය හදාගන්න ලොකු උදව්වක් වුණා. ඒ නිසා අඳින්න ඉඩ හමුවෙනකොටම මම වැඩේ නවත්නවා. ඒකට හේතුවෙච්ච ප්‍රධානම පුද්ගලයා තමයි බන්දුල මාස්ටර්.

ගොඩක් වෙලාවට චිත්‍රකතා හසුරවන්නේ මතුපිට තලයක. ඇඳීමේදී හෝ වර්ණ ගන්වනකොට තුන්වෙනි හතරවෙනි තලයට ගැඹුරට යන්නේ නෑ. ඒක අනවශ්‍ය මහන්සියක් හැටියටයි සැලකෙන්නේ. මේක මුද්‍රණ තාක්ෂණයත් එක්ක යන කතන්දරයක්. ඒ වගේම ජනප්‍රිය තලයේ යන්නේ. හැබැයි බන්දුල මාස්ටර් තවත් තල තුන හතරක් වැඩිපුර ගැඹුරට ගිහිල්ලා චිත්‍රකතා ශිල්පීය සීමාවෙන් එහාට ගියා. ඒ නිසා එයාගේ චිත්‍ර අනුකරණය කරන්න පුළුවන් වෙන්නේ ඇකඩමික් දැනුමක් හා විනයක් තියෙන කෙනෙකුටම පමණයි. බන්දුල මාස්ටර් තමයි හියුමන් ෆිගර් එකේ ෆෝම් එක හරියට අඳුනාගෙන ඒක තුළ වර්ණ තවරපු ශිල්පියා. පර්යාවලෝකය, වර්ණ භාවිතය, සංරචනය මේ කියන හැම දෙයක්ම දියුණුම තලයක එයා තියාගත්තා. ව්‍යවහාරික කලාවක් ඇතුළේ චිත්‍ර ශිල්පය සතු සමහර ගුණාංග ඉතා පරෙස්සමෙන් පාවිච්චි කළ ශිල්පියා.

බන්දුල මාස්ටර් වගේ ලංකාවේ ආර්ට් හිස්ට්රි එකේ ප්ලේස් කරන්න පුළුවන් කෙනෙක්.
චිත්‍රකතාවල තියෙන ප්‍රධාන නියමයක් තමයි අවුට්ලයින් එක. ඒ නිසා හරි සීමිතයි ඩෙප්ත් එක ගන්න පුළුවන් අවස්ථාව, ඒ කියන්නේ ත්‍රිමාණ ඇඟවුම දෙන්න. ලයින්ආර්ට් එකෙන් එහාට ගිහිල්ලා ත්‍රිමාණ ඇඟවුම දෙන එක එයා හරි ලස්සනට කරනවා. හියුමන් ඇනටොමි දන්නේ නැතුව මේ රූපවල ෂැඩෝ එක එන්නෙ කොයි පැත්තටද, කොයි පැත්තද කළු කරන්න ඕනෑ කියන එක තේරෙන්නේ නැහැ. ඒක ශිල්පියකුට හරිම අභියෝගාත්මක කෑල්ලක්. බන්දුල මාස්ටර් ඒක සුපිරියටම කළ ශිල්පියා. අනික ඔහුගේ කැරැක්ටර් එක. බන්දුල මාස්ටර් කියන්නේ ඒ ඔක්කොටම. මාස්ටර් කියලා නිකං කියන්නේ නැහැනේ.

ලංකාවේ චිත්‍රකතා කලාවේ පුරෝගාමියෝ විදියට ගන්න පුළුවන් ජීඑස් ප්‍රනාන්දු, සුසිල් ප්‍රේමරත්න වගේ කට්ටියගෙන් පස්සේ දෙවැනි පරම්පරාවය කියන්න පුළුවන් කුලකය බන්දුල හරිශ්චන්ද්‍ර, දයා රාජපක්ෂ, පීඒ ලිලාරත්න, රෆීක් ඩීන්, කැමිලස් පෙරේරා වගේ අය. හැම කලාවකම ප්‍රබුද්ධ සහ ජනප්‍රිය ධාරාවක් තියෙනවානේ. බන්දුල හරිශ්චන්ද්‍ර, දයා රාජපක්ෂ වගේ අය ඒ ජනප්‍රිය ධාරාවේම නෙවෙයි පෙනීහිටියේ. සමහරු චිත්‍රකතා ඇන්දා සුමට රේඛාවෙන්. සමහරු චිත්‍රයෙන් පෙන්වන්න ගත්තේ ලස්සන පිරිමි, ලස්සන ගැහැනු වගේ සංකල්පයක්. නමුත් බන්දුල හරිශ්චන්ද්‍ර ජනසමාජයේ ජීවත්වෙන විවිධාකාර මිනිසුන්ගේ රූප ස්වභාවයන්වල තියෙන වෙනස්කම් හරිම විචිත්‍ර විදියට චිත්‍රකතාවෙන් පෙන්නුවා.

සුදු ජාතිකයෙක්ය, කොකේසියන් කෙනෙක්ය කියලා පෙන්වන්න, පාට නැතිව මොනොක්‍රෝම්වලින් කළු තනි රේඛාවකින් අඳින්න හරි අමාරුයිනේ. නමුත් එයා හරියට ඒ වැඩේ කළා. අප්‍රිකානු අය, සුදු ජාතිකයෝ වගේ අයගේ හමේ වර්ණය එයා තනි වර්ණයෙන් පෙන්නුවා. විශේෂයෙන් ඇස් අඳින කොට අපි කරන්නේ කළු බෝලයක් අඳින එක. එයා වටරවුමක් විතරක් ඇඳලා ඩොට් එකක් තියනවා. කෙස් ගස් ප්‍රමාණය අඩුවෙන් ඇඳලා වැඩියෙන් තියෙන බව පෙන්නන ටෙක්නික් එයා පාවිච්චි කළා.

චිත්‍රකතාවල තියෙන්නේ රූප රාමුවනේ. සමහරුන්ට ඒ රාමුවලදී දණහිස, උරහිස, මැණික් කටුව, වළලුකර ආදි නැමෙන තැන් පර්යාවලෝකයෙන් පෙන්වන්න හරි අමාරුයි. ඒ නිසා ඒ තැන් මිස් කරනවා. ඒ තැන් රාමුවෙන් එළියට දානවා. බන්දුල ඒ හැම දෙයක්ම රාමුව ඇතුළේ අඳිනවා. එයාට තිබුණේ මානව සිරුරේ තිබෙන පරිමාණ, පර්යාවලෝකනය, ත්‍රිමාණ බවට අදාළ නිදන්ගත අවබෝධයක්. යාන්ත්‍රික නැති අවබෝධයක්. සමහරු චිත්‍රපටි තමයි චිත්‍රකතා විදියට ඇඳලා තියෙන්නේ. ඒ කාලේ ආ සමහර බටහිර ගොපලු චිත්‍රපටි දහ fදාළොස් වතාවක් බලලා අඳිනවා කියලා මට සමහර චිත්‍ර කථා ශිල්පියෝ කියලා තියෙනවා. ඒ අයගේ රූපරාමු චිත්‍රපටිවල රූපරාමු. නමුත් බන්දුල හරිශ්චන්ද්‍රගේ චිත්‍රකතා පරාසය පැතිරුණු එකක්. එයා වීර කතා, ප්‍රේම කතා, ගැමි කතා, අරාබි නිසොල්ලාසය වගේ විදේශීය කතා වගේ, විවිධ පරාසවල චිත්‍රකතා ඇන්දා.

වෝටර් කලර් දෙවිදියකට පාවිච්චි කරන්න පුළුවන්. ඇක්‍රිලික් වගේ ඝන මාධ්‍යයක් විදියට පුළුවන්. ට්‍රාන්ස්පේරන්ට් විදියට තුනීයට දියාරු විදියට පාවිච්චි කරන්නත් පුළුවන්. නමුත් වෝටර් කලර්වල ප්‍රබලකම තියෙන්නේ තුනීයට ට්‍රාන්ස්පේරන්ට් විදියට පාට කරන එකෙන්. එතකොට පාටක් හරහා තව පාටක් ගිහිල්ලා තමයි මික්ස් වෙන්නේ. පාට දෙකක් එකට කලවම් වීම වෙනුවට වෝටර් කලර්වල තියෙන නිවැරදිම මෙතඩ් එක තමයි ඔප්ටිකල් මික්සින් කියන ඇහැට වර්ණ මිශ්‍රවෙලා පෙනෙන එක. නමුත් වර්ණ දෙක මිශ්‍ර වෙලා නැහැ. තාක්ෂණික වශයෙන් ගත්තොත් ඒක හරි අමාරු වැඩක්. ඒකට විශාල විනයක් හා මාධ්‍ය ගැන අවබෝධයක් තියෙන්න ඕනෑ. බන්දුල හරිශ්චන්ද්‍ර තමයි ඔය සෙට් එකේ හිටපු දියසායම් මාධ්‍යය ගැන දක්ෂම කෙනා. වෙන අයත් දියසායම්වලින් පත්තරයේ කවර එහෙම ඇන්දාට ඝන මාධ්‍යයක් හැටියට තමයි පාවිච්චි කළේ. නමුත් බන්දුලගේ ඒ දියසායම් ගුණය හරියටම තිබුණා.

චිත්‍රකතා විතරක් නෙවෙයි බන්දුල පෝස්ටරුත් ඩිසයින් කළා. ඒ වගේම නිදහස් චිත්‍ර ශිල්පියෙක් විදියටත් වැඩ කළා. එයාට පත්තරේට පමණක් කොටුවුණු සීමා සහිතකමක් තිබුණේ නැහැ. බොහෝ ආටිස්ට්ලා චිත්‍රකතාකාරයො විතරයි. බන්දුල චිත්‍රකතාකාරයෙක්ම නෙවෙයි.

මිනිස් රූපයක් දරාගෙන ඉන්න සැකිල්ලක් තියෙනවානේ. ඒ ස්ට්‍රක්චර් එකටයි අපි ඇඳුමක් පවා අඳින්නේ. ඇනටොමි එක, ඊට පස්සේ මාංස පේශි, ඊට පස්සේ හම, හමටත් උඩින්නේ ඇඳුම් අඳින්නේ. බන්දුල හරිශ්චන්ද්‍ර මතුපිටින් අඳින ඇඳුමෙන් පවා පෙනෙනවා ශරීර අභ්‍යන්තරය. විනිවිද පෙනෙනවා කියන එක නෙවෙයි, අපිට දැනෙනවා. එයාගෙ සමහර චිත්‍රවල මට මතකයි වතුරට ඇඟේ ඇඳුම් ඇලෙනවා වගේ දේවල් ඉතාම සූර විදියට ඇඳලා තියෙනවා.

කොහොමටත් ඔය ආටිස්ට්ලාට තමන්ට ආවේණික තෝරගන්න රූපයක් තියෙනවා. බොහෝ විට තමන්ගේ රූපයට ටිකක් ළඟ එකක් තමයි ගන්නේ. අද ඒ ගැන හිතෙනකොට මට මතක් වෙන්නේ බන්දුලගේ ගැහැනු රූපවල වුණත්, එයාගේ මූණ තියෙන්නේ කියලා. ඔහුගේ මූණේ ස්ත්‍රීලිංග වර්ෂන් එක විශේෂයෙන් ස්ත්‍රී ප්‍රධාන චරිතවල තියෙන්නේ.

ලස්සන කියන එක ගැන ලංකාවේ අපි හදාගත්තු සංකල්ප තියෙනවා. අපේ රටේ මිනිස්සු ලස්සන කියන එකට හදාගත් රූපයක් තමයි රාජාවිවර්මා සංකල්ප ගත කළ සරස්වතී දේවි රූපය, ලක්ෂ්මි රූපය වගේ රූප. ඒ රූපවල තියෙන ගෑනු ලස්සන තමයි අපේ ජනවිඥානයේ ලස්සන හැටියට සලකන්නේ. නමුත් බන්දුල එහෙම එකක් ගත්තේ නැහැ. එයා හරි කෙසඟ ශරීරයක් තමයි ලස්සන විදියට අධිනිශ්චය කළේ.

චිත්‍රකතාවල රූපරාමු රෙක්ටෑන්ගල් වෙන්න පුළුවන්, ස්ක්වෙයාර් ෂේප් වෙන්න පුළුවන්, පෝට්රේට් හැඩේ වෙන්න පුළුවන්. ඊට අමතරව අමුතු හැඩේ රාමුත් අඳිනවානේ ඒ කට්ටිය. දයා රාජපක්ෂ චිත්‍රපටි රූපරාමු වගේ නෙවෙයි ඇන්දේ, එයාට ඕන විදියට වෙනස් කරලා. නමුත් බන්දුල හරිශ්චන්ද්‍ර වැඩිපුර චිත්‍රපටි රූපරාමු වගේ ඒවාට තමයි බර තිබ්බේ. පෝට්රේට් ෂේප් එකේ රූපරාමුවලට ගියා අඩුයි. ලෑන්ඩ්ස්කේප් ටයිප් එකේ රූපරාමුවලට තමයි ගියේ. චිත්‍රපටිවල තියෙනවානේ ලෝන්ග් ෂොට්. මිඩ්ල් ෂොට්, ක්ලෝස්අප් ආදිය. බන්දුල හරියට ලෝන්ග් ෂොට් ඇන්දා. දුර රූපයක් අඳිනකොට ෆුල් ෆිගර් එක අඳින්න වෙන හින්දා සමහරු ඒක කළේ නැහැ. දුර රූපෙක හෝ මිඩ්ල් එකේදී හෝ ෆිගර් එකේ සමහර දේවල් මිස් කරන්න බැහැ.

මේ ශිල්පීන්ගේ කුලකය ලංකාවේ ආට් ඇකඩමිය වගේ ආයතන විසින් මූලාශ්‍රයක් හැටියට මහ ඉහලින් ගන්නේ නැහැ. ඒ විදග්ධ කලා සමාජයේ අය ස්ටුඩියෝගත, කලාගාරවල ප්‍රදර්ශන තියන, නිදහස් කලාව කියන එකට තමයි වැඩි බර තියන්නේ. විශේෂයෙන් සිංහල බෞද්ධ හා ග්‍රාමිය උරුමයක් සහිත මොඩර්න් ආට් සහ කන්ටෙම්පරරි ආට්වලට යොමුවුණ අයගේ මුල තියෙන්නේ එතැන. ’43 කණ්ඩායමේ කවුරුවත් පන්සල් චිත්‍ර, තොරන් චිත්‍ර, චිත්‍රකතා, මඟුල් පෝරු, පිරිත් මණ්ඩප වගේ සමාජයත් එක්ක තියෙන කලාව හරහා ආපු අය නොවෙයි. ඒ අය කෙලින්ම යුරෝපයේ ඇවිදලා ඒ ආටිස්ට්ලා වැඩකරනවා දැකලා ඒ විදියටම ආටිස්ට්ලා වෙන්න හිතපු පිරිසක්. නමුත් අපි වගේ අයගේ අක්මුල් තියෙන්නේ චිත්‍රකතාවල, තොරන් චිත්‍රවල, ප්‍රදර්ශන රථ, ප්‍රදර්ශන කුටි වගේ දේවල්වල. මම උසස් පෙළ කරන කාලේ බන්දුල හරිශ්චන්ද්‍ර විදියට අඳින්න පුරුදු වෙලා තියෙනවා. හැබැයි මට කවදාවත් දයා රාජපක්ෂ විදියට අඳින්න හිතුණේ නැහැ. යම් කාලවල සුමතිපාල ජෝතිපාල විදියට, සරත්මධු විදියට, ජානක ඉලුක්කුඹුර විදියට, විනී හෙට්ටගොඩ විදියට අඳින්න හිතිලා තියෙනවා. මට පස්සේ කාලෙක තමයි දයා රාජපක්ෂගේ චිත්‍රණයේ තියෙන විචක්ෂණ ගැඹුරු සහ පෘථුලකම දැනෙන්න ගත්තේ. ඒ කාලේ හැටියට අපිට ඒවා කැතයි. බන්දුල හරිශ්චන්ද්‍රගේ ඒවා ලස්සණයි. චිත්‍රකතා පත්තරයක් ගත්තාම පිටු පෙරළලා පෙරළලා බන්දුල හරිශ්චන්ද්‍රගේ කතා ඉස්සෙල්ලාම බලනවා. එයා ස්ත්‍රී රූපෙ අඳින විදියට මොකක්දෝ කැමැත්තක් මගේ තිබුණා.

බන්දුල හරිශ්චන්ද්‍ර මහත්තයා ගැන මම ලියපු පොත, ‘බන්දුල හරිශ්චන්ද්‍රගේ බිතුසිතුවම් කලාව’ කියන පොතේ මම කිව්වේ චිත්‍රකතා කලාවට එහා ගිහින් ලංකාවේ බිතුසිතුවම් කලාවේ එයාගේ ලකුණ සනිටුහන් කළා කියන එක. කොළඹ ශ්‍රී ලංකාරාමය සහ අම්බලන්ගොඩ කළුවඩුමුල්ල පන්සලේ චිත්‍ර ලංකා ඉතිහාසයේ විශේෂයෙන්ම සටහන් කරන්න ඕනෑ වැඩ දෙකක්.

ලංකාවේ බිතුසිතුවම් කලාවේ බුදුන් වහන්සේ බොහෝ වෙලාවට නිරූපණය වෙලා තියෙන්නේ බොහොම ළයාන්විත අවුරුදු තිහක වගේ රූපයක්. බොහොම අය කැමති නැහැ බුදුන් වහන්සේ වයසට ගිහිල්ලා වගේ පෙන්වන්න. ත්‍රිපිටකයේ කියවෙනවානේ කුකුත්තා නදිය ගාව බුදුහාමුදුරුවෝ බඩ අල්ලගෙන ලෙඩ වෙලා හිටියා කියලා. බන්දුල මහත්තයා ඒ වේදනාවෙන් ඉන්න බුදුහාමුදුරුවන්ව නිරූපණය කරලා තියෙනවා අම්බලන්ගොඩ කළුවඩුමුල්ල පන්සලේ. තව දෙයක් තියෙනවා බුදුහාමුදුරුවන්ගේ කොණ්ඩේ ඇඳලා තියෙන්නේ සුදු පාටින්. කොණ්ඩේ ඉදිලා. ලංකාවේ බුදුන් වහන්සේගේ කොණ්ඩෙ ඉදිලා හම රැලිවැටිලා ඇඳලා නැහැනේ අනෙක් අය.

යුරෝපා කලාවේ යේසුස් වහන්සේ කුරුසියේ වේදනා විඳිනවා බය නැතුව ඒගොල්ලො ඇඳලා තියෙනවා. ලංකාවේවත් ඉන්දියාවේ වත් බුදුහාමුදුරුවෝ එහෙම ඇඳලා නැහැ.

කාන්තාවකගේ පියයුරක් අඳිනවා කියමුකෝ. ඒ පියයුර උඩට නෙරලා තියෙනවානේ. උඩට නෙරපු බව හඟවන්න හුඟක් වෙලාවට පැත්තට අඳුරක් යොදලා, බොහොම ආයාසයෙන් තමයි ඒක උඩට මතු කරන්නේ ආටිස්ට් කෙනෙක්. නමුත් බන්දුල මාස්ටර්ගේ දක්ෂකම කියන්නේ, එයා ඇඳපු රජ කතාවල එහෙම පියයුරට උඩින් ඩිසයින් එකක් දානවා. අපි හිතමු ඇඳුමේ ඉරි තියෙන්නේ කියලා. ඉරිවලින් කෙලින්ම අර ෆෝම් එක ඉස්සරහට එනවා. අවුට් ලයින් එක ගහලා අර ඉරිවලින් තමයි වක්‍ර ස්වභාවය ගන්නේ. ඔය ටෙක්නික් එක පාවිච්චි කරලා තියෙනවා පොලොන්නරුවේ පුල්ලිගොඩ තියෙන බිතුසිතුවමක. ඒකේ දේවරූප පහක් වාඩිවෙලා ඉන්නවා. වාඩිවෙලා ඉන්න දෙවියන්ගේ කකුලෙ තියෙනවා ඔය ඩිසයින් එක. කකුලෙ ෆෝම් එක අරගෙන තියෙන්නේ ඒ විදියෙ ලයින් එකකින් උඩට. ඔය තියරි එක තමයි මාස්ටර් අරගෙන තියෙන්නේ.

වෝටර් කලර් භාවිතයේදී විනිවිද පෙනෙන ස්වභාවය ඉතාම මනරම්ව මාස්ටර් යොදාගන්නවා. ‘ඉඩෝරයට පොද වැස්සක්’ චිත්‍ර කතාවටත්, ‘සොල්දර කෑල්ල’ චිත්‍රකතාවටත් ඇඳපු පත්තර කවර තමයි එයාගෙ පරිණතභාවය පෙන්වන හොඳම කවර් පේජ් දෙක.

අනිත් විශේෂය එයාට ප්‍රින්ටින් ගැන තිබුණු අවබෝධය. අපි දන්න මූලික වර්ණ තුන නිල් කහ රතු වුණාට ප්‍රින්ට් වෙනකොට තියෙන්නේ මැජෙන්ටා, යෙලෝ ආදි වර්ණ හතරක්නේ. මැජෙන්ටාවල උඩට යෙලෝ වැදුණාම තමයි රෙඩ් එක එන්නේ. බන්දුල මාස්ටර් කියනවා, හොඳටම ප්‍රින්ට් වෙන්න ඕනෑ නම් මූලික වර්ණවලින් ඇඳලා බැහැ, ද්විතීයක වර්ණවලින් අඳින්න ඕනෑ කියලා. ඒ කියන්නේ තැඹිලි වගේ මිශ්‍රවෙලා එන වර්ණ. එයා කියෙව්ව විද්‍යා සඟරාවක ලිපියක, පර්යේෂකයෝ සඳහන් කරලා තියෙනවාලු මිනිස්සු කැමති මුලික වර්ණ බලන්න නෙවෙයි, ද්විතීයක වර්ණ බලන්නයි කියලා. තෘතීයක වර්ණ බලන්නත් කැමති නැහැලු, ඒක බොර වෙන හින්දා. උදාහරණයකට තැඹිලි පාටට තවව වර්ණයක් ආවාම ඒක බොර වෙනවානේ. ඒවායි, තද වර්ණයි බලන්න මිනිස්සු කැමති නැහැලු. මැද තියෙන වර්ණවලටලු මිනිස්සු ආකර්ෂණය වෙන්නේ. ඔය වගේම සෙන් බුදුදහම ගැන, ත්‍රිපිටකය ගැන වඩාත්ම අවබෝධයක් තිබුණු කෙනෙක් බන්දුල හරිශ්චන්ද්‍ර.

1958 විතර සති අන්ත පාඨමාලාව හදාරන්න එයා හේවුඩ් එකට ආවාලු. ස්ටැන්ලි අබේසිංහ සර්රුයි, ඩබ්ලිව් ඒ ආරියසිංහ සර්රුයි, කිව් එස් සල්ඩින් සර්රුයි ඉගැන්නුවාලු. අබේසිංහ සර් ඇවිල්ලා ඒගොල්ලන්ගේ මකන ටික අරගෙන ගියාලු. ‘මකන්න ඕනැ නෑ, උඹලා ඇඳපල්ලා’ කියන එක තමයි ඒ කිව්වේ කියලා බන්දුල මාස්ටර් මා එක්ක කියලා තියෙනවා.
අපි පහුගියදා හේවුඩ් ආට් මියුසියම් කියලා පර්මනන්ට් කලෙක්ෂන් එකක් ආරම්භ කළා. ඒ ගැලරි එකට මාස්ටර්ගේ චිත්‍ර තුනක් තෑගි කළා. අපේ මියුසියම් එකේ ඒ චිත්‍ර තුන තියෙනවා.

මමත් කැමිලස් ප්‍රකාශකයෝ එකට ගිහින් චිත්‍ර කතා ඇන්දා ඒ කාලේ. එතකොට මාස්ටර් කියනවා, මේ වැඩේ හරියන්නේ නැහැ. ඉස්සරහට මේක නැතිවෙලා යනවා. ඔයාලා මේ චිත්‍රකතා ඇඳ ඇඳ ඉඳලා හරියන්නේ නැහැ, වෙන ආර්ට් වැඩක් කරන්න කියලා. මට පොඩි තරහකුත් ආවා. ඇයි යකෝ මාස්ටර් මෙහෙම කියන්නේ කියලා. නමුත් ඒ කතාව හරියටම හරි. පස්සෙ කාලෙක චිත්‍ර කතාවලට වෙච්ච දෙයක් නැතිවුණානේ.

අපි හිතන්නේ ප්‍රැක්ටිස් කලොත් ආට් පුළුවන් කියලා. නමුත් බෝන් ටැලන්ට් කියන එක හරියටම උප්පත්තියෙන්ම අරගෙන ආපු මනුස්සයෙක් තමා මාස්ටර්. එයාට අවුරුදු 16දී විතර චිත්‍ර තරගයක් තිබුණාලු. මෙයා ඇඳපු චිත්‍රය තේරුණාලු. තෑගි ගන්න එන්න කියලා, ඒත් තෑග්ග දුන්නේ නැහැලු. හේතුව, මේ චිත්‍රය මෙයාගේ කියලා පිළිගන්න බැහැ කියලා. ඒ තරම්ම චිත්‍රය ඇඩ්වාන්ස්.

මම නං දැකලා නැහැ වෙන ආටිස්ට් කෙනෙක් එයා වගේ ඩෙප්ත් එකකට කලර් කරනවා. ඒ සෙන්ස් එක මාර එකක්. අපි ආටිස්ට්ලා හැටියට මාස්ටර් කියලා කියන්නේ නැහැනේ කාටවත්. නමුත් බන්දුල ‘මාස්ටර්ම’ තමා. බන්දුල මාස්ටර්ෟ