■ ප්‍රියන්ජිත් ආලෝකබණ්ඩාර

“භූමි පරිභෝජන ප්‍රතිපත්ති හා ජල කළමණාකරන ප්‍රතිපත්තිවල තිරසාර බව තහවුරු කරන අතරතුරම ජාතික වන වැස්ම 30% දකවා ඉහළ දැමීමට ක්‍රියාමාර්ග ගනු ලැබේ. ඒ සඳහා යලි වන වගාවන් සිදු කිරීමට සුදුසු පරිසර නිසියාකාරව හඳුනා ගැනීමට නිශ්චිත ක්‍රියාමාර්ග ගනු ලැබේ.”
“පුරවැසියා මෙන්ම පාලකයා ද නීතියේ ආධිපත්‍යයට යටත් විය යුතු අතර එක රටක ක්‍රියාත්මක විය යුත්තේ එක නීතියක් පමණි. නීතිය සැමට සමාන විය යුතු අතර පුරවැසියා නීතියට මිස නීතිය ක්‍රියාත්මක කරන ආයතනවලට හා පුද්ගලයන්ට බිය නොවන, නීතිය ක්‍රියාත්මක කරන ආයතන හා පුද්ගලයන් ද නීතියට යටත් වන පරිසරයක් නොපමාව නිර්මාණය කෙරේ.”
මේ ප්‍රකාශය සඳහන් වන්නේ ගෝඨාභය රාජපක්ෂ ජනාධිපතිවරයාගේ ‘සෞභාග්‍යයේ දැක්ම’ ප්‍රතිපත්ති ප්‍රකාශයේය. 2019 නොවැම්බර් 17 වන දා පැවති ජනාධිපතිවරණයෙන් බලයට පත් වූ ගෝඨාභය රාජපක්ෂ ජනාධිපතිවරයාගේ ගෙවී ගිය වසරකුත් මාස හතරක ධුර කාලය තුළ වැඩියෙන්ම තර්ජනයට ලක් වූයේ මෙරට වනාන්තර හා නීතියේ ආධිපත්‍ය බව අමුතුවෙන් කිව යුතු නොවේ.

අවශේෂ වනාන්තර
ආරක්ෂිත ඉඩම් ලෙස ප්‍රකාශයට පත්කර ඇති රජයේ ඉඩම්වලට අමතරව නීතිමය තත්වයක් මගින් ප්‍රකාශයට පත්කර නොමැති රජයේ ඉඩම් විශාල ප්‍රමාණයක් රට පුරා තිබුණේය. ජෛව විවිධත්ව වටිනාකම නිසා මෙම ඉඩම්වලින් විශාල වනාන්තර ප්‍රමාණයක් 1950 සිට රක්ෂිත කිරීමට යෝජිතව තිබිණි. ඊට අමතරව පුරාවිද්‍යාත්මක වටිනාකම්වලින් යුත් ඉඩම් ද විශාල ප්‍රමාණයක් මේ අතර තිබිණි. මුලදී මෙම ඉඩම් දිසාපතිවරු හා උප දිසාපතිවරු යටතේ පැවති අතර 2001 අගෝස්තු 10 වැනි දින නිකුත් කළ 5/2001 චක්‍රලේඛය මගින් වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තම්න්තුව යටතට එම ඉඩම් පවරා ගනු ලැබිණි.
එම ඉඩම් නැවත දිසාපතිවරුන්ට හා ප්‍රාදේශීය ලේකම්වරුන්ට පැවරීමට සුදුසු ක්‍රමවේදයක් අමාත්‍ය මණ්ඩලය වෙත ඉදිරිපත් කරන ලෙස 2020 ජූලි 01 වන දා පැවති කැබිනට් මණ්ඩල රැස්වීමේදී පරිසර හා වනජීවී සම්පත් ඇමතිවරයාට දැනුම්දී තිබිණි. විශේෂයෙන් දකුණු පළාතේ ගොවි ජනතාවගේ ගැටලූ සලකා බලා අග්‍රාමාත්‍යවරයා සහ ජනාධිපතිවරයා මීට මැදිහත් වූ බව ජුලි 02 වැනිදා පැවති කැබිනට් තීරණ දැනුම් දීමේ මාධ්‍ය හමුවේදී කැබිනට් ප්‍රකාශකවරයා ප්‍රකාශ කළේය.
රාජපක්ෂලාට බලයට පැමිණිම සඳහා උපකාර කළ දේශපාලන සහචරයන්ට කෘත ගුණ සැලකීම සඳහා මහා පරිමාණයෙන් ඉඩම් ලබා දීමේ ක්‍රමවේදයේ මූලාරම්භය වූයේ 5/2001 චක්‍රලේඛය අහෝසි කර වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව භාරයේ තිබූ එම ඉඩම් නැවතත් ප්‍රාදේශීය ලේකම්වරුන් වෙත පැවරීමට ආණ්ඩුව කටයුතු කිරීමයි.

නෙළුව ලංකාගම මාර්ගය
සිංහරාජ රක්ෂිතය හරහා වැඩි දියුණු කරමින් පැවති නෙළුව, ලංකාගම මාර්ගයයේ සංවර්ධන කටයුතු අඩාල වී තිබුණේ පරිසරවේදීන්ගේ දැඩි විරෝධය නිසාය. මාර්ග සංවර්ධන අධිකාරිය මෙම මාර්ගය ඉදි කරමින් සිටියේ පරිසර බලපෑම් ඇගයීම් වර්තාවක් පවා ලබා ගැනීමෙන් තොරවය. අඩාල වී තිබූ සංවර්ධන කටයුතු නිරීක්ෂණය සඳහා රාජ්‍ය නිලධාරීන් සමග 2020 අගෝස්තු 29 වන දා ලංකාගමට ගිය ජනාධිපතිවරයා දින 90 ක් තුළ නෙළුව, ලංකාගම මාර්ගය ප්‍රතිසංස්කරණය කරන්නට නියෝග කළේය.
සිංහරාජ වනාන්තරය ජාතික පාරිසරික පනතින් හා ජාතික උරුම වන භූමි පනතින් නීතිමය ආරක්ෂණය ලැබූ රක්ෂිතයකි. ජාතික උරුම වන භූමි පනත යටතේ දැනට ප්‍රකාශයට පත් කර තිබෙන එකම කලාපය සිංහරාජ ජාතික උරුම වන රක්ෂිතයයි. ලංකාවේ ලෝක උරුම ලෙස යුනෙස්කෝව ප්‍රකාශයට පත් කර තිබෙන ස්වභාවික උරුම දෙකෙන් එකක් වන්නේ සිංහරාජයයි.
නෙළුව ලංකාගම මාර්ග සංවර්ධන ව්‍යාපෘතිය කඩිනම් කිරීමට ප්‍රධාන හේතුව හම්බන්තොට සංවර්ධන ව්‍යාපෘතිවලට නිල්වලා ජල හැරවුම් ව්‍යාපෘතියෙන් ජලය ලබා ගැනීමට අවශ්‍ය යටිතල පහසුකම් සංවර්ධනය කරගැනීමට තිබෙන වුවමනාවය.
සිංහරාජ ජාතික උරුම වන භූමිය ආසන්නයේ පිහිටි ලංකාගම දක්වා වනාන්තර තුළින් විහිදී ඇති මාර්ගය සංවර්ධනය කිරීමේ දී නෙළුව ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයට අයත් මාදුගැටේ, වාරුකන්දෙණිය හා ලංකාගම යන ග්‍රාමනිලධාරී වසම් තුන ඔස්සේ කිලෝමීටර 18 ක් පමණ දිග අඩි 15 ක් පමණ පළල මාර්ගයක් සංවර්ධනය කිරීමට කටයුතු කොට තිබිණි. මෙම මාර්ගය ඉඩම් ප්‍රතිසංස්කරණ කොමිෂන් සභාවට අයත් වනාන්තර ඉඩම්, පෞද්ගලික ඉඩම්, වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවට අයත් රජයේ ඉඩම් හා සිංහරාජ ජාතික උරුම වන භූමියට අයත් වනාන්තර ඉඩම් ඔස්සේ විහිදී ඇත. ගිං ගඟේ අතු ගංගා හරහාද මෙම මාර්ගය සංවර්ධනය කෙරෙමින් පැවතිනි. සිංහරාජ ජාතික උරුම වන භූමියේ ස්ථාන තුනක් හරහා මීටර 1320 ක් ඔස්සේ මෙම මාර්ගය සංවර්ධනය කිරීමට අපේක්ෂා කර තිබිණි.
ජාතික උරුම වන භූමි පනතට අනුව සිංහරාජ වනාන්තරය ජාතික උරුම වන භූමියකි. එවැනි භූමියකට ඇතුල් වීම සඳහාත් වන සංරක්ෂණ ජනරාල්වරයාගේ අනුමැතිය ලබා ගත යුතුය. එම පනතට අනුව ජාතික උරුම වන භූමියක ගස් කැපීම, එළි කිරීම, මාර්ග ඉදි කිරීම දඬුවම් ලැබිය හැකි වැරදිය. සිංහරාජ ජාතික උරුම වන භූමිය 1951 අංක 25 පස සංරක්ෂණ පනතේ 3 වන වගන්තියට අනුව 2008 මැයි 22 නිකුත් කළ 1550/9 ගැසට් නිවේදනය මගින් පස සංරක්ෂණ කලාපයක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කර තිබේ. එවන් කලාපයක් සංවර්ධනය කිරීමට පෙර ජාතික පාරිසරික පනතට අනුව අනුමැතියක් ලබා ගත යුතුය.
ජාතික පාරිසරික පනතට අනුව ප්‍රකාශිත 1993 ජුනි 24 දින අංක 772/22 ගැසට් නිවේදනයෙන් එවැනි භූමියක මායිමේ සිට මීටර් 100 ක් තුළ සංවර්ධන ව්‍යාපෘතීන් ක්‍රියාත්මක කරීමට පෙර පරිසර බලපෑම් ඇගයීම් ක්‍රියාවලියට අනුව අනුමැතිය ලබා ගත යුතුය. ජනාධිපතිවරයාගේ අණින් නෙළුව ලංකාගම, මාර්ගය ඉදි කලේ ඉහත කී සියලු නීති ප්‍රතිපාදන තඹේකට මායිම් නොකරමිනි.

රඹකැන් ඔය
අම්පාර දිස්ත්‍රික්කයේ මහඔය ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයට අයත් ගල්වලයාය වන රක්ෂිතය ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කිරීමට යෝජිත හෙක්ටයාර 6790 ක් වන වනාන්තර පද්ධතියට අයත් වටවලකණ්ඩිය රජයේ වනාන්තරය ලෙස වන සංරක්ෂණ ආඥා පනතේ 20 වෙනි වගන්තිය යටතේ පාලනය වන වනාන්තර ඇතුළුව අක්කර 5400 ක් පමණ පොල්ලේබැද්ද, රඹකැන්ඔය, කෘෂි බෝග හා සත්ව ගොවිපොළ ව්‍යාපෘතිය යටතේ සමාගම්වලට මහවැලි අධිකාරිය ලබා දී තිබේ. එසේ බදු දී ඇති භූමි ප්‍රදේශයෙන් කොටසක් මේ වනවිට ඩෝසර් යන්ත්‍ර භාවිත කර එළිපෙහෙළි කර ඇත.
සමාගම්වලට ඉඩම් ලබා දීමේ දී මහවැලි අධිකාරිය වන සංරක්ෂණ ආඥා පනත උල්ලංඝණය කරමින් වනාන්තර ඉඩම් සමාගම්වලට ලබා දී ඇත. වන සංරක්ෂණ ආඥා පනතින් ආවරණය වන වනාන්තර එළි පෙහෙළි කිරීම, ශාක කපා ඉවත් කිරීම, මාර්ග සකස් කිරීම, ස්ථීර හා තාවකාලික ගොඩනැගිල ඉදිකිරීම, පදිංචි වීම, වගා බිම් ස්ථාපිත කිරීම නීති විරෝධීය.

මුතුරාජවෙල
මුතුරාජවෙල, තෙත් බිම් පද්ධතියේ අක්කර 700 ක භූමියක ගොල්ෆ් ක්‍රීඩා පිටියක් හා හෝටල් සංකීර්ණයක් ඉදි කිරීමට ඉඩම් වෙන් කර තිබේ. 2018 වසරේ මුතුරාජවෙල අභය භූමියේ අක්කර 406 ක් ගොඩ කර නිවාස සංකීර්ණයක් ඉදි කිරීමට මැල්වත්ත ප්‍රොපර්ටි ඩිවෙලොප්මන්ට් පුද්ගලික සමාගමට ගොවිජන සේවා දෙපාර්තමේනතුව අවසර ලබා දී තිබේ. මැල්වත්ත සමාගමේ බලපෑම මත ගොවිජන සේවා කොමසාරිස් ගොඩකිරීම සඳහා අනුමැතිය ලබා දී තිබෙන්නේ පුරන් වූ කුඹුරු ඉඩම් ලෙස පවතින මුතුරාජවෙල අභය භූමියට අයත් ඉඩම්ය. 2020 ජුනි මාසයේ දී මුතුරාජවෙල තෙත් බිම් පද්ධතියට අයත් ජා ඇළ ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයේ, වෑවල ග්‍රාම නිලධාරී වසමේ පිහිටි අට්ටික්කගහවත්ත කුඹුරට හා වැටකෙයාගහ කුඹුරට යාව පිහිටි තෙත් බිම් අක්කර 50 ක් ගොඩ කිරීම සඳහා මැල්වත්ත ප්‍රොපර්ටි ඩිවලොප්මන්ට් පුද්ගලික සමාගම සූදානම් විය. එලෙස සැලසුම් කෙරුනේ ඕලන්ද ඇල, බලි ඇල හා වෑවල පල්ලි ඇලට මායිම්ව පිහිටන තෙත් බිමේ අක්කර 50 ක භූමියකි. එම භූමිය මායිම් කණු යොදා සළකුණු කර තිබුණි. ඒ සඳහා ජා ඇල ගොවිජන සේවා දෙපාර්තමේන්තු කාර්යාලයෙන් ද සහයෝගය ලැබී තිබේ. වන සත්ව හා වෘක්ෂලතා ආරක්ෂක ආඥා පනතට අනුව මුතුරාජවෙළ අභය භූමියේ වන ජීවීන්ගේ පැවැත්මට හෝ පරිසර පද්ධතියේ පැවැත්මට බලපෑම් වන ඕනෑම ක්‍රියාවක නිරත වීම නීති විරෝධී වේ. මුතුරාජවෙල තෙත් බිමට අයත් අභය භූමි සීමාව තුළ කිසිදු සංවර්ධන ක්‍රියාකාරකමක් අලුතින් සිදු කළ නොහැකි ය.
ජනාධිපතිවරයාගේ ගම සමග පිළිසඳර වැඩසටහන්වලදී වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවේ ඉඩම් අල්ලා එළි පෙහෙළි කිරීමට වන සංරක්ෂණ නිලධාරීන්ගෙන් බාධා එල්ලවන බව ගැමියන්ගේ මුවින් ප්‍රකාශ වූ අතර ඒ පිළිබඳව ජනාධිපතිවරයාගේ ස්ථාවරය වූයේ වගා කිරීම සඳහා වන සංරක්ෂණයේ ඉඩම් එළි පෙහෙළි කිරීමට අඩවි වන නිලධාරීන් ගොවීන්ට භාදා නොකළ යුතුය යන්නයි. තණමල්විලදී පැවති වැඩසටහනේදී ජනාධිපතිවරයා අඩවි වන නිලධාරීන්ට කීවේ වන සංරක්ෂණයට අයත් ඉඩම් එළි කිරීමට එරෙහිව වන නිලධාරීන් ගොවියන්ට එරෙහිව පවරා ඇති නඩු ඉල්ලා අස් කර ගන්නැයි කියාය.
මෙවැනි සිදුවීම්වලින් පෙනී යන්නේ, ජනාධිපතිවරයා සහ ආණ්ඩුවේ නායකයන් කෙතරම් නිදහසට කරුණු කීවත්, පරිසර විනාශයන් දිගින් දිගටම සිදු වන බවය.■

වනාන්තර පිළිබඳ නීති

අහවල් වනාන්තර විනාශය සිදු වන්නේ වනාන්තරය තුළ නොව, ඒ සීමාවෙන් පිට යැයි තර්ක කරන අවස්ථා බොහොමයක් දක්නට ඇත. එහෙත් 1993 ජුනි 24 දින අංක 772/22 දරන ගැසට් නිවේදනයට අනුව අක්කර 10 කට වැඩි තෙත් බිම් ප්‍රදේශ ගොඩ කිරීමට පෙර 1995 පෙබරවාරි 23 වන දින අංක 859/14 දරන ගැසට් නිවේදනයට අනුව අභය භූමියක් තුළ හෝ අභය භූමියක මායිමේ සිට මීටර 100 ක් ඇතුළත යම් සංවර්ධන ව්‍යාපෘතියක් ක්‍රියාත්මක කරන්නේ නම් ඊට පෙර පරිසර බලපෑම් ඇගයීම් ක්‍රියාවලියට යටත්ව පූර්ව ලිඛිත පාරිසරික අනුමැතිය ලබා ගත යුතුය. මේ ක්‍රියා පටිපාටියෙන් තොරව කිසිදු රාජ්‍ය ආයතනයකට අභය භූමියකට අයත් හෝ එහි මායිමේ සිට මීටර 100 ක් ඇතුළත පිහිටන තෙත් බිම් සංවර්ධන කටයුතු සඳහා භාවිත කිරීමට අවසර ලබාදිය නොහැකි ය.
ඒ අනුව වනාන්තර සීමාවෙන් පිට වුව මීටර් 100ක් ඇතුළත පරිසර විනාශයක් කළ නොහැක.
තවත් තර්ක කිරීමක් වන්නේ අහවල් ඉඩම වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවට හෝ වනජීවී දෙපාර්තමේන්තුවට අයත් නොවන බව තර්ක කිරීමය. එය මහවැලි හෝ වෙනත් අමාත්‍යාංශයකට අයිති ඉඩමක් වන නිසා වනාන්තර හෙළි කිරීමට අයිතිය ඇතැයි තර්ක කිරීමය.
එහෙත් ජාතික පාරිසරික පනතට අනුව ප්‍රකාශයට පත් කර ඇති පාරිසරික ආරක්ෂක කලාපයක් තුළ මධ්‍යම පරිසර අධිකාරියේ මැදිහත්වීමකින් තොරව කිසිදු පුද්ගලයෙකු විසින් සංවර්ධන සැලැසුම් සකස් කිරීම හා ක්‍රියාත්මක කිරීම නොකළ යුතු වේ. පුරාවස්තු ආඥා පනතට අනුව ප්‍රකාශිත 2000 ඔක්තෝබර් 04 වන දින අංක 1152/14 දරන ගැසට් නිවේදනය මඟින් ප්‍රකාශිත 2000 අංක 01 දරන ව්‍යාපෘතිවල කාර්යය පටිපාටි නියෝගවලට අනුව ඉඩම් හා තෙත් බිම් ගොඩ කිරීමට පෙර පුරා විද්‍යා හානි ඇගයීමක් සිදු කර ඒ සඳහා පුරා විද්‍යා අධ්‍යක්ෂ ජනරාල්ගේ අනුමැතිය ලබා ගත යුතු ය.
රටේ විවිධ ප්‍රදේශවල සීමාවකින් තොරව සිදුවන වන විනාශයන් සිදු වන්නේ පරිසරය සමබන්ධයෙන් ඇති බොහෝ අණ පනත් උල්ලංගණය කරමිනි. පරිසර නීතිරීතිවලට අනුව ගෙවත්තේ තිබුණද ඇතැම් ගස් වර්ග කැපීමට අවසර නැත.■