■ අරුණ ජයවර්ධන
ශානක කුලතුංගගේ සෝල වින්ඩෝස් (Soul Windows) දෘශ්‍ය කලා ප්‍රදර්ශනය මාර්තු 12 සිට 14 දක්වා කොළඹ ලයනල් වෙන්ඩ්ට් කලාගාරයේදී පැවැත්වුණා. පළමුවැනි කාරණය, කොවිඩ් වසංගතය නිසා, සියලු කලාවන් දැඩි පීඩනයකට හසුව තිබෙනවායැයි අධිනිශ්චය වී තිබෙන මොහොතක, චිත්‍ර ප්‍රදර්ශනයක් පවත්වන්නට ශානක නිර්භීත ලෙස පියවර ගැනීමයි. වසංගත බිය තිබුණා වුවත් තමාගේ රසිකයන් ප්‍රදර්ශනය බැලීමට නිසැකවම පැමිණෙනු ඇතිය යන විශ්වාසය ශානක තුළ තිබෙන්නට ඇති. ඒ බව තහවුරු වුණේ, වෙන්ඩ්ට් කලාගාරය බොහෝ විට රසිකයන් බහුල ලෙස ගැවසණු තැනක් වීමෙන්. අනෙක් අතට ශානකගේ කෘති වැනි, ආලේඛ්‍ය හා මිනිස් සිරුර මූලික කරගත් කලාකෘති බැලීමට, සාමාන්‍ය රසිකයන් දක්වන උනන්දුවත් ඊට හේතු වන්නට ඇති.
ශානක මේ ප්‍රදර්ශනයට කෘති විසි ගණනක් තබා තිබුණා. ඒවා බොහොමයක් ආලේඛ්‍ය චිත්‍ර හා මිනිස් සිරුර මුල් කරගත් චිත්‍ර. කෘති පුරා තැවරී තිබුණු විශේෂ ලක්‍ෂණයක් වුණේ, ඔහු කැන්වසය මත යහමින් වැඩ කර තිබෙනවාය යන්න. කැන්වසය මත එකක් මත එකක් වන පරිදි සායම් තට්ටු ගණනාවක් තවරමින් තමා අපේක්‍ෂා කරන අවසානය කරා යාමට ඔහු උත්සාහ දරා තිබෙන බව පෙනුණා. එය ශානකගේ මහන්සියත්, ඉවසීමත්, කැපවීමත් පිළිබඳ දුර්ලභ ලකුණු. ආලේඛ්‍ය චිත්‍රයක ඇසක් තුළ පවා, ඔහු සෑහෙන වැඩ කර තිබුණු බව ඊට උදාහරණ හැටියට දක්වන්නට පුළුවන්. ඒ වාගේම ඔහුගේ සුවිශේෂ වර්ණ තැවරීම, ඒවායේ ශක්තිමත් තානය, කෘතියටත්, එහි නිරූපණයවන්නියටත් (බොහෝ කෘති ස්ත්‍රී නිරූපණ) දිළිසෙනසුලු මනස්කාතන්තභාවයක් ආරූඪ කර තිබුණා. බොහෝ රසිකයන් ඒ ගතියෙන් ආලෝලනය වීම ස්වාභාවිකයි.
සිතුවම්, මිනිස් ආලේඛ්‍ය හෝ මිනිස් සිරුර පාදක කරගත් ඒවා වන විට අනිවාර්යයෙන්ම එහි අන්තර්ගත විය යුතු ලකුණ නම් මිනිස් සිරුරේ ව්‍යවච්ඡෙදමය ලක්‍ෂණයි. එවැනි කෘති අනිවාර්යයෙන් එම ලක්‍ෂණ නිරූපණය කළ යුතුයැයි නියමයක් නැහැ. එහි සීමා කඩා දැමීමට සිත්තරකුට හැකියාව තිබෙනවා. ඕනෑ තරම් සිත්තරු එසේ කර තිබෙනවා. එහෙත්, එය කඩා දැමීමට පෙර, මිනිස් සිරුරේ මූලික ව්‍යවච්ඡෙදමය ලක්‍ෂණ අධ්‍යයනය කර තිබීම වැදගත්. එවැනි විටෙක පමණයි, එම මායිම් කඩා දමා නිපැදවෙන කෘතියක පවා යටිපෙළෙහි කාය ව්‍යවච්ඡේද අධ්‍යයනයෙහි ලක්‍ෂණ පැහැදිලිව දකින්නට පුළුවන් වන්නේ. මේ වියරණය නොසැලකෙන විට, බිහිවන කෘති ව්‍යාජ ස්වභාවයක් ගන්නවා. නිරූපණය කරන්නියගේ ශරීරය අවකාශයෙහි දරන බර, ශරීරයෙහි භාෂාව, සමහර විට මුහුණෙහි හැඟීම් නිසි ලෙස නිරූපණය නොවන තත්වයක් එවිට ඇතිවෙනවා. එවිට, දිලිසෙන මුහුණු තිබිය හැකියි. එහෙත් ඒවා පැතලියි. හැඟීම් විරහිතයි. ශානකගේ කෘතිවලටද ඒ අවලක්‍ෂණ ඇතුළත් වී තිබුණා. මේ නිසා ශානකගේ බොහෝ කෘති, මිනිස් සිරුරේ සම් මස් නහර ඇට දක්වා කිඳා බැස එහි හාවභාව හසුකර ගන්නවා වෙනුවට, එහි මුහුණ, සමේ ආලෝකය, ඇඳුම්, විවිධ ආභරණ හා මෝස්තර විස්කුරුත්තම් මත මතුපිටින් රැඳී දිලිසීමක් ඇතිකර තිබෙනු දකින්නට ලැබුණා. මේ බව තහවුරු වන්නේ, ඔහුගේ නග්න සිරුරු සිත්තම්වලදී කැපී පෙනෙන කාය ව්‍යවච්ඡෙදමය අඩුපාඩු හමුවීමෙන්. ඒවා රසිකයාගේ ලිංගික මනදොළ සපුරාලීමට උත්කර්ෂයට නැංවුණු රූප සටහන් හැටියටත් පෙනුණා.
මේ නිසා කෙටියෙන් කිවහොත්, ශානක මිනිස් සිරුරේ අතරමංව සිටිනු දකින්නට ලැබුණා. ආලේඛ්‍ය චිත්‍රවල පවා, අතේ ඇඟිලි, නියපොතු, මෙන්ම පාදය, පතුල, ඇඟිලි හා නියපොතු ඇඳීමට එන විට, මේ අතරමං වීම හොඳින් දකින්නට පුළුවන්. මේ කියන්නේ, ඒවා නොසලකා වුණත් චිත්‍ර අඳින්නට පුළුවන් කියන අදහසට එකඟ වෙමින්. ‘නොසලකන්නට’ පුළුවන්, එහෙත් ඊට පෙර ‘සලකා’ තිබිය යුතුයි. ඒ වගේම මෙයින් කියන්නේ ශානක ඩේවිඩ් පේන්ටර් හෝ ලූෂන් ෆ්‍රොයිඩ් වාගේ ඇඳිය යුතුය කියා නෙවෙයි. කාය ව්‍යවච්ඡෙදයේ මූලික කාරණා ගැන අවධානය ශානකගෙන් ගිලිහී ඇති බවයි. චිත්‍ර ඇඳි අවුරුදු නිරීක්‍ෂණය කරන කෙනකුට, ඔහුගේ මුල් කාලීන කෘතිවල මේ අධ්‍යයනයන්හි සේයාවන් දකින්නට පිළිවන් වුණත්, ප්‍රදර්ශනය අරබයා වේගයෙන් කළායැයි සිතිය හැකි චිත්‍රවලදී මෙන්ම, ප්‍රසිද්ධ චරිතවල ආලේඛ්‍ය නිමැවීමේදීත් මේ අවම සංයමයවත් රැකී නැති බව පෙනුණා.
විවිධ හේතු නිසා ශානකට විශාල රසික පර්ෂදයක් හිමිව තිබෙන බව පෙනෙනවා. ඒ රසික පර්ෂදයේ ව්‍යාජ ඔසොවා තැබීම්වලින් ගිනිකණ නොවැටී අනාගතයේදී ඔවුන්ට සාධාරණයක් ඉටුකිරීමට හැකි වන්නේ, ඔහුගේ වර්ණ තැවරීමේ කෞශල්‍යයට, මිනිස් සිරුර පිළිබඳ අනවරත අධ්‍යයනයත් එකතුවුණොත් පමණක් වනු ඇති. කලාව යනු නුපුහුණු රසිකයන් පිනවීමම නොවෙයි. ■